장음표시 사용
111쪽
ΜUltae ei rex Philosophiam in universum quaestiones proponi, & expendi solent in Scho- Iis. Prima, utrum extet apud nos Philosophia . Seeunda, quae sint illius causae . Tertia, quast dI- visio, aut partes, &c. Sit igitur
QUAESTIO I. Utrum extet apud nos Philosopbia. ΡΗilosophia, ut definivimus in prooemio Compendii Philosophici , est disciplinarum , leuceientiarum omnium complexio . Scientia vero est Philosophiae pars, puta Logica, Ethica, &c. Est autem scientia , eognitio vera , certa , erevidens rei necessaria , ct immurabilis., per Neras,
propriosque ea as, ut ibidem definivimus. Quaeritur autem , an extet apud nos scientia quaedam , vel Philosophia , ut Dogmati ei affr-mant e an tantum sit possibilis , ut Scepti eis videtur et an denique ne possibilis quidem sit , ut A catalepti ei opinantur Possibilem Philosophiam probant vulgo ex appetitu omnibus hominibus ad eam innato . Nam omnes Oomines naturaliteν Dire desiderant , ut ait Aristoteles initio Ithri primi Metaphysicorum . Hicque appetitus non potest esse irritus, sive ad rem impossibilem concessus r si quidem Deus oediatura nibiι moliuntur se Ura, ex eodem Aristo tele libro primo de Republica capite secun GO . Ex quo essicitur possibilem saltem dici oportere scientiam aut Philosophiam . Verum possibilitatem iIIam essicae issime demonis strant ν
112쪽
Disputat. I. uua'. I. I Istrant, qui scientiam aut Philosophiam actu extare apud homines contendunt . Nam , ut communi fertur axiomate , ab actu ad possie υaIeseonsecutio. Si revera existat Philosophia , utique eam possibilem e Se constat. Ut vero demonstremus existere scientiam , seu Philosophiam , necesse prius est stabilire principium quoddam eertitudinis , quo iudicia nostra nitantur, verumque a falso secernatur. Id autem non aliud est nisi evidentia , id est σIaritas, s distinctio ideartim ; adeo ut haec pro- Politio tanquam caeterarum regula statui possit eauiequid .n idea elara oe distincta νei aIieujus e-tinetur , id de ea re eertissimo potes .rmari. Ideam elaram nomino eam quae per se lueet , ac sola mentis attentione innotescit ; doinctam vero illam , quae quidpiam ita seiunctum ab Omnibus aliis exhibet , ut minime cum iis con fundi possit, ut iam definitum est in Compendi. Logico, pari. I. cap. 3. Sit igitur
CONCLUSIO I. ΡRimum certae eognitionis prinei pium videtur esse illud: Ruiequid io' dea elara oe dissincta
νει aIretitur comprehendisse , id de ea re certi m. potin .rmari . . Probatur . Illud est primum teriae cognitionis Principium , quod e ertissimum & esidentissimum est, quod per aliud non probatur , & per quod caetera possunt demonstrari . Atqui principium nostrum est huiusmodi . Primo quidem e ertissimum & euidentissimum
est : cum omnis eertitudo & evidenria , quae cir CE rerum naturalium essentiam apud nos extitit,
id eis et aris ae distinctis contineatur. Deinde non probatur per aliud : quia nullum assignari potest eo prius. Denique per illud extera prorsus omnia possunt demonstrari, ut inductione constat. Etenim
cur tam certo , tam constanter affirmant Meta-
physi ei imp biis esse, ut idem simuι fit, ω noaem , nisi quia in id est et ara & distincta rei acts v. existenti. includitur impossibilitas simul non exi- E 3 . stendi 8
113쪽
stendi i Cur afferunt Mathematici totum esse majus sua parte , nisi quia in id ea clara & distincta totius partem comprehensam intelligunt tquamvis singulorum enumeratio peragi non postuerit. Eadem est reliquorum ratio Ergo Primum certae cognitionis principium , Prima veritatis regula , primum iudicium , seueriterium , videtur esse i Ilud , quicquid tu idex eIara oe dij incta rei alleuius continetur , id de e τι certusme poto, affirmari CoroIIarium I. Hoc prinei piam. pertinet tantum ad rei essentiam, non. vero ad existentiam, nisi quando existentia est rei cuidam effentialis L qualis esti eXt sientio solius Dei.
