장음표시 사용
161쪽
rso Exereisat. ontot. quare nego consequentiam. Itaque praxia nometi sumitur quandoque pro sola aetione voluntatis , in qua spectatur agentis intentio comparate ad
honestatem moralem ; affectio vero sumitur pro operatione quadam , in qua spectatur agentis industria r saltem ita aeeipiuntur ab Aristotele lih. 6. Et hic. c. 4. Equidem iuxta has aeceptiones sola Ethica diei debet practi ea, & Logi ea dicenda est effecti Wa . Sed tamen praxis nomen vulgo Pro qualibet operatione sumitur . Unde dicitur Arithmetica prachica , &e. Quare nihil vetat Logi sam quoque practicam appellari. Obi ieies seeundo. Si Logica sit scientia practi in ea, eo quod effetat demonstrationes, omnes scientiae etiam speculativae erunt practicae , quia emciant demonstrationes Respondeo negando propositionem . Logica enim non tam est practica, quod demonstrationesessiciat, quam quod modum tradat eas e Getendi: unde ciemonstratio est illius obiectum saltem partiale . Sed eat terae disciplinae non habent demon strationem pro oblino , nec proinde quidquam moliuntur circa proprium obiectum , cum demonstrationes effetunt. Quare etiamsi Logica sit praetica , quod demonstrationes e Sciat , non continuo caeterae disti plinae sunt praeticae. Instabis . Definitio , divisio , & demonstrati
sunt speculationes , non Proes. Ergo Logica , quae circa eas versatur , specuin latrix est, non practica .
Respondeo distin uento anteced. Definitio , diis visio, & demonstratio sunt speculationes, si comis parentur eum obiectis definitis , divisis , & de
monstratis , concedo e si comparentur cum praeceptis , seu regulis Logicae , quibus fiunt , nego . Hoc autem posteriori modo a Logica spectantur quia Logica tradit regulas, & praecepta, quibus definitio , divisio , & demonstratio recte fiant equare nego eo Mev
Logica est etiam ars. Probatur . Ars definitur ab AristoteIe lib.
162쪽
Ethicorum capite 4. habitus vera cum ratione essectiυus , hoc est , cognitio practica di facilitas aliquid per certas rationes aut regulas x miendi. Atqui Logica est habitus vera cum ratione effettivus, sive est cognitio practi ea simul &ξfacilitas aliquid per certas regulas essiciendi, nempe definitiones& divisiones , & demonstrationes ,
Ergo Logica non taurum scientia , verum et iam ans dici pot*st. Responsiones adsibiecta. . Obi ieies primo. Ars omnis Feriatur circa opus sensibile.
Sed Logica non Versatur circa opus sensib Ile. Ergo non est ars. Respondeo distinguendo maiorem . Ars omnis feνvilis versatur circa opus sensibile , esto ἐ' ars Iiberalis, nego: quare concxssa minore nego cInsequentiam . Ars igitur fervuisi, quae nempe adferυos, aut ad viliorem Plebem vertinet , vers tur ut plurimum ei rea opus .sensibilar ut a rs sutoria , ars fraeni factoria , &c. sed ars Illaralis , quae nempe uiarum ac nobilem virum decet, non emper versatur ei rea opus sensibile. Logica autem est ars liberalis, non servilis. obiicies secundo. Logica est scientia. Ergo ars dici. non potest. Respondeo distinguendo consequens . Non poχ- est diei ars, & seientia sub eadem ratione, concedo : sub diversa .ratione , nego. Est autem scientia , quatenus aliqvid circa proprium obiectum demonstrat s ars vero , quatenus ejusdem objecti productionem aut essectionem dirigit. . .
Non etiam immerito Logica dici; ur organum. Probatur. Ea diseiplina non immerito dicitur organum, qua caeterae utuntur tanquam imstrumento, ut circa materiam sibi propositam de monstrativo modo versentur.
Atqui caeterae disciplinae utuntur Logica tanquam instrumento , ut circa materiam sibi proin
163쪽
r sa Exenisast. On OL positam demonstrativo modo versentur e nam a
Logi ea definiendi , dividendi , R demonstrandi
regulas accipiunt. Ergo Logica non immerito dicitur organum. corollarium.
