장음표시 사용
201쪽
suis opinionibus adco firmiter inhaerent, clius essent scientiae. Testimonio est Heraclitus Philosophus: qui licet negaret ese rerum aliquam scientiam : tamen huic falsiae Cpinioni adeo firmiter adhaerchat, ut nullis rationibus abca posset abduci. Quomodo Fgitur rure genda es Socors sententia, cyn
επω η Haec sententia Socratis videtur soldm intelligenda esse πτλη υτπια de vera δc proprie dicta Scientia: quae est principiorum, de Wπω ταας universalium conclusion uim quae ex principiis, & necessariis propositionibus per Demonstrationem sunt e flectae. Talis scientia non resertur ad actionem, sed in sola contemplatione cognitione rerum acquiescit: ideoque nominatur επις αι θεα ea n κῆ. Quod vero ad propolitiones particulares & singulares attinet quae sunt de rebus agendis: earum noticia non dicitur proprie Scientia: sed κ- ἐπι ἱμαν πω ἐπικη. Ilaec non ita firma est, ut contra eam nemo possit agere.
CAPUT IV. uod es proprium objectum contia entiae S
' ΤΟluptates corporis, quae percipiuntur ex alimento, & Venere: quae nimirum necessariae sunt partim ad sustentationem .individui, partim ad conservationem spe-
202쪽
uo vocessunt Qoluta es 3 Voluptates sunt duplices: aliae necessariae, quae perci- ἐπὶ η'piuntur ex iis rebus, quae necessariae sunt ad hominis con- τα servationem: ut est alimentum, & Venus. Aliae non sint ναγ- , necessariae: quae percipiuntur ex iis rebus, quae quidem ad vitae sustentationem non sunt omnino necessariae : reddunt tamen vitam aliquo modo splendidiorem& beatiorem: Veluti sunt honores, divitiae potentia, libertas, multitudo liberorum, aut amicorum, forma & robur corpori S,
valetudo & plurima alia: ex quibus homo oblectationem aliquam habere potest.
Duobus modis. Vel ἀπλώe, e κυεύως absolute & sim- πήορον pliciter: nempe is qui in naturalibus &necessariis voluptatibus expetendis, modum excedit. Vel μου πλοῦς α- secundum quid & improprie: qui circa voluptates neque naturBles, neque necessarias modum excedit: Et talis etiam ab Aristotele nominatur π Piso. incontineris per adiectionem : quia adi scitur ea res, circa quam est incontinens : ut hoc modo distinguatur ab ea, qui est simpliciter ineontinens: veluti cum dicimus aliquem esse incontinentem irae, vindictae,honoris,lucri amoris & simili unali erum, Eua ν' aba Qoluptatum ἀψiso in hoc loco λVoluptates aliae sunt naturales, quae percipiuntur ex re ν gbri s sitia natura iucundis,& expetendis. Vel sunt contra na- ἔνια turanV quae percipiuntur ex rebus sua natura fugiendis: vel φυσει μέ sunt intermediae: quae percipiuntur cvii si ebus, quae per se ζε neque expetendae sunt teque fugiendae sed tantum p cr ac , cidens & propter aliud.
Voluptates naturales, alia simpl
203쪽
solum hominibus, sed etiam animalibus sent iucundae V luti sunt ea, quae percipiuntur ex cibo, potu Ac Venere. Aliae autem in t solum iucundae aliquibus, vel hominibus, vel animalibus: pro diversitate naturarum de temperamenti. Atque harunt maxima est varietas: de qua Virgilius in secunda Ecloga inquit, Trahit sua quemque voluptas.