Quoniam existentia possibilis continetur in id ea reti, quam clare & distincte percipimus, idcirco affirmare lieet, id omne, quod clare & diiuncta a nobis concipitur, esse possibile .. .
Responsiones ad obiecta. Obliotes primo . Illud non est primum certa cognitionis principium , quod non est certissimum. Atqui hoc principium , quiequid in idea , Sc.
.nom est certissimum c. c. Ergo non est primum certae. cognitioni x prinincipium
Respondeoe negando minorem Etenim illud principium est certissimum , a quo omnis certitudo naturalis derivatur . Atqui omnis certitudo naturalis ex idea clara&distincta repetitur. Nam v. g. ideo certum est GeomeIris omnem circulum esse rotundum , quia in id ea elara & distincta circuli rotunditas continetur .. Erga principium illud est eertissimum Probabis minorem . Illud principium non est certissimum, quod a quibusdam in dubium reuo
Atqui hoc prinei pium a. quibusdam in dubium
Ergo non est certissimum Reseon
114쪽
Di putat. I. stur'. I. Is Respondeo distinguendo maiorem . Illud principium non est certissimum , quod a quibusdam in dubium revocatur justa de causa , concedo et quod a quibusdam in dubium revocatur immeri
. Simili modo distinguo minorem . Atqui hoc principium , quiequid in idea , &e. a qujbusdam, im dubium revocatur , immerito S contra rationem , concedo: iusta de causa, nego. . 'Ergo non est certissimum . Nego consequhntiam. Itaque illud non est oertissimum , quod a quibusdam in dubium revocaetur iusta de causa : nem- .pe post debitam mentis at xentionem , Temo iss
praeiudi otiis , & omni sertinacitate deposita . Sed mihi b vetat quominus certissimum sit illud, quod a quibusdam in dubium revocatur sine causa. Nostrum autem principium non potest nisi sine causa & solo contradicendi animo, vel attentio nis defectu, in dubium revocari Etenim si dubium est nostrum principium , certe dubitare liocet , utrum bis bina sint quatusν: nam ideo tantum certo scimus bis bicia esse quatuor , quia letidea et ara 3c distincta binarii bis sumpt1 includitur quaternarius. Instabis . Atqui prinei pium illud revocari pot- ast in dubium etiam merito S iusta de eausa. i Ergo nulla solutio. : . 'Respondeo negando subsumptum . Nihil enim certum. erit, si hoc principium , quicquid in idea, Se . revocari possit in dubium t quod absurdum est. Probabis subsumptum . Illud principium merito revocari potest in dubium , quod aeque con
Atqui principium nostrum aeque convenit falso ac vero: etenim quod falsum est, id quandoque est evidenter falsum. Ergo revocari potest in dubium iusta de eausa.
Respondeo negando minorem . Etenim quod ion convenit falso , nisi admota luce veritatis 4 id non aeque eonvenit falso ac vero. Sed eviden tia non convenit falso , nisi admota Fue e verita- Iis 2 U. g. non cognosco fa Isum esse mateνiam eo-gitara , nisi quia elare S distincte conet pio quid sit mare a , di quid sit euitario et ex qua conce E 4 ptione
115쪽
re 4 Exerestat. nior. ptione intelligo repugnantiam , quae Inter materiam L eogitationem intercedit . Unde S. Auguis
q it , omnia DID , si modo proferantur , etiam quae prius inaudita erant , ω diiudieare oe D
verteνe idonea est. Ergo principium nostrum non aeque convenit falso ac vero. Probabis minorem. Illud principium aeque eo venit fasso ac vero, quod est errori obnoxium.
