장음표시 사용
101쪽
'o compendium Eth ea sive Mosaἰea , & eontinetur veteri Testamento ;vel est nova seu lex gratia , quam Christus tulit
Lex humana dicitur quae ab hominibus Iata est ; eaque vel est Eeelesiastica , vel eivilis r illa saeris Ecclesiae Canonibus , hae e Principum Edictis seu eonstitutionibus comprehenditur. . Seientia quae de his legibus agit , vocatur Ju-νVprudentia, sive Iuris scientia , quae est vera leproprie dicta Moralis. Ius autem est id quod iussum es, & a lege praeeipitur . Eodem modo dividitur ae lex . Nam a liud est ius naturale , aliud positivum ; quod vel diυinum est , vel humanum , &o. Itaque si actus humani cum legibus omnibus
quae sunt eorum regulae , Omni ex parte consere
tiant, nimirum ratione objecti , ratione finis, de cireumflantiarum , honi sunt , secus sunt mali. Nam ut actus diei possit bonus , nihil ipsi deesse debet; quia vel minimus defectus eum reddit vitiosum . Hi ne illud Axioma : Eonum es ex int
gra eausa ; malum vero ex quoeumque defectu . Objectum autem actionis est id eirca quod ver- fatur actio : ut obiectum actionis eleemosynae est pauper sublevandus. Nam ista actio circa pauperem versatur . Hoc autem obiectum spectari debet
non pis siee & fecundum rem ς quo sensu semper bonum est, aut certe indifferens : sed spectandum est moraliteν & comparate ad morum regulas, seu leges quibus congruere debet. Finis actionis est id euius gratia fit actio r ut finis actionis eleemosynae est vel honor divinus, vel vana gloria , Sc. Bonitas autem actionis moralis ex finis intentione potissimum repetitur. unde illud tritum rsiuiequid agant bomines intentio iudieat omnes. Cir eum stantiae actionis sunt ea omnia quae actionem comitantur , & hoc versiculo omnibus noto
, Z x, quid, ubi, quibus auxiliis, eur, qu modo , quando ,
102쪽
Pars Terata. cap. V. . ' CAPUT U.
Utrum affectus animi Iegibus Ethleae subsietantuνει quis eorum sis usus P
id sit animi affectus seu passio , deelaratum
est in Compendio Physico. Nam Physieae est affectuum naturam , originem , numerum , &c. inquirere . Sed docet Ethica quomodo sit iis utendum comparate ad honestatem moralem , &ultimum hominis finem. Neque enim affectus animi sunt omnes natura sua mali, ut Stoici contendebant , sed si eos temperet ratio, &disciplina moralis regat, non sunt ab homine prorsus extirpandi r imo multis esse possunt maximo ad bene agendum adiumento. Rectus autem affectuum usus in eo praesertim consistit , ut ad iustam medioeritatem secundum praescriptum rectae rationis as morum regulas , intuitu finis ultimi redigantur. Nam v. g. irascen dum quando oportet; & ipse Christus contra venis dentes & ementes in Templo iratus est. sed nota est irascendum contra rationem : si Ue irascendum est , non peccandum . Eadem est caeterorum fero affectuum ratio . Nam ii omnes in bonum finem sunt ordinandi . Sietis enim recte ambuIare bonum es ἰ errare autem malum: se moveνi assem tis in xectum, bonum in ; in praυtim, malum . inquit Lamctantius lib. 6. divinarum institutionum cap. I 6.
