장음표시 사용
171쪽
a IC. vocatur Calumnia . quando verba legis in deteri6- rem partem torquentur : di aliter accipiuntur, quam sue rant a legislatore intellecta. De qua Cie. lib. i. Ossi. . ait Existunt etiam saepe iniuriae . calumnia quadam, & nimii, callida seu malitiosa iuris interpretatione.
Potesne aliquis μι ι ιnjuria acere,aut erra se Dum esse ιfusius tπότερον Α M Inime. Nam aut secundum universalem, aut secun- 'ε dum particularem injustitiam diceretur sibi ipsi sace' λμυὼν α'- re injuriam. Atqui secundum neutram injustitiam potest sibiipsi iniuriam facere. Ergo.
E-are nemo potessecundum unifer alem injustitiam errarier um esse injustu. Quoniam qui universaliter est injustus, is peccat con- tra aliquam legem. Sed nullae sunt leges de non facienda καιων - sibi ipsi injuria. Ergo nemo potest secundum universalem κατα -- iniustitiam erga seipsum elle injustus. Objectio. At Ieres prohibent,ne quis sibi si Qiolentas manus Verris: irrtur qua hoc fac/x,μ es eg Nue Esum in usus ' Solutio. Negatur coniequentia. Nam qui sibi ipsi ma Sinus affert : is non talia sibi,quam Reipub. iniuriam facit propterea quod eam spoliat aliquo membro, hoc est, cive:
cujus auxilio potuissiet aliquando tempore necessario uti.
Atque ideo etiam Respub. talem punit, quatenus ipsum legitima sepultura privat, alia notat infamia. EMomodo ρνσιαι n-mmem posses crandum pa=rscularem -3o t/a m erra cerisum esse injustum Z Primum, quemadmodum lustitia est virtus et s s τερον, hoc est.quae erga alteruiri exercetur : ita etiam injustitia a ως φρ ω est vitium misi,νυν. Nemo autetna seipso potest esse ε-
172쪽
me , id est, alius, aut diversus. Ergo nemo potest erga seipsum esse injustus. Deinde, Si quis erga seipsium potest elle iniustus: tum contraria poterunt simul de eodem affirmari. Nam simul diceretur sibi aliquid auferre & tribue
re e praeterea simul diceretur circa eandem rem agere &pati f. deniq; respectu actionis, quatenus facit injuriam, diceretur prior, sonte,& volens agere : respectu vero passionis, diceretur posterior, invitus, de contra voluntatem pati. Quae omnia. quia simul de eodem affirmari non pos sunt i sequitur quod nemo possit erga se ipsum esse iniustus. Tertio. Si quis seipsum potest iniuria asscere : nece sese est, ut id faciat secundum certam aliquam speciem injuriae: videlicet furando, rapiendo, adulterando, decipiendo, conviciendo,& similibus vitiosis actionibus, quae cum injuria sunt conjunctae. Sed nemo potest sibi ipsi sua furaxi, aut rapere, aut . ipsum decipere. aut sibi ipsi convicium dicere, aut cum sua propr: a uxore adulterium committe-Ie. Ergo nemo potest seipsum injuria assicere. Objemo. cur gatur Plato in Δό. .de R Ab scribu,nemrnem posse alterιν urram facere, msi prauu fuerat erda se Uum ιπ-
Responsio. Plato duplicem constituit iustitiam, &in.