Hi ne sequitur, Logi eam, quae praecepta tradit, vocari polle Logicam doeentem , & quamlibet a-riam di te ipsi nam, puta Ethicam, vel Physicam, quae Logicae praeceptis utitur, diei posse Logieam es c ut m , ut observat Sanctus Thomas lectione 'parta in librum quartum Metaphysicorum Aristotelis . Ex quo lolvi potest celebris Seholarum Quaestio, utrum Logie a docens, & utens sint habitus diversi. Sit igitur
T Ogi ea doeens, ti utens sunt habitus diversi. L. Probatur. Illi habitus sunt diversi, qui ei Nea diveris obiecta versantur a st diversas habent diffeultates superand s. Atqui Logica doeens , S uteas sunt huiusmodi. Nam Logica doeens est ea, quae ars eogis n- di daeitur , quaeque praee epta tradit definiendi diuidensti , & demonstrandi et Logi ea vero utens est quaelibet aIta distiplina , puta Ethica , vel Physi ea , quae iis praeceptis utitur. Ergo Logica docens, & utens sunt habitus diversi . Equidem sunt aliquae artes , in quibus praempta pertinent ad unam facultatem , & Meetitis
piseeptorum ad alteram. Talis est Musica, euius Tegulae, ac praecepta percipiuntur a mente, e e tutio vero ad vocis organa pertinet. Sed in Logi ea nihil est huiusmodi . Nam & praecepta , &Praeceptorum executio ad eamdem facultatem ,
seu rationem pertinent. Quare Logiees praecepta mon alibi ad usum applieantur, quam in eaeteris disciplinis . Ae proinde lieet aliqua sit Musicadmens , & Μinea istens a caeteris artibus , aut disciplinis distincta, non tamen ulla esse videtur Logica utens pratter caeteras disciplinas . Neque
enim Logica uti potest suis praeceptis , qu Π destia
164쪽
Diaputat. I. si est. V. Is 3 definitionis, divisonis , ac demonstrationis regulas tradit i cum non detur Logica Logicae : sed solo lumine naturali nititur , quod Logicae natu-
Falis nomine non male appellatur .
Hinc etiam dirimi potest alia Phi Iosophorum
controversia r utrum Logica , quae praecepta tradit definiendi, dividendi, & demonstrandi, quaeque artiseialis dicitur ; omnino necessaria sit caeteras discipIinas in statu perfecto acquirendas: an sola Logica naturalis sum eiat . Qua de re sit
CONCLUSIO XV. T Og ea artifiei alis utilis quidem est ad caeteras alta diseiplinas in statu perfecto acquirendδs ; non
tamen est omnino necessaria. Probatur . Quod na ura duce obtineri potest , et Logica artificialis non est omnino necessaria . Atqui eae terae disciplinae etiam in statu perfecto sola natura duee possunt obtineri . Nam mens nostra naturaliter cogitat, hoc est, percipit, iudicat; sive definit, dividit, & demonstrat: ali O- qui regulas definitionis, divisionis, & demonstrationis nunquam tradidisset. Hinc olim pueri Μathemati eas distiplinas docebantur , antequam Logicae praeceptis essent informati. /Ergo Logica , tametsi utilissima sit ad eae teras disciplinas in statu perfecto aequirendas; non est
Et sane caeterae disciplinae non sunt ipsa Logi- ea dissi ei liores. Atqui Logica solis naturae viribus compa atur, eum non detur Logica Logicae. Ergo caeterae disciplinae etiam in statu perfecto sola natura duce possunt comparari . Idque eo verius est, quod errores nostri ex falsis, vel non satis accurate perspecus principiis saepius oriantur : raro autem ex m te deductis conclusionibus. Ac siquando contingat naturae vitio , ut quis prae in Postere omnino ratiocinetur , vix sperandum est
fore, ut ipsi Logices praecepta aliquando prosint. Respεnsiones ad objecta. Objicies primo. Scientiae . in statu perfecto comm G s, Para
165쪽
