장음표시 사용
241쪽
autem eius constitui tres partes. In prima usque ad quartum caput docet quibus officiis amici sint colendi. In alaxera usque ad octavum caput, ac it de amicitiae adjunctis: nempe de Benevolentia, Concordia & Beneficentia. In ter tia parte ab octavo cap. usque ad finem explicantur quaeda quaestiones: videlicet,an viro bono liceat seipsum amare 3 An beatus opus habeat amicis 3 An liceat habere mulatos amicos ' In qua fortuna maxime opus sit amicisὶ Anconvictus sit ad amicitiam colendam necessarius.
CAPUT I. Quaest nocta amici tariam in hoc capite Misio em Absicitiae aliae dicuntur .μοιοειδωι ejusdem speciei: i'
o quibus amici se mutuo propter eandem rem amant i Veluti si uterque alterum amat propter Virtutem, aut pro' ter Voluptatem, aut propter utilitatem. Aliae vero dicuntur ανομοιοειδεῖς diversiae speciei: in quibus amici se mutuo propter diversas res amant: veluti si unus amat alterum propter voluptatem: hic vero amat illum propter utilitate.
Possunt ne hapo enoxes amicitiae esse firma Z Possunt: si in compensandis beneficiis & ossiciis serve
tur αναλογια Quoniam per αναλογἱm retiam ea , quae
maxime videntur esse disti milia & inaequalia : possunt ad aliquam similitudinem & aequat iratem redigi.
Quando νn hu amicitiis ex sunt querela 'Quando analogia ista non utrinque eodem modo servatur. Quot modus p ad acradere 3Tribus: Primum, quando non est aequalis αν φίλην redamatio. chris alter conqueritur se non tantundem remari, quantum ipse amat. Deinde ,quando non fit aequiis ἀναδοας retributio seu compensario beneficiorum ossiciorum. Tetvio, quando non fit ae τώ.σA peream rei
quam alter expetebat. id enim ipsi perinde est, ac si nullfacta esset retributi Q.
242쪽
. . LIBER NO N II S. Ias Quomodo his querelis est occurrendum p si prima quaque occisone oblata beneficia,l& ossiciab nobis praestita: pari, aut majore mensura, si fieri possit, remunerentur & compensentur.
Quiά ad hanc rem necessarium est ' Vt possit fieri justa remuneratio & compensatio benefi- ,
cior uni necesse est, ut beneficia recte aestimentur - , , si Culpermittenda es ista σι mario: dant, ne, an accusenis benesicium 'Hoc loco tenenda est haec distinctio. Qui beneficia sua ar in alios conferunt: hi faciunt illud vel ex mera benevolena γ γ β' tia & liberalitate, absque spe retributionis: & tunc accipi )μφλε enti liberum permittitur, tantum retribuere, quantum ipsi videtur: itaque aestimatio erit penes accipientem. Vel f ciunt hoc spe alicujus retributionis: atque hi rursum sunt duplices: vel enim prius inter se paciscuntur & definiunt quid& quantum sit retribuendum: vel non paciscunturia. Quando benefactor certa conditione retributionis benefici cium contulit: & alter eo nomine accepit: tum facienda. est retributio eo modo, qui ab utroque fuit desinitus & approbatus. Quando vero is, qui beneficium contulit: non prius certo determinavit, quid iv quantum accipiens de- beat vicissim retribuere: tum beneficii accepti aestimatio 3wagis erit penes accipientem, quam penes dantem.
Euibus rationibus Aristiteles hoc probat 3 Quinque rationibus. Quarum prima sumitur a facto ipsius dantis. Nam eo ipso, quod nihil certi definivit quid' quantum accipiens debeat vicissim dare: videtur quodammodo tacite accipienti liberam permisisse retributio
Qua es altera ratio Altera ratio sumitur ex loco conjiinctorum. Quoniam λητῆ.
243쪽
a. his ETHIConu Maccipiens melius novit, quantum sibi beneficium prosue rit, quam dans: ideoque etiam melius potest illud aesti
Quae es tertia rario Tertia ratio sumitur ab exemplo simili. Quemadmoduτο Ἀμνιοιs rerum venalium in foro,aestimatio mapis pendet ex judibu τω et clo S arbitrio emptoris, quam venditoris: ita etiam aesti matio benefici j , potius debet esse penes accipientem quam penes dantem. Quia accipi cns unulis est ementi.
