장음표시 사용
81쪽
rurale, quod ex certa elementorum inter se permix-eione prodit. Mixtio vero des nitur ab Aristotele lib. 1. degenerationa & corruptione cap. Io. miscibilium
Per mistabuia intelligit elementa, quae miseeri
simul possunt, dummodo sint altera a , seu Variata, nam integra simul non remanent in mixto; cie comnino corrumpuntur , sed tantum variantur. Et mixtis autem corporibus aliud dicitur perfectura, aliud imperfectum . Mixtum perfectum appellant Seholae id quod habet formam subsantialem ab elementorum formis diυersam , cujusmodi sunt' fossilia , plantae , & omnia corpora viventia . Sed melius dixeris mixistum perfectum eme id, go quo elementa adeo va viata sunt, o inter se eonnexa , υτ speciem suam , in eo non amnitis vetineant , nee a se mutuo ni
aegre admodum possint diveIli. Mixtum imperfectum vulgo dieitur H etitus forma subsantialis ab elementorum formis diυerfanon es r ut sunt nix , grando , & alia Meteora.
Rectius tamen mixtum imperfectum .definiemus . Ud , in quo element male Unter se eolligata Deilo ετ se murvo possvns separari . . Inter hua usmodi mixta imperfecta reeenseri
possunt terra exterior quam incolimus, aer erasisior quem spirando Hucimus s aqua quoque &ignis quibus utimur. Sed praecipue per mixta imperfecta intelligi
solent in Scholis Meteora. Meteorum autem graece idem est ae eorpus in sublimi conspectum . Hic Meteora vocantur sublimia r quod eorum pleraque in sublimi aeris regione videantur. Item Imprelisones Empbaticae non nunquam appellantur, quia sunt veluti quaedam imagines in aere impressiae , cujusmodi est Iris , Pare ion , paraselene , &c. Definiuntur vulgo meteora , mixta imperfecta ex fumo oe vapore eoalita , oe in suprema Aeris r
gione ut plurimum formata. Dico , tit plurimum : nam non omnia mixta im-yerstcta , seu potius Phaenomena in Aere , sed mul-
82쪽
pars Ieeunda . cap. III. rta in Terra & Mari formantur. Quae in Terra apparent , sunt calor subterrais neus, Terrae tremor , fontium origo , thermae , aquae minerales, &c. Quae ad Mare pertinent sunt Maris salsitudo, aestus reciprocus: ut ventos omittam, qui & ad Terram, & ad Aquam referuntur. Quae in Aere cernuntur, sunt nubes, aura se inrotina, ros, nix, g cando, fulmen, tonitru , Iris , halo, paretion, &c. Communis horum materia dicitur esse fumus
Fumus ex Aristotele lib. t. Meteorologi eorum cap. 3. est tenuis quidam, oe siccus halitus ex arentibus Iocis eatore solis expressus. Uapor ex eodem est haIitus tentiis es' humidus ex aquosis locis vi solis evectus. Non omnia porro Meteora ex fumis & vaporibus sunt composita ; sed multa in iis duntaxat imprimuntur , di in solo luminis motu consistunt.
CAPUT III. De Fugilibus. ΜIxta perfecta vel sunt anἰmata seu vivent Ia,
vel inanimata seu vitae expertia , se ilicet . fissilia . . Fossilium nomine intelliguntur ea omnia, quae ex terrae visceribus effodiuntur . Dicuntur etiam mineralia , & in quatuor genera distribuuntur , scilicet in fales , sulphura , lapides , & ιiquabilia.
Salium genere continentur sal eommunis , nitrum , alumen, vitriolum.
Succi oleosi seu sulphura in varia distribuuntur
genera, cuiusmodi sunt bitumen , petroleum, mal- ba , naphta , gagates , Deeinum, &c. Ex oleo sis salinisque succis variae exurgunt concretiones, ut arena , argilla, bolus, filex, creta , saxum , &c. Lapidem definiunt eorpus mixtum durtim , ex terra , sale , oe fu bure inter se compactis eonere-
tum , quos neque es ductiIe , neque liquabiIe. Hic autem vel est communis , qui passim oc
83쪽
currit, ut caementum , creta , silex : vel est pretiosus, qui ob certas dotes maiore est in pretio, cuiusmodi sunt adamas , carbunculus , topaetbus , smaragdus , sapphirus , xurcoides , &c. Inter cominu nem &pretiosum lapidem medius constituitur , qui neque ad gemmarum -pretium aecedit, nec in lapidum communium vilitatem deis generat , ut marmor, porphFriux , , Dis , ue.