Atqui sine Logica artificiali nemo potest efficere bonas definitiones, di visiones, & demonstrationes. Ergo eae terae disciplinae sine Logica artificiali non possunt in statu perfecto comparari. Respoendeo negando minor. Quod enim fit naturaliter , illud efficere potest aliquis sine Logi- ea artifidiali . Atqui bonae definitiones , diuisiones, demonstrationes fiunt naturaliter: nam men nostra definitionis, divisionis, & demonstrationi x regulas naturaliter invenit , ac tradidit . Ergo potest aliquis sine Logica artifiei ali bonas definitiones , divisiones , & demonstrationes efficere . Vis quidem illa naturalis definiendi, diuidendi& demonstrandi diei potest Logiea natuνalis, ea que omnibus disciplinis necessaria est : sed ut qui definiat, dividat, ac demonstret, necesse non est, ut prius didicerit eam scientiam , quia praecepta
tradit definiendi , dividendi , & de monitrandi
quaeque Logica artisciatis appellatur. Probabis minorem . Nemo potest esse e re perfectas definitiones , divisiones , & demonstrationes absque ea disciplina , quae tradit , quid sit , ει quomodo facienda st definitio, divisio & demo
Atqui ea disciplina est Logica artificialis. Ergo sime Logi ea artificiali nemo potest effeere perfectas definitiones , divisiones , & demo
Respondeo negando maior. Potest enim a Ii quis esseere perfectas definitiones, divisiones , & demonstrationes absque ea disciplina , quae tradit quid sit , Se quomodo facienda sit definitio , divisio, & demonstratio, si mens nostra naturaliter modum teneat definiendi dividendi , & demonstrχndi ', Atqui mens nostra naturaliter modum
tenet definiendi , dividendi , S demonstrandi ;eum ipsa regulas definitionis , divisionis , & de
monstrationis invenerit. Ergo potest aliquis etficere periectas definitiones, divisiones, ti demonstrationes absque ea disciplina, quae tradit, quia sit, & quomodo facienda sit definitio, divisio, α demonstratio.
166쪽
Disputat. I. Quaess. V. 13sProbabis majorem. Nemo potest escere perfectas definitiones, &c. nisii earum regulas noverit. Atqui non potest istas regulas nosse absque ea
disciplina , quae tradit , quid sit , & quomodo faetenda sit definitio, Sc. Ergo nemo potest essicere perfectas definitiones, Sc. absque illa disciplina.
Respond. negando minorem . Nam , ut modo dictum est , mens ipsa naturaliter istas regulas novit, quandoquidem eas tradidit. Ergo non indiget Logica artificiali, ut eas teneat quamvis Logica artificialis ipsi utilissima sit ad eas percipiendas . sed de necessitate Logices disputamus , non de utilitate. Probabis minorem . Quisquis istas regulas novit, ille scit, se scire . Atqui nemo potest scire, se se ire sine ea disciplina, &c. Ergo nemo potest eas reguIas nosse sine ea disciplina &c. Respondeo negando min. Tune enim aliquis scit se scire , eum novit , se inter ratiocinandum rite processisse , nec ullum admisisse principium , nisi clare distincteque cognitum . Sed illud nosse potest absque ea disciplina , nimirum si cogitationes suas naturaliter disponat, & attentionem adhibeat ad principia, quibus utitur: ut solent Geometrae , qui regulas non ab artificiali Logi ea , secla naturali mutuantur , & tamen in ratiocinatio
nibus suis sunt accuratissimi. Ergo potest aliquis scire, se scire absque ea disciplina, &c.
Probabis minorem. Nemo potest scire , se scire, nisi errores, si qui irrepant in ratiocinando, possit deprehendere. Atqui nemo potest istos errores deprehendere
absque ea disciplina, dic. Ergo nemo potest scire , se scire absque ea disciplina , &c.
Respondeo distinguendo min. Nemo potest e rores istos deprehendere absque ea disciplina aeque
facile , ac si ea foret praeditus , concedo : nemo potest omnino errores istos deprehendere ab que illa disciplina, nego: quate nego consequentiam.
