장음표시 사용
91쪽
Inter caeteros autem huiusmodi affectus, sex ab eo vocantur primarii, & FNIires e nimirum adis miratis , amor , odium , cupiditas , gaudium, &eri tis. Ex motu quoque spirituum animalium pendent sensus, videlicet visus, auditus, olfactus , gussus, di tactus, de quibus cap. superiori diximus. Haec
Iam vero in pectore continentur eor , & puI- moner, quibus rospiratis , & ipsi adjunctus sanguinis eireuitus perficiuntur. Respirationem vocamus alternam thoracis ex-Pansionem & contractionem , qua aer per tracheam
seu asperam arteriam in pulmones inducitur, ab iisque egeritur. Respirationis organa sunt musculi thoracis motores , di aphragma, pulmones, & trachea seu aia
Cire u Iatio sanguinis est sanguinis motus a corde per arterias ad extremas corporis partes , &eiusdem a partibus extremis per venas ad cogreditus .
Cireulationis sanguinis ea usae sunt respiratio , de qua modo diximus; ει motus LMOIes , ac dia-βoles, si ve contractionis & dilatationis cordis. Haec de pectore. Tandem in ventre inferiori oeeurrunt ventri-etitus , ieeur , Iien , inteflina, &e. In ventriculo coquuntur ac digeruntur ei bi , Postquam ore exeepti, dentibus contriti , saliva conspersi, & in stomachum seu ventriculum per canalem oblongum, qui oesopbutis vocatur, sunt immissi. Digestionem praesertim promovent succidissolventes in ventriculo sive stomacho residui . Cum ii sue ei stomaehum vellicant , excitatur fames . Quod si ventriculi tunica aut oesophagus sit aridior, nascitur sitis . Id s Item magis arridet , quam quod ait Aristoteles lib. a. de animac P. 3. famem esse appetentiam ealidi oe feei, mi im vero appetentiam stigidi s humidi . Postquam autem digesta sunt alimenta , mu tantur in ebrIum , hoc est , in laeeum Iacteum ,
qui per olorum abigitur in intestina , in quibus
92쪽
Pars Tert s. cap. III. M purior illius pars a crassiore secreta per venas Iacteas & canalem thoraci cum in venam subcla in viam sinistram fertur , tum in venam cavam sae tandem in eor & pulmones, ubi eum sanguine mistus , multiplicique circuitu subactus, tinguinis naturam induit . Reliqua pars ehyli crassior per intestina delabitur , ac foras tandem emittitur. Unde illud apud Medicos vulgatissimum , tria esse ad tuendam sanitatem maxime requisita , scilicet, bene ingere ra , bene digerere , bene egerere.
EThi ea , sive Moralis disciplina , a moribus
quos dirigit, appellationem sumpsit . Mores autem sunt propensiones quaedam aut in honum aut in malum morale , quae vel nobiscum sunt natae, vel usu ac repetitis actibus sunt comis Paratae : quaeque proinde actibus humanis sive bonis sive malis praebent originem. Actus humanus est ille , qui se ab homine humano modo agente, id est, agente ex consilio ,&deliberatione .
Actus hominis est ille , qui se fine eonmis oeat tentione , sive qui fit ab homine , non tam euhumano modo agente . Circa actiones humanas tantum versatur Ethi ea , sive circa eas actiones quae fiunt ab homine, quatenus homo est , sive quatenus agit exeon filio & deliberatione. Moralis igitur definiri potest fetentia practiea
avr prudentia, quae versatur etrea actus humanor, quatenus ad honessatis regulas aeterna felicitatis insuitu eonformandos.
Dieitur scientia practua , quia non eonquiescit in sola cognitione, sed ad praxim tendit. versatur autem circa actiones humanas , tanquam circa objectum suum materiale , sed eirca D s eas
93쪽
ga compend. Et bisae. eas versatur , quatenus ad regu as bones at x eo Demandae sunt , quibus verbis objectum formale Ethicae declaratur. Ut autem finem suum assequatur Ethlea , inquatuor partes commode dividi potest . Prima est de summo hominis bono, sive de sectuum humanorum fine .seeunda est de actibus humanis, eorumque reingulis. Tertia, de virtutibus & vitiis. Quarta denique, de uariis vitae ossiciis eomparate ad finem ultimum .
