장음표시 사용
181쪽
rebus agendis consilio valuerunt. Deinde, ex etymologi: Graeca vocabuli tempeiantiae; quae ideo dicta est φο νη, qui ri φρονηαν, i. e. conici vat iudicium de rei agendis;quemadmodum contra, intemperantia judicii ct voluntatem hominis corrumpit circa res gerendas ineque Verum finem actionum cernere, neque vera medieligere possit. Ha besne praesereri aliud diser men ιnter Hrtemta prudenoam Habeo. Primum enim, Ars est peculiaris quidam τύχω tus, re ipsa a virtute morali separatus. ideoque ipsa sola nc ἐς γάρ, τη potestfacere virum bonum, sed tantum bonum artificem, φρονέ ωs Prudentia autem semper conjuncta est cum virtute morb. ουκ ἐς et li:&constituit virum bonum. Deinde, qui in arte sppeccat, minus est reprehendendus, quam qui invitus meam peccat quia hoc est signum imperitiae artis. Circa prudentiam vero qui siponte peccat, magis est reprehendidus; quam qui invitus cit ca eam peccat, quia indicium es
'id es . ,ους Inu gentia Z Ntelligentia est habitus mentis, quo principia scientii.
Quod es objectum in emiam 3 Objectum intellectus sunt ipsa principia, ιωμ α scientiarum & artium . quorum notitia aliquo modo qui dem naturaliter est hominibus in si ta . verum per hunc ibitum plenius, & perfectius cognO1cuntur.
Quomodo probat princ prorum noritιam ad hunc habι tum perrι Nere Per remotionem . quia non potest ad reliquos habitus mentis referri. Non enim potest referri ad scientiam
γλου μιν et quia scientia comparatur per demonitiationein s s
182쪽
piorum autem nulla est demonstratio. Neque ad capientiam, quia sapientia est causarum cognitio: principiorii autem non possunt dari causae. Neque ad artem, aut prudentiam;quia sunt rerum contingentium, que aliter se habere possitnt. Principia autem sunt necessaria,& sempi ternam habent veritatem.
c Apientia est habitus mentis, quo & principia dem On- strationum, & earum conclusiones, quae ex illis efficiun- δηλον,οτς tur, perfecte intelligimus. Huic definitioni etiam consen tit ea, quae est apud Cic. lib. 2. E. Sapientia est rerum divii narum & humanarum, causarumque quibus hete res conti- . nentur, scientia. Aristotclesii raφία ἐπιτηρη- ν, am--mn Sapientia est intelligentia, ct scientia rerum .praestantissimarum.
sapientiae objectum sunt omnes res, earumque causae, quae quidem sub hominis cognitionem cadere possunt: cujusmodi sunt rerum principia & causae, di ipsae conclasiones, quae ex illis efficiuntur.
Ossicium sapientis est, circa principia veritatem tenere,&ea, quae ex principiis concluduntur, intelligere. γνν μη τα om των ἀρFν εἰ-, ἀλα- ira ταs α
Mnesapientia eadem cum prudentia3Non. Alioquin enim omnis sapiens quoque esset pru' M .dens; at multi sapientes fuerunt; qui tamen propter pru- - dentiam in rebus gerendis, ct civilibus negotiis admini-
strandis non celebrantur;ut Anaxagoras,Thales, Pittacus,
Ilias,&multi alii Philosophi. Deinde, si sapientia eade esset. Q.:. cum prudemia; tum sequeretur tot euc species sapientiae, quov
183쪽
φιτ υνδ' quot sunt species prudentiae. Atqui unica tantum est sapi- Π ου αν eritiae vis atque natur. , que omnium rerum perfectam co- - λ: gnitionem complectitur: plures autem sunt prudenti spe cie S. pro varietate actionum , & negociorum , circa qui vertur: quemadmodum ex sequenti capite patebit.
