장음표시 사용
121쪽
De modo exercenda Dberalitaris quid
nare oportet ο'ρρα , id est, recte. Vt astem liberatiras recte exerceatur, qua sunt consideranda3. Quinq; potissimum circumstantiae hic sunt consideia. pia εῶ - dae:Persona,uirantitas, Qualitas,Tempus, ct Locus. 6 οπι persona praecipituri Persona dupliciter consideratur: vel enim est ipsius danatis, vel est accipietium, hoc est, eorum quibus beneficium
Quid de persona dantis praevatur In persona dantis praecipue spectandus est animus, ut
det inius libenter, cum quadam animi jucunditate , & sine molcstia: quemadmodum etiam Siracides inquit,Hilarem datorem diligit Deus. Qu/dpraecipitur de persona nec p/entium 3In persona accipientium considerandum est: utrum di gni sint nostris beneficiis ideo Aristotcles inquit, non da.dum esse Ῥῖ-χῆ id est, quibuslibet sine diicrimine: sed solum iis, quibus oportet. Eoid de quantarate beneficiorum strae ritur 3 Duo hic sunt consideranda.Primum, facultates dantis cavendum enim est, ut Cic. piaecipit, ne benignitas major sit,quam facultates:& ut Apostolus Paulus ait, Ne aliis sit relaxati omo bis velo angustia.Dcinde, conditio accipien- . tis: ut cuique pro dignitate,&necessitate detur: quia
liberalitas est pars justitiae.
122쪽
Talia danda fimi, qute accipienti possunt prodesse,& n5
nocere ideo Aristoteles monet, non esie danda deterioraria nobis servanda meliora. Quomodo beneficia sunt a manda 3Beneficia non ex magnitudine, aut numero, sed ex animo & facultatibus dandis, & utilitate accipientium solentasti mari. Atque hinc fit, ut interdum liberior habeatur, qui pauciora dedit: quemadmodum etiam Cristus pronunciat de vidua. Luc. 2I.
Qv d de tempore prae prur3Benescia non sunt procrasti nanda, sed tempestive danada ut magis possint prodesse. Nam ut dicitur: Bis dat, qui
Quid de locoprae piturr Aristoteles inquit, dandum esse is Α λον, id est, ubi est ho-ὀestum. Nam quae honoris gratia dantur, ea palam posis ut dari: quae autem dantur ad sublevandam alterius egestatε, ea clam debent dari: ne accipietem pudefaciamus coram aliis. Hactensu sendιβι , quod μ ο esum hominu Iiberalis m, J ἐν δίσL: Mende jam quo pacto se gerat asta την M uin accipiendotDe hae parte ossicii liberalis quatuor sunt praecepta. ἐα, δε- Plinium,liberalis non accipit,unde non est accipiendum: A.ν.
quia non magni facit pecunias,sicut homines avari: qui b. o κα- etiam turpe lucrum est dulce. Deinde, liberalis non est pe- λώσων taxi αυτη naeos: magis enim cupit benefacere, quam ab συμ. νηι
123쪽
proventibus, quando aliis vult benefacere, ' non de alienis. Quarto, liberalis honestis rationibus studet suas facultateS augere. non ut magnas opes cumulet: sed ut habeat . unde possit de propriis suis bonis & se suosque alere, & a liis benefacere. In summa, liberalis non est ληπτῶκος ipronus ad accipiendum : sed potius προεχώς propensus ad largiendum. atque ideo neque vult, neque etiam facile potest ditescere.
Duobus modis. Dando, & non dando. Dando, quando datum est in digitis: non dando, quando non datum est dignis. Verum liberalis propter hunc posteriorem errore magis dolet, quam propter priore. Existimat enim , satius esse indignis dare, quam dignos praeterire. Quemadmodum Hadrianus Imperator dicere solebat: melius esse nOccntem absolvere, quam Innocentem condemnare.
