장음표시 사용
171쪽
in em verie, & ens rationis: rursusque ens reale in substantiam & accidens , cuius accidentis . no vena sunt genera apud Aristotelem, ut exposituri est in Compendio Logico . Substantia vero , quae est ens proprie dictum , dividitur in substantiamine reatam, & substantiam creatam . . Quaerunt autem hoc Ioco , utrum huiusmodientis divisiones sint univocae r hoc est , utrumens singulis partibus subiectivis secundum idem nomen & eamdem nominis significationem conveniat: quod ut innotescat. Quaeremus primo . Utrum ens sit uni vocum respectu entis realis , & entis rationis. secundo . Utrum sit uni vocum respectu su stantiae & aecidentis. Tertio . Utrum univo eum sit respectu Dei, di substantiae creatae. Sit igitur
Orum ens sit tinivoeum respectu istis realis,
Em reati dicitur illud ,.quod a mente nostra
non pendet, ut existat: cuiusmodi sunt tum . Deus ipse , tum res omnes sive spiritales , sive corporeae a Deo productae. Ens rationis illud est, quod a ratione seu me te nostra pendet ut existat et quodque nihil aliud est proprie , quam cogitatio nostrae mentis , seu potius cogniticinis nostrae obiectum, quatenus men- xc pereeptum est. Triplici tamen ratione dividitur ; sei l. in effectivum, subiectivum, & objectivum. Ens rationis sectivum id dicitur , quod a ratione seu mente vere ac physice essi ei tur: cuiusmodi sunt om hia mentis nostrae opera, ut definitiones , divisiones , demonstrationes , &c. Subiectivum vocatur , quod haeret in ratione nostra seu mente , tanquam in sub ecto , quales di euntur vulgo omnes mentis assectiones in meate nostra velut in subiecto recepxae.
Obsectiυωm est illud , quod menti seu rationi cognoscendum obiicitur ; sive quod est abiectum meatis: A iterum duelex est.
172쪽
stro, tum in rebus, ut coelum, terra , &e. quae a mente nostra concipiuntqr, & in rebus eκistunt. Alterum quod habet esse tantum in intellectu nostro & uocatur ens rationis mere objectivum rilludque adhuc vel possibile est eω modo , quo concipitur , ut mons aureus ς & dicitur ens rationis obiectivum impurum et vel est impossibile eo modo, quo intelligitur, ut eoi ἀνa , birco eo vus , lapis ligneus, materia cogitans, &e. ti illud vocatur in Scholis ens rationis obiectivum purum ; ac definiri solet ImpossibiIo eognitum . Sed eerte si per impossibile cognitum intelligant aliquid per ideam claram in intellectu nostro repraesentatum, absurda videtur definitio . Nam id
rod est impossibile , non p6test ulla id ea elara: distincta exhiberi e v. g. nemo potest clare tidistincte eoncipere cireulum quadratum , lapidem Iigneum , &c. imo iudieat ea esse impossibilia , quia conceptus unius sic repugnat eo neeptui alte rius, ut nunquam stare simuΙ posse videantur. Mitto eris rationis purum aliud diei fundatum, quod stitieet fieri dieitur eum fundamento in re, ut eum negatio aut privatio , v. g. tenebrae, &coecitas, instar entis positi vi eonei piuntur: aliud non sandatum , quod fieri dieitur sine funda me to in re, ut hircoeerυus, haeulus sine ducibus existremis, &e. Praeterea aliud dicitur esse prima imstentionis, quod primaria mentis pereeptione fit et aliud ferunda intentionis , quod a secundaria seu reflexa mentis cogitatione pendet , ut esse attria butum propositionis, esse subjectum , &e. de quia bus dictum est disputatione piae cedenti , quaest. 4: ubi de obiecto Logicae . His iuxta communex. Seholasticorum notiones explicatis, ut CONCLUSIO.ENs generatim sumptum non est nomen untia voeum respectu emis realis & entis rationis. Probatur . Uni vocum nomen est illud , quod idem plane significat in multis et ut definitum est in Compendio Logico, Part. I. cap. q. Atqui ens generatim sumptum non idem plane significat in ento reali & eme rationis. Nam eos