Metalla sunt mineralia dura , liquabilia ,& ductilia . Nam ignis vi liquescunt , & malleo in in-
eude contusa in longum & latum producuntur . Horum sex afferuntur species; aurum, argen rum scurum , I annum, plumbum , & ferrum quibus etiam addunt isdrar rum seu argentum Vivum. 3Quamquam Chymici plurimi contendunt hydrargyrum metallicam Potius materiam , quam metallum appellari oportere. Inter lapides & metalla constituuntur corpora quae metallica nominantur , ut sibium , arsenicum , magnes , &c.
Corpora viventia spectari possinni vel in plantis, vel in bruiis animalibus , vel denique in hominibus . Quamobrem triplici capite nobis dieendum est Primo quidem de plantis.
Secundo, de brutis animalibus ,
Tertio, de corpore humano. CAPUT I. De Plantis. PLantae sunt corpora viventia quae nutriuntur, crossunt, di senςrant , non Progrcdiuntur , nec
84쪽
Pars Tertia. cap. I. Ree sentiunt. Unde anima di vita Pegetante dua. taxat gaudere dicuntur. Nomen porro anima seu vitae ambiguum est , atque ad res spiritales, & eorporeas aeque pertinet. Unde prius dividi deberet, quam definir - Anima tamen generatim definitur ab Aristote- Iib. a. de anima cap. I. Actur primus corporisph et organici potesate visam habentis r Id est perfectio prima , seu eomplementum primum iastilicet mens in homine , & actuosum quoddamae vitale pranerpsum in reliquis corporibus viventabus; quae eorpora viventia vario sunt or anorum apparatu instructa , vitalesque functiones
At quid est vitalis functio 8 eerte generatim
definiri non potest. Vita enim rerum spiritalium in eogitatione conlistit, omnesque earum functiones vitales sunt
cogitationes . Corporum autem vita in motu quodam intri Ieeo lita est , quo corpora illa variorum ope organorum nutriuntur, crescunt,& generant.
Hinc est quod anima vegetans ab eodem Ari- Rotele definitur lib. a. de anima cap. 4. eausaeuν res augeantur ει aiantur, Miasque sebi similes generent. Unde triplex vulgo dicitur esse neuItas animae vegetantis , scilicet nutrix , auctrix ἀμ genitrix. 2Potentia seu facultas nutritiva definitur in Scholis DeuItas ansma vegetantis , per quam codipus vιυens eonvertit alimentum in suam stibi antram ad ius confervaxionem . Haec iacultas nihil aliud esse videtur in pIaniatis, quam certa fibrillarum ad laeeum alimentitium excipiendum dispositio. In animalibus vero nihil aliud est , quam stomachi motus una cum liquoribus dissolventibus , quibus alimenta
Propria huius potentiae functio dicitur nure eso, quae definitur conversis alimenti in ob tauia
Potentia auctrix definiri solet faetiisas anima qua vivens fuscepto intus aIimento
megetantis, qua vivens fuscepto intus aIimento , o an substantiam suam converso , ad de iram Ra- Tom. H. D su-
85쪽
euram se promovet. Quae facultas nihil esse video tur sive in plantis sive in animalibus, praeter partes organicas, quatenus succum nutritium retinent, eoque distenduntur, & amplificantur. Propria huius functio dicitur accretio , seu augmentatio vitalis . Differt autem augmentatio vi- alis a non vitali. Siquidem augmentatio vitalis fit per intus fusceptionem alimenti ; ut patet in plantis & animalibus , quae suscepto intus aliis mento , eoque in singulas corporis partes , per quosdam interiores meatus , secundum iustam proportionem diffuso , incrementum habent . Augmentatio vero non vitalis fit per iuxta positionem, seu per positionem partium unius corporis
iuxta partes exteriores alterius eorporis: qua ratione lapides in fodinis ereseere vulgo dicuntur. Potentia genitrix definitur in Seholis facultas
animae vegetantis, per quam eo us vivens produ-eie Iibi simile ad eo ervationem speeiei. Sic plantae semina emittunt, quibus alias sibi similes plantas generant . Nam in hujusmodi seminibus non tantum conformata est planta, omnibusque partibus organi eis instructa; sed etiam in illis partibus organi eis continetur spirituosa mobilisque
substantia , quae anima vegetans dicitur, quaeque vitam plantae tribuit. Partes illae organi eae plantarum sunt radix , truncus, rami, folia, Se . In trunco , radice , & ramis oecurrunt medulis Ia, cortex, & eorpus lignosum. In corpore lignota reperiuntur fbra , quibus succus ad plantae verticem ascendere creditur ; &ωνieuli , quibus destendere coniicitur . Occurrunt insuper vasa Diralia , quibus plantae respirant, seu aerem ducunt, quamdiu vitae sunt participes . sed variis morborum generibus labefacta tur hae partes ,& plantet tandem occumbunt .