Q a sent extrema Aberatitaria Duo: Vnum in excessu , quod nominatur profusio, seu prodigalitas, ἀσώlia Alterum in defectu, quod appellatur uos ταε q
Profusio est vitium, quod in dado modum excedimus nulla habita ratione earum circumstantiarum, de quibus paulo ante in liberalitate dictum fuit.. u emis
mia dum prodigus non servat, sed temere prosundit
124쪽
mere absque ullo suo commodo facultates suas in quasli. bet res profundunt: nihil autem vicissim accipere cogi - - tant. Alterum est conjunctum cum pluribus alia; vitiis, eorum scilicet, qui non solum temere, & inutiliter suas fa i cultates profundunt in x oluptates & alias res, in quas non c imi oporRt: verum etiam vicissim aliis sua bona per iniuriam auferunt: ut habeant unde possint aliis iterum largiri: atque ideo non solum sunt prodigi, sed etiam illiberales, a. vari, rapaces, in justi, intemperantes. EPid es asearit, 3 Avaritia est vitium,quo in accipiendo modum excedi. mus: nulla habita ratione justitiae, aut aequitatis. Euo unν genera arorum 3Τria. Vnum est eorum, qui dando solum deficiunt: interea tamen nemini suo dolo, aut vi auferunt. Hi variis appellantur dominibus: videlicet φειδωλοi,parci: γλισχροι tenaces: η ροπαροὶ, sordidi. Edides alterum gen- asa
Alterum genus est eorum, qui solum accipiendo modii . δε δε
excedunt :& quacunque ratione possunt, per fas & nefas ψώσα, λῆ. opes congerunt. Hi omnes uno nomine Vocanturia σκυ- turpi lucro deditit ut sunt ii, qui Iueri gratia exercent artes illiberales, foeneratores, usurarii, lenones, propolae, aleatores, & similes. Quod ea tertium genus a o
Tertium genus est eorum, qui in utroque peceant, hoc est, qui & dando deficiunt, & accipiendo modum exce- φ- ιdunt. Quod genus avaritiae est pessimum : de quo vere potest diei id, quod est apud Cicer. in oratione Quintiana , Nullum ossicium esse tam sanctum , atque solenne: quod non avaritia comminuere, atque violare soleat.
125쪽
cusmodo hae duo extrema,ρrofuso γ agarar/AEononuntur tibera Dia , Profusio liberalitati opponitur in excessit, ratione τηλ ωι: in desectu vero, ratione τῆς ληψεωs. Avaritia auteliberalitati opponitur in excessu, ratione της ληψεως vi de fectu vero, ratione τῆς AGως.
Dram autem sest iam es deserim MAvaritia deterior est prodigalitate: ideoque etiam ma gis liberalitati adversatur. ἀνώ eQuare αὐar,rba deterior es profusionet Primum , quia est ἀνωτO' , id est, insanabilis. Est enim vitium senectutis : & hominibus aliquo modo innatum insuper etiam subinde cum petate crcstit, adeo ut etiam duret usque ad mortem: denique quia est multiplex , ut ex prae dictis .apparet. Deinde, quia nihil habet commune cum liberalitate. Tertio, quia avaritia nemini est utilis, ne quidem ei, qui ea laborat. Vnde in Proverbio dici tui Avarum nunquam benefacere nisii quando moritur . quia tunc demum incipit esse utilis. Quarto quia frequentiva circa hoc vitium peccatur. Quare prodigatitas minins es siri a
Primum, quia est ἐυ, ατ γ, h. e. facile potest stanari dc cor rigi,partim progressu aetatis: partim defectu opum di sa
θον ἀν eultatum. Cum enim nimia profusione opes sunt exhai stete, ipsa tandem egestas & inopia cogit finem dandi imponere. Deinde, quia prodigalitas vicinior est liberalitati, quam avaritia quatenus nimirum dando etiam aliis est v- ituis: eoque nomine etiam interdum laudatur.
