장음표시 사용
71쪽
medium semper unum , idem est,eodemqile se modo aibsua extrema habet: veluti sunt quatuor inter duo, & siex: item lex inter duo & decein. Tale medium est centrum in circulo. cur Uocin Med um Personae rΠρης ἐμῆς Medium Personae quod uni extremorum vicinius est θ ο ρ am alteri vero remotius. secundum proportionem Geometri- λεονά- cam: neque tamen plus, vel minus habet quam decet: sed accommodatum est cusque personae, pro ratione circum stantiarum loci, temporis aliarum, quae circa actionem sint considerancis.
uod medium in seirtute, 2 Qirtutis amo-mbus consideratur 'Hoc posterius, quod resertur ad personam, & circum. stantias actionis idque propter duas causas. Primum, quia virtus non aequali prorsus intervallo a suis extremis distat: sed interdum cuin uno, interdum Vero cum altero cxtremo majorem habet cognationem. Deinde, quia virtus se accommodat circumstantiis: in quibus omnis vis actionis vertatur. Cur addit ut particula in desinitione: de ita ratione cui seir prudens eam δε niret' Quoniam maxima est varietas circumstantiarum in singulis actionibus : adeo ut quae actiones alioqui secundum externam speciem viderentur esse similes : tamen in
circumstantiis adeo variant: ut prope diverso, & contrario
In tanta autem varietate, non est cujusvis ipsum medium videre sed tantum viri prudentis: qui solus ex longo
rerum usu in omnibus achionibus, quid singulis personis, locis,teinporibus, atque aliis circumstantiis conveniat in Unde etiam infra in libr. 6. assirmat, Nullam telligit.
72쪽
' GFirtus es. μειτάτης, medyocnt C quare a Pinithaeo eu Hritur esse ἀκρό ς extre-- ιρΗaee non inter se pugnant. Virtus enim duobus mo--ψdis consideratur : vel -- τί- ουσιαν. secundum sitam τέω ώσια naturam & essentiam: & tunc dicitur esse μισόοι medio- εών critas vel -- ἀ- πωότητα secundum qualitatem suam. πνοῦ hoc est, bonitatem & perfectionem:& tunc recte quoque dicitur ακνότης extremitas e quia ipsa in rebus humanis supremum locum in ordine bonorum obtinet: quemadmodum dicitur, - αυρε is κδει πιριι, ρεν, Virtute nihil est praestantius. In hanc sententiam etiam scribit Pi tarchus in libello de virtute morali: ἡ Hoη ἀκeό ε μὲν assetii δυνάμει, τῆ ποιο n. τω ποσω δε μισό ς γί,ετα , τὸ οπι zἰαον ἐξαιρουμ, e τὸ i uorum autem resectu seirtus dieisur essem Focritis, 'Respectu duorum extremorum , quae sunt vitiosa, & μεσά s a non solum virtuti, sed etiam sibi mutuo opposita: Quo- δυο Ἀκι- rum unum dicitur habere .e πιλεν magis: & nomina- οῦν τῆς 'tur et ar ρΓλλη excessus, a Cic. NIMIu M. Alterum dici- ην τι tur habere a ητὶ minus: dc vocatur desectus, a μελίων; Cicerone PARuΜ. omnesne essectus S actione ῖnt οπι- MOHocratatis capaces 'Pro huius quaestionis explicatione notanda est haec di ς exarati 'stinctio. Affectiones & actiones aliae sunt per se, de sua na- οπεδεχε tura bonae: quae etiam propter se, & non propter medio. critatem laudantur: ut Amor erga DB uM,patriam,paren- δε tes,dc conjuges. Item Timor Dei, Dilectio proximi, Odi- παν um vitiorum: Sic in actionibus,Deum recte colere,parentes honorare,veritatem dicere, honeste vivere, &c. Quae- με dam sunt per se & sua natura malae ac vitiosae: adeo ut
a quam possint admittere laudabilem mediocritatem;
73쪽
ut invidia, malevolentia, immisericordia, odium bonrum Sie in actionibus,surari, scortari, peierare, latrocirri,injuriam facere, &c. Haec & hujusmodi nunquam psunt ita mediocriter fieri, ut laudem mereantur. Alidenique sunt sua natura indisserentes, per se neque bon: neque malae: sed tantum bonae propter mediocritaten vitiosae. autem si a mediocritate recedunt, ut Volupta Dolor, Amor, Gaudium, Metus, Ira: item in actionibu Edere, bibere,dormire, dare,accipere, opes acquirere, nores expetere, Se. Atque circa ejusmodi affectus &actiones proprid versatur virtus moralis: ostendendo qupacto modus in illis sit observandus: de vitandus excessu vel defectus. Mare in . ,sin γ actionibus per se muta nonpotes vitari mediocritas Aoyua lauda Δ, 3 Prim lim, quia cum per se sint malae, nunquam possunt, aliqua mediocritate cisci bonae: quando quidem earum vitiositas non est propter excessiun, vel defectum: aut propter alias circumstantias sed propter ipsarum naturam
ideoque etiam utiquam licet in Illis U-Θ-9 recte agre. Deinde si in talibus posset dari bona aliqua mediocri
tas,tum istius mediocritatis etiam alia quaeren a essenextrema: non enim potest esse mediocritas sine extremidi vice versa. Et sic litorum extremorum rursus alia e sent quaerenda extrema: &hoc modo progressio abiret in infinitum:quod est absurdum. CAPUT VII.
