장음표시 사용
141쪽
mnum incumbere, ut probaret Ecclesiam falli non posse in indagando ex emica I gibus autoris alicujus senseu , ct caeteris omnibus supersedere. quoniam silud unum
inter nos vocatur in controversiam. De Hs nique haec habet : Hac gitur controver- Aa rota pendet ex restica legibus, aluo, anathema sit, quisuis eam alio traduce re cogitaret. Novum sane ac mirum ana
thematis genus, quod Ecclcsiae anatheismatismis opponitur. Sed si exceptionem hanc generalem, qua scriptoris husus liber t*tus absolvitur, paulo diligentius Cognoscere voluerimus, perspiciemus facile, quam parum ea firma sit, quam parum ad id quod in controversiam venit accommodata.
r. Critica posita est in regulis quibusdam, de quibus inter eruditos Convenit , ut ex iis dijudicentur ea scripta, quae . sunt instrumenta disciplinarum. Consuluntur primaevi codices mant exa rati, scriptoris sermo , qui videtur husus vel illius saeculi suisse proprius , appotatae temporum notae. Excutiuntur more&iis scriptis repraesentati. & tota di sputandi forma, caetera denique omnia, eX quibus aliqua duci coniectura potest.
Hoc habet critica sibi propositum, ut di-
142쪽
iudieet an opus illud iit ab illo vel potiua
ab hoc autore conscriptum, num huiua vel illius sieculi, num haec locutio quae in eo occurrit, referri possit ad illud tempus quo scriptum e sie creditur. Ita
Criticae munus est diiudicare , num quidam commentariorum liber Oppio adscribi debeat an Caesari; qua ratione Certu
Plinii locus restitui . . Critica est , qua statuit Ioinvillaei textum, qualis vulg
in libris editis exibetur . non esse eumiermonem, qui vigebat S. Ludovici aetate , sed emendatum nonnihil & de. BeXum aliquanto ad eam quae jam obti-not in Gallia loquendi formam. Quare in eo critica habitat, ut de primapvis codicibus manu scriptis decernat, de librorum editionibus, de proprio temporis cu usque sermone, de vario scriptorum stylo. Disciplina quaedam est . quq aliis sub serviat, sitque velut instrumenta loco , qualis est ars legendi, qualis est grammatica. Hanc disciplinae superiores adhibent ad suum si figulae finem. Hac Iurisconsultus utitur, ut statuat quae de beat esse libri cuiusdam autoritas in logibus interpretandis, hanc medicus ad
Medicinam . Theologus ad Theologiam transfert. Atque inde facilu potest intelligi magnum esse discrimen oportere im
143쪽
W' . . I 34o Iter illud iudicium, in quo Iocum alla
quem habet critica, quia eam disciplina aliqua superior adhibet, ut artem legendi & grammaticam adhibet ad te Atum
aliquem dijudicandum, & judicium quod
ad meram criticam pertineat, quo sola critica in suo veluti lando versetur. Id Vero planius explicare noster ille adversarius veritus est , quia nimirhm illa explicatione posita continuo ruunt illa ominnia quae tanto molimine deflendit. Ubi Ecelesia pronunciat hunc textum esse haereticum , potest sane in ea re iudicanda criticam adhibere. Sed non Propterea judicium ejusmodi ad meram criticam pertinet. Si enim pertineret ad mea ram criticam, Ecclesia diceret tantum hunc textum esse hujus vel illius temporis , huius vel illius scriptoris, hanc operis partem non esse ab eodem autore
Conscriptam, a quo scripta est pars illa, hunc locum hoc pacto debere restitui. hac locutione rem illam eo tempore significari solitam esse habita ratione morum & negotiqrum illius aetatis. Sed nimirum critica non id sibi tribuit, ut in earum duci plinarum quae ipsi superiores sunt, veluti regno quid quam decernat. Non usurpat Theologiae munus , ut detextus cujuspiam haereticitate statuat.