Fateor igitur, eum, qui Logica artificiali destiis G 6 Iatus
167쪽
xs 6 Exινe eae. ntoLtutus est, e rere magno adiumento ad deprehemdendos ratiocinationum errores, & ad disciplinas in statu perfecto comparandas: sed tamen existimo ipsum etiam absque i Ilo adiumento ad eas disciplinas , tametsi minus faelles , Posse pervenire et & Geometrarum experimento nitor , qui solius Logicae naturalis auxilio Mathesin omnem adipi seuntur.
Quod si quis dieat, eum, qui Mathematicis ,
aut aliis disti plinis studet, continuo praeceptorum Logica naturalis usu Logicam artificialem sibi comparare , id aliqua ex parte fateri non gravabor: sed tamen ex eo coΙligere non Iicet, Logi eam artificialem eaeteris disciplinis ita necessariam esse, ut qui eam non didicerit, ad exteras disciplinas capessendas sit ineptus, eum solius Logieae naturalis auxilio voti compos essici possit. Quamquam magns sane adiumento est Logi ea artificialis : ideoque utilissima dicenda est , non tamen omnino necessaria. Quinimo ipsae Logices regulae vulgaribus ingeniis nonnunquam errandi occasionem praebent , cum earum cortex tantum attingitur, non intimus sensus penetratur . Cuius rei exemyla non desunt apud Logicos . objicies seeundo plura Ioea, quibus veteres Philosophi , imo & Sancti Patres innuerunt , Logicam esse prorsus uecessariam ,' eam esse ianGam Dee xiarum , qua aperta caeterae aperiuntur , & qua, clausa clauduntur.
Respondeo huiusmodi testimoniis metaphorieam
Logicae commendationem, non propriam eius nam turam ac rationem eontineri . Cum ergo dieitur
ianua latentiarum, distinguor metaphorice , cone edo z vere ae proprie, nego. Quin & ipsi Sancti Parres, si quando Logi eam commendent, ut homines ad erus studium excitent, nono unquam in eam velut in artem cavillatricem invehuntur ,
cum tamen non illius usu in prohibeant , sed abusum damnent.
168쪽
Utrum Ietentiae DeeuIartivae sint nobiIiores pyact tis , aut vicus m. DIsciplinarum dignitas & praestantia ex variis capitibus repeti potest . Nonnulli quippe Praestantiorem eam exiitimant disciplinam , quae nobilius habet obiectum . Est autem obiectum spisti tale corpora Ii egeel Ientius . Inter obiecta vero corporea putant ea esse excellentiora , quae magis abstrahuntur, seu separantur a materia. Triplicem autem distinguunt speciem abstractionis objecti a materia : Alia quippe est abstractio a materia singulari , sive ab hoc vel illo corpore ratia a materia sensibili , sive a qualitatibus sens bilibus d alia denique a materia intelligibi Ii , cum nempe obiectum aliquod nullam in suo conseptu materiam ineludit. Phys ea porro abstrahit a materia fingular F, Puta ab hoc vel illo corpore e nam non agit v. g. de hac vel illa dumtaxat arbore ; de hoe vel illo lapide ; sed de arbore & Iapide generaetim rnon tamen abstrahit a materia sensibili eum de qualitatibus sensibilibus eorporum disputet . Geometria abstrahit a materia tum singulari , tum sensibili; non tamen a materia intelligibili. Nam cum spectat v. g. cireulum, non hunc auti Ilum circulum singularem tantum attingit ; sed circulum generatim considerat . Deinde non spectat circulum , ut album veI nigrum , ut calidum vel frigidum, aut ulla alia sensibili qualitate affectum e sed tamea intelligi non potest circulus sine quadam materia, aut subiecto, in quo recipiatur.
Metaphysica denique idem dicendum de Lo-liea abstrahit a materia tum singulari, tum senisibili, tum intelligibili et quia in ente generatim,
vel in Deo , via in mente humana , quae sunt obiecta Metaphysices , nulla prorsus intelligitur materia. Nulla pariter intelligitur in actibus humanis , quatenus in voluntate duntaxat eonsiderantur: Κ consequenter Ethica, prout circa huiusmodi actus versatur . ab omni materia abstr here dicenda est.
