장음표시 사용
161쪽
didit. Secundum Iure consultos dicitur esse : quod nati
ra omnibus animalibus ingenuit. Verum Aristoteles . &Philosophi id sollim jus naturale vocant , quod ratio intelligit humanae naturae convenire : quia autem bestiae ratione sunt destautae , ideo dicuntur etiam expertes esse iuris &justitiae. Quare Aristoteles j- Naturale eo lectigursu, jure
seersum paruant a jure Cristi, imoadrisone Quis homo natura est ζων πολιχκο'ν, animal ad civilem ei etatem factum. Unde etiam generalia quaedam praecepta, quo pacto civilis societas colenda sit, naturaliter lio mini sunt nota : cujusinodi sunt haec tria : Honeste vivere: Neminem laedere : Suum cuiq; tribuere: & his similia plurima alia. Quo refers jus Gentium 3 Sub iure Naturali etiam potest comprehendi illud quo AIureconsulti vocant Ius gentium : quia ejus definitio prope eadem est cum hae Aristotelis definitione. Quasunt notasive pro raetates juris
Tres, quarum prima pertinet ad causam essicientem. Etenim ius naturae iam originem & authoritatem habet
a Deo : qui illud hominum mentibus in prima creatione indidit : unde etiam , primum ius ab Arist tele nominatur : de quo Cie lib. 3. de leg. inquit, Unus est communis quasi magister & imperator omnium D E v s : ille est legis hujus inventor,disceptator,tator. Qua es altera proprietas 3Εa pertinet ad naturam, vim, & emcaciam hujus juris. Nam jus naturae ab omnibus sana mente praeditis intelli-pitur: praeterea ubique & apud omnes eandem vim habet:
ideoq; est immuz3bile: neq, Potest abrogari
162쪽
Qua es tertia propraetas Ea pertinet ad causam finalem. Nam jus naturae praecipue refertur ad honestatem.
Ius legitimum est, quod non natura constat, sed homi num decreto,&authoritate est sancitum,& certis legibus comprehensum. Vnde etiam nominatur,jus humanum, ius scriptum,ius positivum: item Lex. Quaseunt notasHestrostraetates jur riuatima Etiam tres: quarum prima pertinet ad causam emcientem. Nam hoc jus ab hominibus habet suam originem &authoritatem : qui illud communi consensu constituerunt: adducti probabili aliqua ratione , desiumpta ves ex iure naturae vel ex aliqua circumstantia.
Ea pertinet ad naturam, vim, & essicaciam huius iuris. Nam hoc jus, antequam lege est sancitum,& constitutum. est indifferens, hoc est, nullam vim habet, neminemq; obligat : sed potest circa culpam servari,aut non servari .Postquam vero decreto est sancitum, & confirmatum : tum non amplius est sed sub poena transegressionis obligat eos,quibus est latum. Est praeterea hoe jus non solum mutabile, sed potest etiam omnino abrogari. Qua es tenta proprietaι Ea pertinet ad causam finalem. Nam iuslegitimum praesupponit honestatem,quam habet ex jure naturali: ae 'praecipue refertur ad utilitatem eorum,quibus fertur. Vn- , de ab Aristotele vocatur συμψtPy. Quare μου Ierditimum est mώrabiael Quia diversae sunt Rerump. formae ad quarum utilita- επω
163쪽
tem leges,& iura sunt accommodanda: Aliud enim utile est in Regno, aliud in Democratia, aliud in Oligarchia,
solutio. Cum dicitur, jura subinde mutari, illud intel. . igendum est de iure humano, seu legitimo : quod quia
pendet ab hominum opinione &instituto : ideo per eos dem potest mutari, vel omnino abrogari. Praeterea etiam' ii naturalia per se quidem,&quo ad genus universum at- tinet, sint immutabilia: tamen ratione singularium,& cir. cum stantiarum interdum admittunt aliquam mutatio- nem Cic. lib. 3. Om c. sic scribit, Multa, quae natura hone- ita eue videntur, temporibus fiunt non honesta.
Iustis Uet injussu esse tvi Inime: sed tantum is, qui sponte, volens, dc sciens ta lia esit: qui autem vel invitus,ves inscius talia egit' non nisi per accidens dicitur juste ves injuste egisse : Et jicstus vel injustus esse.