G MAbnificentia est virtus, quae mediocritatem servat in ma-
126쪽
in magnis sumptibus recte faciendis. ἡ ρογαλοπρεπεια λι
. Quatuor modis. Primum, quia liberalitas versatur circa mediocres expensas : magnificentia autem circa magnas , unde etiam a magnitudine nomen accepit. Deinde quia liberalitatis actiones sunt dare & accipere, δh,m V λααcie . magnificentiae autem solum est nπα ναν, sumptus facere. Tertio quia omnis magnificus etiam
est liberalis: non autem omnis liberalis est magnificus. Quarto quia nemo potest dici liberalis erga se, &suos, sed tantum erga alios: potest autem aliquis etiam in se & suos esse magnificus. Quod ess officium magnifcst ossicium magnifici praecipue in eo consistit: ut habeat scientiam, & rationem decori in faciendis magnis sum. ytibus. Inde enim quoque nomen habet apud Graecos ,
Decorum magnificentiae spectatur vel in ipsis sumptib. rei in operibus,in quae impius illi fiunt. QuotvoLcia sunt ilia opera
Duplicia: Vel enim sunt sacra, quae ad divinum cultum H lῆς pertinent: ut templa, altaria, sacrificia, imagines, statuae, πα- α- vestes Ocrae, anathema, ct his similia. Vel fiunt profana: ξιον, saeatque ea rursum vel sunt publica, quae ad publicum civit - σαπα tis usum de Ornatum pertinent: ut triremes , propugna- ' νεογουα cul a , moenia, theatra, porticus, aquae ductus, ludi, spectacula . epulae publicae , Sc. Vci sunt privata , quae pertinent ad ipsum magnisicum ejus fami-
127쪽
liam: ut nuptiae,privata convivia, quibus excipiuntur pro Pinqui, amici, aut hospites. Item aedes, horti, praedia, sup- Pellectilia, vestes: vasa aurea, ct argentea, &c. Quod es decorum νnsu tabu/3 Decorum in sumptibus est: si conveniunt ei per nae, aqua fiunt:&ipsis operibus, in quae fitini. Neque enim cui- libet competit magnos facere sumptus, etiamsi habeat unde possit: neque etiam in quaevis opera, seu in quasvis 1e1 magni sumptus sunt faciendi. t
Magnificentia Golum decet eos, qui non solum opibu honeste acquisitis abundant: sed etiam vel genere, vel vir- tute, vel dignitate,& authoritate caeteris hominibus ante- ςellunt: ira ut eorum stilus & conditio, etiam possit operi aliquem splendorem ad ni re. Ex his apparet neque pau- pcies, neque homines Obscuros,& ignobiles, revera possieς isse magnificos. Quoa es deeoriam in operibus λDecorum in operibus est, s respondent magnitudini sumptuum, qui in illa sunt facti. cu'modo ast/matur munitudo operis3 Hagnitudo operis aestimatur ex ejus persectione & prestantia. Tunc enim vere dicitur opus aliquod esse magnu quando perductum est ad suam perfectionem : etiamsi mole ' quantitate sua sit parvum. Dνc ergo m unasemiam qualem terat magnificus moerendis Iu rabuιὶ
Magnificus sumptus magnos ficit prudenter, decen s
ter, , argiter,& libenter, non ostentationis, sed honestatis gratia, in res honestas, necessarias, utiles, & diuturnas: δ a privatas quam publicas: habita ratione conditionis
'Pe sonae, suarumque facultatum, di aliarum circum- istan
128쪽
stantiarum : idq; ea dexteritate, pulchritudine, &elegan tia: ut ipsius opera sumptibus,& sumptus operibus respon deant: nemoque posIit iisdem sumptibus, opera illa per sectius aut magnificentius efficere. Quid ex his costis. 3Ex iam dictis constat. Primum, non posse dici magnisi .
