장음표시 사용
91쪽
ELIne ins adem quod επιρυμIαν ἡ νυμ. , ii 'βουλη ins 3 Et si electio, cupiditas, voluntas videantur esse consis miles aflectiones : nam aliquid velle, expetere & eligere, fere sunt synonyma et tamen non propterea prorsus sunt eadem. uare συα ρεπις non es eadem cum ἔπιθυμιαρ Primum, quia επιρυαἰα etiam tribuitur bestiis προ- ρεστι autem minime : conjuncta enim est cum ratione de consilio. Deinde, ab exemplo Continentis, de incomtinentis: continens enim dum resistit pravis cupiditatibus, dicitur, illud facere τη ammeἐσμ, id est certa ratione, ceristoque animi proposito δι consilio: In continens vero dum indulget pravis cupiditatibus, dicitur facere contra suam . Ex quo apparet, προαιρε πιν & ἐπιθυμi- non esse eadem. Praetetea, quia cupiditas cupiditati circa eandem rena, eodemq; tempore nunquam adversatur, eam autem siepe cupiditati adversatur circa eandem rem, idque eodem tempore: sicut apparet in exemplo continentis & incontinentis. Deniq; quoniam versantur circa diversa objecta, non possunt esse eadem. Etenim προιώ.e m. versatur circa honesta S utilia, eorumq; contraria: cupiditas autem circa ea, quae sensibus sunt jucunda aut molesta.
Quoniam Ues mesinc coniuncta est cum ratione, de eonis silio : ideoque etiam requirit aliquam temporis moram: quae omnia ab ira fiunt remota. Nam ut Cicero lib. i. Ostic. ait, Cum ira nihil recte, nihil considerate fieri potest:&Euripides, ουσλs μετ' OG M ουδιν ii μαλι -- .mare
92쪽
cu re προ- ea Mςlnon ess idem quod volunea. TIeseia εας magnam quidem habet cum Voluntate cog- ά ά Δωnationem : quoniam haec ab illa nunqua M plane potest i 3μή separari, sed tamen non prorsus eadem est cum illa. Pri- .mum, quia voluntas etiam potest esse υῶ, οἰδαώα-νr Cu- ijusmodi votum illud senis Euandri pud Virgil. lib. 8.
AEneid. O mihi praeteritos referat si Iuppiter annos. II o- a x-erent autetia non poteli elle ευν in P μα - , quoniam talia αδιιυα etiam non cadunt in deliberationem.
Deinde est tantum earum rerum, quae ad Ν . u pertinent: & putantur per nos posse fieri: Voluntas . . autem sc etiam extendere potest ad aliena: ut praeceptor vult discipulum suum fieri doctum: Magistratus voluntas m, ut subditi obediant legibus. Postremo voluntas praecipue respicit finem actionis: α - εως autem est de mediis, per quae existunamus nos posse finem consequi. Τοῦ rixουπυgne et lymes nσ idem quod , hoe y opinio pMinime. Primum e , opinio potest concipi de o--n a mnibus rebus, quae Vel esse, vel non esse possunt. Ormis. - ' . ' .' eim autem sollim est de rebus agendis. Deinde, opinio . aestimatur & distinguitur veritate aut falsitate earum re- : Pruir, , de quibus est apud animum concepta '. atque hinc . S . opinio alia dicitur esse vera, alia falsa. Electio autem aesti- 'Imatur,& distinguitur bonitate & pravitate rerum agen 'darum : quae si sunt honestae. & bonae: earum electio quo- ' que dicitur bona: si autem sunt turpes, & vitiosae: earum electio etiam dicitur mala ,& vitiosa. Tertio, propter ω opinionem nemo dicitur talis esse, qualem habet opini- onein : non enim quia opinatur aliquis se bonum,sapien- , Tά- tein, justum, doctum, aut divitem esse, ideo talis quo- que est. At propter Elemonem dicimur tales esse,qualia sunt ea quae eligimus: ut qui eligit ea quae sunt bona. vel justa, is etiam dicitur esse bonus, vel justus; qui autem
93쪽
dis ET HIC Ru M. Ο - contraria eligit, dicitur malus &injustus. Quarto, opi-ρωμι, nionis finis est ἡ θεωρμα, rei alicujus contempla-- λα- tio de cognitio . quid ea sit, aut cui, & quomodo condu- βων,ηφυ- cat i Electionis autem finis est ἐλη ., η φυ --, hoc est, γῶν zi: ut aliquid prosequamur, aut sugiamus in agendo. Quin-. - - to opinio laudatur propter veritatem, vituperatur Pro . -/ic pler salsitatem : Electio laudatur propter rectitudmem, α, ἐψα,- seu bonitatem : Vituperatur propter pravitatem. Sexto, ,ώ-- Opinio est de rebus incertis , quarum nondum habemus o firmami& certam notitiam unde etiam definitur,quod sit, in becillus assensius. Electio autemest eorum , de quibust . , propter antegressam consultationem aliquo modosumus certi. Septimo si opinio plane idem esset, quod electio: tu 'λ sequeretur, ut qui optimas habent opiniones, etiam Opti-λ so o ma eligerent: & per consequens quoque elient optimi. αὐτti. Sed videmus id non fieri: plerique enim habent quidem πυ-ρM- bonas opiniones, sed non propterea sunt eo meliores, quim ut Medea apud Ovidium conqueri tui,vident quidem melior probantquci sed deteriora sequuntur.