Quamobrem Quia Omnes actiones virtutum, de vitiorum considerantur & aestimantur τῆ ἐκκάω, quemadmodum supra in lib. 3. dictum est. Quotvocia sunt acta εκώαα Duplicia: vel enim consulto fiunt: & nominantur ατ 3. : quasi prius a nobis constituta, iudeo
liberata: Et qui hoc modo facit aliquid quod iustum, vel
164쪽
dc justus vel iniustus esse. Vel non fiunt consulto, sed exanimi aliqua perturbatione, denominatur , κλἀ - λιν,: propter quae nemo potest justus, vel injustus ivere appellari. Potest ne omne damnum, quod alteri ιnfertur,
Non. QuiA variis modis damnum potest alicui inserari: quod exsequenti divisione cognoscitur. Damna, quae aliis inferuntur,vel sunt voluntaria, vel involuntaria. -- luntaria sunt triplicia vel enim proficiscuntur ex lino Τ' εἰ rantia, vel animi perturbatione, vel ex malitia. Quod damnum Gertur ex ignorantia c. profectum Z Quando is, qui laesit, ignoravit circumstantias, in quibus plateipue actionis vis consistit. Veluti est circumstan- άν,. n. alia personae, modisinstrumenti, finis. Hoc autem rursum iso, est duplex: Nam vel infertur Vmραλογως, id esst, inopinato, is: seu praeter opinionem agentis,& casu quodam: di vocatur: ut si venator in sylva hominem interficit, volens feram interficere, vel infertur μη --.γως, non praeter opinionem, sed tamen α - ην cis absque malicia,& dolo malo agentis: & vocatur : ut si quis, bombar, dam incaqte tractando,astantem laedit. Qiaod damnum ιestur ex an/mi perturba. σ3one profectum Quod ex ira,metu, terrore , aut alio aliquo naturali aD ,
sectu alicui infertur : appellatur quidem rati μώ, id est, in justum factum : non tamen potest aliquis propter libidinjustus nominari: quia non factum est consulto. Quod damnum dieiturfactum esse
Qu3ndo quis alterum de industria, di consulto laedit .atque
165쪽
que ejusinodi damnum proprie dicitur αἰ-α in iliria : δ
qui hoc modo aliquem laedit, etiam dicitur α'δικειν injuriam facere,& esse δεικGH injustus. Quotvlinc asunt α κου'mae, id e 1nsolun arandumn.ι ΤDuplicia : Alia enim sunt νυ γνωρμονιε, venialia e quae ἀν H α- veniam merentur , eo quod errore quodam contra no- κους - τη stram voluntatem facta sunt . Alia vero sunt μη' συγγνω- μονικοὶ non venialia : quae non morentur veniam: quia eκ γνωμ' - affectu aliquo neque naturali, neq; homine digno ad mic 'fa sunt: ut ii quis ex ebrietate interficiat aliquem : aut si quia ex odio,vel invidia alteri damnum inferat. CAPUT IX. Potestne cvolenti feri injuria 3
AN O N. Quoniam enim injuriam facere, est εἡου αον π .H' λ χι spontaneum & volunturium quiddam : ideo ejus coii .
trarium, nempe injuriam pati, ἀκουσταν quiddam in vo
iluntarium: quia contrariorum sunt contraria attributa Antecedens probatur ex definitione: Nam αδκῶ, injuriam facere, est sponte aliquem laedere contra ejus, qui lae- iditur, Voluntatem. Sicut autem nemo dicitur invitus alte.' ri iniuriam facere : ita etiam nemo dicitur volens pati ii, Ituriat
Minime. Qus madmodum eni in aliud est iuste vel insu- ste agere: & aliud est iusta, vel iniusta agere: ita aliud est ius, vel iniuriam pati': & aliud eae ius a vel iniusta pati. Nam iuste, vel iniuste agere sollim dicitur is: qui talia agi: 'est, consulto, Idata opera: Iusta autem, 'Siniusta possunt quocunqi modo fieri. Sic ius,& iniuriam pati dicitur solum is: qui invitus ea patitur: Pati vero po-i. test aliquis iusta, vel iniusta, non solum invitus, verum iam volen1.