Atqui principium illud , quidquid in idea clara, &c. est errori obnoxium. Ergo potest in dubium revocari. Respondeo negando minorem . Illud enim primet pium non est errori obnoxium, quod est praeci-Puum argumentum , quo verum a falso secern semus . Atqui hoc principium est praeeipuum argumentum , quo verum a LI so secernimus, sive est prima veritatis regula , ad quam iudicia nostra circa res naturales expendimus: Ergo principium illud non est errori obnoxium. Probabis minorem. Illud prinei plum est errori obnoxium , per quod multi in errorem inducuntur.
Atqui multi per ideam et aram & distinctam in
Ergo principium it Iud est errori obnoxium. Respondeo negando minorem . Si enim princia pium illud homines in errorem indueat , nihil
.mnino tamquam certum amrmare lieebit. Atqui tamen plurima licet assirmare tanquam te ra z v. g. triangulum omne tribus lineis eont
neri ; mentem esse subflantiam euitantem ; bis bi- ' esse quatuox , &e. Ergo per id eam claram tidistinctam in errorem nemo inducitur. Probabis minorem . Multi sunt somniantes ;multi a mentes; muIti paralogismo , seu falsa rχ-tiocinatione decipiuntur . Atqui hi omnes per hoc principium , quicquid in idea, &e. in errorem inducuntur. Ergo multi per hoc principium in errorem i
. Respondeo negando minorem quoad fingulas Partes. Primo enim a mentes vix ullas habent ideas claras & distinctas ; eum ideo potius ins Aniant, quod eorum ideae sint confusae . Securv
116쪽
Disputat. I. uuaesi. I. Iosse eundo , dormientes quoque aut non habentideas claras & distinctas ; aut si habent aliquas, quie quid in illis continetur, potest de iis rebus, quarum sunt idear, affrmari . Exempli caula, si somnians concipiat circulum, potest de eo rotu
Tertio , qui paralogismo decipiuntur , non ii in errorem inducuntur per ideas clatas: sed aut nullas habent tales: aut in inferenda ex iis con
Quaeres quomodo scire possimus , an habeamus ideas claras & distinctas. ', . in Respondeo id intimo sensu nobis esse notum equoniam huiusmcidi i deae sic lucent per se , ut omnes homines earum luce assiciantur . Urgebis. Suspicari potest aliquis vitam, quam degimus, esse respectu alterius νitae, ut somnium
Ergo quemadmodum in somnio ideae apparent distinctae, quae vigilantibus sunt confusae : ita Ι--deae, quas habemus, licet nobis videantur distinctae, in altera uita erunt confusae. .
Respondeo primo negando antecedens. Id enim ridie ulum est suspicari , euius nullium habemus undamentum . Sed nullum.habemus fundamentum suspicandi vitam nostra n esse respectu alterius vitare, ut somnium respectu vigiliae . Imo si res ita seret , Deus perpetuo nobis illuderet qiloclabsurdum est. Ergo-id non licet suspicari . . Secundo , quamvis perpetuo somniaremus p tamen quoties ideae nostrae essent clarae &distinctae, toties quicquid in iis contineretur, posset de bobus, quarum essent ideae , assirmari, ut iam dia
Obi ieies se eundo . Illud non est primum, certa cognitionis prinei pium, quod ab alio pendet. Atqui principiam istud, quiequio in idea, die. ab alio pendet. Ergo non est primum eertae eognitionis ori
Respondeo negando minorem . Nam nuIIumani gnara potest a quo nostrum pendeat. Probabis manorem . Illud minet pium pendet ab Mio , quod Pendet ab istae. cognitione, Deωsaxiflixis
117쪽
ios Exerritae. OmoL Atqui principium a nobis allatum pendet ab ista cognitione, Deus. exolt λ . Ergo pendet ab alio. Respondeo negando minorem . Illud enim principium non pendet ab ista cognitione Deus existe, quod est illius eo gnitionis fundamentum. Sed no-istrum principium est istius cognitionis fundamentum : ideo enim persuasum habemus. Deum existere , quia in dea clara & distincta Dei,. seu entis summe perfecti existentiam includi intelligimus . Ergo nostrum principium non pendet ab ista cognitione , Deus exi sit iaProbabis minorem. Ideo tantum nobis certum est nos non decipi in iis quae clare δt distincte novimus, quia scimus Deum existere, cuius bonitas nos decipi non finix in iis quae elare & distincte novimus. Ergo nostrum principium pendet ab ista eognitione, Deus exiyiit - - Respondeo negando antecedens. Non emm ideo
praecise eertum nobis.est nos non decipi in iis quis clare & distincte novimus . quia scimus Deum eis
xistere , qui nos in iis decipi non sinit di sed potius
certum nobis est Deum existere , quia in ideaelara & distinctae De , continetur existentia. Equidem cum agitur de eorporum. existentia , . nihil certi ei rea illam statuere possumus , nisi se iamus Deum existere,. qui nos in eorum perceptionibu falli per totam vitam non patitur , ut dictum est in eompendio Physico ,. Parte I, cap. IMAt nostrum principium spectat tantum essentiam, non vero existentiam , ut iam diximus. Instabis . Saltem principium nostrum pendet Lab.