eos homines vulgares, plebejos, ct imperitos: quorum persona,& vitae conditio talis est,ut affectio alicujus splendoris,& magnificentiae ipsis non conveniat. Deinde, non esse magnificos eos,qui magnos sumpt0s inepte faciunt , in res non necessarias,abjectas , inanes, S momentaneas :quarum aut perexiguus est usus , aut memoria cito perl-
QVasunt extrema magnificentia λο δι ν π e Duo: unum quod peccat in excessu: & duobus nomi' snibus ab Aristotele appellatur. videlicet ἀπει οπα ἰσι - μαισις Latinis luxus nominantur. Est inepta Sinuti- ωπα, lis magnorum sumptuum in res viles & non necessarias γAM: prolatio, ostentationis solum gratia facta Erasmus Roter. in quodam loco videtur appellare,Sordidam opulentiam. ood es alterum extremum
Alterum extremum peccat in desectu : quod vocatur criwκe..et τμα,a Latinis sordes: Est indecora, ct intempesti υ - , va in magnis Siplendidis operibus essiciendis, p/rsimo- ιαώψM:
129쪽
quae versatur in suscipiendis & gerendis rebus magnis, ar. duos, plenisque laborum& periculorum, tum vitae, tum Plia. Tun , quae ad vitam pertinent. Atque haec fere nihil aliud est, quam fortitudo illa , de qua supra dictum fuit. Altera spectatur in rerum externarum despicientia : qua nihil, nisi quod honestu in decorumq; sit ζ aut admiramur, aut optamus, aut expetimus : nulliq; neque homini, neque perturbationi animi, neq; fortunae sue cumbimus. Atque de hac praecipue hic agitur. Quid es Magnaim ιfas Magnanimitas est virtus, quae mediocritatem servat inna agnis & debitis honoribus moderate vel repetendis, Vclcontemnendis. Quis dic fur magnanimus 3
Magnanimus dicitur is, qui cἰma magnis sit dignus, et-jani magnis se dignum judicat: Graece no
minatur. Ouu hurc opstonitur 3
Magnanimo primum opponitur is, qui, cum parvis dignus iit, etiam parvis se dignum judicat:& vocatur σωφρ- modestus: de quo in sequenti capite explicabitur. Deinde is qui cum magnis, aut mediocribus dignus sit, tamen minoribus se dignum iudicat: dicitur pusillam siris.Tertio is, qui magnis se dignum iudicat, cum tamen non sit dignus: appellatur χαυνίν, elatus,& superbus. Qua ni magnanimitatis obIecta, circa qua seersatur ZGeneratim magnanimitas versatur circa ea, quae inrbus & actionibus videntur hominibus esse magna : Specialiter vel 5 , erfatur circa magnos honores. Quare honor es specrati, Sproprium objectum
Quia honor inter externa bona, quae homini tribui, &conti nacce PQgunt; cci scri citc maXIinum bonum.
130쪽
Quare Primum, quia honor proprie debetur soli Deo, ct iis
permnis, qliae inter homines, Dei vices gerunt: veluti sunt parentes S magistratus. Deinde, quia honor dicitur esse Virtutis praemium et atque hoc modo etiam videtur esse prpestantior ipsa virtute: qua tamen nihil preciosius esse dicitur in rebus humanis. Quomodo se gerit magnammm circa honores λPrimum, Magnanimus non nimis cupide, aut anxie honores expetit: quasi essent ei res aliqua rara,& nova : quae facile posset ei denegari : sed moderate & jure quodam eos expetit , tanquam debitam virtutis suae mercedem. Deinde, non quosvis honores, neque a quibusvis ampletatur: sed tantum magnos, sc veros honores, a viris bonis S claris delatos acceptat: parvos vero , & falsos honores. ab hominibus obscuris & improbis oblatos, respuit. Tertio, contemnit aliorum obtrectationes, & contumelias tquia scit, eas non posse in ipso haerere, aut aliquam ignominiae maculam ei aspergere : juxta illud, Conscia mensiecti famae mendacia ridet. Qualis es magnanimus quoad qui amoe mores λEst vir optimus: alioquin enim ne honore quidem dignus estet. Quare autem duis magnanimum esse seirum optimum ZQuia habet id, quod in unaquaque virtute est magnum,& excellens : unde etiam magnanimitas dicitur esse ornamentum reliquarum virtutum aeddit enim eas quodam modo majores,& splendidiores. nefacile esse ma3nanrmum equaquam, Quia necesse est eum , qui revera magnanimus