voluptates non naturales aliae dicuntur Beluinae θηριω- ἔπιν ἀHὰ l δM.: quae beluis potius, quam hominibus conveniunt: ut ri vesci crudi aut numanis carnibus. Aliae nominantur Mor- τρώσεις; bota, . νη- α διμ qualibus interdum delectantur aegroti. item mulieres gravidae: Aliae prosi istuntur ex prava comsuetudine,& vocantur ἐει- .EM ne similis eviditatum d erantia ρπών η' - Maxime, quandoquidem cupiditates a voluptatibus
wΘVIMων, excitantur. Itaque cupiditates m ἐπιθυ-- aliae sunt σι - - μὴ γορ- m-αὶ naturales: aliae coegia φυγιν praeter nat uram. Naturales aliae sunt v ι eri communes omnibus: aliae
propriae de peculiares singulis. Non naturales vel sunt ρ σωδεις beluinae, vel νοση morbosiae, vel M. ἰprava consuctudine accersitae. Similis cupiditatum divisio etiam habetur supra lib.3. cap. II. Potesne aue uisseeun m emner praed. Eras solupi tes νncontinens appetiari 'MinimE. Primum enim, nemo propter solam earum cupiditatem dicitur in continens: sed tantum propter ni- miam dc immoderatam earum cupiditatem. Deinde, Ne mo propter non naturales de non necessarias voluptates proprie de simplicitur in continens no . Minarur: sed tantum secundum quid de -- et ἰοθεσαν, hoc est, cum actione eius rei, quam immoderate expetit: qucmadmodum antea
204쪽
es pejor Vpiditatum incontinentia videtur peior & turpior 3 μ.
esse,quam incontinentia irae r idque propior quatuor is, Avae causas. ἀκροMα ἡ Quae sprima causi Z τῆλμΩQuoniam incontinens irae, aliqua ex parte audit rationem,ejusque mandatum conatur exequi : quae iubet illatam injuriam vindicare: tantum in eo peccat: quod nimis cito,antequana plenum mandatum audivit, ad vindictam properat. Incontinens vero circa cupiditates voluptatum, omnino non audit rationem: sed tantum fertur ad ea, quae sensibus videntur esse grataedi jucunda. Quae es altera causa Quia incontinentia diae magis videtur provenire ex vi- conaturae,ut apparet in biliosis: quam ab hominis volun tate. Incontinentiaautem circa cupiditatem voluptatum, φ 'magisproficiscitur a voluntate. συγ-μη
205쪽
quae est tertia eausa 'ἔm Quia incontinens irae agit aperte, non callide aut stat
a .) Quia incontinens itae videtur justo dolore excitari ad vindictam : in continens autem circa voluptates, nullum,2 c.. h heth00ς stupraetextum : sed ex mera petulantia peccat.
ἔλα- l. ν δ . Et si Feritas . . se ine, magis iideatur esse horrenda, θηρμο π1ς quam morum malicia & improbitas: tamen haec illa longe καλi-o est deterior: quia magis pote ist nocere, quam illa. Eten im homines improbi, quia adhuc ratione aliqua licet prava corrupta sunt praediu: ideo pollunt non solum intelligere, sed etiam excogitare varios modos insidiandi, re nocendi aliis. Femees autem, seu iliri ossi, quia ratione & mente quasi destituti sunt: non possunt modos, & rationcs excogitare, quibus aliis velint nocer c sed tantum caeco, quodam impetu in alios feruntur, ex quo saepenumero magis sibii sis exitium, quam aliis adferunt.
i s in emperant/u 3 QI habitus sive assectus, primum inter se conveniunt δεώφῆς, a se materia: Quia vetiantur circa Volnptates corporis na--γευσ-s ., turales & ncce uarias: quae nimirum percipiuntur cae sustit& tactu. Deinde, conveniunt actionibus: nempe in expetendis, vel fugiendis voluptatibus & doloribus. Tertio conveniunt in effectu Nam vel vincunt supcrant ves prates & dolores: vel ab iliis vincuntur di sun erantur. superantur. Uuomodo ausim inferse H Grunt 3 Primum differunt natura. Nam temperantia & intena
perantia suntliabitus animi longo usu& assuefactione a acquisiiti.
