장음표시 사용
391쪽
Ilia δε αρμὶ Sophia antiquissimis temporibus non
erat ullius certae virtutis facultatisve nomen. , sed ita commune ut quam. quisque artem exquisite Praeter ceteros callςret, in ea diceretur. Ipsum isque φώις nomen omnibus etiam vilissimorun opificum
. artibuS tribueretur , quod vel ex Plaronis Apologia , vel ex Theage constat, & idem confirmat Aristoteles illoc loco. Λtque hoc sensu videlicet illud protulit,
- 1. Idemque Iliados o. fabrum, id est, να-1 γ, peritum . describens πανυ σοφίαν ei tribuit ut & Hesiodus ey--tharaedo Lino , ct Hesiodus cum fgnificare vellet se nauticae rei morsus imperitum esse. Oυτε νωτιλίης , inquit σε φισμένω . sed & Xenophon in Hierone cibos
. exquisituS apparatos ac conditos σοφίφατα vocavit: αφε 'igitur aut φιτας vocabant eos , qui quacunque in re inultum operae ac studii ponerent: τοὐς, ut ait Clemens in primo τρωμ ψων - πολυηπα μονας : ut Eustathius, απαντας τους τεχνιτας . Iccircoque Socrates cum i meteto disputans annuere videtur, τωὐ σοφίαν ου δνα-
φέρων τῆς μςόμην , & discere nihil esse aliud , quam
z μανθανει τους , σοφωτερον γίνεdera. II. Peculiare autem aliquando hoc nomen music rum fuit,eos enim omnium esse eruditissimos putabant. Cicero I. Tusculanarum , summam eruditIonem Graeci
392쪽
III. Iam vero apud antiquos musici iidem erant flepoetae Cicero 3. de orat. Namque haec duom cI, qui inrant quondam ridem poetae mauisa ι - voluitatem sunt , versum atque canrum . Cum ergo musici σοφοὶ si vempπαἰ diceremur , poetae quoque erassem nominis h6nore assiciebantur , Laeritus lib. r. Mδε σοφοὶκω σα ιτα
que hinc videlicet Ἀναι-μων ο ιυφος in Phadro, & poetae in Lyside sapientiae patres ac duces , & a Cicedione in Μiloniana bomines sapientissimI nominantur. IV. Sapientes etiam vocabant eos, qui condendarum legum gubernandarumque eivitatum rationem te in nerent , Cuiusmodi sapientiam apud Platonem expetit Theages . Id putabant' secisse primos poetas, quod Horatiani versus paulo supra a me eitati indicant. de eodem nomine vocabant leges ct cantica , νομους , ct s
lebant apud quosdam populos leges includi versibus, de vulgo cani . Aristoteles in politicis auctor est. Sed hane Aristoteles , ut videbimus , prudentiam , non sapientiam vocat.
V. Quoniam autem Rhetores contendebant, artem suam eam esse , qua regerentur civitates , sibique politicorum nomen vindicabant: factum ut ipsis quoque sapientum appellatio tribueret ut . Itaque eis ubi copiose & ornate in publico dixerant, acclamabatur, s φῶς. Martialis. Quod tam grande σοφως, &c. VI. Σοφοδε etiam vocabant callidos & astutos r quomodo Euripides,mulieres ad machinanda mala sapientissimas esse dicit UI. fit Aristoteles eos proprie sapientes vocat,qui in rebus di vinis,& in iis quae in obscuritare naturae latent contemplandis occupati sunt,& lib. μετά τἀφυπικα, sapaeatiam vocat eam scientiam , quae primus rerum
393쪽
eaussas , primaque principia considerat 2 quaeque main huius, aut illius generis, sed in eius quod est ea ratione quae est cognitione ac contemplatione versatur. ι Phidiae opus fuit Iuppiter Olympius ex ebore teste Plinio seoadiutore Celote quodam in Λnno VC. CCC de initio pistor fuit euius statuae ad pedes adscriptum
erat :. φαιδίοις χανμιδου ψος Ἀθω-Tω μιν ἐποθιικτε. Auctor Pausanias , cuius exemplum unde duxisset interrogatus , respondit hic se Homeri versibus , quasi magistris
Hoc simulachrum cum vidisset, L. Aemilius Paullus auctor Polybius apud Suidam in obstupuisse dicitur,
sic dixisse : Folus Phidias Homer eum Iovem dene imitatus es. Fecit & Athenis Minervam eκ ebore dc auro 6. Cubitorum , mors illius est apud Plutarchum iaPericle. Porycletum nobilitavit Conon . Diadume-anus , Λ stragalomutes , dcc. Consummasse hanc scientiam iudicatus est , & Toreuticen sic erudisse ut Phidias aperuisset. -: Ἀρετὰ τεχνης) confirmat interpretationem meam . EIναι δετινα Duo proponit, sapientiam non esse idem quod πολma. ', & non esse idem quod φρένων , di addit commune argumentum ad probandum uir in qu i quod sapientia versatur eis' τἀ τιμώτατα, at talis no a est homo , harum autem utraqtie respicit hominem . ideinde utramque partem tractat sensim, sed. ordine tu' verso , id est , omnes diverint τὴ φροNMον nihil esse aliud quam πι - d θεωρεῖν -' ω- , & si quis licua praestare possit , ei poti ssimum singula commiserint ac gubernanda tradiderint .