Quod es gitur diuerimen meer sep entium oe prudentiam ' Primum, Sapientia est in nobilissima animae rationalis parte, quae appellatur sari nkii: Prudentia autem est in
''c η ' altera parte, quae nomi natur λεγι κη. Deinde, Sapientia versatur circa contemplationem & cognitionem reruni divinarum, cos estium, necessarium,& universalium: quae nullam admittunt mutationem. Prudentia vero versatur circa deliberationem de actionibus reruni humanarum, ei vilium, singularium,& contingentiui . quae mutationi , ct corruptioni sunt obnoxiae.
Vira aurem es praefantior Ex iam diciis facile intelligitur, sapientiam prudentia praestantiorem esse : partim ratione subjecti, cui inest: paratim ratione materiae, circa quam versatura.parti in denique ratione operationis, hoc est, νῆι θ νείας contemplationis
Quoiu Iex es strudensne , i D, P Rudentia alia dicitur privata que est facultas recte conssilendi, di prospicit ladi nobis i plis,&privatis nostris ce
modis: nominatur Alia dicitur communis, est facultas recte consule a.di ct prospiciendi aliis, quae ipsis iunt utilia. uor Iex es comm Mnu prudenssa
Communis prudentia ex duplex: Vel enim est domestiaca,Mi quae est facultas rccte consule dies prosipies di ea quae iamilia n.stiae iunt bona ct utilia: vel est civilis
184쪽
-λιροκη: quae est facultas recte consultandi & deliberandi de iis, quae civitati, aut Reipub. sunt utilia. . Quotus lex e F cisilis prudentiis 3 Civilis prudentia est duplex: Vel legislatoria νομορβας, rquae est facultas recte ferendi A explicandi leges : hodie dicitur jurisprudentia. Uel est actuosa πραουικὴ : quae est facultas recte obediendi . fle administrandi Reipublicae negocia. Quotvlex es pruriuria pran ea pPractica prudentia rursum est duplex: vel est senatoria λῖκ-: quae est facultas recte deliberandi de futuris: quid Reipub. sit faciendum vel omittendum : vel est Iudiciaria-: quae est facilitas recte judicania & statuendi de factis praeteritis: quid in illis sit justum, vel injustuari. suo pacto eo ara ur prudentia pLonga observatione & experientia singularium, quae sumenda est ex quotidiana vita & frequenti tractatione tam privatorum quam publicorum negotiorum. Atque haec etiam est causa sequamobrem juvenes non possint fieri prudentes: licet addiscant diiciplinas Mathematicas, quae alioquin videntur esse dissici limae: quia propter aetatem destituuntur usu εc experientia rerum agendarum. Quomodo Hsfert prudentia a mentia Z Prudentia S scientia differunt materia, & causa emcia
ente. Nana scientia vertatur circa universalia: quorum cognitio comparatur per demonstrationem:prudentia vero vertatur crica singularia quorum cognitio comparatur experientia, per inductionem.
Eoomsis disser pruἀentia ab intelGlentiis 3 Intelligentia & prudentia habent quali opposita objecta, circa quae versantur. Nam intelligentia versatur circaea. quae sunt in Ordine naturae supreuia: quorum nulla poteit reddi ratio: cujusmodi sunt prima principia. Pruacaua vas Υsriatau clica sitaularia, quae in ordine naturae
185쪽
sunt infimat quorum etiam nulla reddi potest ratior se ὀtantum sensu communi sunt cognoscenda & dijudicanda Vtraque autem vocantur ξ ατω ultima sive extrema: ills ascendendo, haec vero descendendo.
I iRessime o si sociae At ministrae prudentiae quae hoc
loco commemorantur : nempe η ζυ .α, bona con
sultatio: - ingenii perspicacitas: dc ναωia, sententia. His in a. cap. adiicitur naturalis solertia di in libello de virtutibus, re ἡγη, memoria: de ,1 experientia. cur es Iaestr0 3νγ:ν est rectitudo consilii,qua finem bonum quemus ευ cη- nobis proposuimus, honestis commodisque mediis in a. gendo consequimur.