isto, impossibile in idem simu ι esse ει non esse.
Ergo pendet ab alio iaRespondeo negando antecedens. Nostrum enim
principium non pendet ab eo quod per ipsunx probatur. Atqui principium istud, Impoobile es. m. per nostrum probatur. Ideo quippe affirmamuς impossbito sis , ut aliquid Fmuι βι ει non sit , quia in id ea clara & distincta re 1 actu existentis ineluditue impossibilitas si illub nom existe di .. Ergo nostrum principium non pendet-isto Impossibile in , oecia
118쪽
Distulat. I. Ques . I. Ior. . Probabis antecedens. Nostrum principium pendet ab isto, Impossibile es , se. si posito isto falso, nostrum quoque sit falsum . Atqui posito isto principio falso, nostrum quoque foret falsum . Ergo nostrum principium pendet ab isto , Inr-
Respondeo negando maiorem . Imo vero hinc sequitur principium istud pendere a nostro , &posterius esse nostro , saltem natura , ut aiunt , secundum regulam Logicam , qua dieitur, Diom. consequens, ergo oe antecedens. Nec tantum posito isto principio falso, sed etiam positis quibuslibet propositionibus evidentibus, faelsis, v. g. omnffrotum es majus sua parte ; bis bina sunt quatuor.
eivetilus es rotundus , oee. nostrum principium falsum esse necesse est: quia propositiones quaeli- . bet evidentes, etiam Axiomata , ex nostro principio deducuntur, cum iis propter nostrum dun- taxat principium assentiamur . Ideoque nostrum . principium est prima veritatis ac certitudinis omnis regula aut char cte v.
Sed inquies . Si principium istud , Impossbilo
es oee. a nostro penderet , veritas rerum penderet ab id eis nostris. A; qui falsum consequens. Ergo & antecedens.
Respondeo distinguendo seque Iam maioris. δε-ritas rerum penderet ab ideis nostris, ut a nobis eognoscatur, eoncedo; ut sit in rebus i psis, nego . Simili modo distinguo minorem . Falsum consequens , id est , falsum est veritatem rerumpendere ab ideis nostris , ut sit in rebus ipsis ,
concedo e ut a nobis cognoscatur , nego - Quaron ego consequentiam .
Itaque veritas rerum non pendet quidem ab i- deis nostris, ut sit in rebus. Non enim ideae nostrae sunt rerum causae ; neque re L idcirco versa. sunt, quia earum ideas habemus , quandoquidem, ut in Selaolis loqui solent , propter meum cogitare , nibit ponituν in re ia Sed tamen veritas rerum a nobis cognosci non potest , nisi per ideas no- A. stras; nec de lix aliter, quam per ideas nostras, iudicare possumus E 6 Cum
119쪽
Io8 Exereisse. IntoLCum igitur veritas rerum prior dicitur veritate idearum , distingui debet propositio hoc modo.