169쪽
am Exerstat. OnroLAIii meliorem seientiam iudicant, quae eert Ioeest . Alii eam , quae est utilior ; vel quae finem
hahet excellentiorem. Aiuret autem, contemplationem veritalis esse nobiliorem finem praxi vi
tutis , vel qualibet effectione , aut productio arteiam . Ut autem inter tot dissentientes viriniones sententiam nostram aperiamus , sit
CONCLUSIO.SCientiae speculativae & practicae sese mutuo v
riis nominibus antecedunt. Probatur . Illae scientiae sese mutuo variis nominibus antecedunt , quae dispares habent dignitatis & excellentiae gradus. Atqui fetentiae speculativae & practi eae dispares habent dignitatis & exeellentiae gradus . Nam Metaphysica v. g. quae speculativa est , quaeque circa Deum versatur , Ethicam , quae est praehi- ea , obiecti dignitate vincit . Vicissim Logica , quae practica est , superat certitudine Physicam , quae est speculativa . Denique Ethica caeteris mnibus utilitate praestat. Ergo scientiae speculativae & practicae sese m
tuo variis nominibus antecedunt.
Responsiones ad objecta. Obiicies primo. Scientiae speculativae sunt nobiliores praci id is , si cognitio veritatis , quae est earum finis, sit melior praxi virtutis, aut aliquα effectione , quae finis est practicarum. Atqui cognitio veritatis melior est praxi , seu actione virtutis , aut effectione ulla , ut vulgo do dent Philosophi. Ergo scientiae speculativae nobiliores sunt practicis a
Respondeo primo distinguendo mal. Sunt nobiliores practicis ratione finis, esto et ratione aliorum capitum, U. g. certitudinis, ve I utilitatis , nego. Secundo nego quoque minorem ζ quia sunt cognitiones quaedam adeo jejunae ac steriles, ut non Possisit ullo modo cum praxi virtutis comparari . Initabis. Scientia speculativae expetuntur pro
170쪽
Disputat. IR P sEreo spreulativae sunt meliores practicis .
Respondeo distinguendo consequens . Sunt meis Itores ratione istius capitis, nempe quod propter se expetantur, concedo 2 ration e aliorum capitum, nempe quod utiliores vel certiores sint, nego. . Obiicies secundo in cliversum . Melius est cognoscere veritatem , & aliquid operari, quam cognoscere tantum quia duae perfectiones meliores
Ergo scientia practica , quae eognostit & operatur , nobilior est laeculatrice . quae cognoscit
Respondem distinguento. antee. si cognitio se trobique sit paris conditionis , & sortis , concedo e secus, nego : & proinde nego consequentiam. Equidem duae perfectiones , quales sunt cogniticidi operatio, meliores sunt unica , si nihil in ea cognitione, quae sola est , inveniatur , per quod . possit alteri cognitioni etiam eum operatione ZIi qua conjunctae praestare Sed si qui iam, sit , per quod cognitio sola aderi cognitioni simul, &praxi anteferatur , duae persectiones non erunt meliores unica . Aliquando autem cognitio sola potest alteri hcognitioni' simul & operationi praevalere et ut cognitio Dei, legis aeternae , rerumque sublimiorum sola nobilior est, quam cognitio aut peritia fraena faciendi , etiam cum operatione eoniuncta licet non omnis cognitio rei cujus- eumque alteri cognitioni cum praxi aut operatione conluctae sit semper anteponenda.
EΝtis duplicem intellectum vulgo proferunt ,
ut observavimus in Compendio Metap sico, Part. I. cap. L. Interdum enim pro participio verbi substantivi aecipitur . R idem est ac exviens rquo sensu ens tum substantiae , tum accidenti . seu modo entis univoce convenit et nam fias antia est em : modus est ens, hoc est, exsens, suci uno verbo existit. Aliquando vero uim. habet n minis ; & significat rem aut subsantiam 'st eauu ecbinimi or est smio ascePtio . .