justitiam: Vnam internam, alteram externam. Internam justitiam nominavit, quando affectus , & cupiditates Ob- xemperant imperio rectae rationis : dc tunc existit pulcherrima harmonia live consensus omnium virium animi : unde tandem etiam proficiscitur justitia externa erga alterum, tanquam bonus fructus ex bona arbore. Hanc
autem iustitiam inquit solum per metaphoram, & snsi. litudinem sic appellari: quam habet cum jure herili, quod etiam non simpliciter jus dicitur, sicut supra cap. 6. est indicatum. Etenim quale jus habet dominus in servum et tale etiam jus habet ratio in inferiores animi vires. Idem quoq; intelligendum est de injustitia interna. quam Plato nominat , sedition om S confusionem
173쪽
partium animi inter se : quando affectus nolunt ration recta suadenti obtemperare: atq; inde proficiscitur externa iniustitia erga alterum. αμωκε rum νμjm est acere ne, an pars νnjuriam 3 Vtrumq; quidem est malum f. quate titit per ea disceditur a mediocritate, hoc est, aequalitate r Nam qui facit in iuriam habet plus : qui autem patitur ,habet minus sed tamen facere injuriam pejus est : quia conjunctum ei cum improbitate agentis. Pati autem injuriam, non habet conjunctam improbitatem patientis : imo plerunque homines probi ab improbis injuriam patiuntur. Ideo Socrates apud Platonem in Gorgia ait: Malle se pati,quam facere injuriam. Et Cic. lib. I. Ossic. inquit,Praestat pati iniuriam, quam facere
Quod est argumentum, ει qua sunt artes Sexta libri 3T N Sexto libro explicantur virtutes, quae nominantur . , habitus intellectus, seu intellectuales a
Cic. vocantur virtutes rationis,& mentis. Sunt autem
tres huius libri partes. Prima continetur duobus primis Capitibus : in quibus quasi per prooemium, sibi aditum facit ad novam hanc tractationem de virtutibus intellectualibus. In altera parte, a tertio cap. usq; ad Octavum,. breviter percurrit quinq; habitus, seu virtutes intellectus In tertia parte, usq; ad finem libri peculiariter agit de prudentia, eiusq; partibus,usu,& praestantia.
ρηκε risi Voniam omnium virtutum moralium praecipua Vis
n i; consistitia mediocritate, quae est secundum rect '
174쪽
railonem : hanc autem ostendit, & definit ipsa prudentia. quae una est ex habitibus intellectus : ideo non immerito in hac doctrina etiam de prudentia, de ei cognatis habitibus aliquid traditur.
Duae: Una dicitur . id est,scientiis accommodata : alio nomine 'εωρηπικῆ: quia in sola com templa - ψυώς α-tione, ct cognitione rerum acquiescit: vulgo. intellectus speculativus : altera Gra βουλευ σκή, qua ratiocina--.mur de deliberamus: alio nomine quia de rebus
agendis consideratu vulgo, intellectus activus. Sunt ne hae duae potentia d/ὐer Maxime. Quia percipiunt, dc cognoscunt obiecta, quae o natura,& genere sunt diversa. Nam prior potentia, quae no minatur e contemplatur & pricipit necessaria : ψ - αῖ cuiusmodi sunt divina , coelestia, naturalia, universalia principia, di cause rerum. Posterior Veio, quae dicitur λ γ me is, . νιπη considerat contingentia, caduca, singularia.
Quoiuplex es veritvi Z Cap. I. Duplex: una dicitur θεωρη Σκη, quae in sola cognitionest contemplatione acquiescite dc proprie pertinet ad eam μὴ
Partem, quae ἰπιςημονικη nominatur.λltera vocatur προδει mi, quae transfertur ad actionem dc usum . considerat e
175쪽
Tria sunt in animo hominis, unde omnis cognitio de, 'I' uio proficiscitur: νους hoc est ' τα Mem sive ratio, sensus,&appetitus seu voluntas. Ex qui- bus diro priora , Mens & sensus, inserviunt cognitioni rerunt; tertium vero actioni.
