장음표시 사용
221쪽
Disputat. III. sttιU. V. HB formali, & propria in multist nam si si tantunii similis, certe non praedicatur eadem de multis, neque eadem m*ltia inest i sed alia , .& alia ut
Instabis . Nemine cogitante, Petrus & Pauluς sunt ejusdem speciei, non diverta .. Ergo sunt quid unum etiam unitate formati .
Respondeo. negando consequentiam . Ut enim snt eiusdem speciei , satis est eos esse inter se similes & cum eodem exemplari congruere , nec necesse est, ut unam eamdemque habeant naturam si ve ut sint quid unum unitate formali. Obiicies quarto. Naturae universat es sunt obiecta scientiarum . Sed objechae scientiarum sunt a parte reἰ. Ergo naturae universales sunt a parte rei. Respondeo distinguento maiorem . Naturae uni.
versales sunt obiecta scientiarum , quatenus eae obiectx abstracta sunt per mentem , concedo qua tanus ea objecta sunt in rebus ipsis ,. nego . simili modo distinguo minorem. Obiecta scientia rum sunt a parte rei , cum spe chantur in rebus ipsis, concedo p cum spectantur ut abstracta per
mentem , nego et quare nego conse Raeritiam. Equidem obiectae scientiarum in mente spectatae di ci possunt universalia: sunt enim ideae objectivae, quae multα singularia repraesentare possunt: V. g idea circuli omnea et rculos. exhibet .. Sed si spectentur in rebus , sunt singularia , eum a rebus ipsis singularibus minime distinguantur. Sed inquies . Non datur scientiae de singula
Respondeo distinguendo proposit lanem. Non d tur scientia de singularibus, quantum ad existentiam spectatis, quia necessarici non existunt, concedo: non datur scientia de singulArihuς spectatis quantum ad essentiam , nego . Essentia enim rerum etiam singularium, v. gr. Petri aut Pauli , est immulctilis ut antea dictum e st . Cum ergo dicitur non dari scientia de singularibus , id hoc tantum sensu intelligendum est, quod se i-etina non spectet unum duntaxat singulare, sed omnibus communis sit ἱ non vero quod de una
esse non possit. - . t. . Invi
222쪽
. Exercitat. sntnLInstabis, si natura non sit universalis, nisi poementem abstracta, nihil aliud est quam idea aut
Respondeo distinguendo propositionem . Nihil 'λ .est 3 quam idea obiectiya , aut conceptus Objectivus, concedo: nihil aliud est, quam idea
aut conceptus formalis, nego : est enim obiectum conceptum, non ipsa conceptio. Inferes. Ergo non datur scientia realis de naturis universalibus. Respondeo negando consequentiam . Scientia emn, iri, ver est: scie 'tia realis . Atqui scientia vera est de naturis universalibus, v. g. de circulo generatim sumpto . Ergo scientia realis est de re-hus universalibus. Probabis consequentiam : Seientia realis habet
Sed naturae universales non sunt obiectum rea-Ie, cum sint in mente tantum. Ergo non datur scientia realis de naturis universalibus. Respondeo distinguendo maiorem . scientia realis habet obiectum mediatum & remotum reale , concedo : obiectum immediatum , & proximum, Nego . Quare concedo minorem, & nego consequentiam. Obiectum igitur proximum , & immediatum alicujus disciplinae, etiam realis est tantum per mentem, eum sit idea obiectiva , seu obi um per mentem conceptum : sed obiectum meis diatum & emotum, ad quod realis scientia terminatur, reale est, sive est res ipsa , quae extra mentem existit. Cum autem satis probaverimus, nullam esse naturam universalem in essendo , & praedicando sparte res, contra Scotistas r nunc quoque probandum contra Thom istas , nullam esse naturam universalem in essendo , & praedicando etiam a parto mentis. Sit igitur CONCLUSIO U. On existit etiam a parte mentis natura uni inversa Iis in essendo, & praedicando , sive non datur, ne Per mentem quidem , universale sive
223쪽
D sputat. III. st vel . V. ari Metapb ieum , si ve Logicum , saltem eo modo , quo solet in Scholis definiri.
Probatur prima pars. Universale Metaphnicum definitur in Scholis natura per mentem abstracta a singularibus, & apta ut iis insit. Atqui nulla est hujusmodi natura per mentem abstracta , quae sit apta , ut multis insit ; cum ista natura . nihil aliud sit quam idea quaedam , quae secundum entitatem suam singularis est ;quaeque proinde multis inesse non potest , licet multa singularia exhibere possit: v. . gr. id ea circuli potest quemlibet circulum exhibere , non singulis circulis inesse . .