394쪽
stat ex iambicis de ex heroicis Aristotelis, Mia' -Wιαηα,
Archilochus , Cratinus , Callimachus , Haephesi ion ,. de ipso Margite, vide quae apud Suidam & Λristopha
Ἀνθρωπος otio hac de re paulo infra disputabitur. Eu seratius haec ita exponit . Λbsurdum autem est, si quis idicat politicam esse scientiam, non est enim . Cum sit - τα eodemque modo, absurdum est,si qui dicat prudentiam esse πινάκιοτιατι- , id est, sapiemiam, sed haec eχ positio mihi quidem probari non potest . Melius D. Thomas , quem sequor . Ea n υ,1ωνῖUConstituitur hoc loco insigne discrimen inter sapientiam & prudentiam petitum , ex dissimilitudine rerum in quibus earum utraque versatur a Iatelligendum est enim eorum ,. quae sunt, quaedam qualia sunt, talia semper esse , de talia diei suapte vi ,. di sine ulla ad aliud relatione. Ut color qui habet vim aspectus dissipandi, sem per est album ; oc recta sem per est linea , quae brevissima est inter duo puncta . neque id tantum e verum & quae iis affecta sunt, iam per talia sunt, nisi mutentur , ut nix & ebur semper
alba, nisi mutentur: & quamvis, arquatis , ut ait Varro, & veternosis , quae lutea non sunt, lutea videntur , non tamen mutant colorem , prout is qui ea intuetur affectus est . Non enim amentimur Democrito, qui ut est apud Galenum lib. I.. - ἱπποκρώδ
Cum significaret, album, nigrum , amarum, dulce, nihil esse revera , sed opinione tantum . Neque Protagorae, qui dicebat hominem omnium rerum esse mensuram . Ita ut tale quidque esset, quale ei videre turdi neque Λristoni, & Pyrrhoni, quorum iampridem M. .: - merito
395쪽
merito explosa sententia est. Neque remus in aqua rectus esse delinit, etiamsi in sexus videtur ι Quaedam alia sunt , quae non dicuntur talia , nisi ex relationct quadam ad aliud, & sine ullλ mutatione sui saepe talia esse desinunt, ut cibus, potus, somnus ambulatio Mgestatio , navigatio, non dicuntur salubria , bona aut mala , nisi quatenus ad aliud pertinent, neque aut omnibus unius modi sunt , aut iisdem semper . Λliud, aici Aristoteles , bonum,ac salubre est hominibus, aliud pi scibus; quin etiam hominum aliud alii , ct eidem modo bonum ac salubre , modo contra . Eadem sapientia et prudentiae divinctio est . Nam sapientia versatur iis in rebus , quae semper eodem se modo habent, neque usquam alio pertinent: at prudentia in eis quae pro tem
porum , locorum , ac personarum varietate mutantur.
Itaque tapientiae decreto immutabilia sunt: at prudens saepe consilium mutat: Nunquam , ait Cicero, praesantibus in Repub. gubernanda viris laudata es in una sententia perpetua perma οἱ sed ut in navigando tempestati obs qui artis est , etiamsi portum Vnere non queas : cum Pers iapossis mutata velificatione assequi, fultum es, eum teneret.
cum periculo cursum , quem ceperis : potius , quam eo commutato , quo velis , tamen pervenire: sc cum.omnibus nobis in administranda Repub. propositum esse debeat, id quoqaime saepissime dictum est , cum dignitate otIum , non ident semper dicere , sed idem semper spectaνe debemus . γΤa lauroe Et si neutro genere usus est Aristo teles, tamen latine libentius hoc modo verterint is Pruridentem enim omnes vixerint eum , qui quaque in re qui bonum factu sit , viderat, eique rem illam eommiserint . Est autem argumentum a coniugatis . Nam το ἀγα θὸν ατὰ quodammodo coniugata sunt. De varietate comiiugatorum Simplicius in Categ. τὸ ἀγαθὸν non idem est, omnibus, τὸ φρόνιμον versatur εν - εἶ θεωρεῖ . Non potest igitur τὸ φρονιμον sempex idem esse, id est, non est prise, ρε-- , B b u deatis
396쪽
nem ac consilium suum, ad locorum, temporum, per
sonarum varietatem ac mutationem accommodare .
