장음표시 사용
121쪽
CICERONIANVS. IasQui populosiummus orator idetur, Ammus etiam donti orator est. Eadem propositio secunda Tusculana breuiter iteratur: Orationes nostras sait Tullius multitudinis iudicio probari volebamus: popularis est enim illa facultas,& effectus eloquetiae est audietium approbatio. Propositio eadehaec paulo secsis ex oratoris operibus in Oratore De optimo oratorum genere institui-rur, Oratorem esse,qui dicendo doceat, delectet, permoveat: neque vere dici optimorum oratorum genera, siabtilium,mediocrium, grauium : ut poetarum Tragicorum, Comicoru,
Epicorum: quia differennaelint illae graduum& facultatum, non generum:& optimus Orator, est prlino gradu: optimo si minimus:proximo: Mimillimus , infimo: δc in quo summae sunt eloquentiae partes omnes, is orator est teritissimus: in quo minimae, minimus: in quo mediae, mediocris: Ac si genera dicantur ora torum, certe tolerabiliu dicentur, no optimorsi: quales Athenis floruere Atachines & De mosthenes qui no tantum acutὰ docet, sed a gutu delectant & grauiter comouent. Haec inqua) propositio ex operibus oratoris ducta est:
Quid poreb, qualis assumptio substituiturὶ
Tullius populo summus orator Ῥidetur,
ruta populum docet, delectat, mouet. Id moeste dici non poterat: sed Atticis .istractum est, quod Tullio significaretur attribuendum. - I ii Ergo '
122쪽
tis PETRI RAMI Ergo quemadmodum Tullius Atticos appr6bationis popularis argumento amixerit, repetamus e Bruto. At cum isti Attici dicut ait Tulli') no modo a corona,quod est ipsim miserabile, sed etiam ab aduocatis relinquuntur. Haec prima est aduersus Atticos asiuptio,quod populo n5 placeant,sed ab eo deserantur. Res eadem in Optimo genere oratorum disertius agitur: neque sellim aduersus Atticos , sed etiapro Cicerone perspicue concluditur: asseramus igitur etia locum illum. Quare quoniam nonnullorum sermo iam increbuit, partim seipsos Attice dicere,partim neminem nostrum vicere: alteros negligamus: satis enim iis res ipsa respondet,cum aut non adhibeatur ad caul: sis, aut adhibiti,derideatur :Nasi avideretur, esset idipsum Atticorum. Sed qui dici a nobis Attico more nolunt, ipsi autem se non orat res esse profitentur, si terctes aures habent intelligensq; iudicio, tanquam ad picturam probandam adhibentur etiam inscii factedi, cum aliqua solertia iudicandi: Sin autem intelligentiam ponunt in audiendi fastidio , neque eos quicquam excelsum magnificumque delectat, dicat se subtile quidda de politu velle, graue ornatumque cotemnere:id vero desinant dicere, qui subtiliter dicunt, eos solos Attice dicere: Iccirco si sicce dc integrξ dc ample & ornatE& copiose,cum eadem integritate, Atticorum est, quid dubium est, utrum oratione nostram tot
123쪽
CICERONIANV s. Π tolerabilem tantum, an etia admirabilem esse cupiamus3 Haec secuda assumptio clarior est,& complexio sanὸ manifesta: Superest E Tus culanis locus. Tullius orationes suas multitudinis iudicio defendebat,ut dixi,quia popularis esset illa facultas. Sed reperiebatur ait no- nulli, qui nihil laudarent, nisi quod se imitari posse confiderent: quemq; sperandi sisi, eundem & bene dicenai finem proponerent: &cum obruerentur copia de ubertate sententiarum,ieiunitatem & fame se malle,quam ube tatem δί copiam dicerent: unde erat exortum
