장음표시 사용
231쪽
7 P n e Ex hae rerum communione & icietate sequitur: m - εἰδεχ, jores esse iniurias, quae inferuntur iis: cum quibus mali rnobis intercedit communio & societas, Exempli gratmajor injuria est verberare patrem, aut fratrem quam peregrinum: gravius est defraudare ictum, quam aliquem
Quo referendaesunt omnes 'Marae scietares Gamicitiae 3-3o--finein politicae societatis, hoc est, ad communem RνI- πεῖσα publicam civitatis felicitatem : ad quem etiam omnes O- ρουοις - mnium artium& actionum fines sunt referendi tanquam ad finem architectonicum de principalem : quemadmQ-
dum in primo libro dictum fuit. C Α P UT X.
'D Vplices: aliae enim sunt bonae: aliae vitiose, quae nomi- nantur φθοραι , id est, pestes & interitus Rerumpub. -tem παροκυσα εις, quasi digressiones, aut declinationes a Wri bona Reipub. forma. Quo une bonaformae pTres.l Quarum una vocatur aemλώα Regnum, sive Regia zubernatio: in qua omni spotestas est penes unum: qui secundum leges imperat ad subditorum utilitatem & απιλευς Rex appellatur. Altera est, id est,i Optimatum potentia: in qua administrationem habent ij, qui prudentia, justitia dc aliis virtutibus caeteris antecellunt. Tertia est l. e. Centualis potestas, in qua praesunt rebus ij, qui censu & opibus caeteris sunt superiores: vocatur la Platone dc a Xenophonte
232쪽
suo uni sin io formae': bEtiam tres, quae jam dictis opponuntur. Una dicitur τυραννι= Tyrannis in qua imperium est penes unum, qui non secundum leges, sed pro voluntate, & libidine sua imperat. Altera vocatur .Mγασία Dominatus pauco- rum : in qua potestas est penes paucos, qui vel propter potentiam,vel opes, vel gratiam,vel alias ob causas dominium consecuti sunt. Tertia est Popularis administratio: in qua populi arbitrio omnia in Republica geruntur & administrantur. Qua ex his formis Ur,ma .h e. Regia gubernatio: si modo Rex talis sit, qualis esse debet: hoc est,si est αυ-ρκης ἀπαm GA ae vi ι.u si sua sibi sussiciunt,&omnibus aliis bonis excellit. uas pessmaforma tΗ obmς Tyrannis, quoniam optimae formae opponitur.
Ex corruptione bonarum formarum. Quonam modo λEx Regia gubernatione sit Tyrannis: quando rex neglecta subditorum salute, non amplius secundum lectes ina perat:ωὰ suam solum utilitatem,& potentiam qua rit. Ex Aristocrattaaute sit Oligarchia: quando ii qui praesunt, ne- glecto virtutis studio, & communi bono, incipiunt indul- gere suis astectibus: & privata sua commoda quaerere. Dc- , nique ex Timocratia fit Democratia: quando is, quibus: Reipub. administratio committenda est, exiguus praefini- , , tur census: tunc enim plures possunt publicolum hono- 'rumesIe capaces. Enopacto has ma etiam dome casocietat/anticantur' muri'αυ
Regni speciem representat patris imperium in liberosis,
233쪽
a. Is ETHICO Ru M& famillam: Tyrannidem vero refert imperium herile in aservos: de patria potestas in filios apud Persas, Aristocratiae a similis est, coniugalis societas inter maritum dc uxorem: ambo enim debent esse αυσοι optimi in domo: Ex ea autem fit Oligarcitiae, quando vel maritus omnia lotus vult administrare: vel uxor propter amplitudinem dotis vult dominari: tunc dicitur esse νινα- κωια. Timocra- . . tia videtur esse in societate fraterna: quoniam quandiu aQ- huc siunt patria potestate:sunt aequales opibus Ac dignitate Democratiae vero similis est ει ὰ α-οτ domus carens domino,qui eam recte possit administrare: tunc enui essicitur & omnes aeque volunt imperare.