Διο η suocirca, inquit, etiam bestiarum quasedam prudentes esse dicunt: quaecunque vim quandam ha bent , ea quaeli ad victum necessaria sunt , providendi . Hoc autem argumento probat, prudentiam in eo stantasse, ut quis sibi prospiciat, ac praeparet ea quibus ad vitam tuendam indiget, quod in bestiis suoque talam quandam prospicientiam prudentiae nomine amiseere soleamus . Illius autem naturalis in bestiis prudentiae exemplum poni potest in formica ; de qua
Parvula nam exemplo est magnI formica laborIs . Ore trabit ouodcunque potest , atque addit acervo. suem fruit haud ignara ac non sneauta futuri ;Iuae simuI inversum contristat Aquarius annum , Non usquam prorepit , er isiis ut itan ante
suastis sapiens .' Sed & miram quandam araneorum calliditatem videmus ; & quae tum ab aliis , tum a Virgilio in quarto Georgicῶn de apibus scripta sunt, fidem non facerent , nisi quo idie cernerentur. Sed qui mira quaedam animalium ingenita cognoscere cupiet , legat Λri- sotelis librum 9. de historia animalium ; & Plutarchi Gryllum P eiusdemque Commentarium , in quo disputatur . Utra animalia prudentiora sint, eane quae in terris, an ea quae in aquid degunt. . Φ--ον οτι) Docet rationem administrandae Reipublieae non esse idem quod sapientiam ; mu Itas enim fa- fientias esse oporteret, cum illa spectet id quod utile est civitati: aliud autem alii civitati utile est . Sed ne quid dissimulem , valde suspicor multas voces hocJoco
temere adiectas. Et si quis illa & M .Hr deleada censuerit, me quidem adstipuIatorem habqbit.
397쪽
Nisi sorte alterum alterius locum occupavit. Non esse autem eandem artem medendi morbis omnium animalium , vel ex eo intelligitur , quod alii hominibus , abii equis, alii bobus , aut pecudibus medicinam faciunt , eorumque maxime inter se diversae artes ac facultates, quomodo tamen Plato utitur nomine impiaς in Theaguct Plutare hus in Themistocle sub principium. Uύε'eτιβiλτιςπὶ Ut in exemplis notis illustribusque versemur. Poterat fortassis aliquis existimare politicen, ct sapientiam eandem esse, hoc argumenta usus : quod homo animal omnium longe praestantissimum est ; ita ut ea facultas quae humanum bonum maxime spectat. qualis est politice videatur in maximis maximique fa- ciendis rebus versari . Diximus autem sapientiam esse; Respondet Aristoteles, ex eo nihil es- fici neque verum esse quod sumitur; multa enim sunt homine praestantiora & diviniora ; ut exempli causa . Cfrpora coelestia.Non igitur vere dicitur hominem esse
Sed in his quaedam sunt,quae accuratius consideran da videantur. Ac illud primum. Sitne ea hominis prae stantia & exceIlentia , quam hic significari videmus . sane enim multa dicta sunt a veteribus , quael videntur' valde ad abiiciendum ac deprimendum hominem perti nere . Homerus quidem universe pronunciat, nihil e
rum quae terra nutrit, esse homine infirmius . Ου - ἀκιδνοτερον Hῖα τρέφει ἀνθρώποιo .
Et maκimus Homeri imitator divinus poeta sophoocles, ita sapientissimum virum Ulyssem loquentem facit.
Sed & Aeschilus tam hominem diκ erat esse umbram fumi, & postea Pindarus , umbrae somnium ; & notum est illud Varronis. Homo Bulla; neque facilius qui squam est , quam eiusmodi quamlibet muli a colliger
398쪽
3 M. A N T O N IT Μ U R E T. ISed multa contra dixere iidem veteres , quibus dignitatem hominis amplificarent & extollerent . Nam &esse homini cum Diis agnationem , & animos nostros decerptos ac delibatos esse ex mente divina , esseque illius quasi quaedam ama*ασμάτια : & quidam veterum philosophorum dixisse traditur, Deum esse hominem ιmmortalem , hominem autem , mortalem Deum di stulter ille quidem & arroganter . Sed tamen significare voluit , magnam quandam esse homini similitudinem: Cum Deo . Quid illa Poetarum quam magnifica sunt
, Ovidius I. Metam . . Sanctius his animal, mentisqae capacius altae Deerat adhuc, ω quod dominari in cetera posset . , Natus homo est , ve hoe divino numine fecit Ille opifex rerum mundi melioris origo οῦ - . Sive recens tellus , seductaque nuper ab alto Aethere , cognati retiaebat femina coeli .ctuum fatus Iapeto missam fluvialibus undis Finxit en erigiem moderantum cuncta Deorum .