Da brutis animantibus. BRutae animantes non solum nutriuntur 1 e re scunt, & generant , ut Plantae et verum et in iam
86쪽
Para Tenta . Cap. II., earumque ne destituta . Diversa enim est sentiendi ratio imrutis animantibus, & in hominibus. Sensus porro est facuisas sentiendi r nuam G. quuntur appetitus , & vis motrix. Unde 'trex o selgo statu untur facultates anima, senti seri ' Tum sensus, appetitus, & vis
Sen us internus vocatur , e ius , nisi An f
eerebrae &quadruplex in Scholis solat recenseri nempe sensus communis, Phantasia seu uix ἔ- 'Mat ac aes imatiυa, tir memoria sis iis ε'
Sensus communis dicitur . on. ,
. d. v '. ' ς'. b irim R ipsa distinctus hori Phantasia seu vis imaginatrix definitur nurnus , res sensibitos sub imis: hasti, cita νειν repraesentantυν et & hae imagines positi ta
Memoria sensitiva dicitur senniae ἐδε
Dat retardarto. Hic quoque sensus in Sensus externus est ille , ex us orsanti a
rmur; sive qui in exterioribu est constitutus et &duint uni. st .a . mPR xybus
Visus est sensus circa lumen n
87쪽
Ottactus circa odores ; Gustus circa sapores occupatur e ille in naribus ς hic in lingua est Tactus denique ei rea tactiles qualitates fersatur, nimirum circa calorem, frigus , humiditatem, siccit tems &ο - . ouatuor in sensu a vulgo scholasticorum distinguuntur: scilicet sensatio , fensorium , sensibile , or Deetes intentionalis.
Sen sio si ve sensatio est assectio sensus ab ob e-εῖο sensibili exeitata.
Sensorium est organum seu νέ rumentum sensus. cujusmodi sunt oculus, auris, Sc. Sensibile est obiectum sensus, quod vel est proin prium, si unico sensu externo percipiatur, ut colores visu, soni auditu, &e. vel est eommune, si pluribus sensibus externis percipi possit, ut m enitudo, figura, motus f λς' . . Speetes intentionalis dicitur smago objecta viis earia . seu qualitas quae obiectum potentiae senis stivae repraesentat, vicemque illius quodammodo Appetitus sentiens definitur saevitas animae se sientis , qua reprasentatum a phantasia bonum sensibile persequitur , moIum vero refugst . Hic rursus dieitur in scholis vel eoneVUeens , vel fra- seens, &c. ut videbimus capite sequenti. Vis motrix definitur vulgo potentia , qua anι- maι seipsum a Ioeo in Ioeum transfert et quae poten-i; a consistit in spiritibus animalibus , quatenusii per nervos in partes organ eas defluunt, easque 'tim vero maior oeeurrit dissicultas circa naturam animae sentientis , circa quam Philosophaῆn tres e lasses dividuntur . . . . Prima classis eos continet Philosophos, qui bel- Ivis rationem tribuunt : iique vel in Pythagorae, vel in Epie uri sententiam descendunt. . . Epicurei rationem bellu is non secus ae homini. hus inesse. volunt et eamque in atomorum motu collocant et quo nihil absurdius fingi pote R.
88쪽
Pars Tertia. Cap. II. 77tes , sive transitum animarum ex hominibus iahelluas & vicissim , belluarum animam compo tem esse rationis contendunt . Hanc autem sententiam tamquam haereti eam pestem reiicit S. A gustinus lib. de gestis Pelagii n. I 8. alias cap. 6.
Secunda et assis eorum est Philosophorum , qui sensum quidem bellu is eum Aristotele , & Peripateticis concedunt , sed iis rationem denegant. Quae classis in duas adhue haereses est divisa. Etenim scholasti eorum vulgus docet, animam sentientem in bellu is esse substantiam materialem, duae tamen non sit materia οῦ quod certe contra in ictionem involvit. Gassendus vero & reeentiores Epieu rei vim il- Iam sentiendi belluarum in sanguine , & spiritibus animalibus, hoc est , in purissima sanguinis Portione eonstituunt . Unde belluarum sensus a nostro in hoe diserepat, quod noster eonsistat iamotu spirituum animalium coniuncto eum cogitatione . sed sensus belluarum solam spirituum motionem incIudat . Hie tamen latet ambiguitas apud Gallendum, quam sustulerunt Cartesiani . Unde Tertia demum e lassis est Cartesianorum , qui non tantum rationem omnem, sed etiam sensum tro quadam cogitationis spe ei e sumptum a beluis removent . Quanquam si sensus nomine iminpressio quaedam in organis tum exterioribus tum interioribus facta, & spirituum animalium motu contenta intelligatur, belluas sentiendi vi pollere fateantur.