DUplieis generis principia actuum humanorum distingui solent in Scholis , nimirum eong nisa & aequi ra. Congenica sunt ea quia nobiscum nata sunt I
103쪽
η2 . compenJ. Ethἰe .seille et knteIlectus & voluntas , seu libertas , de quibus antea dictum est. Aequisita sunt ea , quae repetitis actibus comis Parantur, nimirum virtutes , & vitia, de quibus nune agendum est dupli ei capite . Primum quaeret quid sit virtus , quid vitium
Secundum erit de virtutibus & vitiis sigillatim. CAPUT I. uuid sit virtus , quid vitium . EA lex ab Auctore Naturae inter mentem & eo rispus humanum est constituta , ut oeeasione quarumdam mentis eogitationum quidam in eorpore subsequantur motus , oe vicissm oecasione quorumdam eorporis motuum , quaedam in mente cog sationes exeitentur . Hinc naturalium mentis habituum origo est petenda . Habitus enim spiritaiis , sive mentis , est De Iitas de rebus ante pereeptis eogitandi, aut ea faetendi qua sapius sunt facta . Facilitas autem illa ex impressis cerebro vestigiis , di liberiori spirituum animalium motu proficiscitur : quatenus nempe huiusmodi vestigiorum S motuum occasione mens ad easdem cogitationes & actiones
Ex habitibus autem alii sunt boni, & die untur virtutes; alii sunt mali, & vitia nominantur. Virtutes vel sunt supernaturales s infusae, quas nempe Deus infundit nobis sine nobis: quales sunt Fides, Spes, de Charitas et vel sunt naturales & ac- ruisitae, hoc est, repetitis actibus comparat se : rurusque aut intelIactuales dicuntur, aut morales . Virtutes intellectuales appellantur, quae mentis cognitionem praesertim adjuvant : suntque inteI-ιigentia , sapientia , scientia , prudentia , & ars, quae fuerunt antea explicatae. Virtutes morales dicuntur , quae voluntatem ad bonum morale impellunt. Unde virtus moralis definitur, habitus bonus ad
In virtute duae spectandae sunt partes ; alter superior, altera inferior. Pars
104쪽
Pars superior virtutis est conflans oe firmus amor ordinis , quo voluntas id quod bonum est Rhonestum. eonstanter Prosequitur. Pars inferior & famulans virtutis est operandi faeititas , quae tota in corporeis affectionibus, puta in impressis cerebro vestigiis , in spirituum animalium determinatione, ac reliquis dispositionibus corporeis ob legem modo allatam est constitetia . Id autem quod est honestum , inter extrema duo vitiosa positum est . Unde virtus medium semper sectatur , non quidem medium rei , sed mediis rationis. Medium rei dicitur quod immutabile est ; ge ab extremis aequaIiter distat: ut numerus senarius distat aequaliter a binario & denario . Medium rationis est illud quod praeseribitur aratione, inspectis omnibus eircumstantiis. Non enim eadem omnes decent . Nam Atticus eximie se coenat, ιautus habetur ;Si Rutilus, demens, &c. , Vitium morale est habitus malus ine linans actactus malos , hoc est , ad actus a recta ratione seu ordine , vel per excessum , vel per defectum aberrantes : qui actus vocantur peeeata . Vitium quippe est habitus malus et peccatum vero est actus malus.
VIrtutes morales & aequisitae dividuntur in
principes seu eardinatis in adiunctas seua eardinalibus descendentes. Virtutes cardinales sunt quatuor, scilicet pruindentia , iussisia , fortitudo oe temperantia.. Prudentia hoc loeo est virtias cardinalis , quo inovimus quid agendum fit, o a quo abflinendum.' A sancto Augustina lib. I. de Iibero arbitrio num. a . alias cap. 13. dicitur , oppetendarum s vim darum rerum scientia.
Iustitia definitur ab Imperatore Iustiniano , initio Institutionum Iuris civilis, eonsans s pese
prrua vum M tW suum suiq*ο tri uendi . Cum dicit
105쪽
dicit conflantem Er perpetuam υoluntatem , intes-ligit habitum seu virtutem voluntatis . Fortitudo est virtus moderatrix audaciae est timoris , Ieti temeritatis oe ignaυia , in periculis , tibi ει quando res pinu Iat, adeundis. Temperantia est υiretis moderatrix voltiptatum sussus oe tactus. Ab his quatuor virtutibus derivantur caeterae , auae adjunctae appellantur. Prudentiae opponitur per excessium ealliditas seuasutia : per defectum vero imprudentia oe fluuitia. Fortitudini repugnat audaeia seu temeritas per excessum ς timor vero aut ignavia per defectum. Justitiae opponitur injinitia , quae vel excessa vel delectu peccat . . Temperantiae denique adversatur per excessum
intemperantia , & per desectum Rupor , sive , ut loquuntur, insensibiaitas. Huiusmodi vitia repetitis actibus malis generantur , & ad actus malos seu peccata impellunt.