Eodem ne modo νῆς γ αιχθησα ι ersi necognsrsona comparanda 3Minime. Nam sensus versantur solum ci rea singulariatii externa,&accidentia ; adeoqῆ solum adferunt cognitio nem τῆ e M. Mens autem seu ratio considerat universalia,&scrutatur veras causas i & essentiales formas rerum : quae
cognitio est perfectior & certior,& nominatur νεπάς ,ες ετι : quid sit, & quamobre m sit. σή -
Quia actiones debent proficisci εα ἐπιπινεαως , ex ele ctione,& certo consilio r autem est composi- tum quiddam t--, νω. τῆς o ρεξεώc ex ratione & VO-luntate : quae nihil habent commune cum sensibus. Q o pacto ἀγροιώρεσκ κιerfureonstares της .eἐξεως tas P . AE primum ratione cuiusdam analogiae , & smilitudinis
llo talli: ita appetitus ε 3 ογωπι sunt, expeti'io Boni, ἰὰὶ- .ga Mali. Deinde ratione Mia, . i. e. eonsensus
Nam quando hae duae fatuitates, nempe λήν . - ςonsentiunt circa suum obiectum, illud vel expetendo vel fugiendo, tum existit προ im, id est Electio.
176쪽
Euorisplex ess e mons Duplex: Alia enim est bona, alia Vero mala. Quae dicitur esse boatae a me xas Bona προ- Mς est: in qua non solum utraq; haec, nempe exξει ratio & appetitus recte se habent: verum etiam ita inter se consentiunt: ut quod recta ratio suadet, appetitus quoque velit. Oportet, ita ut Aristoteles ait: - ντων - λογον φανα , mi τη ν id est eadem& rstionem suadere,& appetitum prosequi. Qua dicitur esse malis 3 Primum . quando ex his duobus, utrumque vel alter trum male est affectum. Deinde, quando inter λίγον & ε ρε- ξι, est dissensio: veluti cum appetitus diversum prosequitur, vel fugi t: quam ratio suadet.
Quid ex e mei εσει consequ/ίμνὶ Ex evombσει bona, etiam consequitur bona actio , εο- tanquam finis: Ex mala autem προωρἐσει. consequitur mala actio, υπροξια. Qua es igitur altera anima rationalis ocul in, qua dicrtur esse caus actιonum 3 Ea, quae nominatur προηκπικη, & νους προ ιτυρος:per hanc enim cogitamus,& quasi consultamus
de suscipienda aliqua actione rei alicujus vel acquirendae, vel fugiendae gratiae. Quid ex his eoEgάου Ex jam dictis eoiligo,Hominem recte posse dici princi
pium suarum actionum. Nam si συιδε εας est causa actio. num : προπιν is autem constatem του λίνουν, της quae sunt in homine. Igitur etiam homo recte dicitur acti onum suarum principium de causa. Caduntne erram praeteris ub Elemonendi
Minime. Quoniam est eorum, quae nostrae
177쪽
γν ἡ voluntati & potestati sunt subjecta. Praeter Ita autem, non mutes δι-οη m. sunt habitus animi rationalis: bus mens nostra vel assirmando, vel negando verθAn non etiam id est, conjectura, Sosinso pertinent ad habιrus menti ΘEtsi coiectura,& Opinio quoq; versetur circa vEru &DL n. su m: tamen non possimi inter habitus mentis referri: quo. compoliti. dimplices cognoicunt vel die cellaria: idq; aut
sine medio; ut e Intelligentia principioium; aut per medium: ut a επιτη μη Scientia, quae proprie est conclusi num. quae ex principiis int effectae. Vel cognoscunt Contingentia: quε referuntur vel ad Μαξι ν actionem: ut ης, νηm Prudentia: vel ad ποῶσMν effectionem alicujus operis: uti maeos Ars. Compositus habitus est ii φια Sapientia, . quae constat ex intelligentia, &scientia. γεγω σοῦ sunt amplius ita in nostra potestate: ut per nos possint aut mutari: aut infecta fieri. C A P V Τ III. Quae dictivtur Pirtutes δοιν s,m e ectuales 3
Quid es Hoen ιA 35cientia est habitus mentis,per quem demonstrare ali-
178쪽
Quoniam quae tales non sunt, hae non possunt veram scientiam esticere: sed tantum scientiam per accidens. γ μω -
Objectum scientis nominatur εχπςη id autem est tan- . . , tum rerum necessariarum, que aliter se habere non possuti fi '' cujusmodi sunt omnia ea, quae int
νηους,1d est, aeterna, ortus & Interitus expertia.
