장음표시 사용
151쪽
Ἱ4o Exeνe tae. On OI. Atqui omnes Philosophiae partes simul sumptae sunt scientiarum omnium complexio , sive sunt rerum divinarum & humanarum scientia, aut uno verbo Philosophia.
Ergo omnes Philosophiae partes simul sumptae dici possunt Sapientia. CONCLUSIO IU. SI Sapientiae nomen sumatur pro seientia rerum altissimarum, id est rerum maxime universalium, & rerum excellentissimarum , solatiae taphysica diei potest Sapientia . Probatur . Ea 2 la dileiplina dici potest sapientia , quae sola est scientia rerum altissimarum , id est rerum maxime universalium, & rerum excellentissimarum. Atqui sola Metaphysi ea est scientia rerum altissimarum, id est, rerum maxime universalium, S rerum ex e e Ilentissimarum . Nam priore sui parte , quae Ontologia dicitur , de rebus maxime universalibus , primisque noclonibus agit ; post riore vero parte , quae Pneuma ologra, vel Ne Iogia naturaias vocatur, de rebus excellentissimis, nempe de Deo, di spiritibus disserit, ut ex Compendio Metaphysico notum est . , Ergo si Sapientia pro rerum altissimarum se iisentia sumatur , sola Met physica diqi potest sapi
a L Probatur. Scientia est cognitio vera , ee ta & evidens rei necessariae per proprias causas
ut definitum est in prooemio Compendii Phil sophi ei. Atqui utraque haec disciplina diei potest eognitio vera, eerta & evidens rei necessariae per pr Prias causas. Nam ostendunt v. gr. Metaphylici, mentem humanam nullatenus egere corpore ad subsistendum , quoniam est substantia a corpore plane diversa. Probant Physiei liquores per an ilias sursum ascendere, quoniam ab aere premun tur , &ς. Er-
152쪽
Dissipui. I. avri . V. I tErgo Metaphysica & Physica sunt seientiae . CONCLUSIO VI.
Probatur . Scientia speculativa est ea , cuius finis est speculatio: seu quae conquiescit in Obje- et i eontemplatione, nec tendit ad opus. Atqui Metaphysica & Physi ea eonquieseunt in obiecti contemplatione , nec tendunt ad opus . Nihil enim Metaphysica circa res spiritales ἱ nihil Physi ea ei rea res corporea, molitur.
Ergo Metaphysica & Physi ea sunt scientiae spe
Responsiones ad objecta. Obi ieies primo . Dum quis Deum cognoscit ,
ad illius laudes e elebrandas excitatur. Ergo Metaphysica, quae circa Dei cognitionem versatur , practica est , non speculativa . Respondeo negando consequentiam. Lie et enim omnem cognitionem eo sensu practi eam esse oporteat , quod non sit otiosa ς non tamen proprie dici debet practi ea , nisi quatenus docet aliquid agendum aut e ciendum . Porro Mela physica non docet nos Deum ut celebrandum , sed ut cognoscendum ἰ unde speculativa est non practica . objicies secundo . Artes propemodum omnes squibus homines in Iaboribus sublevandis utuntur, ex Physica sunt derivatae. Ergo Physi ea practica est. Respondeo negando consequentiam . Tametsi enim artes illae rerum naturalium cognitionem supponant, ipsi tamen Physi eae hoc modo sunt extrariae et adeoque Physica non desinit esse specu.
ETbi ea est scientia . . e Probatur . Scientia est cognitio vera , eer-ta , & evidens rei nece suriae per veras propria seque causas.
Atqui Ethita est hujusmodi . Nam Ethici, v.
153쪽
v4a Exere tot. Dκρα gr. docent honorem esse parentibus exhiben flum, quia reddendum est unicuique quod suum est , &c. Ergo Ethica est scientia. .
CONCLUs Io VIII. ETbi ea est scientia practica.