Ergo nullum est universale metaphysicum eo modo , quo vulgo definitur. Probatur secunda pars. Uniυersale Logicum definiri solet natura apta, ut de multis praedicetur
nomine concreto snam solum universale Meta-
physicum abstracto nomine exprimitur . Atqui nulla eli huiusmodi natura, ne in men in te quidem, apta ut de multis praedicetur. Nam cum Petrus dicitur homo, & Paulus homo, non idem homo , sive non eadem idea obiectiva hominis de utroque praedicatur , cum Petrus & Paulus non sint eadem idea , sed tantum per eamdemideam exhibeanturr quemadmodum non est eadem in utroque humanitas. Ergo nullum est etiam in mente universale Logicum eo modo, quo in Scholis definitur.
CoroIIaritim I. Cum nulla sit natura universalis in essendo , ut vocant, & praedicando, neque in rebus, neque in mente ; hinc sequitur triplex tantum esse Univer-IDIis genus . Primum est in operando , qualis est Deus, qui omnia in omnibus operatur . Secundum in νepraesentando , cujusmodi est idea vel con-
ceptus . Tertium denique in significando , qualis est vox uni voca, quae multa significat.
coroIIarium II. Nihil necesse est quaerere, per quam cogitatio
nis speciem fiat Universale , sive Μetaph .eum , sive Logicum i cum neutrum admitti possit, saltem
224쪽
' et ionem fiat ' ideat uni roras singulares s adist o Ave concreto
Re nde' , um proprie non fieri per a nem sed per intellectus pereeption in quae odie' actio , sed ininio passiva , quaeuue adeo nobisse etiam invitis aliquando in nobis x fra πρn i tollectus perceptionem prς-- VoluntRtis, Per quam Intelle
ciem considerandam deterruinatur.
T TNiversale , sue quantum ad repraesentatio ψ nem , sive quantum ad significationem suis et natur , sive etiam an ndo dicania , ut vul- . 3 ηςς pitur , quinque modis specta at potest, iecundum Porphyrium in Isagoae, ad uIus mentem se SYS' U O N C LUSI o. Ton male numerantur quinque univer iacum Porphyrio, scilicet genus, species, diseferentia, Proprium, de aeeidens. '. Tot sunt universalia, quot sunt modi, quibus attributum universale multis convenire intelligiturisive attributum illud spectetur , quatenus multa repraesentat, sive quatenus multa signifieat, sive denique quatenus multis snN, di de iis praedieatur: nam rhyiones minime the
quicquid concipitur convenire multis . vel iis Convenit inutiaΠυν, vel aeridenrario. 'Si esuria irer, vel tanquam pars essentiae eom-
225쪽
munior , 3c est genus ς vel tanquam tota e fientia, & est Deci es t vel tanquam pars essentiae specialior : iterumque aut tanquam attributum eia sentiale primarium , & est differentia aut tanquam attributum essentiale secundarium, & est proprium. Si accidentario conveniat, est aeοἰὰens. Ergo non male numerantur quinque universa Ita, genus, species, &c. Observa secundum vulgarem Seholarum doctrinam , proprium non pertinere ad essentiam rei , sed e me accidentarium : unde paulo aliter probationem instituunt hoc modo . Quicquid multis convenit, vel essentialiter convenit , vel arridensario : si essentialiter , vel ut genus , vel ut fpecies , vel ut differentia convenit , ut diximus rsi aecidentario, vel neeessario, A reciproce, & est proprium 9 vel contingenter, nec reciproce, & est accidens: atque ita sunt quinque universalia. Verum existimamus, attributum essentiale primarium , qualis est rationaIstas in homine comparate ad belluam , appellari debere differentiam Ineci cam ἰ attributum vero essentiale secunda
rium, qualis est in homine sermocinandi potestas, proprii nomine esse donandum. Responsones ad obiecta. Obi ieies primo . Duplex est tantum unitas niversalis, se ilicet genetica, & specifica. Ergo sunt duo tantum universalia, scilicet genus, & species.
Respondeo negando eonsequentiam. Nam unieversalium numerus non ex unitate sola desumi
tur, sed diversis modis, quibus aliquod attributum universale potest multis convenire e Potest autem quinque modis: se ille et , vel ut genus, vel ut species,&e. Ergo quinque sunt universalia.
Sed inquies . Si res ita, se habeat , differentia enerica, specifica sunt duo universalia: qui ifferentia generica de multis speeiebus , specifica vero de multis individuis praedicatur. Idem
dicendum de proprio , A accidente generico, A
226쪽
m 6 Exere tat. ontoI. Ergo plura sunt quam quinque uniVersalia.