166쪽
Ea proprie dicitur esse iniuria, quae a volente, &sciente infertur invito, praeter eius meritum. An non Glauc- ψolens passus est injuriam rquando Aurea arma dedιr Daomedi, pro armis an eis λMinime. Nam pati iniuriam non est in potestate patientis, sed inserentis iniuriam. At in potestate Glauci erat aurea sua arma dare Diomedi, vel non dare. Itaque in ea Permutatione non passus est iniuriam. An rncont/nen es νnrerάum segsos iadun mentes, γψolentes: gνrurtores ais μὰ valens par, νnjunam ZNegatur consequentia. Primum. quia non omnis laeso est iniuria : Deinde, quia incontinentes non plena volun- ο η' αtate agunt '. sed quodammodo contra voluntatem abri. τη ἐκωspiuntur a vehementioribus cupiditatibus , & affectibus. βλα τειQuemadmodum Medea apud Ovidium conqueritur , in- α ει quiens, Me trahit invitam nova vis,aliudq; Cupido, Mens .' aliud suadet e video meliora, proboq; Deteriora sequor. In distributione iniqua, ter est 3njumu, is ne qua disrabui e an μ quν ρί- a cγ3t Z -
Is,qiii inique distribuit, potius iniustus est dicendus, πιαι ἀδι quam is, qui accipit. Quoniam principium istius iniustae κω. , actionis proficiscitura distribuente,& non ab accipiente. μας σαωPraeterea voluntas quoq; eius in ea actione est libera : ae Hia iaccipientis autem voluntas non est planis libera: neq; enim αι:potest accipere quantum vult, sed sollim quantum ei a distribuente datur: qui etiam quodammodo causa est chualter in accipiendo peccet. Euιμι min- inbuis νn d. Aburisve bonorum, faris ne , injuriam Minime. Etsi enim videatur minus accipere de bonis externis:
167쪽
η η .'τη ' ternis: tamen re vera non habet minus et quoniam ea η' pars, qua videtur defraudari, ei compensatur icthgh prav ' 'e' 'stantioribus aliis bonis : consequitur enim ex hac distri, γ φη ' butione laudem liberalitatis, modestiae, beneficentiae,&si milium virtutum , Conciliat sibi quoque favorem, gratiam & benevolentiam aliorum , qui hanc ejus modestiam, de liberalitatem praedicant.
Me facile usum esse Vulgus quidem hominum existimathoe esse facile:
propterea quod ejus contrarium, nempe injustum esse, in nostra voluntate, &potestate positum. Verum longe aliter se res habet: Nam iustum esse, non est simpliciter e agere, quae justa sunt: sed ista agere eo animo,consilio, &proposito, quo oportet, & quemadmodum ipsa virtus requirit: Hoc opus, hie labor est, ut Poeta loquitur: Quia hoc neq; facile est, neq; cujuslibet : sed tantum ejus,qui
Iongo usu habitum justitiae sibi acquisivit. Me r/ta jum,S ιπι ρι notatia 3 Multi existimant non esse dissicile scire, quid iustum, vel injustum sit: eo quod illud legibus sit comprehensum
quae publice omnibus proponuntur legendae de cogno
scendae. Sed sciendum est I u s, sive justum, non citer contineri in verbis legum : sed potius in legum usi. hoe est, in ipsis actionibus, earumqde circumstantiis, quae secundum legum praecepta sunt institutae.& conformatae. Potest ne jus2ι- aeque cere affera suis Iur Am, scut imusti Etsi videatur iustus etiam posse agere ea, quae sunt alteri injusta: videlicet non reddere depositum'. aliena rapeis are: in emendo & vendendo alterum fallere: de his similia alia agere: tamen non dicitur propterea injuriam facere. aut injuste agere z quoniam non est habitu iniustitiae praeditua; a quo solo, omnis iniuria prolici lc Itur.