Peccatum generatim est aυeso a Deo, oe inordinata es uver is ad ereaturas , aut inhaesio in erea turis . Id vel est originale , cui nempe nascendo
sumus obnoxii ; vel est actuale , in quod pravo Iibertatis usu incidimus: quodque est dictum , fa-6um , coneupitum , vel etiam omissum , contra morum regulas & leges . Unde rursus peccatum
vel est commi Vonrs , vel omi sonis . Peccatum commistionis est illud quod praecepto neganti opponitur , ut furtum opponitur isti negativo praecepto, Non furaberis . Peccatum omissionis est illud quod opponitur praecepto affirmanti , ut qui Deum non diligunt, adversantur isti praecepto affirmanti, Diliges Dominum Deum tuum.
Utrumque vel est Ietbale, quod mortem insere animae . vel veniale , quod facile condonatur ; quodque in ipsos iustos cadit. Ex lethalibus septem vulgo die untur ea pitalia; scilicet superbia, avaritia , Iuxuria , inυidia, su- ιβ , ira , acedia , quae per primas litteras conti Mutvr hoc artificiali vocabulo, Saluia .
106쪽
O .el sunt erga familiam , vel denique erga Rempublicam: sit igitur
CAPUT I. De hominis tum erga Deum, tum erga se Um homo ad imaginem Dei sit ex nihilo forismatus , totum se Deo consecrare debet , omnesque suos actus & motus ad ipsum referre. Primo igitur agnoscendus est Deus , totaque mente colendus, tanquam rerum omnium Auctor
Secundo, ut ea, qua paer est, ratione eolatur, I ex ipsius divina omni studio est addistenda , Manimo imprimenda. Tertio, non tantum intarius coli debet, sed eistiam exterius in communi Fidelium coetu, votis, saerificiis, & orationibus Quarto , in orationisus nihil ab eo petendum est justitia & sanctitate divina indignum : sed id tantum quod ipsi placeat, quodque & nobismetipsis & aliis propter vitam aeternam prosit. Quinto , agendae ipsi gratiae pro innumeris , quibus nos cumulat , beneficiis o uod ad nos spectat , ita unusquisque nostru se diligere debet , ut tamen vitam suam gloriae
divinae non praeferat. γ . . - .
Deinde & mentem & eorpus eurare neeesis est Dei ipsius intuitu . Corpus quidem necessariis non superfluis alimentis est pascendum. Nee molliter curandum est , neo otio fransendum , sed laboro continuo est exercendUm. e . 'ipsum inclis.
107쪽
36 Compend. Eibiee. Praeterea sensibus omnibus quaedam veluti eustodia ponenda est , ne per eos irrepant vitia ,
Non autem satis est vitiis fores oeeludere, sed mentem etiam virtutibus ac disciplinis ornare oportet, ut quisque in ea, qua positus est , conditione fle sorte cum honore se gerat , munusque suum secundum Deum adimpleat .
At illud in primis. essiciendum , ut illud vita genus sibi quisque deligat , quod sibi maxime sit
accommodatum . Qua in re non tantum sapientium consilium quaerendum est , sed etiam maxime coeleste auxilium implorandum.