ej- secies ZZEno, Menedemus. Aristo. & alij Stoici, ut refert Plu tarchus in libello de 3irtute morali:*dixerunt unam λα ε riis tantum,quoad cnentiam, esse Virtutent quae postea varias sortitur appellationes: pro ut Variis objectis applicatur &
74쪽
varias producit actiones. Excmpli gratia, unus, utemque λα rabi us animi, quando mediocritatem serVat circa me- κἄθε κα- tum &fiduciam,appellatur 1Οititudo: circa voluptates comporri, temperantia: circa iram, mansuetudo : circa pecuniarum tractationem liberalitas: cirea contractus, junicia: Etlic de caeteris.
Quid eis; desae opinone ςide ιν ρΗaee opinio de unitate virtutis si rem intelligatur
non omnino est absurda. Quia una est tantum recta ratio. quae ostendIt mediocritatem in omnibus actionibus servandam:ex qua etiam demanant omnes virtutes. Ea autem est ipsa prudentia: quae propterea a Pythagoreis mater omnium virtutum, & a Platone oculus vimitu nominatur. Plato tamen, Aristoteles, Cicero,& alii, ut virtutum natura, ct proprietates melius possem cognosci,& a se mutuo distingui. rem plures virtutum species constitueritiat. Quor Haro Cicero clune ἡνr eurum
sunt, Prudentia, Iusticia, Fortitudo, & Temperantia: quibus alias quoque subjecerunt species , vanquam earum socias,
Pstu DENTIAE adjunguntur reliqui habitus intellectus & ArS. Fo ait Tu Divi subjiciuntur, Magnanimitas, Confidentia, Patientia, Constantia, Tolerantia, Perseverantia. I iis T i ci A sub se complectitur, Liberalitatem. Magnificentiam, Gratitudinem, Pietatem, Veritatem, Obser
TEMPERANTIAE cognatae sunt. Continentia, Castillitas, Abstinentia, SobrietasModestia, Mansuetudo. H minitas, Urbanitas, Sc. - E a
75쪽
i ' Quor Arsoteles in his libris ponte sarturum moraliumperies Undecim: quas ordine in hoc canite una cum earum extremis enumerat: ut veluti in tasula Ostendat, verum esse quod dixit: omnem virtutem consistere in mediocritate:hoc est,medium habere locum inter duo extremetu Quorsunt in singuω consideranda Qilatuor. Primum , earum nomina, seu appellatione . Deinde objecta, circa quae versantur. Tertio, proprietecti iusque actiones. Quarto singularem virtutum extrema. Enumera mihν ν a Preteo
Prima speetes est, ἐ-sortitudo. Ejus obie
ἐν φοδες sunt. metus & fiducia in rebus periculosis. Actiones sunt. αρρη adire S perferre pericula Ac labores eum ratione. Extrest fri s. Inum in excesiu audacia, seu temeritas: iter a α c μια metus vacuitM: In defectu, timiditas, seu ignavia. Altera species est, η me ροσυνη temperantia. Ejus Obiecta sunt, voluptates εe dolores corporis. Actiones stant moderate voluptates expetere , illiique frui: dolores autem fugere. Extremum in excessu dicitur πιολασία, .n temperantia: in defectu vero proprio nomine caret: qui: est rari ssimum : potest tamen appellari ἀναουβην a, suum stupor, Tertia species est, ἐελευνιριοτης liberalitas, vel benesiacentia. Obiecta sunt, αἰ pecuniae, opes, atque divitiae Actiones, διδό,m e λαμ--, dare dc accipere. Extremum in excessu, ac ιλιυρια De illiberalitas. Quarta speciesIest, . usγαλεπρi--m'gnificentis. loblecta sunt, ses λα- magnae opes. Actio ae l αναν, sunaqtus facere. Extremum in excessu,
di. luxus: in defectu, εὐκροπρεπεια, indecora parsimonia.