Finis in Ethi ea primum tenet Ioeum . Unde dieitur esse qGd primum in intentione , . ti timum in eMetitione, seu in assecutione. Quamobrem de ultimo actuum humanorum fine , sive summo bono statim agimus . Sed prius explieandum quid sit bonum , quid finis generatim, ut intelligamus quid sit summum hominis bonum seu beatitudo . Quocirca tribus capitibus dieemus . Primo quidem de bono generatim .. Secundo , de fine . Tertio, de beatitudine.
Da mno generatim.. Bonum hic spectamus Physicum , five Met physieum, nempe quod in se suo modo perinfectum est A aiiis conveniens ς ut e contrario
94쪽
Pars Prima. cap. v. malum physi eum , sive Metaphysicum est imperisiectum in se, & aliis vel noxium vel ingratum . Bonum igitur spectari potest vel absolute & in se, vel relative seu comparate. Bonum absolute spectatum est id , quod in se suo modo perfectum est. Bonum relativum est illud quod aliis bonum est ; sive , ut definit Aristoteles initio lib. I. Eis thieorum, est id quod omnia averunt: non quod res quaelibet bonum quodlibet appetat; sed quod unaquaeque res in id, quod sibi conveniens est ,
Bonum autem sive absolutum , sive relatiuum , vel est bonam per essentiam , sive summum bonum, nempe Deus: vel est bonum per partieiparionem , sive bonum creatum et quod est tantum umbra honi per essentiam . Multiplex est bonorum ereatorum genus . Nam alia sunt bona eorporis , ut sanitas, robur, pulchri tudo , &c. Alia sunt bona animἐ, ut scientia & virtus e alia bona fortuna, ut divitiae, honores, &c. Haec autem omnia nos alliciunt, vel quia uti-Ita sunt , vel quia iucunda , vel quia honesta . Hine eelebris est divisio boni in honesum, iucundum , & utile. Utile est id quod expetitur propteν aIiud : ut
Pharmacum propter sanitatem e & illud bonum vocatur medium ad obtinendum finem. Iucundum est illud quod propter voluptatem ex petitur : ut ludi, spectacula, &c. Honestum dieitur quod es rationi eonveniens Iut actus virtutis. Idem bonum nonnunquam est simul honestum, tu eundum, & utile: ut scientia, quae honesta est S iucunda, ad tonsequendos honores aliquando, quanquam raro, est utilis.
Da Fine. FInis e sive eausa finalis est id quod asionam mliquam veι opus finis ae terminat. Sie seientia est finis studii: sic cognitio veritatis, praxis vir D si tu MI,
95쪽
compenLam Etθ es. tutis, vel quaelibet honesta operatio aut effecti' est finis Philosophiae . Dividitur vulgo finis in Seholis in finem eui , R in finem qui, sive cujus gratia. Finis eisi est persona cui inservit aliquid , aut in cujus eommodum aliquid cedit : ut homo est finis otii inservit Philosophia; vel in cuius commodum cedit domus , vestis , &c. Finis qui sive cuius gratia est ille propter quem aliquid fit: & iterum duplex est, nempe suis operis , & finis operantis. Finis operis sive operationis est id, ad quod opus quoddam seu aliqua operatio per se refertur: ut scientia est id ad quod studentium labor ter
Finis operantis est id quod operans intendie tui finis eius qui di it aut docet Philosophiam , esse potest vel amor veritatis , vel vana gloria , vel aliquid aliud. Denique finis sive operis sive operantis alius est proximus, qui nempe proxime intenditur: a Ilus intermedius , qui medio loco expetitur e lius ultimus, ad quem caeteri refer utatur, & vOcatur beatitudo , de qua nunc est dicendum.
FInis ustimus est a quas expetitur propteν β ,
eatera propter ipsum , & vocatur beatituda, sive feIctitas respectu hominis , ac generatim dε- finitur a Boetio l. 3. de co Mol. philos. prosa a. flatus bonarum omnium congregatione perfectus.