CAPUT ILDe hominis ossetis erga famniam. ΤRiplex praesertim occurrit societas in familia; scilicet viri & uxoris ; parentum di liberorum ; dominorum & servorum . Vir & uxor mutuum non tantum amorem, sed etiam honorem & adiumentum sibi debent : ita ut vir primas partes habeat , quoniam caput est mulieris . Non tamen denotiatim in eam habet imperium; cum ipsa sit consors , non ancilla. Secunda hominum societas est parentum & liis herorum , qui mutuis quoque tenentur ossiciis. Parentes quippe alimentum ti educationem Iiberis debent. Sed eos ante omnia supremi Numinis notitia informare , atque ad ipsius cultum verbo & exemplo excitare tenentur. Vieissim liberos erga parentes gratos esse oportet , & ad obsequium , honorem , reverentiam , tu tamentumque Praestandum semper paratos . Nun quam enim parentibus parem gratiam referre va Ient . Imo parentes suos semper minus amant quam ab iis amantur. Unde vulgo aiunt , amoin rem esse veluti quoddam pondus, quod in liberos sponte descendit , a liberis vero in parentes non facile ascendit. ossicia dominorum & servorum breviter eo m-prehenduntur Epistola ad Ephesios cap. 6. his Ue
hio . Servi, ohedire dominis carnalibus cum rimo
108쪽
Itiutarem Dei ex animo ς eum bona voluntate fervientes , fletit Domino , non hominibus ; fetentes quoniam unusquisque quodcumque fererit bonum , hoc reeipiet a Domino , sυe ferυus , Fυe Iiber. Et, vos domini eadem facite illis , remittentes minas :scientes quia oe illorum s vester Dominus eis in caelis , O personarum acceptio non es apud eum. CAPUT III. Da variis bominum ossetis erga Rempublicam.
i vivunt in ei vitate vel Republica , aut sunt
personae Publicae, aut privatae .PAlonae pubIi eae sunt Prine s s optimates , Ta- eardos & ipsius Ministri, Μagis ratus & Iudices. Personae privatae sunt mereatores , artisces ; D-bri, &c. Praecipua Principis eura in eo consistit, ut honor Deo exhibeat ut , suum tribu tur cuique , sa- Ius & tranquillitas in Republica conservetur . Quocirca optimates in consilium debet advocare, qui sapientia, fide, in rebus agendis Peritia , O mnique virtutum genere sint instructi, ut semper Dei honori, Principis gloriae, patriae splendori , S populorum saluti consulant. Ut vero debitus honor Deo reddatur, sacerdos populis eonstituitur , qui sit veluti Μediator aut Internuntius inter Deum & homines. Praecipuum illius officium est orat oni vaeare oe miniflerio verbi, hoc est , Deum orare & po Pulum docere . Deinde Ministros sibi subditos in
officio debet continere, ut res sacra rite peragatur , & omnia charitatis munera erga omnes &singulos impleantur.
Magistratus& Iudiees reddendo iuri praepositos attendere oportet ad id quod Dei nomine praece Pit Moyses Deut. I. cap. r. v. r6. stuod jusum es, inquit, iudicare, sive ejυis sit ilia quem iudieatis , Fue peregrinus , nulla erit dissantia personarum : ita parvum audispis ut magnum , nec acci
109쪽
s g Compend. Eth. Pars IV. Cap. III. pietis euiusquam personam , quia Dei iudie um est. Quod spectat ad privatos, ii debent esse Principi maxime subditi. Nam , ut ait Apostolus ad Romanos cap. 13. versu a. Qui res it potesati , Dei ordinationi residit. Deinde Sacerdotibus , Magistratibus , & aliis omnibus in aliqua dignitate constitutis honorem
ac reverentiam exhibeant nee esse est. Denique in concives suos , maxime vero ineonsanguineos, propinquos, socios , vicinos, benevoli sint oportet , moremque gerant Apostolose praecipienti capite iam laudato versu 7. Redis dite ergo omnibus debita: cui tνibutum , tributum: eui υectigaι , veingat : eui imo em , timorem reui honorem, honorem: nemini quidquam debeatis,
nisi tit inυieem diligatis r qia enim diligis proximum , legem implevit.
110쪽
In varias partes Philosophiae, Praefertimque in Arisotelis Metaph cam. Sive series Disputatio m ontologicarum naturali ordine dispositarum 'PRAEF AT IO.
, ipses firc ens generRtim versetur , tum e tria ea illius Principia causas , de affectiones seu proprietates: ideo disputationes ontologicasse exercitationes quodlibetarias de ente generatim hoc ordine trademus. 5Vus Arim Primo, dicemus de ente generatim: tum de i-ptas prancipiis , & causis et ac tandem de illius proprietatibus agemus . Iis omnibus disputatio-
Philosophia um verse. Igitur quinque futurae sunt Π hoc opere disputatione, .
Secunda, ὸe ente generatim. Tertia , de entis principiis. Quarta, de causis entis. Quinta, de entis proprietatibus. E a DIS.