Minimh. quia rectum consilium quatuor modis dici rur. Primum, rechum consilium dicitur, per quod qciis pro positum suum consequitur, qualecunque illud sit, sive bonium sive malum. Deinde, per quod quis voti sui compo fit,ied malis Ac illicitis mediis, Tertio, per quod quis consenuitur id, quod vult, sed incommodo tempore. Quarto ser quod aliquis bonam quoddain consequitur bonis 'ionestis mediis, idque tempore opportuno. Atque hos quarto modo proprie. bonum consilium appellatur. Quor vox es p. λωιευ gi est duplex vel enim sitscipitur de ultimo &unic δελιοῦ versali fine Omnium recum d adtionum humanarum, hota est, de ratione consequendi beatitudinem atque haec dictur πλώs ἐυμουλια, Versuscipitur de certo aliquo bonconfl
186쪽
eonsequendo:ut de comparanda eruditione,aut potentia. aut honoribus,aut divitiis , de similibus aliis bonis. Haec appellatur particularis quaedam bona consultatio.
Σία diu est habitus de facultas recte intelligendi, Sc iu- σώεως,edicandide iis rebus, circa quas Prudentia versatur, σύνεσις ηασ-
υy ne eadem cum uersentia , seIγλnis, Non. Primum enim, si eadem esset cum scientia, velo- inpinione: tum omnes homines essent Gai, rei Nullus enim est,qui non aliquam scientiam, vel saltem opinionem habeat de aliquibus rebus, At multi homines sunt, qui non' sunt συitro: ut sunt homines fatui, stupidi, agrestes δὶ si iuiles. Deinde si eadem ester cum aliqua scientia tumue fatetur etiam stilum circa eiusdem scientiae obiectu in necessarium. Sed σύ - M praecipue Versatur circa continge tia,& ea quae cadunt in co ultationem det actionem. 'i uvacto Hsseret σι επις Aprurin a 3ΤIgim a rrudentia praecipv in eo disseri : quod pru- αῖ- dentiae munus est, consultare. 6c praecipere quid homini agendum sit: . autem ossicium est,de iis, quae prudentia decernit, recte judicare. Proinde prudentia est se cultas cουλιυππη συνιοι autem est solum '
187쪽
cua eia tertia socia prudentia .HΓνω , ouae proprio vocabulo careti: Fotest
s: rum i minum, verum dc rectum judicIum. ε υστοῦ ἔπι--.quo eon 'it hoc Iud cium 'In duobus. Primum in benigna interpretatione eorum. ouae ab aliis dicuntur. aut fiunt: atque haec proprie nominatur Deinde, in condonatione & venia eorum,quae ab aliis per ignorantlam, Aut infirmitatem fuerunt peccata: haec nominatur συγγνώμη, Atq; hinc prudentes dicuntur esse ἐννώμενει, hoe est, benigne de aliis
sentientes: & id est prompti ad ignosce
Quomodo dissert in a συνισω ρVtraque est facultas αροκὴ iudicandi de aliorum dictitst factis. Sed σύ, mi simpliciter ita de illis judicat & pro.
nunciat. quales sua natura sunt: γυώμη autem in iudican do adail et aequitatem&moderationemataque , ωt . selia.' bet ad GHειν, quemadmodum se habet etequitas ad justiis
extremorum in ur inax, partem e
Quia sicut intellectus est duplex, Theoricus de Practi-ἀ ὲ 'M τ eus : ita etiam ἐκα- extrema sunt duplicia: alia in o dine naturae suprema: cujusmodi sunt prima & universalia se principia: aliquero sunt in ordine naturae infima: cuium πισ- modi sunt - singularia.Vtrumq; autem non est ratio sive demonstratio. Illa enim simpliei intelleiactur haee autem Dio sensu, absque aliqua ratiocinatione
188쪽
LIBER SEx Tu S. I72Cur ἀιcitur νω- neede tam esse prin-pium . es finem eQuia sicut intellectus ex singularibus colligit principia: ita rurim ex principiis demonstrat singularia. Et sicut . intellectus theoricus: conquiescit in notitia principiorum : neq: ulterius ascendit: ita intellectus practicus coris quiescit innoticia singularium neq; ulterius descendit.