Probatur. Scientia practica dicitur ea, cuius finis est praxis , seu quae non conquiescit in obiecti contemplatione , sed tendit ad opus. Atqui Ethica est huiusmodi . Non enim spectat v. gr. virtutem , ut eam tantum cognoscamus; sed ut ad praxim illius excitemur & tendamus , &c. Ergo Et hi ea est scientia practica . Dices . Scientia practica magis discitur exem-Plis , quam praeceptis. Sed Eliuica non distitur exemplis e nam qui seam docent, non semper exemplis praeeunt. Ergo Ethica non est scientia praetica. Respondeo negando maiorem . Non enim Ethῖ-ca magis exemplis discitur, quam praeceptis: sed tantum utile est, quae praeceptis tradita sunt, exemplis confirmare . Ea autem exempla peti possunt vel ab iis 2psis, qui docent , vel ab aliis . Nam qui docent , non semper exemplo praeire Pollunt , cum non semper adsit oceasio . Verbi gratia , si quis doceat subditos erga Regem esse debere semper fideles in regni tumultibus , non statim rebellionem aliquam concitare debet, ut
possit fidelitatis exemplum in seipso postmodum exhibere e sed satis est si proponat exemplum boni viri , qui legitimo Principi in publica defectione semper adhaeserit.
CONCLUSIO IX. Thiea diei quoque potest prudenta a generali S.
Probatur . Prudentia generalis est cognitio generalis eorum , quae ad mores & vitae inititutione nr pertinent. Atqui Ethi ea est eognitio generalis eorum , quae ina mores pertinent . Docet enim quid sit agen
Mucia. st a quibua abstinendum.
154쪽
potest scientia simul & prudentia. sed Ethica est scientia , ut antea ostensum est. Ergo dici non potest prudentia. Respondeo negando maiorem . Eadem quippediseiplina diverso modo spectata diei potest scientia & prudentia: scientia quid em, quatenus demonstrativa est ; Prudentia vero ,i quatenus vitae eivilis ossicia generatim praescribit. Cum ergo diis cuntur prudentia & scientia distingui inter se . respondendum , eas distingui osscio, non natura et sive potius eamdem disciplinam pro drversis functionibus & officiis, modo scientiam, modo pruindentiam appellari: nam prudentia generalis revera scientia est rerum agendarum, non aliarum. Instabis . obiectum scientiae est ne ee ssarium &immutabile ; obiectum vero prudentiae est contingetus & liberum. , idque ae nobis pendet. Ergo idem habitas non potest esse simul se ten- . tia So Prudentia. , Respondeo distinguendo primam partem antecedentis - objectum scientiae est necessarium necessitate essentiae , coucedo ἔ necessitate existentiae, nego: unde nego consequentiam . Igitur ut scientiae , sic prudentiae generalis objectum est necessarium quoad essentiam , nec a nobis pendet , nisi forte quantum ad existentiam . Sic vitium esse fugiendum , propositioe est sempiternae verita tis , tametsi pendet a nobis divina gratia ad tutis, ut fugiamus vitium, virtutem sequamur. Obiicies secundo . Prudentia moralis non cadit nisi in virum probum . - . - uSed moralis disciplina reperitur etiam in improbis . 'Ergo non est prudentia. ι νRespondeo distinguendo maiorem . Prudent hi particularis , quae dicitur virtus cardinalis nosteadit nisi in virum plobum , concedo: prudentia generalis , nego. Simili modo , concessa minore,
distinguo consequens Oc dico duplicem hoc I
155쪽
eo distingui solere prudentiam . alteram generalem , quae generatim praescribit quo pacto sit instituenda vita; alteram partieuIarem, quae est cognitio practica eorum , quae in quavis occasionea viro probo sunt agenda . Posterior quidem none adit nisi in virum Probum .' sed prior etiam in improbis reperitur . Quanquam alia est adhuc prudentia particularis, quae prudentia earnis dicitur , per quam filii renebrarum prudentiores onefliis Iu eis ; & haec ad improbos etiam pertinet . Disciplina autem moralis non est prudentia particularis , sed generalis. Sed inquies . plerumque evenit , ut qui sunt scientia morali diligentius exeulti, iidem sint in rebus humanis imprudentissimi , imo aliquando
nequissimi. Ergo moralis seientia dici nequit prudentia. Respondeo distinguendo consequens. Dici nequit prudentia partieωIaris, quae est virtus cardinalis, qua quis in quavis occasione bene agit, concedo; diei nequit prudentia generalis , qua quis novit generatim quid sit agendum , nego . Ut enim
multi sunt viri optimi & prudentissimi absque studio moralis disciplinae : sic multi esse possunt nequissimi, & particulari prudentia destituti, Iicet generalibus Ethicae praeceptis snt informati.