Respondeo negando antecedens . Nam differentia tam generica quam specifica eodem modo convenire intelliguntur , nempe in quaIe quid , ut cum Porphyrio loquuntur Scholae , sive in quala
post quid. Nam postquam quaesitum est quid sit
Bomo , & responsum est esse animat: iterum quae xi potest, quaIa animal , & respondetur rationis paνticeps quae est differentia specifica . Simili modo si quaeratur quid fit animaι , & respondeatur esse corpus viυens , rursus quaeri potest, quale corpus viυeus , & respondetur progrediendi υim habens, quae est differentia generica hominis ,& bruti . Atque ita differentia generica e Ac specifica eodem modo pluribus conveniunt. Ergo idem universale constituunt . Idem de proprio, & aecidente generi co , ac specifico sentiendum. Instabis. Ideo genus, & speetes sunt duo universalia , quia illud de multis speciebus, haec de
multis praedicatur individuis. Ergo ob eamdem rationem differentia generica, Ec specifica duo erunt universalia. Respondeo distinguendo antecedens . Nam non ideo genus ,& species duo sunt universalia , quod illud de multis speciebus , haec vero de multis dieatur individuis, sed quod genus tanquam pars
ementiae communior , species vero tanquam totae stentia multis convenire intelligatur.
Objicies secundo . Tria posteriora universalia sunt genera, vel species. NAEm color, v. gr. qui est accidens, est genus respectu albedinis, & nigredinis .
Idem dieendum de differentia, & proprio. Ergo duo sunt tantum universalia ; genus, &species. Respondeo distinguendo antecedens . Tria po- seriora universalia sunt genera , vel species , si Comparentur cum suis inferioribus, & abstracto,
ac substantivo nomine efferantur , concedo e si comparentur cum suis Objectis, & concreto, atque adiectivo nomine exprimantur, nego. Qua Te nego consequentiam . Color igitur , qui sub- si antivo nomine exprimitur , dici potest genus ,
si come rotur cum sui. inferioribus , put A cum
227쪽
. . . D smat. III. auis. VII. ε,' albedine & nigredine , quae sunt ipsas species .
Sed si comparetur cum lacte , marmore, & aliis subiectis eo loratis, erit eorum accidens, ae de iis praedicabitur contreto nomine, puta hoc modo , Lae VI esloratum , vel albiam . Idem sentiendum de differentia & proprio . Nam duo priora unio versalia nominibus substanti vis ; tria posteriora nominibus adiectivis exprimuntur. miteles tertio . Indiυiduum vagum , id est , quod aliquid singulare , sed indeterminatum sing nineat , ut aliquis , quidam , &c. diei etiam Sehet universale , cum de multis praeditetur hoc modo : Petrus es aliquis homo , Paulus es, ali
Ergo plura sunt quam quinque universalia .
Respondeo negando antecedens . Nam indiviis duum vagum revocari debet ad speciem , eum multis conveniat tanquam tota essentia , ut petie clarum est . ς Objietes quarto . Tot sunt universalia, quot sunt praedicamenta , seu categoriae . Respondeo negando propositionem . Praedicamenta enim sunt suprema genera , quae suis inferioribus conveniunt, tanquam pars essentiae communior ad quaestionem factam , quid res est. Er go omnia praedicamenta ad unum tantum universale , nempe genus, referuntur. Nunc sit
Utrum hoc nomen , universale , sit genus respectω quinque uni υersalium , nempe generis,
speciei, oec. TAnc quoque quaestionem , tametsi futilis o-λ mnino videatur , praetermissam nolumus . De ea igitur sit
Probatur . Quia hoc nomen universale sine ulis Tom. V. K uni-
228쪽
Exere tu. OntoLuniversalibus, sive , ut vulgo vocant , praedicgbilibus, convenit , tanquam Pars essentiae communior . Nam dicitur , v. gr. genus est uniυerinfale, species S differentia sunt universalia, licet
bi ieies primo. Genus & species comparantur eum suis inferioribus; proprium vero & accidens eum subiectis, quibus insunt .