ctio: ideo quoque operatio ejus est praestantissima. ἀοτοῦν ἁχem Ul PMa eL Ivιensia propria operario mν νοῦ contemplatio rerum divinarum, ccelestium, & -ῶο,δ sempiternarum : in qua Philo oohi existimarunt consiste- ., 1 re praecipuam ho unis beatitudinem: per qu in videatur is . Chomo proxime ad d. vinam beatirudinem accedere, Deoq; - similimus fieri.
Permagna μ multiplex. Quoniam enim dictum est, se- I ἔ -, licitatem politicam comparari actionibus virtutum : quae consistunt in mediocritate secundum rectam rationem, ., quam definit & ostendit prudentia: ideo ea ad felicitatem non solum utilis est verum etiam necessaria. At sidentur aueru; psisse abri prudentia, uecarmitariis
Sola imitatio non lassicit ad actiones virtutis praestam
189쪽
das sed oportet etiam agc te in or σῆκοντα re es τῖει, i. e' eert modo a flectu in ea, agere, que in admodum scilicet ipsa virtus requirit: Ne inpe ut agat Id 4 μ ισιμο, ε iri s. m. ν're'. 1ομο ων, hoc est, certo animi proposito diconsilio: eorum ipsorum gratia, quae aguntur, libenter de constiuiter. An non δε ι seirrus moralissi ore adactiones hones re praes anaera: Sper con sequens et amὲ- Ad beati AHnem Z
Maxime. Sed virtus moialis absque prudentia, persectae sie n on potest. Quamobrem pQuia omnis virtus moralis definitur. quod sit mediocritas secundum it scrAHI Τio N 1M: hanc aut cm sola ostendit prudentia. μα Uνtur requiri rur ad bonam oe honesta arii levem tDuo. Primum, rit agens ibi bonum & honestum ipν ponat finem suae actionis. Deinde, ut cupiat per bona &honesta Media finem illum consequi. Uufώι- reb hoc e citiar ZEtiam duabus: vimite morali S prudentia. Monam mO o 3 Etenim virtus moralis & iudicium & voluntatem ' hominis recte i format: ut pollit intelligere & sibi proponere rectitin & bonum finem in agendo: prudentia autem ostendit, quaenam sint illa media, per quae ad finem propositum est oerveniendruri, a αρετη. ἀν
190쪽
cra deo si Morria lSolertia est natur iis quaedam vis A dexteriistas excogitandi 8t intelligendi ea media, quae ad actionis alicujus finem consequendum pertinent.
Duplex. Vna bona & laudabilis : quae exeogitat bona
media,quibus finem suum possit consequi. Altera est mala & vituperat itis: quae 3c sccpti pro 'ostu, malis mediis conatur Obtincre. Haec Ilio nomine etiam vocatur πανουή. γiα versutia,calliditas malitia & astutia. Ossanodose habest Laae Maeotiam Masnam habet Solertia cum prudentia amnitatem: a- ιι η' ἡ deo ut accedente L M ierunt 3e virtute morali , facile poD φρ νη . sit transire in prudentiam :ino sine ea non potest pruden- χIia persecte comparari. M'αμις, QMopacto dissere solertia a prurineia flDuobus modis. Primum, causia essiciente. Nam natura aliquibus i nest: ideo etiam φυm Q. Hoη nominatur. Prudentia vero acquiritur longo usiri & experientia. Deinde, differunt τῆ φυνει natura. Nam δ , τ η potest etiam esse sine virtute morali ili in malis ac improbis hominibus. Prudentia autem sena per est conjuncta cum virtute morali: & non est, nisi in viris bonis. Ασυνατυφζειρον ἔν me ἀγεειν .ut inquit Aristoteles.
Y Vplices sunt virtutes: Aliae κυριωη - ιτα proprie dictae M vis tutus: quae lunt perrecti habitus. diligenti & assiduo