, - Quae es quar a Otιοὶ N χ' Quarta ratio sumitur ab exemplo quarundam civit --U tum: in quibus non conceduntur judicia in ejusmodi των μου beris& voluntariis contractibus, videtu' enim aequunt gwβ esse ut qtiemadmodum danti liberum fuit dare quid &quantum vellet: ita etiam debere liberum esse accipienti tantum retribuere,quantum ipsit visum fuerit. M
Quinta ratio sumitur ex loco comparatorum. Nam accipiens justior est aestimator benefici j, quam dans. Etenim qui confert beneficium, is dat de suis: quisque auteni sua solet majoris aestimare,quam aliena.
Sed quomodo debet acc/piens ossimare beneficium 3Aeeipiens tanti debet beneficium aestimare, postea quam illud iam est adeptus: quanti illud aestimabat, clim adhuc eo indigeret. Quoniam indigentia, ut quinto libro dictum fuit, est verillima mensura rerum ad vitam ne
δ, Inime, sed habenda est ratio dignitatis & conditioni, . mpersonarum: dc cuilibct tribuenda sunt ea,quae ei mo-prie
244쪽
Eua Zebentur parent ιόω ρἰ Parentibus, a quibus vitam, victum & educationem ac- ' cipimus, debentur primum - ρe επὶ, σμα alimenta: quae Cic. vocat vitae subsidia. Deinde, ἰ μή honor non qui- dem omnis, sed qui ipsis, quatenus parentes sunt, compe- tit. Qua debentnr fratriί- Fratribus, quibus etiam annumerantur sodales, propteri s militudinem aetatis, morum de studiorum, debetur communio officiorum: item παρρησiae, id est, libertas sermonis in colloquiis, consiliis Μ monitionibus. Qua debentur euenatu γ as ibin ZIlis qui sanguine, aut assinitate nobis conjuncti sunt: i tribuenda sunt ea officia, quae ad genetis & familiae hono- xem praecipue pertinent. Quam ob causam etiam ad nu- ptias & funera praecipue tales solent vocati.
In his tria spectanda sunt circa ossiciorum communi ecationent. Primum, qua virtute quisque sit praeditus. Se- undo , qua necessitudine nobis conjunctus. Tertio, quantum Vel pse nobis i: vel nos illi possinius commo- dare. Et secundum haec tria singulis convenientia officia
Ut ne amico pot/i grari candum,an senemerito gruna referenda. Mirunques umera
non potest Quemadmodum creditori potius debitum persolvendum est, quam alteri aliquid daMdum: ita benefactori po-
245쪽
1 18 ETHICORUM tius gratia reserenda est , pro praestito beneficio , quod est lquasi mutuum quoddam quam amico gratificandum: ni si forte lex naturae, ipsaque ratio aliud suadeat: aut necessi tas aliud postulet. Exempli gratia, Si cum eo, qui te aliquando ab hoste redemit, etiam pater sic captus: certe lex naturae suadet: ut patrem potius e captivitate liberes,quam alterum: si utrumque simul facere non possiis. Sic etiam interdum honestius, magisque neceGrium est: viro bono egenti succurrere: quam amico, aut benefactori, qui non aeque sit vir bonus, aut in necessitate constitutus.
CAPUT III. TreeI ne ἰnterdum ita iam aeusNere si Micitiae,quae propter voluptatem, aut utilitatem suntri contractae,duabus de causis possitnt dissolvi. prima est.
. quando amici desinunt sibi mutuo esse jucundi, vel utiles Nam sublata causa tollitur effectus. Altera causa est, cum animadvertimus amicum callide & fraudulenter, simulatione virtutis, se in amicitiam nostram insinuasse: & propter aliam caulam nos amare, quam prae se tulerat. λ
Possunt ne etiam honesia Amrcitiae, quapropter seis rutems e con tutae, disseriri tὲαν η α- Possiint, idque propter duas praecipue causas. Prima est, λεχ η quando alter amicorum deserta virtute, evasit improbus με απα- neque videtur posse, aut velle corrigi.