r solum horum d/ertur esse scient/αὶ Quia homines existimant se ea solum scire, de quibus semper idem possunt vere a stirmare. Hanc ob causam conatingentium nulla potest esse scientia quia non semper eadem de illis possitnt affirmari; neque enim semper eodem
modo se habent. Quo inserumento eo aratur scient/a 3 Demonstratione, seu syllogismo Apodictico; qui ex necessariis propositionibus antea nobis cognitis, necessaria conticii conclusionem. An non etiam scientia pareo comparari Inductione Z
Minime, quia inductio constat ex singularibus: scientia autem est tantum universalium C A
179쪽
A Rs est habitus mentis cum vera,&' recta ratione opus a- ' liquod emciens. τα in ες, εξα αε- λογου ἀληθῆς αα .n η. Contra vero, Inertia est habitus cum falsa ratione aliquid effciens. ε ςὶν εξις με- λδου ψευδῶς ποι innal.
ἔχω:Ars versatur circa contingentia, quae mutari de aliter se habere possunt: unde dicitur quoque magnam habere cu' fortuna cognationem: a qua interdum multum juvatur, i aut impeditur: sicut poeta Agathon dixit: η τεχνη τυχίω . 1,s 6χητἰ- Ars fortunam,& fortuna arte amet. EVod es o sum Arra eis rarca
OMcium artificis circa iam materiam consistit in tri bus. Primum, iaτω ε ζειν, ut consideret quo pacto velit ex materia subiecta Opus articiosum essicere. Deinde e. τύ - ut secundum artem operetur, & talem formam materiae imponat, qualem ars requirit. Teati b, m D. πιοῦ ,, id est, ποιῶν:ut producat & quasi gignat novum vias. Sic Cic. 2. de natura deorum ait, Artis maXime proprium iesse creare & gignere. uomodo dissert ars a ceteris haόν ibus ante ectu. 3
Praecipue materia &fine. Nam scientia, sapientia, & intellectus versantur circa Necessaria: ac referuntur reos His eἐωρίαν, - γνωστν, ad contemplationem & cognitione rerum: Ars autem versatur circa Contingentia, & refertura στέω ποίηm ad effectionem alicujus operis. Cum prudentia autem convenit quidem ratione materiae: sed fine . disseit.
180쪽
differt. Nam prudentiae finis est actio: Artis autem OD1σις υου ποίημα effectio alicujus operis.
Quid es=prudentί ε, η μνησis3s Rudentia est habitus mentis, secundum veram ratione coniliandi & agendi ea, quae homini in universa vita
Quis icitur prudens, φρονημο- Prudens est is, qui potest benὲ consultare de iis, qui ipsi, vel aliis sunt bona & utilia, non ex parte solum aliqua, sed ad totam bene videndi rationem : P.ὶ το δυνα Θα
Quod es objectum prudentiast Prudentia versia tu σεω τῶ πυκτα, hoc est, circa omnia ea, quae homini ad bene agendum, S vivendum sunt necessaria. Vnde Cic. lib. s. de finibus prudentiam dicites se artem vitae. Est ergo idem prudentiae objectum, quod est consultationis: de qua stupra lib. 3. cap. 3. dictum fuit. Quod es Ufctu G ra prudenti. ZOfficium prudentis est, non solum aliis, sed etiam sibi posse recte & utiliter in rebus agendis consulere. Aliis quiadem, quatenus vivit in civili societate: Sibi vero, quoniam qui sibi ipsi sapiens esse nequit, nequicquam sapit: ut scribit Cicero ad Trebat.
Primum exemplis virorum prudentium : ut Pericliz, Themistoclis, Solonis, Lycurgi, & similium: qui propter hanc unicam causam dicti fuerunt prudentes: eo quod in rebus