Loti ea est scientra . . mProbatur. Seientia est cognitio vera, & certa, R evidens rei necessariae, & immutabilis per proprias eius causas & rationes. Atqui Logica est cognitio vera, certa, & evidens rei necessariae , & immutabilis per proprias ejus causas & rationes. Demonstrant enim Logi inci , perceptionem intellectus per se falsam non esse, quia nihil affirmat nec negat. Item definitionem constare debere ex genere & differentia, quia rei naturam, quae genere & differentia continetur, exprimit. Atque ita de caeteris.
156쪽
Dissi utar. I. auas. V. Responsiones ad obiecta. bi ieies primo . omnis scientia versatur circa
obiectum necessarium . Sed Logica non versatur circa obiectum neces.sarium. Nam versatur circa mentis cogitationes, quae contingentes sunt. Ergo Logi ea non est scientia.. Respondeo distinguendo maiorem . Omnis scientia versatur circa obiectum necessarium necessitate essentiae, concedo e necessitate existentiae , nego . Simili modo distinguo minorem . Logica non versatur circa obiectum necessarium necessitate existentiae, concedo: necessitate essentiae , nego Quare nego consequentiam . Duobus igitur modis obiectum aliquod esse potest ne eessarium , scilicet vel necessitate essentiae tantum , vel etiam necessitate existentiae . Illud est necessarium nee essitate existentias, quod ita existit , ut non possit non existere o qua ratione solus Deus necessarius est: nam so Ius ita existit, ut non possit non existere . Illud vero nee euarium necessitate essentiast, quod ex certis principiis essentialibus se constit, ut non possit ex iis non constare . Fatemur quidem , Logicam nouversari circa obiectum necessarium necessitate existentiae , sed contendimus eam versari circa. objectum necessarium necessitate essentiae . Nam Logica versatur circa cogitationeS mentis , quae non sunt quidem necessariae secundum existentiam
quia possunt fieri vel non fieri , sive era & non
esse e sed neeessariae sunt secundum essentiam , quia ex certis principiis e fientialibus sic constant, ut non possint ex iis non constare et v. g. syllo gismus ex tribus terminis sic constat , ut noci possit ex iis non constare.
Quod autem dicimus de obiecto Logieae, idematiam diei debet de obiecto MoraIis , scilicet doactionibus humanis , quae contingentes sunt se cundum existentiam , id est quae fieri possunt . vel non fieri ; sed necessariae sunt secundum eia sentiam , id est , ex certis principiis essentialibusata constant, ut non possint ex iis non constare.
Idem quoque de objecto Physices & Matheseos
157쪽
gens sit secundum existentiam : necessarium tamen est secundum essentiam. Porro ad objectum scientiae non requiritur neis cessitas existentiae, sed sufficit necessitas essentiae:
ae proinde Logi ea, & quaelibet Philosophiae pars,seientia merito pronunciatur.