144쪽
ron iuris prudentiae, ut de legis alicuius iustitia vel injustitia pronuntiet , non
Geometriae, ut aliquod problema inter Geometras dijudicet. Exempli causa Scaliger aut Salmasius potuere quidem, ut critici, de stylo, de sermone, de aet Ie textus cuiuspiam sententiam serre. Verum ipsorum non erat dogmatice pr nuntiare de orthodoxia seu heterodoxia ut neque de justitia legum aut i lis iti1, de veritate aut falsitate Geometricae alicujus propositionis. Qui vult criticam esse, quae statuat de haereticitate textus cujuspiam Theologici, is omnia miscet ac turbat. & disciplinam instrumentariam ac subalternam confundit cum ea
disciplina superiore quae illam adhi
x: Dici quidem & vere potest, criticam iudicare de textibus ad religionem
spectantibus ι non minus quam de te intibus iis iudicat, qui in auri rudentiata
medicina versantur. Ita criticae erit statuere num libri de vocatione Gentium S. Leoni, num S. Prospero tribui debeant. Criticae erit decernere, num libros de s cramentis ad S. Ambrosium , num librum de praedestinatione & gratia ad S. Augustinum reserri oporteat; sed criti m numquam judicat de. textuum COIum
145쪽
orthodoxia vel heterodoxia. Eiusmodi
iudicium totum agnoscit esse Theolo agiae proprium, atque ipsi relinquit. 3 Ex his patet, quam parum api Edelegerit adversarius noster exemplum quod proponit ejus iudicii, quod ad meram criticam pertineat, . dum assi relibrum Ratramni. Critica quidem in se vire Theologiae potest, ea ratione quam explicuimus, in expendendis iis quae spectant ad tempus illud quo Ratramnus scripsit, & ad controversias de Eucha ristia, quae tum servebant. Ea sanε critica potest inservire Theologiae ad statuendum certius, quis fuerit verse controversiae a Ratramno positae status, & qualem argu mentationem scriptor ille pertractare satis habuerit. Sed nihil est alienius, nihil quod magis abhorreat, quam si quis dicere audeat judicium quod Theologi serunt de Ratramni libro, non esse theologicum sed ad meram criticam pertinere, quale Scaliger aut Salmasius serrent de libro Oppii, vel de restituendo aliquo Plinii lo- . vel de Ioinvillaei sermone. Numquam illud debet animis excidere , in dijudicando Ratramni libro 1tatui oportere . non an ille scriptus sit a quodam Monacho Corbeiensi, qui nono saeculosorebat regnante Carolo Calvo, sed an .
146쪽
illo textu praesentia realis, an resis sentia tradatur, num liber ille figuram cum Christi corpore, num solam cor poris Christi figuram in sacra Euchariis stia superesse doceat. In summa id
unum agitur, an textus ille revelationi sit consentaneus, an Uero eidem conis tradicat, an purus sit atque orthodoxus, an vero sit haereticus atque inter caetera sacramentariorum opera coli andus. In
judicio eiusmodi dogmatico sane & The logico Theologi nonnihil sumunt ab
arte critica, sed idcirco tantum, ut The logice pronun cient. '4. Nullum unquam fuit Theologicum de ullo textu iudicium, in quo miniis fuerit arti criticae loci, quam fuit in Ia
seniano textu dijudicando. Textus ille noristra aetate conlcriptus est. Nemo est qui au toris nomen, qui ejus stylum, qui vo. cum latinarum, quas adhibuit, usum eo quo scripsit tempore receptum ignorare possit. Adeo nota, ac pervulgata sunt haec omnia, ut nullus omnino locus arti criticae relinquatur.