206쪽
L I B R R SEPTIMus. IS9 acquisti. Continentia vero & incontinentia: item tolerantia de niollicies, sunt solum quaedam dispositiones animi& quasi inchoati At imperfecti habitus. Deinde differunt
forma agendi. Nam temperans 9 intemperans a unt Ocην ροωρ εως, id est, consul tb It plena voluntate. Continens autem & incontinens solum agunt ex affectu de non plena voluntate. Tertio differunt obiecto. Nam intemperantia non solum circa voluptates, sed etiam circa dolores versa tuta Incontinentia autem λlum circa voluptates. Praeterea, Continens agitatur pravis cupiditatibus quibus cogitur vi quadam resistere : Temperans autem moderatas habet cupiditates : quae ultro rectae rationi obsequuntur. De niq; coimens vincit voluptates Incotinens vincitur a Voluptatibus. Toleras vincit dolores: Mollis vincitur a dolotib. Quot untdecies incrue/nenraa PDuae sun t species incontinentiae. Vna dicitur ασσέτεια Apraecipitantia altera vocatur infirmitas. o τ'
Praeceps in continentia est : qua quis siubito& quasi per Qινεικοῦ imprudentiam,antequam potuisiet cogitare, a Vehementiore aliquo aliquo affectu abripitur ad peccandum. Quae Horur myrmn ncont/nentia tInfirma inconrinentia est qua quis, pravis cupiditatibus dc assectibus aliquamdiu iesistens: tandem defatigatus, abusi luperatur & ad peccandu praeter Voluntate abducitur. Vter ex his duobus magis est reprehen'dendis tPosterior. propterea quod habuit spaci uir & moram se- αν ων δε se piae niviniendi adversus pravos asseclus: illud autem non Του-σ ςελ- fecit. Prior vero,quia fuit praeter suam opinionem stibito τιους a vehementia affectuum abreptus: antequam potuerit cogitate, quo pacto velit illio restitere: minus est culpandus. Cap. 8.
207쪽
Quor lex es molgi Aes flDuplex,una voluntaria, quae nostra culpa, nostroque vitio est contracta atq; ideo merito reprehendenda . qualis est in hominibus delicatis, voluptuariis, ignavis, ociosis &iis, qui ludis dediti sunt. Altera non est voluntaria, se ἀproficiscitur vel a natura: ut sunt quaedam nationes natura molliores quemadmodu Persarii mollicies in Proverbium abiit: vel ab aetate, ut infantes, pueri do adolescetes molli O- res sunt viris & adultis: vel a sexu, ut neminae molliores sunt ViriS:vela morbo, ut aegroti minus possunt ferre labores, quiun homines sani, de robusti.
ner es deterior intemperansse an inis
. INtemperans longe deterior est in continente,idque pro plet multas causas. Primum, quia peccat sciens, ut supra ρυ 'λ ' est & consulto de data opera: incontinens ': si Wfρ verb peceat παροι His praeter suum proposi tum . Secundo quia corruptum habet judicium. adeo ut inon possit suum peccatum agnoscere: unde etiam fit, ut eum non possit sui facti poenitere. In continente autem est adhuc Ianum iudicium: ut possit peccatum suum agnoscere & propter illud dolere. Tertio, quia intemperans est aetιιιτ insanabilis e quia enim non agnoscit suum malum: ideo non potest ab eo senari & liberari. Incontinens vero est hoc est facile potest sanari, si rectius instituatur: habet enim adhuc rationem salvam integram: qua potest bonas admonitiones intelligere. Quarto, quia in te operans laborat continuo vitio, quod sine intermissione eum ad peccandum instigat: incontinens autem solum per intervalla incitatur ad peccandum. Hanc ob causam In continens febricitanti comparatur intem perans autem Epileptico. Quinto , quia intemperans
etiam a levibus cupiditatibus & voluptatibus patitur se vina
208쪽
se vinei: incontinens vero non nisi a vehernentioribus superatur. Sexto, quia intemperans vere malus & improbus, φαγώς e dicitur . incontinens au tem est solum semimatus: quia habet adhuc sanam rationem : neque plena voluntate peccat, sicut intemperans: in quo etiam ratio est corrupta.