173쪽
x6a mouitat. sutol. reale proprie est ens, sive res: ens vero rationis non est ens , ima esse non potest , cum sit impossibile cognitum, ut vulgo definiunt . Nec iuvat respondere illud esse saltem in intellectu :nam , ut modo diximus , id , quod impossibile est , non est, ain intellectu , sum nulla sit illius idea clara & distincta. Ergo ens generatim sumptum non est univo- cum respectu entis realis, & entis rationis . . Cum igitur quaerunt, per quam facultatem fiatiens rationis obiectivum purum, facilis est responsio: per nullam. Etenim si per ens rationis objs-cti υum 'rum intelligitur impossibiIe eognitum , id a nulla fieri potest facultate , cum id , quod ἐ- Fbile est, clare & distincte eo ne ipi non pota sit. Non dissideor tamen, errantem animum P D,se attribuere alicui rei id quod ipsi non convenit ,& iudieare possibilis id , quod revera impossis. bile aest, V. ig. plures esse Deos, materiam esse cogitantem, in c. Sed tunc nec Deum concipit, quia natura divina multiplicitari repugnat: n en conci-3it solam materiam , quia materia cogitare non
potest ; sed jungit ipsi materiae attributum rei spiritalis ; quod tamen mainriae penitus repugnatis .Ex hac rel*onsione sequitur inutiles esse quaestiones sequentes : Utrum voluntas, utrum an situs fentiens, utrum sensus externi S intem, Discere po snt ens rationis. Etenim eae facultates rem impossibilem exhibere nequeunt. Eadem est ratio istarum: Utrum linteIIectus divinus utrum angeliacus vel humanus facere possit, seu elare & distincte percipere ens rationis . Nam cum nulla sit
idea elara & distincta rei impossibilis , eae qua Biones contradictionem in ipsis terminis invoI-vunt ; ab iis igitur abstinebimus , ut illas integras & intactas sibi habeat Gens ratione furens, oe mentem passa ebimeris.
SUUantia, ens , & res unum quid significare vi dontur , nempe id quod es per se , fi ve quod
174쪽
Disputat. II. Quaes. II. per se subsistit, quales sunt Angelus, homo, Ia-Pis. Meldens vero , seu appendix , aut modus enisi s est id quod o in alio, sive id, quod eget aliquo subjecto ad existendum s ut recordatio , rotunditas , Rc. Quaeritur autem , utrum ens generatim sit uni- vocum , & genus respectum subsantis & accide ινδε : hoc est , utrum ens conveniat substantiae Maecidenti secundum idem nomen & eamdem significationem, ut genus suis spe ciebus convel ite qua de re sit ,
CONCLUSI o. F. ENs generatim nec uni vocum est , nee genus, respestu substantiae, & accidentis . , Ρrobatur. Quod est univo eum & genus , illud habere debet idem nomen in multis, ct eamdem nominis rationem , aut significationem in illis tita enim uni vocum definitum est a nobis in Compendio Logico, Part. I. cap. Φ. Atqui ens peneratim non habet eamdem nominis sisnifieationem in substantia , & accidente reum substantia sit ens proprie , accidens vero sit modus aut appendix entis, non vero ens et idque doe et Aristoteles Iib. 7. Metaphysicorum cap. I.&alibi ; eui consentit sanctus Thomas passim , seclexpressis verbis prima secundae , quaestione Iio.
art. a. ad tertium. Ergo ens generatim nec uni vocum est , nec
genus, respectu substantiae, & accidentis. Responsiones ad objecta, obii eles primo . Illud est uni vocum respe substantiae & aceidentis, quod habet idem nometi R eamdem significationem in illis. Atqui ens generatim est huiusmodi Ergo est uni vocum respectu substantiae & aeeidentis . Respondeo negando minorem. Non enim ratioentis tum substantiae , tum accidenti ess aequo .