168쪽
Potesne se tia erra omnes exercera
Non : sed tantum erga eos, quibus de bonis externis ετ i ossumus plus, vel minus irIbuere,quam illis debetur. Quid hoe Leo notan m Hoc loco sunt tria genera hominum consideranda. Vnum genus est eorum, quibus propter excellentiam Viral tutis,dignitatis,&authoritatis nunquam possiimus de bonis externis NI MI V M tribuere : quales sunt supre' mi magistratus, item Heroes, item parentes. Alterum genus est eorum, quibus propter improbitatem & malitiam F nunquam possi inaus MI N V s ilibuere : quia illis anhnihil debetur: veluti sunt homines scelerati & deplorati, qui omnibus bonis externis abutuntur ad suam , &allo. rum perniciem. Tertium genus est reliquorum homi
num , quibus competunt bona externa , certa quadamniensura: quae si non servatur, tum contra justitiam in eo
es ab ea drie, D 3. ' Equitas, quae a Cicerone AEquum bonum ι ό Graeci - -
- amείκεια nominatur , magnam habet cum justitia eo ora tionem: adeo ut dicatur esse quasi anima iuris i sine qua ipsum Ius, ne quidem jus dici possit. Hanc ob cam sam Diotogenes Pythagoreus AEquitatem, Clemen. tiam dixit esse assessores justitiae. Sed tamen non est prorissus eadem cum justitia.
Qu/b- argumentis probar, AEquitatem non esse eandem eum jusιιια tDuobus,Primum, quia virum aequum bonum solemus Gmeliorem iudicare, de magis laudare , proptorea quod de . m. Ais suo jure nonnihil cedit: quam virum justum, qui suum ius simpliciter urget. Deinde, quia vocabulum AEquitatis alia latius patet,quam Vocabulum Iustitiae. Omnis erum vir se, si, L τιῆ
169쪽
bonis potest ιπιεικης nominari : Iustus autem proprie sciolum dicitur is, qui circa distributionem, & commutationem externorum bonorum se recte gerit. .
Nequaquam : alioqui enim necesse esset alterutram ex iis esse malam, & reprehendendam : atqui utraq; est bona,& laudabilis: S ad conservanda iti, & colendam inter homines civilem societatem, utilis, atq, necessaria.
Tribus modis. Primum, quia aequitas videtur aliquomodo melior jure legitimo, seu scripto: quatenus ejus defectum corrigit,& rigorem mitigat. Deinde, quia aequitas non continetur scripto,& verbis, quemadmodum jus: sed pendet ex arbitrio, ct iudicio bonorum virorum. Tertio quia aequitas non de univeiso genere aliquid statuit, que- admodum jura & leges universialiter loquuntur: sed tantum statuit aliquid de singularibus casibus atq; negotiis. Vnde exi tiae defectus furi cripti,
Partim ex natura sive materia rerum atq; negociorum,& multiplici varietate circumstantiarum : quae non potuerunt omnes in lege verbis comprehendi , & definiri. Partim etiam ex formula legis, quae est universialiter scripta,& tan furn communi quadam ratione, caetera partic laria sub se complectitur: ea prudentiae judicis determinanda relinquit. ς
Qua erPo e se ut,litas AEquitatis Ea ex iam dictis facile intelligitur: Nimirum quδd est velut ἁναπλήρωκ ,id est supplementum,& ἐ-νορθω me correctio eorum, quae in lege vel desiderantur, vel non sa-
tib aperte sunt expressa, ct definita. O
170쪽
ponderatis diligenter omnibus circumstantiis, cxaminat, non tam ad verba legis, sive juris , quam ad mentem &voluntatem legislatoris: deq, eo ita pronunciata quemadmodum ipse legislator, si eum casum praevidi flet , de ea sitisset judicae inus, aut legem scripturus. Quid es et itur AEquitas AEquitas est correctio juris legitimi, sive legis : ea pacte, qua lex deficit propter suam generalitatem.
iure consilii lic definiunt: AEquitas est moderatio, dc benigna juris interpretatio. Quare dici juris Ierit, mi Quia jus naturae non opus habet correctione: est enim
perfectum, quatenus Deum ipsum habet authorem.Vndet Iure consulti dicunt, contra jura naturae , ct jus divinum non concedendas esse laxationes. Quis dicitur ἰ movietas vir AEqum Γonus Vir AEquus bonus est, qui ea , quae aequitati consenta- . hea sunt,vult & agit : neque verba legis nimium urget, aut in deteriorem partem interpretatur: scd potius de tuo M. is,
jure aliquid concedit, etiamsi legem pro se habeat adjutri
mnκδε s me ἐχων τόν νόμον βοηθοῦν. Qua adseersantur aquirati Duo, primum Γα 'κριβολα πιον:id est, summum ius: quod etiam nominatur jus strictum : de quo dicitur, Summum jus, est summa injuria. Deinde ἡ συκος ποe, id est, callida