Verum inquies. Atqui obiectum seientiae debet esse necessarium secundum existentiam .' quod sic Irobabis . Maior neeessitas requiritur in obiecto cientiae, quam in obiecto artis. Atqui obiectum artis est necessarium necessitate essentiae.
Ergo obiectum scientiae debet eme neeeffarium maiori necessitate, scilicet necessitate existentiae. Respondeo negando subsumptum , cuius probationem distinguo . Maior necessitas requiritur in Objecto scientiae, quam in objecto artis alicuius, transeat: quam in obiecto artis cuiuslibet, nego. simili modo distinguo minorem. Obiectum artis euiusda in est ne eessarium necessitate essentiae, cone edor obiectum artis euiuslibet est necessarium necessitate essentiae, nego. Quare nego conseq. Duplieis igitur generis sunt artes, aliae quarum obiecta sunt nete maria necessitate ementiae euiuia rnodi sunt Logica , Geometria , Architectura , Mus ea, &c. aliae quarum objecta non sunt nece δε- via , ne essentiae quidem necessitate , qualis est Grammati ea , & aliquae etiam forta me artes seria
viles. Nam v. g. quod verbum activum regas acetiis
satiυtim , id ad verbi activi naturam , aut essentiam non pertinet, sed penes hominum arbitri Jm fuit. Instabis. Ex hac responsione sequitur, quarum dam artium objecta esse necessaria necessitate eo
Ergo saltem eae artes non discrepabunt a latentiis. Respondeo distinguendo consequens . Eae artes non diserepabunt a scientiis se eundum superiorem sui partem spectatae, concedo e se eundum inferio rem partem consideratae , nego. Itaque duae sunt artes in iis artibus, quarum obiecta sunt nece Raria necessitate essentim e scilicet pars superior squae est cognitio rei per certas quasdam & immuta
158쪽
D Durat. I. siti T. V. 14 mutabiles regulas efficiendae ; & pars inferior ,
quae est executio, seu productio ipsius artefacti . Porro pars illa superior Rrtis, v. g. Logicae, Geometriae , Architecturae , Musicae , &c. non discrepat a scientia : imo revera scientia est , aut quandoque Intelligentia . Sed pars inferior , quae rei. Productionem spectat , a seientia distinguitur Uode fieri potest , ut quis habeat superiorem artis partem, seu scientiam , v. g. theoriam Mul e es sine praxi; vei vicissim executionem habeat, aut praxim , seu partem artis inferiorem sine superiore vel theoria. -
Subsumes. Atqui cogitationes mentis ne secundum essentiam quidem necessariae sunt. Ergo Logica, quae circa.eas versatur, non est
Respondeo negando subsumptum . Ratioei natio quippe necessario constat ex pluribus iudiciis ,
quorum unum ex aliis deducitur . Ergo ista, Asianiles mentis cogitationes ne eessariae sunt necessitate essentiae.
Probabis subsumptum. Illud non est necessarium , sed contingens quoad essentiam , de quo confieiendo dantur praecepta et frustra quippe darentur praecepta de rebus necessariis, v. g. de cor dis motu, & sanguinis circuitu . Atqui dantur praeeepta de mentis cogitationi-hus perficiendis. νErgo mentis cogitationes ne quoad egentiam quidem sunt nece mariae. Respondeo negando maiorem. Praecepta enim, quae de re aliqua conficienda traduntur , isti uxproductionem & effectionem , quae contingens est, tantummodo spectant , sed necessariam & immua tabilem eius essentiam supponunt. Quod vero dicitur , frustra dari praee epta de rebus necessariis , distinguo propositionem . Frustra dantur praecepta de rebus necessariis, quatenus necessariae sunt, concedor quatenuS sunt contingentes , nego . Sic de syllenismo dantur praeiscepta quoad existentiam, seu quoad affectionem.