βουλευον--onsillatio, seu deliberatio . δελ cme Si quidem ni---πε- hil sine Consilio eligere, suscipere aut agere debemus. - Idem quoque monet Cicero lib. i. Og c. in omnibus negotiis priusquam aggrediare, adhibenda est diligens prae
Quid es consul apio ἡ οῦ, λευσα 3 Consultatio est diligens mquisitio mediorum, per quae in agendo ad finem propositum perveniri posse videtur.
jus objectum nominatur βουλαςὸν, id est, consultabile,
94쪽
Lxce ne de omωibin resin, e, negotiis conso λα- νιonem in meνe ZDuo sunt genera rerum de negociorum hic consid rania. Quaedam enim possunt eadere& venire in deliberationem: quaedam vero non possunt. cμα ne qua non O ne in det seratronem 3Ea, in quibus vel consequendis & essiciendis, vel aver--κtendis aut mutandis, humana ratio atque industria nihil ἀή as vi detur poste praestare. - ίαισV-a sunt talia 3 . cουλευμ Primum, omnia praeterita: Deinde,omnia naturalia sor
tuita, necessaria. EP rvraterita non cadunt in delibe- σνonem 3 Quoniam praeterita non amplius ita sunt in nostra potestate: ut possint pernos aut mutari, aut infecta fieri. In-- Π fra lib. s. cap. i. e. κιHτει,
Quare naturatia, foreuira, oe mecessaria non em M in deliberationem PQuoniam ea,quae talia sunt, .aut temper eodem modo
se habent, & fiunt: aue etiamsi non possunt humano com filio vel praevideri,vel mutati.' Eua μών Exeur ea de quibuypo est sus piistiberritio 3
Humana ne otia, quae invita sunt agenga : in quibus φουλευομa vel consequendis, & essiciendis,aut declinandis dc mutan. dis, humana ratio atque industria videtur aliquid posse: Dνὶφ' η praestare. Licetne de omnibus tuis con Dare λ
95쪽
&quae perdos videntur posse effici : denique quorum exl-
-των ὁ Qua δε eausa tQuia de alienis negotiis, quae ad nos non pertinent,aut
quae per nos non possunt effici . aut que per se sunt certa, &manifesta : quatenus vel sensibus possunt dijudicarit vel certis praecentis & regulis sunt definita, quo pacto fieri debeant: de talibu inquam, nemo sana mente praeditus, deliberat, tam ad deliseraeionem eKF persentώm sunt consideranda ΘΥria sunt observanda , si recte constillationem aliquam instituere voluerimus: quorum unum pertinered inirium consultationis: alterum ad ipsam consultationem:tertium ad finem dc effectum consultationis. et sua eirca inrtium consultationis haber pra*epta eε Duo. Primum est, In rebus arduis ix gravibus assi men- δὲ di sunt consultores , hoc est, socii consilisorum, qui sua quoque consilia nobis communicant.