uaro ejusmod amico renuucranda es amιcitia Z Primum, quia initio non cum tali homine, hoc est, malo & improbo,sed cum bono viro amicitia fuerat contracta: merito igitur cessat amicitia, . quando ipse cessat esse vir bonus. Deinde,quia nemo debet esse ψ ιλοπονηeo , hoc
est, expetere maloium amicitiam, aut vella videri sirinili, i
246쪽
Est priori sere contraria: Quando nimirum alter amico- ri . Tum virtutibus, rebus gestis, honoribus, & potentia, alte-xum plurimum superat: ita ut inter utrunque tanta facta . ri ἐπει- sit dissimilitudo & inaequalitas: ut propter diversium vitae κνε se institutum, non videantur posse commode amplius simul Vivere atque ijsdem sese mutuo Oblectare. Guo loco habendin os amicin os renunciaram
Si propter ins nem aliquam improbitatem amicitiam A
propter aliam aliqua ausiam, quae non est cum turpitu dine, aut scelere aliquo conjuncta,discessionem ab eo fecimus: non plane ei omnia nostra officia sunt deneganda: sed si forte ope atque opera nostra indiget'. veteris amicitiae gratia ei,potius, quam alicui ignoto est gratificandum. C A P V T IV. Vnde perenda oeskmen sint vera ami-οίιae in is es A ossicia, quae amicus amico praestare debet: petenda - φιλιώ -- sunt ex eo amore, quo Vir bonus seipsum prosequitur: 5-τMnempe εα της Quoniam enim amicus est,tania e I quam alter idem: ideb eum quoque sicut nos ipsos, amare ob φι- debemus .:Hinc scholastici Theologi dixerunt: Charitas λέα
ossicium capit a stipa. τ . Euas.nr nota, epropraetates της φιλαυτιας λSex sibiipsi bene velle,benefacere, consentire, cohabitare, congaudere vel condolere, suam denique lalutem & in. columitatem in primis expetere.
Maxime: Nam, ut Cic. lib. primo de legibus seribit
247쪽
in amicitia necessarium esc, ut nihilo sese plus, quam alberum diligat: cuncta enim debent ei te paria. Tanta liqui dem est vis amiciti ordini luanulatque sibi aliquid, quam alteri malueritinulla sit amplius ainicitia. Quo pacῖo Ar, tries id, quod rix si, cons mat Z-siari s Ex quibusdam definitionibus, vel descriptionibus Ami
φίλον, τὸν ei, e quotidiano sermone desumptis. Vulgo enim amicu λόμι- dicitur esse: qui ei, quem amat bene vult & benefacit, ips,.ν,ε πραΤ us causa. Item, qui eum, quem amat, cupit esse de viven--: hoe est, esse salvum & incolumem illius ipsus causa. PDterea, qui gaudet alterius convertatione & congressiti haec, qui eadem Vult dc cxpetit, quae alter. Denique, quijsdem rebus gaudet, vel dolet, quibus amicus. Ex his jam dictis propraera δό--τῆς φιλαυτίας, quot Arsoreias co git amicitiae ad unctis 3 Platuor, quorum primum est, οῦ συνονια Benevoletia' alterum, ii ἐυιeγεσία Beneficentia: Tertium, ii omνοια Concordia: Quartum . συναοῦωσις Convictus & conversatio, de qua in praecedenti lib. cap. 3.& 5. dictum est: dc infra in postremo cap. dicitur. V nee iam ejusmod, φιλαιάα in seiro bono 3 Maxime, atque ideo etiam solus vere potest cum aliamicitiam colere. Declara,quo acto Star lonus reserasit. Sesse δε-
Primum quia vir bonus sibi ipsi non sol im benevult
versim eriam benefacit secundum praestanti si unam si ulpartem, mentem scilicet, quam studet veris bonis, hoc cilia virtutibus, artibus & scientiis excolere & exornat e. Deinde, quia est in viro bono eroa seipsum summa concordia&pulcher
248쪽
pulcherrimus nsiensius, secundum omnes animi vires de potentias: habet enim appetitum rectae rationi obsequentem. Tertio, quia vir bonus libenter secum ipse convers tur & habitat: quae conversatio ei maxime est jucunda, non sollim propter rerum a se praeclare gestarum: & spem futurorum boncuum, quae sua virtute se si8nsecti turum sperat: verum etiam propter pulcherrimam rerum scientiam & contemplationem. Quarto, quia vir bonus toto animo propter rem aliquam gaudet,vel dolet: neque idenaei alias est iucundum alias molestum. Postremo, quia Vir bonus vitam & salutem unice amat: maxime vero quo ad mentem, quη res pulcherrimas & maximas intelligere degerere potest. Esne et smlar malus S improIus φίλαυ-
Etiamsi mali de improbi homines quoque seipsos in- φημνάα 3
terdum nimium amare vidcantur et tamen Tevera non mPrimum, Quia vir malus & improbus revera sibi neque φώι,εlau 3benevult neque benefacit: non enim studet sibi vera animi bona acquirere: sed tantum sectatur α. φαινομενα αει- να ειθα: ut sunt bona externa, quae hominibus malis plerunque sunt βλαε, noxia. Deinde, quia secum ipse nonaonsentiti nam quod suadet ratio id displicet appetitui: de vice versa. Et sic quasi perpetuo ipse secum pugnat. Tertio, quia non libenter secum ipse vivit : sed alios quaerit.