In Scholis duplex distinguitar beatitudor sciliacet objectiυa , & formalis. obiectiva beatitudo est objectum beans , sive summum bonum, quod nempe replera potes in bonis dasiderium nostrum ; estque solus Deus optim
Beatitudo formalis est Ratus ereata mentis snsummo bono suaυissme quivientis. Ut vero mens creata suavissime in Deo quie-stu, sive delectetur , necesse Primum est ut De una
96쪽
Pars neunda. 8s intuitive seu faeie ad faciem videat . Deinde ut miro ad ineffabili gaudio ab ipso perfundatur . Non potest autem delieiis assi ei seu beari a Deo, quin simul ipsi per amorem adhaerescat . Unde beatitudo formalis consistit quidem in gaudio , id est , in affectione passi νa mentis ereatae in summo bono iucundissime quiescentis . Sed hanc affectionem antecedit visio intuitiva , seu contemplatio Dei faeie ad faelem spectati : subsequitur
vero amor, seu firma creatae mentis adhaesio eum summo suo bono.Quamvis autem nulla proprie sit alia beatitudo, quam quae in Deo posita est, solent tamen beatiis tudinem spectare & in flatu via, & in flatu patriae. In statu viae altera est beatitudo naturalis &philosophica , quae nempe naturae viribus obtineri possie dicitur , quaeque sita est in contemplatione veritatis, ct in praxi virtutis; altera est superna- ruralis , quae naturae viribus toneega non est , quaeque nihil aliud est quam firma mentis adhaesio summo & incommutabili bono per actus fidei Dei de charitatis , aliarumque virtutum christianarum, ad quos homo per gratiam divinam ex
Beatitudo Patriae, quae sola beatitumnis nomen meretur, Deum praesentem ac possessium requirit,& in torrente voIuptatum purissimarum , quae ita hae vita gustari non possunt, praecise consistit..
De actibus humanis , eorumque regulis.
Hoc loco quaerendum nobis est Priam , quid sit actus humanus , & quotu,
Seeundo , utrum Omnis actus humanus sit vo
97쪽
ss compendium Ethie . Quarto , quae sint regulae bonitatis & mali iis
Quinto , quis sit usus affectuum animi , & utrum Ethicae legibus subiiciantur. CAPUT I. Quid sit actus humanus, oe quotuplex. ACtus humanus, ut ante iam dictum est , vocatur ille qui si ab homine humans modo o perante , id est, ex consilio & deliberatione ; ut secernatur ab actu hominis, qui fit sine ulla mentis attentione .
Ex actibus humanis alii sunt interiores , qui μιiciti nominantur , alii sunt exteriores , qui dicuntur imperati. Actus interiores voluntatis.
Actus interiores voluntatis ad amorem & odium Teferuntur: sexque vulgo post Sanctum Thomam in Scholis recensentur , nempe tres circa finem ,
Circa finem versantur ipsum veIIe, sive, ut Iois quuntur, volitio; tum inxentio , & fruitio . Cirisca media sunt eonsensus, eIectio , & ustis. Volitio dicitur simplex amor fuis, nulla habita eura mediorum ad suem ducentium. Quocire a vie Ietras nominatur, sive imperfecta voluntas , quae NeUecto tempore optativi modi exprimitur : ut cum quis dicit, vellem, non vero dicit, voIo. Intentio dicitur amor escax finis eum esseaei eo-gitatione de mediis ad finem dueentibus eonjunctus.. Fruitio est actus υoluntatis bono possesso , tanis
uam ultimo oe summo , adhaerentis . Consensus est af us voluntatis unum medium patius quam alterum ex praevia intellectus pereeis prione approbantis.
Electio est assumptio tinius medii prae alio.
Usus est υοIuntatis actus quo potentiis eorporis sibi subditis utituν ad actus exteriores exercendos. Actus exteriores, oe imperati. Actus imperatos vocamus, qui a voluntate ἐt rora α
98쪽
Pars seeumda . eap. pr. triberantur , & ab organis corporeis exereentuν ζ uel unt locutio, scriptio, ambulatio, dic. Etenim ea lege cum corpore coniuncta est humana mens, ut ad nutum ipsius voluntatis quaedam partes organi eae spirituum animalium affluxis moveantur. Sunt tamen aliqui motus qui natur Ies vocantur , in quos voluntas non habet imperium : quales ianv motus cordis & arteriarum , &c.
Voluntaνium dicitur id quod . voIuntate pro' eisitur ; ut spontaneum vocatur quod fit Isto
Si Donpaneum spectetur in homine , idem estae voluntarium , & definitur ab Aristotele libro 3. Ethicorum cap. 3. id qtiod ' a prineipio intrin- Deo eognoscente singula , in quibus es actior hoo est : id quod fit a voluntate , quae est intrinse agenti ratione praedito , quaeque idem quiddam est ad ipsa mens cognoscem singula in quibus continetur actio, nempe obiectum, suem, & eireumflantias.
voluntarium brevius definiri possiet id quod Matim eognitione intellectus, is propensiotae voluntatis Involuntarium est id quod si vel vi, veι igno-
Itaque vis seu eo actio , quae ali tui eontra pro priam inclinationem infertur , contraria est voluntario . Ad vim externam seu coactionem accedit meistus gravis, nempe θω in bominem eonflauri mum, ea die, qualis est metus mortis , mutilationis, &c. Huiusmodi emm me ius tollit voluntarium. Ignorantia quoque opponitur voluntario , dummodo sit iovineibilis: nam si adhibita morali diligentia vinci potuerit, non impedit voluntarium. Itaque dicendum , omnem actum humanum eruse voluntarium, nisi cum vis ipsi infertur auumetus graυis incutitur ἰ aut omnis eognitio superabiliter adimitur.