Veritas rerum prior est veritate loearum , comparate ad res ipsas, concedo p comparate ad cognitionem nostram , nego: quoniam res ipsas non Bili per ideas nostras eo gnoscimus. Hic aurem agimus de principio nostrae cognit nis , non durerum principio ; quare ad ideas , non ad res ipsas est confugiendum . Quod a tem aiunt aliqui , nostrum principium non esse evidentissimum , quod non constet exterminis evidentissimis, id perquam absurdum via detur . Nam termini per se non sunt alii aliis
elariores aut obscuriores , lieet noci sint omnibus aequaliter noti . Sic termini Geometrarum , quia vulgo non intelliguntur , nihilo sunt obscuri res quam caeteri. Simili modo licet Gallorum voces non sint Hispanis notae , non tamen idcircis die, debent obscuriores . Denique nulla vox in λspectata obscura est; fel tantum ubi ad varias res signifieandas per abusum usurpatur ; cui inco modo ut obviam eatur , Becesse est cuiuscumque voeis significationem definiendo explicare , quos Ros circa ideam claram & distinctam praestitimus.
Obiicies tertio ineptissimum illud , & tamen
saepe decantatum quorumdam argumentum . Cum
dicitur, quidquid in idea etara oe dinincta eant metur , oee. id intelligitur vel de idea formali, vel de idea objectiva.
Respondeo intellitu de idea objectiost, id est, de
objectb ipso concepto; non de eonceptione forma-ιi ; quae est affectio, seu modus men is cogisantiria Nam modus lite nihil includit praeter mentem ipsam affect stm: proindeque non potest de rebus mitis , quas clare, & distincte mens percipit, affirmar λInteres . Ergo cum dicitur , uuidquid, in ides clara oe disincta rei eontinetur, iis de eo re assi
mari potest, idem plane est , ac si die eretur , uui quid es, in ipsa re, es, ves, sive res es, res e quin
propositio identica est & nugatoria ἀRespondeo negando consequentiam , quae est absurdissima . Tunc enim tantum propositio dici tur iden ea , & nugatoria , ut advertimus in Com pendio Logica , cum idem do se ipsci assismatur eodem
120쪽
Disputat. I. VNU . I. Texsteodem nomine; ut cum dicitur , res es res; δ mo est ismo οῦ non vero cum res de se ipsa pradicatur diverso nomine et alioquin i ita propositio , Soerates es homo , foret identica δι nugatoria et perinde enim est ac si dicatur , Soerates es , ehomo, nempe Socrates: & tamen ista propositio , Sserates in homo , nunquam habita est propositis identita , & nugatoria , quamvis ipsius attributum eum subiecto identificetur , ut aiunt, hoc est, s dem fiat ac subiectum : idque quia subiectum, Aeat tributum , quae reipsa identiscantu ν , diverso
Sensus igitur nostrae propositionis hic est, neminpe , uuidquid continetur in idea objectiυa re , sive ira re ipsa eo neepta, id de ea re potes a Frmσ-ri : sive , attributum , quod in id ea clara di distincta subiecti continetur, verum est de illo suu-iecto ; aut diei potest inesse huic subjecto . Quo quidem sensu nihil pIanius est, ct usu communi
magis confirmatum . Quare fatis mirari non poD um aliorum quorumdam ingenium, qui ut prin-eipium istud tidei ehristianae contrarium esse per
suadeant, hane ex illo conclusionem absurdi sume deducunt . Ergo quoties alpributum non includi
de hoe subjecto . Advertere enim deberent propc Mionem nostr m non esse exH-υam , nec die
re , illud solum attributum esse verum de subjecto , quod in illius idea et ara , & di stincta continetur: sed hunc eme sensum Axiomatis, si quideontinetur in id ea et ara , & distincta subiecti ,
uerum esse de subiecto e quamvis aliqua de subiecto aliquo vera esse possrnt, quae tam est in illius idea elare , & distincte non comprehendantur geuiusmodi sunt quae fide tantum tenentur , non clare percipiunturia aeres a re dici non possit primum certae cogniationis prinei pium illud , quod a Cartesio , tum se eunda Meditatione Metaphysica , tum prima
parte Principiorum , numero septimis ,. allatum est: nempe eogito : ergo exino.
Respondeo , si per primum certe cognition Ispr ei pium intelligas primam cognitionem cem tam , quae homini veritatum naturali ordine quast te tui