cum quibus vivere, ac tempus fallere possit. Nain solitaria vita ei est molesta, partim recordatione suorum scelerum, quae perpetravit: partim etiam metu poenarum, quasi uis scelei ibus commeruit. Quarto, quia non toto animo propter rem aliquam gaudet, vel dolet: sed animum ha bet d istractum in divei fas partes: ita ut altera parte Paudeat, alicra doleat. Postremo, quia vir malus dc improbus, non vere amat suam vitam, salutem dc incolumitatem:
249쪽
1'Σ . ET HI conuused inor iis eam sua intemperantia & aliis vitiis perditi ἁsic ante tempus sibijpsi mala, morbos, mortemque accersit Uuia ex jam dictu e citur 3 φ o Ex his effcitur, virum bonoen revera & sibi ipsi esse a- micum: & aliis vere posse amicitiam colere. Malum a. vero ' improbum,neque sibiipsi esse amicum: neque eum alias poste vere amicitiam colere: quemadmodum dicitur, Conveniet nulli,qui secum dissidet ipse. Proinde futiendam e sse improbitatem & studendum virtuti: ut viri boni, Probique evadamus. Sic enim & nobisipsis amici erimus:& aliorum amicitiam nobis conciliabimus: quae res ad vitam bene, beateque degendam utilissima est de taxissima.
E Us pr mum adjunctum Amiratra I Enevolentia, - συνεαί quae differt ab amicitiar quia φιλία Dpotest esse occulta & ociosa: nec soldio erga notos, Veεο ων, ου rum etiam erga ignotos. Amicitia autem est manifesta δ ρει im: actuosa erga eum,qui amatur: estque solum inter notos. 7 ne beneseolentia irim quod φίλ/ας, νdes.
, Non: quoniam benevolentia potest subito existere: δ solum levis quaedam voluntas , seu propensio erga at terum absique cupiditate eidem benefaciendi, aut cum eo conversandi. autem est vehemens affectus erga aliquem, qui non subito existit : sed opus hibet mora aliqua temporis de vitae consuetudine : habetque conjun-Aum de syderium juvandi eum, quem amat: dc cum eodem conversandi.
Benevolentia omnino ad veram amicitiam est nec effi/Γαν ria: unde dicitur esse ἀρχὴ - principium cluni
250쪽
citiaergi Cice. in Laelio ait: Benevolentia est amicitiae sons a natura constitutus : quasiablata, etiam amicitiae nomen tollitur. CVomodo desinu beneὐolentiam oram Hryis 3 Benevolentia est occulta quaedam & ociosa amicitia: με- quae progressu temporis, accedente consuetudine , in ve- φῆρμ ram amicitiam transire potest. '
Eooaes alterum Ad unctum Amicitia Ri oncordia, ἡ , ἡμια, seu animorum consensio, de qua Terentius ait: idem velle dc idem nolle ea demum fi H ἡ .αό-ma est anticitia. Unde etiam amicitia vulgo definitur: νοια Οαἰ- quod ut unus animus, in duobus corporibus. rame I ne suoνοια, νdem quod νdes, of nsonum eo nsensu tNon. Nam cbncordia est sollim inter notos: & eos, qui R ἐnter se amicitiam corint, vel coIere possunt. Opinionum 'autem consensus, potest esse non uolum inter notos, sed et hi l etiam inter ignotos, imo etiam inter inimicos. Praeterea, opinionum consensus potest esse de quibusvis rebus, in omnibus artibus & selemis. Concordia autem proprie solum dicitur de rebus gerendis, pertinentibus ad civilem societatem dc communem eorum, qui concordes sunt. utilitatem Quid est concordia 3 Concordia est civilis inter aliquos amicitia Ad consen- πιώπα sensus, delebus gravibus Jc utilibus, ac pertinentibus vel λφiM ad publicam, et ad privatam xorum, qui concordes simi, φ-νim titit i tatem .suntque tales,quae pernos emci, aut compar ii possunt. rInter quos homines concordia loesm habe Concordia sollim locu habet inter viros bonos quoniaenim secum ipsis sunt concordescideo etiam facile posIunt