genus Atticorum,his ipsis, qui id se sequi profitebantur,ignotum :qui iam conticuere,penὸ ab ipso foro irrisi. H c tertia est eiusdem sententiae assumptio, omniti longe clarissima: Attici non Ῥidentur populo oratores Ammi. Quinetiam nominatim interdum ex iis Attiacis quidam perstringutur, ut Callidius de Cativus: Etenim Callidius ξ tribus oratoris laudibus duas quidem summὸ tenuit,ut & rem ill
straret disserendo,& animos eorum, qui audi rent, deuinciret voluptate: tertiam vim illam, qua permoveret atq; incitaret animos, hac AGtica nempe religione respuebat. Ergo cu Gallium accusaret, quem Cicero defendebat, in accusatione sua,Gallio crimini dedit, sibi eum venenum parauisse: idq; a se esse deprehesum, seque chirographa, testificationes , indicia, qu stiones, manifestam re deferre dixit: deq; I iii eo cri-
124쪽
υς PETRI RAMI eo crimine accuratς & exquisite disputauit: Cicero aute in respondendo cum esset arguine ratus, quantum res ferebat, hoc ipsum etiam ro argumento in peroratione posuit,quod ile cum pestem capitis , cum iudicia mortis se comperisse manifesto,& manu tenere diceret, tam solute egisset, tam leniter , tam oscitanter:
Tu istud νί. Callidi s ait Cicero, nisi fingetcs,
sic ageresὶ praesertim cum illa eloqncntia,alienorum hominu pericula defendere acerrime soleas,tuum negligere si ubi dolorὶ ubi ardor ani inii quietiarn ex infantium ingeni js elicere voces querelas solet. Nulla perturbatio an bini, nulla corporis : frons non percussa, no se
mur: pedis quod mihimu est nulla supplosio.
Itaque tantii m abfuit, ut inflammares nostros animos, somnum isto loco vix tenebamus. Quapropter haec de dicendi facultate, te artia scio cotrouersia, e schola in forum deducitur,& assumpto velut in rem pr sentem iudice populo, id est . e populi corpore lecto consiliu δc concilio disceptatur: Indeq; facto praeiudicio, Caluus appetitur: qui orator quidem fuit literis eruditus, ait Cicero, tum etiam accuratum quod iam dicendi & exquisitum afferebat genus: quod quanqua scienter eleganterque tractabat , nimium tame inquirens in se, atq; ipse sese obseruans, metuensque ne vitiosum colligeret,etiam verum sanguine deperdebat. Itaq; eius oratio , nimia religione attenuata, doctis
125쪽
CICERONIANV s. HAE& attente audientibus erat illustris: a multitudine autem & a foro cui nata eloquentia est)deuorabatur. Tum Brutus: Atticum se inquit)Caluus noster dici oratore volebat: Inde erat ista exilitas,quam de industria consequebatur. Dicebat relpondet Tullius) ita, sed ipse errabat , & alios etiam urrare cogebat. Sic igitur ab Atticis morsus Cicero, ipsos vicissim remordet. Quamobrem syllogismi partes recolligamus, & totum concludamus: Qui populo siummus orator γidetur,doctis etiam summus orator est: propositio fuit:
Attici autem Romani,populo non ridentur oratores flummi:
assumptio fuit: Quibus positis san E consequi
Quare Attici Romani,non sunt doctis oratoressium .