Ergo non participant eamdem rationem tinfinum fatis . Respondeo negando consequentiam. Nam Iieet genus & species comparentur cum suis inferiori inhvs ; proprium vero & aecidens cum subie et is quibus insunt; id tamen habent commune, quod multa respiciant, & multis conveniant f in quo ratio i plius universatis consistit.. obiicies secundo . Si unsversale generatim sit genus respectu quinque universalium, dabitur genus generis: quod absurdum est. Respondeo non magis absurdum esse dari genus generis, quam definitionem definitionis. obii ei es tertio. Si res ita se habet, UniveGais Ie ipsum erit species generis, & tamen genus est species ipsius Uniυarsalis. Respondeo nihil in hoc esse absurdi. Nam Uti versale est aliquod genus determinatum , quod quinque Universalibus, sive, ut voeant , praedie bilibus eonvenit :& hoc respectu est genus comparate ad illa quinque universalia . Alio vero
die pectu est species, scilicet comparate ad genus, seu ad rationem generalem ipsius generis , quae non minus Universali generatim spectato , quam euilibet alii generi convenit.
IAm videndum, utrum attributum propositionis assirmantis amittat suam uni versalitatem, cumactu
229쪽
Disputat. m. Quaes. VIII. α νη
actu praedicatur de subiecto minus universali : an vero Illam conservet. Qua de re iit
Um terminus universalis actu praedi eatur de
ungulari, suam amittit universalitatem . Probatur . Quod de re inatur ae restringitur ad significandum aliquod singulare, illud exeidit sua universalitate et nam singulare in universale opponuntur. Atqui terminus universaIis, eum actu praedicatur de singulari , determinatur ae restringitur actsngulare et v. gr. cum dicitur , Petrus es homo. omnem νErgo universale in actuali praedicatione de singulari tuam amittit universalitatem. Idem dieendum est , ubi terminus magis unu versatis de minus una versaIi praedicatur, puta Eenus de spe ete et tunc enim ejus univerialitas Σ-hibetur: nam cum dicitar v. g. omnἰs homo est animal , sensus non est , omnem hominem esse omne animal, sed aliquod animal. Imo eum sit rectum & attributum aequalis sunt extensionis . v. gr. cum definitio de re definita praedi eatur attributum nihilominus restringitur . Nam eum dicitur, omnis homo in animaι ratione praeditum. vel, omne triangulum es figura ννιbυε ιineis eootenta et utriusque propositionis subieetum , quod universale est, sumatur ἀὐνutitive et adeo ut sen-lus sit , quemIrbee homynem emo quoddam animis Fatronss parerceps , Se quoaelibet friangulum emaquamdam riguram tribus Lineis eontentam. Ubi patet attributum partieulariter sumi , licet ration sui tam late pateat quam subiectum. Coronarἰum. Attributum propostionis assirmantἰs, etiam mniversalis, sumitur particulariter . ver. gr. cumclicitur , omnis circulus est figura , sensus est omnem circulum esse aliquam figuram , non vero omnem figuram. Item cum dieitur, omnis eireu-
230쪽
axo Exertirat. Ontol. Iibes eire u Ium esse quamdam riuram planam ω rotundam: licet e converso dici possit, omnis ritiva pιana oe rotunda es, circv Ius : quo ni Em attributum , si spectetur secundum propriam significationem , non vero quatenus attributum est , tam
late patet quam subiectum. Responsiones ad objecta. Obii dies primo. Actus non tollit potentiam . t Sed actualis praedi eatio termini universalis est actus , & eius universalitas est posentia , per quam praedicabilis est de multis , seu potius multa si
Ergo praedidatio actualis non toIIit universali
Respondeo distinguendo maiorem . Actus non tollit potentiam , quoties eam nec consumit, nec restringit, concedo: secus, nego. Quare concessa minore , nego consequentiam . Tunc igitur actus non tollit potentiam , cum eam nec consumit, nec restringit . Sed actus potentiam tollit, cum eam vel restringit vel consumit . Uerbi gratia actualis combustio ligni tollit ipsus eom-busibilitatem, sive potentiam quam habet ut com-hurature quoniam eam potentiam consumit. Praedicatio autem actualis termini universalis de singulari tollit universalitatem termini universalis in ea propositione , in qua est . cum terminum universalem restringat ad significandum illud singulare , de quo praedicatur . Nam cum dicitur , Petrus es bomo ; sensus non est Petrum esse omnem hominem, sed hune hominem. Instabis . Si homo cum de Petro praedicatur , solum Petrum denotet, cum dicitur et Petrus vi homo , idem est, ac si dicatur, Petrus os Petrus: quae propositio est identica , & nugatoria . Respondeo negando propositionem . Tunc enim tantum propositio est identica ,& nugatoria , cum idem de seipso praedicatur eodem nomine 2 ut cum dicitur , Patrus es Petrus . Sed cum dicitur. Petras in homo , idem de se ipso non praedicatur eodem nomine , sed diuerso nomine . Ergo propositis non est identica 3c nugatoria.