N sinstulis praedictis speciebus liticae, & domesticae se ει- δε l hihi, i,.'tantum est amicitiae, quantum in illis est uris:
tantum vero in illis est juris, quantum est communionis.
cuatu es amic tia in Regiaguberrat one, afernasorierare ὶ In his duabus societatibus amicitia consistit iaνοῦ, hoc est, in excellentia beneficiorum. Etenim quanto rex suis subditis, & pater suis liberis maiora praestant beneficia ad bene beateque vivendum:tanto malore amore Ii nole, observantia aliisque obsequiis sunt vicissim ab illi
Etiam in his societatibus existit amicitia es. ἰπi tu
in excellentia. Nam quanto magis alter conjugum, alae' arum virtute & authoritate superat: tanto etiam magis ab
altero est diligendus: & pluribus atque majoribus Obse
234쪽
si alis es amicit a in Dmocratia &farerna societat e f In his societatibus ea amicitia locum habet, quae dici- η Iture Te c. ἰσου in aequalitate. Sicut enim in Timo- δε μυ cratia cives sunt prope aequalis aetatis, aut horitatis, patri- ' γ' monii, morum oe studiorum, similiumque rerum. μη Qualis es amicissa in lariosisseraeίμπ trius 1μe sectetarra t
Aut nulla,aut perexigua. Quia in illis sere nullas st bor a norum communio: ideoque etiam nullum ius & per consequens nulla amicitia: nisi forte in Democratia: in qua ci- ves no solam libertatem, sed etiam multa aliahabent com c' munia. In Tyrannide autem, de Oligarchia, nihil est commune subditis cum Tyranno, & Ohgarchicis: sicut etiam in herili societate,nihil est servo commune cum domino.
AMicitia existit inter aliquos, vel a natura, & nominatur φυri κν, id est, naturalis: vel propter civilcm rerum com-
si communicativa : cujus sunt plures aliae species, pro varietate rerum, quas inter se aliqui communicant. ι uomun 'ecras natu tis amico Tres, quarum prima est, quae nascitur ex sanguinis co-- gnatione:& generali vocabulo appellatur συγγενικης atque huius sunt tres aliaetpecies: quaru una dicitur paterna: quae estisiter parentes & liberos. Altera αδελφικὴ fraterna: quae est inter fratres. Tertia specialiter di συγγενικρή quae est inter agnatos & cognatos. Quae es alter assecies nururatis amι Dae λ
235쪽
monium de nuptias inter aliquos est constituta: ideoque nominatur Θμικη conjugalis, seu nuptialis. Cuiusto odi ' est praecipue ea amicitia, quae est inter conjuges, maritum& uxorem: ex qua exsistunt reliquae assinitates.siuae es terrias etes naturatis amicitiae 3Τertia species naturalis amicitiae est, quae inter aliquos nata est, propter quandam similitudinem. Haec autem similitudo vel est ratione speciei: propter quam naturaliter homo homini est amicus : vel ratione aliorum acciden- tium & circumstantiarunt veluti aetatis, sexus,cond itionis, morum, studiorum,& 1linilium rerum. Naturaliter mir
. Hnde nascisurparerna amicitia p 'κ ex amore sui ipsius ut enim quisque si ς' se ipsium amat: ita quoque amat sua, quae ab ipso sunt pro- sirin Τi- fecta. Liberi autem sunt de substantia parentum: a qui- αναοῦ bus habent non solum animum corpus vitam: sed etiam vitae siubsidia minutrimentum, educationem & institutionem ad vitam bene beateque degendam: quam ob causa etiam vici stan debent parentes suos summo amore coin plecti: omnibusquepietatis ossiciis & obsequiis colere. 7 ne urranoque aqualu amor 3 Deberet quidem esse: sed tamen parentum amor erg7jEsto ιι liberos est maior, quam horum ersa illos. Primum , quia γω γ&στα parentes magis sciunt liberos esse siuos : quam hi scianistos esse suos parentes. Deinde, quia parcntes magis tib ris sunt conjuncti quoniam ex ipsorum substantia sunt procreati: quam liberi parentibus. Tertio, quia parentes diutius suos liberos amarunt, quam hi illos: Nam parentes statim postquam in hanc lucem int editi, eos inceperunt amare: Liberi autem suos parentes tum demum 1 mare incipiunt: quando eos agnoscunt. Atque fere propter easdem causas, matres Vehementius videntur amare suos liberos, quam patre .