quatenus a nobis pendet ut fiat vel non fiat Sed minime de eo dantur praecepta quoad ipsius naturam , quae necessaria est et quoniam a nobis G a Pen
159쪽
x48 Exere tae. sntoI. pendet, ut sint v. g. pIures vel pauetores termini in syllogismo , quam tres . Ac si male fieret DIIogismus , iam non foret talis qualis nominais tur, nempe non foret ollogismus. Unde eum dicuntur mentis cogitationes bene vel male fieri , id distinguendum: bene vel male fiunt cogitatio-mes mentis, ita tamen ut cum male fiunt , non snt tales, quales nominantur , concedo: secus , nego. Syllogismus enim V. g. constans ex quatuor terminis non est verus syllogismus. Idem de caeteris die endum. Quod spectat ad motum cordis, vel ad sanguinis circuitum , a nobis sane non pendet ut fiat vel non fat. Quanquam si nimiumst inordinatus, quaedam per artem Medi eam praescribi possunt remedia, quibus ad justum modum redigatur; ut per Logicam reguntur cogitationes
mentis, aut etiam reformantur.
Urgebis. Si ea praecepta immutabilem syllogi iami v. g. naturam postularent, ex duabus propositionibus necessariis semper colligeretur conelusio necessaria. Atqui ex duabus propositionibus necessariis non semper colligitur conclusio necessaria , ut patet in isto syllogismo in Darapti.
Dar ..... omne quod curris, movetων.
ap omne quod currit , es subsane a. si aIiqua igitur subsantia movetur.
Ergo praecopia Logicae immutabilem syllogismi
Respondeo distinguendo maiorem . Ex duabus propositionibus necessariis colligeretur conelusione eessaria, id est , cum praemissis necessario eonvexa , concedo et id est , subiectum habens eum attributo necessario connexum etiam extra syllogismum , nego . Simili modo distinguo min. ah Nego conseq. Itaque conclusio diei potest neeessaria duobus modis, vel quia necessariam habet cum praemissis connexionem et vel quia subiectum & attributum illius etiam extra syllogismum sunt inter se ne cessario connexa. Equidem ex duabus propositionibus necessariis non semper educitur conelu ne eessaria eo sensu , quod subiectum illius & attributum necessariam habeant inter se connexionem
160쪽
nem etiam extra syllogismum : sed semper edu-gitur conclusio necessaria , id est eum praemissis
Porro in allato exemplo eonelusio i sta , aιiqua gitur subsaneia movetων, ne eessariam habet con Dexionem cum praemissis , Iieet subiectum illius& attributum per se extra syllogismum non sint necessario conjuncta . Nam si qui equid eurrit , movetur ἰ & qui equid eurrit est substantia ἰ certe aliqua substantia movetur . Haecque conclusio necessario ex praemissis colligitur ; si se ne eessaria est connexio ipsius subiecti eum at Dibuto , e πhypothesi quod sit ex praemissis deducta . Obiicies seeundo. Logiea agit de fallaciis. Ergo non est seientia. Respondeo distinguendo anteeedens. Logica agit de fallaciis, ut fugiendis , eone edo i ut AP Probandis , nego et quare nego consequentiam . Logi ea quippe Sophistarum faIIaetas ideo prosequitur, ut vitari possint, non vero ut approben
T Ogi ea est seientia practica.dia Probatur. Seientia practiea est ea , euius finis est praxis , seu quae docet aliquid agendum aut efficiendum . Atqui Logica doeet aliquid agendum aut efficiendum: nam docet quo pacto fit definiendum , dividendum, demonstrandum. Ergo Logica est scientia practica. Responsiones ad obiecta. Obi ieies primo. Logiea non versatur etrea praxes, id est, circa actiones morales, sed circa affectiones . I Ergo sola Ethica est seientia practica, non Uero LogicR. Respondeo distinguendo antee. Logica non versatur circa praxes , si praxis nomen strictius sumatur , nempe pro sola actione morali , in qua spectatur intentio agentis, eomparate ad honestatem moralem , cone edo et si praxis nomen latius