Quemadmodum autem Plantae omnes ex semine , ita belluae ex ovis foecundatis , id est , ve Ispiritu masculo impraegnatis, vel animale ulo instructis , dueunt originem . Nec alia ratione animalia vivipara secernuntur ab oυiparis , quam quod vivi para intus, ovi para foris ova foveant. Dividuntur animalia in terrestria , aquatilia ,& volatilia : quorum omnium vita certis temporum spatiis , sive longioribus , sive brevioribus definita , variis morborum generibus tentata, mor te tandem terminatur .
89쪽
νs competa. PF scae. CAPUT III.
De corpore humano Homo ex mente , & corpore constans , Latet . ligendi vim habet cum Angelis communem
corpus vero organicum cum helluis . In eorpore organico spectantur partes semia xes,& disFmilares. Similares vocant quarum substantia ubique apparet homogenea ; seu ejusdem Tationis, suntque decem. Nempe Os , eartilago , membranaque , Ura, . eutisque , Atque Iigamentum, earo, nerυi, a Tertia , vena. Missimilares sunt, quae ex variis partibus si-- Iaribus sunt contextae , ut sunt praesertim caput ostruncus, & artus . In capite continentur eMebrum.& cerebeIIum . In trunco pectus , cor venter infe- νέον, se u alvus ineluduntur. Artuum nomine brachia, & exura intelliguntur. In cerebro expurgatur sanguis , di in spiritus
Spiritus animales in nervos influunt; tum musculos subeunt, di corpori motum ac sensum largiuntur. Motus autem vel voluntarius est , seu spontain Neus, qui in corpore humano excitatur ad imis perium voluntatis, qualis est motus brachii, capitis , &c. vel est naturalis, di necessarius, qua lis est motus cordis, arteriarum, M. Cum autem ad easdem corporis partes saepius determinatus fuit spirituum motus, di ii sibi vias Iiberiores aperuerunt , nascitur habitus corpo xeus , seu operandi facilitas, ut patet in iis qui organa musica saepius pulsarunt, Sc.
Quod si motus ille spirituum sit insolitus, tiquamdam ineorpore mutationem inducat, oritur
offectus animi , seu passo . Passio quippe seu affectus animi definitur ita
Scholis mopus appetitus fontientis ortus ex imagia natione boni , υοι mali sensibilis eum aliqua in i ιira corporis mutatione. Quae definitio ut intelligatur, meminisse oportet duas esse hominis P a tes ἱ alteram supeνiorem, aILeram inseriarem .
90쪽
pars Teou. cap. III. Pars superror spiritalis est , nempe mens ipsae cuius duae sunt facultates ab ea minime distin, ctae; scit et Intellectus, Voluntas , quae Voluuias appetitus rationalis nominatur. Pars inferior est corporea, sive est ipsum egr-pus organicum, in quo duo pariter statui solent facultates, scilieet pFanrasia , quae in imaginibus aut vestigiis cerebro impressis , & appetitus fen-riens, qui in spirituum motibus consistit. At phantasia & appetitus sentiens dici etiam possunt spiritales , si sumantur pro mente seu R-nima rationali, quatenus occasione motuum comporeorum cognoscit , & objectis corporeis afficitur , in eaque prorumpit. Appetitqs sentiens definiri solet facultas animae quae fertur in honum sensibile , & malum refugit a phantasia pereeptum: & duplex adhue distingui solet a Scholasti eis ex doctrina Platonicorum , scilicet eoneviseens, s irascens; sive , ut ipsi loquuntur, eo neu pisti bilis , R irasei bilis . Appetitus eoncupiscens bonum sensibile prose qui , & malum refugere dicitur , quatenus neutrum exhibetur ut arduum seu dissi elle. Appetitus irascens prosequi dicitar bonum, &refugere malum sub ration e ardui seu disse ilis spectatum. Motus igitur appetitus sentientis tam eone uinpiscentis quam irascentis, voeantur passiones seu affectus animi, & undecim post S. Thomam recensentur in Seholis, nempe sex in appetitu concupiscente, & quinque in irascente. Affectus appetitus sentientis sunt amor δe odium ἰdesiderium & fuga ; gaudium & trissilia. Affectus appetitus irascentis sunt spes & deis
ratio, audacia & timor, ac demum ira. Cum autem assectuum numerus non magis petendus fit ex eo quod mens , seu appetitus sentiens vim habeat eo neupistendi & irascendi, quam eX eo quod habeat vim admirandi, amandi , sperandi, &c. ideo alia ratione potest affectuum numerus iniri. QCartesius Tractatu de passionibus, r. parte , a'. definit affectus animi, motus anima , qui ad ipsam referun3- , quique a spirituum eommotio