236쪽
Cυaesunt cause amic/tia raterna 3 -- Tres sunt praecipuae ejus cauis: Prima est, λαυ--s Αδελφεὶ identitas, quoad originem: sunt enim ex iisdem nati parentibus: unde dicuntur escidem sanguis & eadem radix, λους, - e Vel stirps. Altera est, . μηλλα, aetatis aequalitas : quae των - ἰλοῦ plurimum facit ad conciliandum amorem: unde in Proverbio dicitur ηλιξ η λιυ τι πω, aequalis aequalem delectat. Tertia est, συντροφία communis educatio, institutio dr convertatio: ex qua nascitur morum similitudo, citus maxima vis est ad conciliandum amorem. Quasunt cain amicitia agnatorum Scognato iam tFere eaedem , quae fratrum: quia etiam sunt ab eadem Ανι, ιοὶ οorigine oriundi : habentque eundem e κηγον authorem Q Οιλεπτοὶ sui genesis. Differunt tamen hae, quod aliae aliis sunt ar- σογβνεις ctiores: quatenus sunt ves propinquiores, vel remotiores primo aut bore sui generis Visa es Gens amicitia conis jugatis e Causa efficiens est, ἡ φυσις natura. Quia homo natu- Α, i istac ' xa magis propensius esiad conjugalem, quam ad ciVilem γαυαικι societatem : quandoquidem ea societas est omnium pri- φιλiα ni re maxime neςessaria: Praeterea quia nihil magis est κω:naturale,aut commune omnibus animalibus: quam pro reatio sobolis unde etiam Iureconsulti eam referunt ad
Aristoteles duas causas sinales recenset: ἀυ τεκνοποιιανο propagationem sobolis: dc τίω .,s τον βiον δε θεου- muis tuum in vita auxilium.
237쪽
amabilia, de quibus initio dii uim fuit: τι κοιλον, τὸ κλ',' honestum, Ricundum, & utile. Deinde, propriae causae sunt, in τεκεα Iiberti qui sunt velut vinculum con- iustii, quo amor conjugum quodammodo est connexus colligatus. Quod babespraeceptumgenerale de um se, quibussin uia ae rimνυσι one colendis Quoniam amicitia est pars quaedam justiciae: ideo in omni amicitia recte colenda, videndum est tota id& qtrantum cuique amico debeatur hoc enim si ei secundum di s nitatem: & justam proportionem 'ςie , e αναλογιων tribuatur, tum fatisfactum est amicitiae . neque stet
Oriuntur ne etiam ru amicitia querela λτ γ r k Axime: sed non in omnibus eodem modo. Nam im εγύη' i 3 amicitia honesta, nullae sunt querelae: quia in ea uter 'm' i que studet alteri omnia amoris ossicia praestare. Sic in ami eitia, quae est propter voluptatem, querelae non admod τ ε possunt locum habere. Nam aut sibi mutuo sunt iucundi ct tunc neuter potest de altero conqueri: aut si non iunsibi mutuo jucundi: possunt; et mulsa conversatione abstnere:A sic neuter erit alteri molestus. Amicitia vero, qupropter utilitarem est contracta , ea maxime obnoxia es querelis: quoniam uterque amicus laborat αλιονεξία, plura desiderat, quam alter possit,aut etiam velit praestar uando aurem in amicirra uriti pol si mum oriuntnr querelae ZRaando is, qui beneficium accepit: non tantum retri bilir, quantum is, qui contulit, sperabat se vicissim acc
238쪽
lur,non ex pacto dc conditione: sed ex benevolentia & u-imisque arbitrio. Altera dicitur νομική legitima: in qua beneficii communicantur certa quadam lege de conditione rem erationis: cum scilicet definitur quid& quantum alter de H at retribuere. Atque haec rursum est duplex: vel ες ἀηνe-
est quasi forensis & mercatoria: in qua statim fit μι 1 t.