competit ; cum substantia sit ens proprie , acet-dens vero non sit ens proprie, sed appendix, aut modus entis. Unde Aristotrita lib. 7. Metaph. si
175쪽
mereisae. On OL . doeet, ens non esse univoetim respectu substan. tiae & aee identis, sed auritatim , id est proportio. maIe ; quia quemadmodum substantia pes se subsistit; ita aeridens seu modus sua existendi ratio- me extra nihil consistit , nempe haerendo in enta seu subflantia, tanquam in subiecto : ideoque oesidens non est ens , sed modus seu appendia entis. Probabis minorem . si quid obstet , quominus ens sit uni vocum respectu substantiae & aeciden istis, id sane est , quod substantia sit ens nobilius
Atqui hae e ratio nulla est e nam istud diseriis men repetitur tantum a differentia entis, non ab ipso entea Ergo ens est uni vocum respectu substantiae &aeeidentis. Respondeo negando maiorem . Non enim ideo raecise ens non est univoeum S genus respectu
ubstantiae & aeuidentia , quod substantia sit ensnobilius quam ae ei dens ; sed quod ae ei dens non sit ens, sed appendix aut modus entis, ut modo declaravimus ex Aristotele lib. 7. Mota physicorum cap. I. R alibi. Sed inquies. Meldens vel est ens, vel nihil. Sed non est nihil.
Ergo est ens. Respondeo negando maiorem . Neque enim estens, neque nihil, sed appendix, aut modus eatis. Probabis mai. Inter ens , & nihil non datu emedium. Ergo vel est ens, vel nihil. Respondeo negando Ent. Licet enim inter ens Aenon ens, quae sunt contradictoria , & quorum unum praecise negat quod alterum assirmat , nul- Ium sit medium; tamen inter ens, Re nihiι datur medium, scilicet modus entis, qui neque est ens, neque nihiI. Probabis ant. Inter eontradictoria nullum est medium. Sed ens, & nihil sunt eontradictoria. Ergo inter ens, & nihil nullum est medium. Respondeo negando min. Ea quippe non sunt contradictoria, quorum unum non praecise nex tid quod alterum assirmat : si quidem rea tradictis
176쪽
in .rmatis oe negatio Guydem de eodem feeianis
dum eadem omnia . Atqui nihil non praecise tantum negat id, quod ens assirmat e nam nihil non tantum negat ens, sed etiam modum entis. Ergo licet ens , & non ens sit contradictoria: non tamen ens , & nihil sunt contradictoria. Instabis . Aeeidens est ens proprie , si habeat suamentitatem distinctam a subjecto seu substantia. Atqui accidens suam habet entitatem distinctam a substantia. vel subiecto : nam remanent accidemtia sine subiecto in Eucharistia .
Ergo accidens est ens proprie. Respondeo cum vulgo scholarum dist. min. Aecidens habet suam entitatem accidentalem seu modalem distinctam a subiecto , tanquam modus seu appendix entis, habens relationem ad subietactum , concedo et tanqu3m ens proprie , & sine relatione ad subiectum , nego .' quare nego eoninsequentiam. Equidem in hostia consecrata remanent species aut accidentia panis sine subiecto Proprio, nimirum pane, qui in substantiam Coriaporis Christi conversus est et sed tamen non suntentia proprie dicta, sive substantiae ueI semi subiastantiae et alioqui tota panis substantia di realitas in Christi corpus non esset conversa , quod dici non potest . Separantur igitur species illae saeramentales , aut accidentia a sub ecto , non tanquam entia proprie dicta, sed tanquam entis appendices , quae semper relationem habent ad subrectum: adeo ut vel ipsa quantitas dimensiva panis, quae doeente S. Tuom. 3. par. qu. 77. art. a. est a Itorum accidentium subiectum, extra panem Te maneat , non tanquam ens proprie dictum, sive substantia , aut semi- substantia ' sed tantum e ut appendix entis, quae relationem habet ad subiectum , quaeque idcirco dicitur habere partes
quantitativas , non vero entitativas .