Est ne continens idem mm eo, ut insio proposito persese re/nconrinens aurem, qui aseuo
ORO huius quaestionis explicatio ne,tenenda est haec di- πή-noo Astinctio. Quae homines sibi proponunt ea sunt vel BO- ἐγκροιτης na,vel Mala, vel Qualiacunque: praeterea in illis vel persistunt, vel non persistunt. Qui in bono proposito persi- ἀ ουν stunt, aut non persistunt: dicunrur continentes & incGntinentes per se. Qui in quovis propofito persistunt, aut non persistunt: dicuntur continentes ζ: incontinentes per accidens. Qui in malo proposito perleverant, pertinaces nominantur: qui vero a malo proposito discedunt: non sunt propterea incontinentes nominandi, sed potius continentes: quatenus se cohibent, ne admittant illud malum,
Quomodo dissinguitur eontinens apertinace 3 Continens patitur se melioribus rationibus flecti& di- ., moveri a sua sententia. Pertinax in sita sententia firmiter ἔμμι- perseverat : nec patitur se ullis rationibus ab ea abduci: a Graecis vocatur ἐχυρογνώμαν Euorv5cessunt pertinaces PTriplices. Quidam enim dicuntur ιλοπι mre'. qui proprias suas opiniones pertinaciter defendcre conantur. Alii dicuntur αμαθώσ indocti: qui licet non possint sitas ,. . . t ἰδε opiniones bonis rationibus defendere, tamen nolunt eas
deponere. Alij denique sunt homines rudes &N I
209쪽
agrestes. qui meliores sententias de rationes aliorum neque audire volunt, neque intelli acre possunt: sol iam persistunt in ijs, quibus sunt assueti, non anagnopere curantes, utrum bene, vel male sentiant. suo visces autemsunt j, qui Q e ne ἄμα sentent ista opinione 'Duplice . Quidam enim hoc faciunt propter amorem veritatis & justiciae: qui postquam cosnoverunt meliores& Veriores rationes,atque tententias: ultro a sua opinione deficiunt. Quidam vero hoc faciunt ex quadam animi levitate dc inconstantia: aut propter aliam aliquam caui, id parum honestarn : atque hi reo h potiunt incontinentes inominari,&simi digni reprehensione.
par cst, voluptatibus corporis tribuit: sed medio in doci .ca illas est a Tectiis ita ut propter illarum cupiditatem, aut, odium, non cupiat ab honcito suo propolito discectere. in continens a voluptatibus corporis adeo vehementer et ii mulatur: ut etiam per eas patiatur se ab honesto suo proposito dimoveri: modo illis frui possit. Qui vero voluptates adeo aversatur: ut ne quidem propter honestauri Voluptatem, aliquid laude dignum suscipere velit: is peccat in de
fectu nomine tamen certo caret: quia pauci, Vel nulli teperiuntur: qui adeo distortae sint naturae: ut simpliciter cinnes voluptates contemnant. Quomodo disserunt continens tatemperans tΥemperans nullis agitatus pravis cupiditatibus: sed a habet eas domitas & re me rationi ultro Obsequentes. Co Htinens vero incitatur quidem pravis cupiditatibus, quaera- a
tioni adversentur, sed iis sortiter resistit: lationi: c tiam invitas subijcit.
210쪽
. Intemperans non soluna agitatur ' ducitur a pravis cupiditatibus &affectibus: sed etiam rationem ita habet corruptam: ut existimet te debere quibusvis etiam turpibus voluptatibus indulgere. Incontinens vero, iisdem qui clum voluptatibus εc a flectibus agitatur, quibus intemperans: sed tamen habet adhuc rectam rationem , quae lubet illis esse resistendum: quia autem ca non satis firma & valida cst: ideo tandem etiam ab illis vincitur.
continentem po e reseera dicι prudentem 'T Ropter quatuor causas. Primum, quia nullus inconti- 'nens aptus est ad res gerendas,siciat vir prudens. Deindc, quia incontinens i ponte male agit, obsequendo pravis iliis lacupiditatibus : vir prudens autem nunquam sponte pectat. J crith, qilia omni S prudens est vir bonus: incontinens autem non potest dici vir bonus: quoniam patitur se vineia praxis cupiditatibΠs,ut male agat. Quarto, quia Vir prudens non sollim scit, quae sint agenda: sed eadem quoque agitti in continens autem scit quidem, quae agenda sunt: sed ea non agit, victuS a pravis suis cupiditatibus. At reperiuntur al,qu , qu. 5cet incontinenter rivant: trimen Valent etiam csvssis, ta feliciter tam fisa, quam Rubracri neqotia Uidensura imburare tIn ratibus non est vera prudentia : sed potius naturalis τον λ' quaedam solertia & dexteritas in rebus gerendis quae etiam ρονου /i ν potest esse abique strudentia, & reliqu:s virtutibus mora κωλυ 'κ tibias: ideoque piopter eam nemo proprie dicitur vir bonus: quemadmodum supra dictum fuit. .