Quinta species est, magnanimitas, o lecta iunt, honores magni. .Actions ,ςXpetere, Vel respu
76쪽
re magnos honores. Extremum in excessia, fastus, seu animi elatio: in delectu, me οπα, pusillanumitas, seu animi dejectio. Sexta species est, modestia circa honores: apud Graecogest id est, proprio nomine destituta:interdum tamen appellatur chonoris studium. Objecta
sunt, honores parvi, & vulgares. Actiones expetere, aut respuere parvos honores. Extremum in excenti est, φιλο-πιμια, ambitio, seu nimium honoris studium: in desectu. contemptus honorum. Septita n species est, mansuetudo. Objectum est ira. Actiones sunt, iram cohibere & frenare. Extremum in excessit, iracundia: in desectu, csas, irae vacuitas: a Ciceronevoeatur lenitudo. Octava species est, η φι-ι humanitas, seu comitas. ει affabilitas. Objectum est, x N. iucundum in seriis cengre itibus& nepotiis. Actiones sunt, jueunde & amicE, eirca offensionem eum aliis conversui. Extremum in ex celsu est Μεκκεια astentatio . adulatio. Indes stu, morositas. Nona species est η ἀληθvia, veritas, aut veraeitas seu
candor. Objectum τὸ ε is verum se sum. Ad Cnes sunt, veritatem profiteri tam in dictis
quam in fac is. Extremum in excessu. ω λαζενώα, arro.
gantia, iastantia: in defectu, 'ρωνεια, dissimulatio. Decima species est, ἐ-urbanitas, Objecta
sumi, ludi& joci. Achiones,ludere, jocari. Extremum in exincessu, Zωμολοχία, scurrilitas, in desectu ἀγροιώκ. inur
Vndeclina species est, ἡ ληm,o . iustitia. Objecta
sunt quaevis bona vel mala, quae cum aliis fiunt communI canda. Aitiones sunt, commutare, ' distribuere. Extremum in excessu, & alterum in defectu, unovocabulo appellantur ιάδικι α, injustitia, quae in utroque nempe iri excessu, & defectu simul Oeccat: cum nimirum unu plurialteri vero minus quam ei debetur, tribuitur.
77쪽
oquendo non possitiat vi tutes morales nominari: quia i Di sunt constantes animi habitus, nostro studio, & longa auiiefactione acquisiti sed sunt repentini quidami morius, ' , h. e. circa nostram Vol uitatem, aut electionem excitati. Verecundia nominatur κω aeg. Eius extiemum in excessu est . stupor seu consternatio: In des emi, impudentia :q nae ethon i nium Virtutum expultrix: quemadmodum verecundia a CLcerone dicitur este omnium virtutum custos. Indignatio appellatur νέμεσι ,. Ljus extremum in e cemi vocatur O. P. invidia, livor: in desectu est . in .- , malevolentia
, Riplex hoc Ioeo notanda est ἀντ ιπις. oppositio. Una, medii de extremorum, hoc est vitiorum. Altera extre-τειοῦν γ
morum inter se. Tertia extremorum cum medio . Qua es meri, heu Qirtutis, S extremorum, hoc est, istiorum ἀντιθέm 3 Virtus suis extremis non simpliciter, sed tantum ratione H π , id est, exuperantiae opponitur et quatenuS nimirum ab uno superatur, alterum vero superat. Quia virtus participat utrumque extremum, hoc est,cum utroque extremo habet aliquam similitudinem : non tamen eode n modo : ted cum uno majorem, cum altero minorem.