Obi ieies secundo. Si quid obstet, quominus ensst uni vocum, & genus respeetu substantiae & aecidentis , id sane est , quod accidens sit ens a substantia dependens. Atqui haec ratio nulla est et nam Iie et habitus pendeat a potentia in ratione qualitatis , iuxta
receptam scholarum doctriuiam , tamen quaIiras
177쪽
v, εs merestae. Onto . uni voce de potentia , ct habitu praedi eatur , estisque utriusque genu S. Ergo ens est uni vocum, & genus respectu substantiae , ct accidentis. Respondeo negando maiorem . Non enim praeis ei se ens non est uni vocum, Et genus respectu substantiae , & accidentis , quod accidens sit ens a substantia dependens verum quod accidens non sit ens , sed appendix , aut modus entis . Unde non negamus, qualitatis nomen esse uni vocum &genus respectu DesItatis & babitus : quia definitio qualitatis tam convenit habitui quam facultati , licet habitus pendeat a saeuitate ut existat, iuxta Peripateticorum Scholasti torum doctrinam. Sed non est eadem ratio in substantia & aecidenter quia du finitio entis proprie conuenit substantiae , non autem accidenti. Nam accidetis non estens, sed modus aut appendix entis, ut diximus. Instabis. Proprietates entis, nempe unita S, Ueritas, bonitas, durario, ordo, relatio, &c. conveniunt accidenti. Ergo accidens est ens. Respondeo negando consequentiam . Istae enim Proprietates entis, ut vulgo eas appellant, sunt attributa transcendent alia , seu transcendunt omnes categorias ; nec solum omni enti, aut is stantiae, verum etiam euilibet accidenti , & modo entis conveniunt, non fetus ac existentia , oris
do, relatio, & caetera attributa transcendent alia, de quibus actum est prima parte Compendii Metaphysici cap. 2. Quanquam ea accidenti competunt dependenter a substantia tantum , substantiae vero propter se. Obiicies tertio. Faeultates animae rationalis ab ea revera distinguuntur , ut docent Thom istae . Primo , quia in diversis sunt categoriis : nam mens est in categoria substantiae; facultates vero ilIius, scille et intelιectus Ze υoluntas sunt in categoria qualitatis , nempe in potentia naturali . Secundo , quia nulla substantia per se ipsam agere potest , cum nihil habeat contrarium ; sed
tantummodo per suas facultates operatur.
Ergo istae iacultates , & quaelibet accidentia uat entitates a subjecto suo distinctae.
178쪽
Respondeo negando antecedens . Vam eadem
mens quatenu S intelligit , dicitur intellectus , &quatenus vuIt, voluntas Vocatur . nec diversitas cogitationum distinctas reipsa facultates arguit :quemadmodum actus iustiliae, & misericordii iti Deo distinctas reipsa virtutes non exigunt. Si mi liter eadem res diverso modo spectata in diversis categoriis reponi potest: v. g. idem eator, quatenus agit in manum , est in categoria actionis rquatenus recipitur ita manu , est in categoriapasonis, etiam secundum Sanctum Thomam . Denique non semper necesse est, ut quod agit, in contrarium agat : V. g. ignis agit in lignum minime sibi contrarium et idque etiam iuxta Peripateticorum doctrinam , qui omnes hoc loco a
Thomistis distentiunt. Q. V IE S, T I o III. . Utrum ens sis univoeum respectu Dei , oe Iub-
TZrtia entis divisio , iuxta scholarum doctrinam , est in ens iri creatum , & ens creatum sive in Deum , & substantiam creatam . Equidem cum eoncipitur ens ipsum , ens simpliciter , non restrictum , non limitatum , nihil aliud proprie concipitur , quam Deus ; quia solus Deus est Apsum esse . Neque enim haberemus ideam ensis generat m , nisi extaret in nobis idea Dei , se iientis infiniti, non restricti, non limitati, in quo omnia plano entia , & omnium entium differentiae eminenter. continentur . Sed tamen , propte eangustias nostrae mentis , spectamus Ens generatim , prout abstractum a suis differentiis; deinde ipsas differentias consideramus ; puta os eitatem , quae disserentia dieitur istus Dei , qui est a se ;& abalietatem, quae dititur differentia substantis creatae, quae est ab alio. Uerum id ex sola men iis nostrae limitatione proficiscitur . Nam si proprie loquamur, solus Deus est ipsum esse, seu entis plenitudo e substantiae vero creatae laqt entia participata, & ab ipso Ente per essentiam derivata . Quare sit - - CON-
179쪽
I68ENs generatim sumptum analogum tantum e I , non uni vocum & genus proprie dictum, resin pectu Dei & substantiae creatae. Probatur. Illud est analogum tantum, non uinni vocum & genus proprie dictum respectu Dei& substantiae creatae , quod non habet eamdem significationem in Deo & in substantia creata; ut constat ex definitionibus nominum uni vocorum S analogorum allatis in Compendio Logico par
Atqui ens generatim non habet eamdem signifieationem in Deo & in substantia creata . Nam
Deus est ipsum esse s gallice r Mira substantia
vero creata habet tantum esse, seu participat effe a Deo et unde est potius umbra entis quamens, si cum Deo conferatur.