Quo a allegoria illa in extremo Bruto concludit. Nos, ait Tullius, quoniam post Hortensij
clarissimi oratoris mortem , Oroae eloquentiae quasi tutores relicti sumus, domi teneamus ea septa liberali custodia, & hos ignotos atq; impudentes procos repudiemus: tueamurque ut adultam virpinem caste, & ab amatorum impetu, quantum possumus,probibeamus. Hςc contra suos Atticos veluti fastidiosos, imo imperitos arii etiam impudentes eloquetiae procos, Ciceronis est conclusio: c- oratione sua non tantum tolerabilem, sed admirabilem vi-
126쪽
rio PETRI RAMIderi cupiat. Veruenimuero Ciceroniani huius syllogismi &propositioni & assiimptioni
fortasse Attici retisterent neque ad coplexionem sine cotrouersia peruenire Tullium sn rent. Quid igitur ad lumina illam & primam ratiocinationis Ciceronianae partem respodebuntὶ Arripient, ni fallor,Ciceronis imprimis, illud,quod vulgus,interdum non probandum oratorem probet clim a mediocri,aut etiam a malo delectetur, eoque c5tentus sit, quia melius nihil sentiat: intelliges vero & doctus, nu- quam malo oratori, boni oratoris laudem tribuet. Hic igitur ratio Ciceronis errat, nec de bono oratore,doctorum & indo orum idem
iudicium facit. Quid de Caio Visellio Varrone consobrino suo Cicero dicitὶ vir erat doctus imprimis,ait: In quo fateor vulgi iudiciua meo iudicio dissensisse: nam populo non erat sane vendibilis: pr ceps quςdam,& cum icci
ςo obscuria,quia peracuta,tum rapida, & celeritate cetcata oratio: sed neque vestis aptiorem cito alium dixerim, neq; sententijs crebriore.
Haec Cicero de Varrone, in quo iudicium docti & indocti de bono oratore diuersum confitetur fuisse. Quid de Fimbria ὶ nonne rutiludocti & indocti diuersiim est iudiciuZC. Fimbria , ait Cicero, omnia magna voce dicens: verborum sanὸ bonoru cursu quodam incitato ita furebat tamini,ut mirarer tam alias res agere populu, ut esset insano inter disertos locus.
127쪽
Fimbriam igitur elocutionis & actionis gratia populus probabat: Cicero cotra,quia furiosus csset,disertum non putabat.Hic igitur populo probatur orator,qui doctis non probatur. Denique ad hoc imperitς plebis iudicium refellendum, Ciceroni reponeretur illud ipsius tu .dicium bl Qu. Gallo , quod in D. Hieronymo Ioannes Quintinus Haeduus, Canonici iuris wfessor Iarissimus,nobis hac de re colloquentibus attulit. Vnus quidam poeta nominatus ait Tullius homo perliteratus: cuius sunt illa colloquia poetarum & philosephorum, cum facit Euripidem dc Menandrum iniet se, & in alio loco Socratem atq; Epicurum disserentes:
quoru aetates non annis,sed seculis scimus esseclisiunct as: quantos is plausus & clamores m uetὶ multos enim condiscipulos habet in the tro,qui simul literas no didicerunt. Hςc Tutilius de stulto plebis iudicio. Neque tamen ut populoProbetur orator, cotentione orationis& elatione tanta opus est: Etenim recitetur illud,quod de Cotta & Sulpitio dictu est: Cotta remissus Ancerussiccus, Sulpitius grandis de
tragicus: Cotta cum orationis contentione flectere iudicum animos vix posset, tractando tamen impellebat,ut idem facerent a se comoti,
quod a Sulpitio c5citati. Fac E Caluo Cottam, E Tullio Sulpitium: cum diuersa via eodem Vterq; perueniat,quid erit in Attico tantoperὶ reprehendendum Quamobre propositio Cia
128쪽
PETRI RAMIceronis labastit & vacillat,& toti' Ciceronia ni iudicij fundamentum corruit: nec quia indoctis placet orator, iccirco doctis probandus est. Nec sane multo fortior ac firmior est as sumptio: Attici remissi sunt,ait Tullius,& languidi,nec ideo populo probati. At una de multis M. Bruti ad Ciceronem epistola, magnum quendam & clatum ut animii, itastylum partibus omnibus ostedit. Agite vero, Quintili num Ciceronis alioqui patronum planὸ Ciceronianum, attamen bysitantem in hac sententia dubitantemq; attendamus.Ihueni ait qui Caluum pr ferrent omnibus: inueni qui Ciceron i crederent, eum nimia cotra se calumnia,