ψωἀλαοῦ in re Quia nemo debet nimium sibi, fle suae prudentiae fidere: quasi ipse solus possit rem aliquam perfecte cognoscere,&diiudicare. Nam ut Euripides ait. d. ἡ σανθ' ορα. Et in Proverbio dicitur, Oculi plus vident, quam oculus. Qui aurem 6ne adh/bendi in consitium t Primum , qui fiunt viri boni. Nam ut Salomon Proverb. 9. inquit , Consilia impioium sunt fraudulenta. Deinde, qui sunt prudentes r hoc est , qui rem, de qua deliberare volumus , postsint recte intelligere, & dijudicare. Quod etiam praecipit Siracides cap. g. inquiens, num s tuis consilium non habeas, Tertio, qui sunt nobis amici dc be-
96쪽
st benevoli.Ab inimico enim nunquam fidele habebimus consilium. Ideo Salomon Proverb. 29. inquit, Anima recreatur bonis consiliis amici. Unoae eLF aberum praee rum 3Initio consultationis proponendus est certus aliquis fionis: ad quem,tanquam ad scopum,tota dirigenda est consiliatio. Idem praeceptum tradit Aristoteles in lib. 1. ad
c'are finis in rίο GF proponen ου Quia alioqui tota consultatio esset vasta & incerta, imo infinita: quippe quae nihil haberct, in quo tandem eo quiesceret. Finis autem ille debet esse certus, &non vocati in deliberationem: sed potius eain regere dc gubernare , ne eVagetur a proposito. Eid de 's conseia tione praeipitur 3 Fine de scopo ad hunc modum proposito, Omnis deIn- . ceps consultatio instituenda est de mediis, quibus finem 4
illum possimus consequi. hie sine eonsideranda
Duo. Primum, quaenam sint illa media, per quae ad M. pyrfinem propositum est perveniendum. Deinde, quo pacto illis mediis sit utendum. Vcirca media quot Mne eonsideran Tria. Primum numerus seu multitudo mediorum i Ida utrum uno, an pluribus, vel paucioribus mediis, possin iis id, quod volumus, conseque Deinde, qualitas medio- Δύσαι, rum 1 utrum sint facilia, honesta, licita, possibilia, an vero dii,sis contra. Tertio, η , delectus mediorum : qui si per συγκριω, comparationem. Nam facilia difficiliorita
97쪽
8o ETHIco Ru M. bus, honesta inhonestis, pauciora pluribus, licita illicitis
sunt praeferenda. Orca Uum mediorum quod habes praeceptan ενει δί' Τria. Primum, media eo usque inquirenda sunt, doneea πνα - ad ultimum aliquod, sine quo caetera haberi non possunt, μου, πῶς perventum tuerit. Nam ab eo actionis initium e1t facien-
uuas alterum praeceptum de mediis Considerandum etiam est, utrum negotium proposi tum pollit permos solos geri & effici: necne. Nam 11 per nos solos effici non potest: debemris nobis adjungeic Οὐ-νaevi σ, adiutores & socios laborum,qui sunt industrii, &fideles. Multorum enim manus, ut in proverbio dicitur, levant onus. Et Homerus libro Ia. Iliad. ait, πMονων ἔρνν Opus quod a pluribus efficitur, est melius. Eam ob causam etiam Vlydes apud Hortier.lib. io. Iliad. noluit solus explorare castra Trojanorum: sed postulavit sibi asiangi Diomedem, inquiens, O inra δύω ereo μένω. Euod es tertium praeceptum
de mediuQuaerendum etiam est de instrumentis, quibus ad actionem aliquam perficiendam est utendum. Sunt instrua menta vi α συνεργα - ν eaque sunt duplicia, ut est apud Aristotelem lib. i. Polit. quaedam sunt ἔanimata . ut sunt amici,servi jumenta, quorum opera nonnunquam in negocii. expediendis utimur: quaedam sunt αψα , inanimata: utlecuris, malleus,culter,gladius de sumilia. siuios eon mutione araendum και Αἰν α' videndum est,utrum negocium illud,de quo consuli δυνα ωὐ- vimus, sit αυατον, Vel αδ-ωνον, h. e pollit,uel nGnposisit per nos & nostroa fieri. Nam si videtur esse αδυνα - μναστακοῦ debe-
98쪽
debemus h. e. a proposito nostro discedere.Nam
nia vel stulticia est supra vires aliquid velle suscipere, aut
Si vero videtur esse δαυατον, h. e. posse Per nos & nostros fieri: debemus ἔγ- ,, id est negocium illud in manus suscipere:& quidem mature, ne occasio rei gerendae
amittatur. Servandrim ergo praeceptum Isocr. ad Demonicum, ubi ait, ευου gae eiω , ἔπι τελει ora ταχεως - δε
--. Et illud Salust ij. 4ntequam incipias consulto, scpostquam consulueris, mature facto pas est. Quod es descrimini nter eonfultatronem'inffusa sitioncm, βουλίναν et ora ξTriplex est discrimen. Primum differunt ut Genus 'species: Omnis enim consul alio , etiam est inquisitio: non autem contra. Deinde disserunt obiectis. Inquisitio si potest de quacunque re institui : consultatio auteiri tan- 'r σοι tum cipitur de rebus agendis.Tertio differunt fine.Nam ν. βολιν inquisitionis finis est scientia de cognitio rei quaesitae: consultationis autem finis est acti O .. Modes diserimen ιnter Κουλευαν ίζεαν, . consultaraonem in eis AP onem 3Υsibus modis differunt, materiai tempore de subjecto βουλtiis o. Quomodo d erunr mater Quoniam, de quibus deliberamus, sun dhuc incerta: ea autem,quae eli rimus, jam sunt aliquo modo mani se ita, 7 & certa,propter praecedentem deliberationem. Vnomodo ae erunt tempore t Quia naturali ordine consultatio debet electionem antecedere. Nemo enim debet aliquid eligere: nisi prius eius caulam apud animum suum diligenter perpenderit. Quomodo di erunGubjecto 3 Quia βουλα σου est 1Olius nientis sit γεια, i qne opus habet