Ergo ens generatim sumptum anaIogum est , non uni vocum & genus proprie dictum respectu Dei & substantiae creatae.
Responsiones ad obiecta. obii ei es primo . illud est uni vocum respectu
Dei , & substantiae creatae , quod habet eamdem rationem in Deo & in substantia creata. Atqui ens habet eamdem rationem in Deo, & in substantia creata : nam ut Deus est ens ; ita substantia creata est etiam ens: quamvis Deus sit . ens peressentiam , creatura vero ens per parxicipationem. Ergo ens est uni vocum respectu Dei & substantiae creRtae. Respondeo negando minorem . Ens enim non habet eamdem omnino rationem in Deo & su stantia creata, si Deus sit ipsum es ; substantia vero creata participet tantum esse . Atqui Deus est ipsum eme , substantia vero creata tantum Participat esse a Deo , ut fatentur Omnes : Acquemadmodum Iutum peν partieipationem est μ-mino fum , quatenus lumen a Sole participat z sic substantia creata est ens duntaxat , quatenus a Deo manat . Ergo ens non habet eamdem rati
nem in Deo di substantia creata.
180쪽
Quod ergo dicitur substantia creata esse ens ut Deus est ens: 'Respondeo negando propositionem . Non enim substantia creata est ens, ut Deus est ens: sidui dem Deus est Ens, quatenus est ipsum esse , seuentis plenitudo : substantia vero creata est ensdua taxat , quatenus participat esse. Ac quemadmodum lutum non est luminosum , si eum Solsconteratur , quamvis a Sole collustretur: sic sub stantia creata non est proprie enu ., -s cum Deo conferatur, quamvis esse participet a Deo. Probabis minorem . . uod abstrahit a differentiis sui divisivis , puta ab afeitate Ac abalietate μvel ab νndepe entia , & dependentia, illud habe eamdem rationem in Deo & substantia creata Etenim si quod occurrat discrimen inter Deum &1ubitantiam creatam , id non repetitur ex Darte sed ex parte differentiarum, puta aseitatis, Matietatιs, 3cc. non vero ab ipso enta; si modo ipsum ens a disserentiis illis abjirabar, id est abs --batur ,& seorsim ab illis per mentem concipiatur. Atqui ens generatim sumptum ainrabie a disserentiis fui divisivis Nam cum concipitur ens xeneratim , non spectatur neque quatenus est en ς' per essent 1am , neque quatenus est ens per panicipationem; sed spectatur tantummodo quatenus estens sim uirer , quod per varias differentias potest de eerminari. V .
. Ψ o es sio ωmptum eamdem habet rationem
in Deo & substantia creata.. Respondeo primo negando maiorem . duod e- tum abstrahit a differentiis sui divisivis , non habet 1emper eamdem rationem in iis, quibus con venit. Etenim analogum abstrahit etiam a disse rentias sui divisi vis, & tamen eamdem nos habet rationem an Iis quibus convenit . verbi eratia . fanum generatim abstrahit a modo, quo convenit
tur Scbolastici et & tamen sanum genera im sumis
plum non habet eamdem omnino rationem in animali , in ambulatione, in urina. sve noci conia venit eodem modo tum animali, tum ambulatio-
urinae: nam sanum in animali sit nifieat . sub)ectum sanitatas, in ambulatione causam sanis . m. R H 'tatis,