Sunt. autem & illa sapienter dicta ad reprimendam hominum arrogantiam, & haec ad eosdem abducendos a rebus caducis & mortalibus, & ad coelestium ae di. vinarum cognitionem atque amorem excitandos. Neisque dubium est , quin homo longe multumque ceteris .animalibus antecellat; nam & caetera propter hominem condidit Deus quod non tantum e sacris libris cognovimus quanquam ex eis maxime ac certissime verum etiam ex Aristotele ipso, cuius haec sunt e prii mo Politico um τά τε φυτἀ o ν ενεκεν ἐέναι, κώ τὰ Li Ga ς ἀνθρώπων χάριν, τοὶ in ν ημε κω δή τι νειν κώ
399쪽
sa libris apud Ciceronem in secundo de natura deorum idisputantur.Et Iurisconsulti cum in fructibus etiam animalia numerent fructus omnes eme aiunt a natura hominum gratia comparatos ; l. in pecudum fructu Dig. de usuris& fructibus. Ad summam , cum constet, mnem semper omnibus quae ad ipsum referuntur, praestantiorem esse : & omnia animalia propter hominem condita, sequitur hominem multo esse aliis animalibus praestantiorem . Atque hoc est , quod ait Λrist
teles : στιβελτπω ἀνθρωπον jων πιλων ἐωων. subiungit tamen esse alia quaedam multo divinioris naturae , ut ea ερ Γν ο κοσμω σιωέση εν, quibus significari opinor corporae lestia, nam ea animalia esse& quidem ratione praeditae, Plato . Aristoteles, Stoici censuerunt . Plato in Timaeo : ουτως ο - λογον τὸν εἰκοτια δεῖ λεγειν, πενδε ν κοη- γον eluida ον εμυτο τ ἀλάθεία διά τως του θεοῖ γενε ιο Gola . Quae Cicero ita convertit. suam ob caussam non est cunctandum profiteris modo inve uari aliquid coniectu . ea potes . Hunc mundum animal esse , idque intelligens oedivina providentia constItutum . Aristoteles 2. de Coelo, ἡ δ' ἐριοδιεμυχ - Ρι κινησεως ἀρχώ & in eodem : Ἀλλ'
-άξεως εὐγης. De Stoicorum autem sententia multis idem argumentis confirmatur tin secu.ndo de natura Deorum . Atque ex hac opinione illa Ovidiana sunt .
Non regio foret ulla suis animalibus orba , Afra tenent coelese forum , formaeque Deorum ,. Cesserunt nitidis balitandae piscibus undae. Terra feras cepit, Polucres agitabili1 acri
400쪽
. I N VI E T Η I C o R U M. ' 3Τ v detur Apostolus esse compleaur dicenda , sive fedra , five dominationes , Me principatus , Me potestates ; dieant qui possunt, si tamen possuην probare quod dicunt; ego
me ista ignorare confiteor , sed nec illud quidem certum habeo , utrum ad eandem societatem pertineant βι ροIuna, o cuncta sidera: quamvis nonnulus lucida corpora esse , non cum sensu vel intelligentia videantur. Sed hoc teligio nostra, id est , veritas ipsa repudiat. Cur iIlud, φανερώτατά γε ab Aristotele additum est λ Quoniam alia etiam esse animalia homine diviniora rudis illa , di stulta vetustas credidit , Herstas , Daemonas , Fau. Bos , ω Mι , aliaque huiusmodi otiosorum hominum somnia. Sed Aristoteles iis tantum uti voluit , quae in conspectu omnium sita essent . . Εκ δὲ των εἰρημένων I Maoniam earum rerum quae natura plurimi sunt, oe principia, oe ea quae inciuntur ex primc iis complectitur.
Διο Ἀναξαγοραν Argumentum hoe est a communi de usitara loquendi consuetudine: Vin tu, inquit, seire,quid homines si petentiae,quid prudentiae nomine intelligant Anaxagorae, Thaleti de similibus sapientiae laudem tribuunt , propterea quod versati sunt in
magnarum di sublimium , & reconditarum rerum indagatione,prudentiae negant: propyerea quod contem nebant rem familiarem, & ea quae ad vitam commo inde tuendam necessaria iunt , negligebant . Λ perte igitur significant , se sapientiam in rerum divinarum , prudentiam in utilium ad vitam , cognitione, di intelligentia ponere . De Anaxagora haec leguntur apud Laertium.Oζ- ἀμ εἱαχm πλούτιν δαφέρων G, - α