99쪽
81 ET HIC Ru M. habet appetitur imo saepe ab affectibus impeditur.
e επις autem non est istius mentis e.ὲ νγεια : verum etiam conjunctam habet voluntatem, quae est in appetiturvole tes enim aliquid eligimus. Ideo Aristoteles infra lib. εὐcap. z. scribit ψν-εων λογω . Item νου; .ρεκπικὲς , Electio est mens aliquid appetens. Euomodo disse ne eonsitarati. γ electio a DoLutate 3
Consultatio & electio voluntate in eo potissimum differunt: quod illae Versantur' circa media, per quae ad λnebi actionis possumus peri enire: voluntas vero est soliunipsius finis, quem simpliciter, tanquam bonum quoddain volumus: non autem de eo consultamus. Exempli gratia. Imperator exercitus simpliciter vult& expetit victoriam : de mediis autem, quibus possit eam conliqui, consultat & deliberat cum su is ducibus: eademque illa media: finita deliberatione, eligit, M arripit.
Quoniam ς olunem non es eadem eum Hemone:
τοῦ μουν si ν me αμ re seo ne as etiam an hac doctrina ταις consitae ruri Primum, quia voluntas ita τππ--οισει est coniuncta ut haee sine illa nunquam esse possit. Omnia enim quae eligimus, ea etiam volumus: quam ob causana ea quoque refertur inter actionum principia. Deinde, quia non minus ex voluntate, quam ex electione actiones aestimantur: unde Cicer. lib. 3. Ossic. ait, id quod recte fit, ita iustum est,
si est voluntarium. Et Seneca in Eputolis, Actio recta non est,
100쪽
est nisi recte fuerit voluntas. Praeterea, quia interdum ωla voluntas bene vel male agendi, non minus laudaruvel reprehendi solet, quam ipsae actiones : quemadmodum dicitur,Vt desint vires, tamen est laudanda voluntas. Quod in objectum se untatis ρDe objecto voluntatis, ouod Graece βουλητο, nominatur h f diversiae fuerunt veterum Philosophorum optiones Nam 'Socratici dixerunt, solum V EstuM BoMuM esse obje γ εν
ctum voluntatis. Academici autem dixerunt, voluntatem asblum versiari circa APPARENs B O N u Μ, τὸ φανῶμεων ' ἀγκιον Aristoteles vero utramqtae opinionem conjungit, i de amrmat: utrumque Bo NuΜ tam verum, quam appa- ' rens, esse voluntatis objectum. Quomodo refutatur Socratiastrum v nio'
Ex tribus absurdis consequentibus.cuod My primum absurdum Si solum verum bonum est objectum voluntatis: Igitur
omnia ea, quae homines mali & improbi volunt: aut univera bona nominanda: aut non sunt Objectum voluntatisipirum : ex quo rursum sequeretur, quod posset aliquis quippiam velle, quod tamen non cadit in ejus volunt
uia ect alterum assurdum fl5i solum verum bonum est objectum voluntatis: igitur quando homines volunt, & agunt ea, quae sunt mala : faciunt hoc contra suam voluntatem: atque hoc modo poterunt excusau : quasi nolelites, & inviti peccarint. Quod ect rer tum ab urdum 8Si solum verum bonum est objectum voluntatist icitur nemo potest male velle : di sic nulla voluntas esset malarimo ne ipsi quidem homines possent este mali: quatenua non possent velle ea, quae sunt mala. . ' uomodo