s. Si Ecclesia de textu aliquo serret judicium illud, quod ad meram criticam pertineret, satis haberet decernere eum esse huius aetatis, hujus scriptoris, huius
styli, hujus sermonis dic. Judicium illud
147쪽
totum in curiositate qua tam & erudiatione versaretur, ad Thcologiam , hoc est . ad ipsum jus nihil faceret. Tum vero judicaret Ecclesia de re litteraria dc ex merae criticae regulis iudicaret. . Tum vero. quod homines e secta perpetuo memorant, iudicium Ecclesiae pertineret dumtaxat ad illud factum. quod nullius ςsset ad iuris controversiam momenti. Tum vero decerneret Ecclesia de Jan- seniano te Atu ex regulis criticae, quemadmodum si ex physicae placitis iudica- ,ret de origine ventorum, de causis aestus marini reciproci, de sontium ac fluvi rum origine. Tum vero Ecclesia de an senii libro iudicaret eadem plane ruatione, qua de aliquo Diodori Siculi fragmento, vel de restituendo Pausaniae lo-Co, eadem ratione, qua de aliquo Geo metriae problemate disputaret. Tum si nE Ecclesia non judicaret quatenus Ecclesia, sponsa illa unigeniti filii Dei, atque ab ipso constituta, ut doceret nos ea omnia quibus salus nostra procuretur. Iudicaret dumtaxat . ut angelici Docto ris verbis utar , in quantum es hominum congregatro, cui ex defectu humano contingere potest ut erret, neque recte judicet. Decerneret de ea controversia, qu gnon pertineret ad autoritatem sui mini
148쪽
sterii, tanquam si de aliquo Iurisiprudentiae aut Medicinae aut Geometriae libro decerneret, aut vicissim tanquam si Jurisconsulti, Medici aut Geometrae de aliquo Theologico textu decernerent. Licebitne, oblecro, illud dicere, Ecclesiam a suis omnibus Ministris eXigere , ut jurent fidem facti , quod nulliussit ad religionem momenti, de questio ne illa quet in mera critica versetur pNonne prorsus idem est, ac si diceretur. Ecclesiam postulare ut jurejurando testemur sermonem latinum T. Livii aba esse a Terentii Ciceronisque sermone, quia redolet non nihil sermonem Patavinum . qua in urbe T. Livius natus est pNonne tum Ecclesia postularet jurari in
Vanum, atque abuteretur ea autoritate.
quae non fuit ipsi credita , nisi ut de salutis doctrina pronunciaret Nonne vim ac Urannidem tum adhibere cenis seretur ad sanctissimum Dei nomen imis pie violandum t6 Quid est tandem. quod adversatius noster excipere possit adversus Com- Parationem a nobis allatam textiis brevioris qui canone damnatur, & textus
longioris Iansentani, qui damnatur quinque Constitutionibus quae vim habent amdem atque aliquis Concili canon
149쪽
Illud ne vero audebit dicere , textum quidem breviorem esse Theologicum, IeXtum logiorem non esse λ Uet, judicium quiuem de textu breviore esse Theologicum de juris controversia, &errori non obnoxium , judicium vero de longiore textu pertinere ad meram criticam de facto momenti nullius, latum ea autoritate quae obnoxia sit errori, quasi
de Hesiodi quopiam vel Homeri loco latum sui siet 8 Nonne intelligit textus hos, sive longiores illi sint, sive bre-Viores, esse aeque Theologicos, aequὰ
haereticos appellatos ab eadem autoritate.
atque ad eamdem depositi fidei servandi
necessitatem Z7. Quid vero dicet de canone . quo textus brevior damnatur λ Dicet nimiis rum in breviorem hunc te Xtum cadere etiam posse varias criticae quaestiones, sed Ecclesiam adhibita oportune& prout exigit necessitas , artis criticae peritia, serre canone Judicium de illo textu Theologicum : addet Deum . ..naturalem Ecclesue prudentiam ita dirigere ac tem perare &C. . . Sic temerare eam quam dat Ecclesia cognitionem ac βιenixam . . . . atque ita rerum futurarum seriem apte disponere, ut ex generalibus Ecclesia decretis
nihil unquam oriatur, quo iad; sides aut
150쪽
mores violari possist. Deflendet praecipuum p. iso . istud auxilium, quod promissum est.... ad- 'iunctum ad naturalem Pastorum in Con-CIlio congregatorum prudentiam, satis esse, ut stiane, prosus atque omnino ceris e
aiamur &c. Denique profitebitur Ecclesiam , si tunc necesse habet adhibere amrem legendi, grammaticam , criticam, aliquam aliam artem seu naturalem seu acquisitam ad iudicium suum Theologicum efformandum , id effecturam ea attentione, quam Spiritus sanctus in ipsa ρ, y7' Uervat. Atqui nos hoc loco verbis totidem possumus de longiore Iansienti texin tu dicere quaecumque ille dicit de breviore textu qui canone damnatur. Itaque unum sectae praesidium, unum illud adversarii nostri effugium statim evanescit, ubi paulo diligentius excutiuntur ea quae ipse tam confidenter pro
Clausula hujus secunde Partis.
Hoc igitur manet, si comparetur
longioris Jansentani textus damnatio cum ea brevioris textus damnatione quς