compen alio de manu in manus: qualis fit inter ementes di Vendentes. Vel est aliquanto liberalior: in qua retributio dc compensatio, vel tota permittitur alterius fidei dc integi itati: vel differtur in aliud tempus, benevolentiae causa: quia is, qui beneficium accipit, non habet, unde statimpo. sit compensare. ex his duabus ciebus maxime ruereb es obnoxiat
In posteriore non facile possunt querelae locum habe n quia ccreto d finitur, quid quantum iv quando sit retribu- cidum. Nili enim alter hoc faciat, potest jure cogi, ut stet' ' . promi ssis. In priore autem specie quae moralis dicitur, saepe existunt quae telae praesertim inter avaros: qui semper plura expectant quam dederunt.
Quo pacto aufem hu querelis es cccur .
De ea re tria traduntur praecepta ab Aristotele: quorum primum est de beneficio accipiendo. Alterum de beneficio accepto. Tertium de beneficio compensando. λ- Quid de seneficio accipiendopraecipitur 3 Non temere a quovis beneficium est accipiendum: se/ iam δprius diligenter considerandum quo animo & fine benefi- ἐπισκε Τι-
cium ab altero nobis osteratur. Nam si eo animo omertur, ον ut plura inde consequatur, est recusandui quia ut Teren- ὐεργtiri titis dicit: Beneficium accipere, est libertatem vendere. - Qv d de accepto benes o prac γε μr ' -ὰβ a
Si post acceptum beneficium deprehendis, illud non ex ἀν-- benevolentia scd magis ex spe majoris beneficii recipiendi κιλτἐον
239쪽
222 ETHICORUM liud coimpensare: ne videaris tibi eum velle facere anc um,qua non cupitesse amicus. Qui de eo ense One benes, pra
του παθον- Q ρρ n sunt bono iis In amicitia honesta, beneficia aestimanda sunt non m commodo accipientis: sed ex animo & consilio dant M---εσεις. In amicitia aut . utili beneficia aestimanda sunt ex commodo accipientis Quantum enim beneficium accipienti profuit amu
.., i pyη uum reperiri. Qui ver onibu uperior videtur plus postulare jure pratitudi ius pro praestitis suauertim beneficiis. Contra vero, qui inferior, plura viacim postulare jure amicitiae. Et enim amiciossicium
240쪽
cmcium e sepiana tui mico egenti opem ferre haneque pM- cipuam esIe musam, quamobrem pauperes divitum ami- citias expetunt: ut per illos contra egestatem habeant sub-
Quiά gitur faciendum es, ur so queret s
. honore, laboribus, & obsequiis praestitis , debetur vici stimaliqua pecunia, atque merces ad sublevandam eorum inopiam
Quomodo ν ud probae A, ore i λExemplo civitatum,quae eodem modo beneficia, & o D 'ficia e civibus praestita remunerant. Nam viris excellenti i bus, qui sua virtute de Repub. bene .sunt meriti: tribuunt honores & dignitates: caeteris vero civibus prollaboribus, ὸ solvunt pecuniam & mercedem. . A Amferiores non possunt υτ' αξιεμ superroribuσι rabuere, quantum ussi deberΛr: quid tum σι aciendum tcunque honoribus ili obsiequiis hominum contenti sunt: licet nullo modo magnitudini beneficiorum, quae ipsi illis piaestiterunt, respondeant.
Quod est argumentum, γ quae sine partes Noni Bbri λHIc liberest ejusdem argumenti cum praecedenti: con tinuat enim tractationem de Amicitia. Possunt aa