78쪽
uia ex hac oppositione consequitur flNine fit, ut extrema nonnuquam conentur succedere Astin locum medii: ' cupiant haberi pro virtutibus: exempli gratia, Audax vult naberi sortis respectu timidi: quia Θ μi ν audacia malorem habet cognationem cum sordine, quam ' timiditas Et prodigus vult naberi liberalis, respectu: avari: quia proprius ad liberalem accedit in dando, quam
Quare hae ἀν- θεm es noranda δVt vitia a virtutibus melius possint discerni. Nam ut Horat. ait, saepe fallit vitium specie virtutis. Et Ovid. lib. t. de Remia. amor. Et mala sunt vicina bonis, errΟ- re sub illo. Pro vitio virtus crimina saepe tulit. De qua re etiam Cicero in Part. nos admonet, Cernenda inquit diligenter sunt, ne fallant nos ea vitia, quae virtutem Videntur imitari. Nam prudentiam malicia, de liberalitatem effusio, de fortitudinem audacia imitatur: & patientiam durities immanis, & iustitiam acerbitas, & religionem superstitio, & lenitatem mollicia animi, & verecundiam timiditas. Qua es extremorum, hoe est Uittσrum, νntersi σν cro. Extrema sibi mutuo magis adversantur, quam ipsi me--δ 'α, dio. seu virtuti: Primum,quia longius a se mutuo distant πικει- ω, quam a medio. Deinde, quia maior est inter extrema dic α λήλοις fiunt litudo: quam inter medium di extrema. Exempli gra- τti .parvum a magno ningis distat, quam ab aequali: Item πλωε η tria dc novem logius a se distant, quam tria & sex. Sic etiam Uu-nό- audax a timidio magis differt, quam a forti. Quaesi assio extremmorum erga merium, id est, hirtutem η i
Extrema non aequaliter medio, hoc est, virtuti Oppo- μμον
nuntur: sed unum magis, alterum Vero minim ei adversa- m κωτα
79쪽
gratia, intritudini magis adversatur timiditas, quae est Tridesectu: quam audacia quae est in excessu. Mansuetudini vero magis adversetur iracundia, quae est in excessu: quam Jenitas, quae est in desectu. Qua es huyiu opposieronis ratio θλ'ο 3 Duae adseruntur ab Aristotele rationes. Qu3rum pri--KMG-ma stimitur ἐξ αυτῶ του -- τ' , ex rerum natum συι.- ra. Nam quae sibi mutuo magis sunt smilia, ea etiam mi-cnus inter se pugnant. Altera sumitur ἐξ ἡμων κυ- , an
bis ipsis. Nam ea textrema seu vitia adquae depravata de
corrupta nostra natura magis est propensa: ea etiam sunt deteriora, dc propterea virtuti magis advertantur. Quoniam ut in lib. i. dictum est, appetitus noster semper adversatur roctae rationi. Exempli gratia, quia natura proclivi res sumus ad intemperantiam, ignaviam, avariciam, & similia vitia, quam ad eorum contratia: ideo illa quoque sunt deteriora. Excessusne, an defectus medio, h.e 'irtuti,s magis adὐersetur Non in omnibus eadem est ratio. Interdum enim e cessus, interdum vero desectus virtuti magis adversatur. Plaerumque tamen magis vitandus est excessus, quam defectus. Ratio hujus est: quia excessiis plus potest nocere, ae minus corrigi, quam defectus: quemadmodum Cic. de Orat. ait, ius cuique modus est: tamen mavis offendit nimium, quam parum. Et Isocrates ad Nicoclem scribit, Optimum est servare modum : quoniam autem is cognOsci facile non potest: potius eligere debes defectum, quam excessum. Nam mediocritates magis in desectu, quam in excessit vigent. - ψῖ πιτνετνωσ-e. mis tari: ti
uoHam difficiis es medium in agendo affingere quae hsc obser candissent praecepta Z.--L A Ristoteles tria generalia praecepta tradit consequendae ινι, η medio.
80쪽
L 1κε R SE CINDU4. ε . mediocritatis in actionibus: quorum primum est tale. Ab η' 'extremo, quod medio magis advertatur: etiam magis est recedendum, & declinandum ad illud, quod videtur me- dio esse propinquius. Ratio est, quia in illo magis peccatur, quam in altero. Atqui inter duo mala semper minus malum est eligendum. Et quemadmodum in proverbio R dicitur: Si prima navigatione uti non licet , arripienda est
secunda. Euomodo Arsoteles hoc praeceptum confirmae Z
A praecepto simili, quod Circe Nympha dederat Vlyssi
in patriam redituro, ut est apud Hom. lib. ii. Odysi. Cum enim ei inter duos scopulos periculosos, Scyllam & Charybdim, in mari Siculo esset praeternavigandum : monuit eum Circe: ut navem magis deflecteret a Charybdi, tanquam periculosiore scopulo. Quad autem hie ea endum est 'Nedum ab uno extremo nimium nobis cavemus, inci damus in alterum: quemadmodum stultis accidere solet qui dum vitant vitia, in contraria currunt. ,Neve obi jc
nobis possit illud Poetae, Incidit in Scyllam volens vitare Charybdim. Quod est alterum praeceptum flAd quae vitia natura sumus procliviores, ab ijs magis est recedendum,& ad contrarium contendendum. Declaratur exemplo simili eorum, qui ligna distorta & curva volunt rectificare, hi solent ea in contrariam partem flectere. Vt qui videt se propensium esse ad avaritiam, debet contendere ad prodigalitatem, & site paulatim incipiet se- ii liberalIs.