Verum sanguinem perdidisse: Sed est & sancta& grauis oratio & castigata, & Dequenter v
hemens quoq;: Imitator autem est Atticorum:
fecitque illi properata mors iniuriam, si quid adiecturus, no si quid aetracturus fuit. Quintiliani itaque tempore , dubia inter Caluum& Tullium eloquentiae palma fuit: magnaeque prorsus laudes huic oratori concessae, sanctitas,
grauitas,integritas,vehementia etiam nonunquam,quam tamen Tullius ei detrahit: iudiciu certe,ut alibi Quintilianus testis est,etia surnu. Atque illa nimirum lis est iniquisiima, quam ut Seneca scribit, de eloquetiς principatu Catiuus cum Cicerone sestinuit: quae nobis etiam ex epistola quadam Ciceronis suspecta est. Caluum Tullius laudauerat, quem errare poste
129쪽
disputauit: id cuiusmodi esset, Trebatius ex-o uirit. Ergo id excusas Cicero,Trebatio itar spondit :Nunc ad epistolam venio. cui copiose& suauiter script ,nihil est quod multa respondea: primum enim ego illas Caluo literas mis, no plus qua has,quas nuc legis,existimas exituras: aliter enim scribimus, quod eos solos, qui- bus mittimus,aliter,qubd multos lecturos puramus. Deinde ingenium eius melioribus extuli laudibus,quam tu id verὰ potuisse fieri putas: Primum , quod ita iudicaba, acute mouebatur: genus quoddam sequebatur, in quo,iudicio lapses quo valebat tameὶ assequebatur, quod probaret. Multae erant & reconditae lite' rae, vis non erat: ad eam igitur adhortabar: In excitando autem & in acuendo,plurimdira valet, si laudes eum, quem cohortere. Habes
de Caluo iudicium & consiliu meti: cosilium, quod hortandi caussa laudaui:iudicium,quod de ingenio eius valde existimaui benE. Haec Tullius: quq si cum Quintiliano & Seneca c pares,intelliges in iis, quae de Caluo a Cicer
ne disseruntur, spiλα ιαν nonnullam subesse: Nec Asticosjllos tam tenues & aridos fuisse, quam Tullius nobis persuadere voluerit. Quaeres igitur, utrius partis caussa sit verior. Certe virosque modo quodam verum dicere, Tacitus existimauit: & de Cicerone, ex ipsius scriptis,aestimari nunc etiam potest: de Atticis tum potui cum eorum scripta extarent. Aliti
130쪽
H PETI RAMIci Logicam docendi prudentiam magis excoluerunt quod etiam praecipuum in orando,&Graecis & Latinis magistris visum est: ideoque
λογκω ρρi sunto, quoniam id tantopere com-
tentant: Rhetoricam ornandi gratiam & vehementiam Cicero in ensius anectauit, quia maximam in ducendis & commouendis antimis , cloquentiae virtutem tollocaret: Quare Tullius ρη ρi Πρρς esto, quoniam id etiam illud Attici arguunt:Ita fiet,ut duas artes,e quibus eloquentia componitur, utrique totas velint: sed Attici Logica studiosius,Cicero Rhetorica plenius & uberius utatur. Atque id
num est,quo facile Atticis suis, populi iudicio Tullius praepositus est: Etenim nihil est in diu
cendo tam populare,quam elocutio&actio: In oratore nis artibus instructo, homines e horrescunt, hunc stupefacti, dicente intuentur,' in eo exclamant, hunc Deum,ut ita dica, inter homines putant. Sic Curio, quanuis ca teris eloquentiae partibus tam inops esset,qua dixi,tamen elegantia verborum,copia & grauitate, suam quandam expressitquasi formam figuramque dicendi: tantum in orati re valet elocutio. Cn. Lentulus quanuis esset nec sententijs peracutus, nec abundans verbIs, vocis
tamen silauitate & actionis calore faciebat, ut ea quae deerant,non desideraretur: Sic in Pub. Len tuto,cogitandi & loquendi tarditatem t