99쪽
33 'compend. Et, ede. CAPUT III.
An omnis actus humanus sit libeν. ACtus voeatur liber , vel cum nullo cogente fit, vel cum ita fit, ut possit omitti . Nam duplex distinguitur libertas , scilicet libertas spontane itatis , sive libertas a necessitate externa seu eo actione ς & libertas electionis , sive libertas a
necessitate interna seu naturali. Libertas a coactione est ea , quae vim omnem externam seu coactionem removet . Qua libertate voluntas bonum generatim amat ; & malum generatim odit.
Liberum igitur a coactione idem prorsus est ac voluntarium , seu libens et quod nempe fit a voluntate citra coactionem . Coactio est vis externa alicui contra propriam inclinationem illata e ut cum quis truditur in
Libertas vero a necessitate intrinse ea est ea , quae non tantum coactionem , sed etiam necessitatem naturae excludit. Necessitas autem iIIa , quae necessitas naturae
seu nee essitas naturalis ine linationis dicitur , est determinatio quadam seu propensio voltinratis ad aliquid neeessario prosequendum vel fugiendum , v. g. ad bonum necessario amandum , & malum odio habendum. Libertas a nee essitate intrinseca dieitur etiam Iiberum arbitrium , & definitur a Sancto Thoma I. parte quaest. 83. art. q. vis eIectiυa , seu facultas eligendi unum prae alio . Electio autem alia est ad agendum veI non a gendum , v. g. ad loquendum vel non loquendum:
alia est ad agendum hoe υρι illud , hoe vel illo modo; puta ad loquendum vel scribendum ; sive Ientius , sive promptius, &ς. Unde duplex adhue distinguitur arbitrii libertas, nimirum contrarietatis seu diversitatis, & contradictionis.
Libertas eontrarietatis sive diversitatis est ea , qua quidpiam Possumus agere, veI ipsius contrarium s
100쪽
mes Meunda . cap. IV. Syrium , aut aliquid ab eo diversum, ut amare veIodisse ; scribere vel ambulare. Libertas contradictiosis est ea , qua possumus
agere vel non agere . Nam agere & non agere sunt contradictoria .
Liberum igitur stricte aeeeptum in eo disereis
pat a voluntario, quod omne liberum sit voluntarium, non vicissim . Nam liberum removet omnem necessitatem tum exteriorem , tum interi rem, seu naturalis propensionis: voluntarium vero excludit tantum necessitatem exteriorem , seu
coactionem. Hinc est quod amor boni generatim, vel amor , quo beati Deum amant , voluntarius dicitur, quia non est coactus ; non tamen dieitur tiber a necessitate intrinseca, quia necessarius est: non enim possumus ab amore boni generatim , nee beati possunt ab amore Dei abstinere. Itaque omnes actus humani qui a voluntate proficiscuntur cum cognitione obiecti, finis, & circumstantiarum , sunt voluntarii seu liberi a coactione rsed ii duntaxat liberi sunt a nee essitate intrins
ca, qui ita fiunt ut possint omitti . CAPUT IV. Quae fini regula bonitatis ac malitia actuum
Bonitas vel malitia actus humani voeatur ipsius
moralitas, quae consistit in relatione quadam actus humani ad suam regulam . Regulae autem actus humani sunt Iex aeterna, sive ordo aeternus, & recta ratio, quae etiam ιex naturalis dicitur . qua descendunt leges positivae. Lex igitur generatim est reguIa actuum humi norum obligans ad id quod rectum es , eaque vel est naturaιis vel positiva .
Lex naturalis est ea , qua nobis natu Iiter imnotescit, ac in Deo Iex aeterna, sive ordo aeternus& immutabilis dicitur, in nobis vero recta ratio. Lex positiva dieitur , quae bominibus libere posita ess, quaeque mutari potes e eaque rursus veIest divina vel humana.