장음표시 사용
421쪽
tensi esse dicuntur. Certe Theodotio et interpres Alexandrinus hic nobis materiam dubitandi relinquunt, qui ruri reddunt per ποταμο , αλαμα seu αλαμακ Fueritne vero hie Abii an Chrysogorus seu Pharpar, non iudicaverimus. Denique, cum ipse l. A. negare, non possit, Bellaeam, Berotham et alia oppida, quae a Iosepho et in libris Samuelis
Chronicorumque Adraχero Sobaeorum xegi tribuantur, in
Euphratem sita fuisse obscurum esse non potest, vel ubi Soba sita suerit, si illam partem Sobaeae fuisse statuas, vel certo quo in loco sit collocanda illa d , si illa tantum in sociis et amicis Adraeteri nunieraveris. Hinc quoque clarum fieri videtur, quam infirma si obtein Cl. Λ regnum Sobaeae, cum longe opulentissimum fuerit, non posse concludi intra Palmyreno um solitudinos Non enim fines imperii Sobaeorum tam arcte circumscribendi sunt, quoniam illa ipsa oppida, quae paulo ante commemorata sunt, per Syriam opulcntissimam disseminata fuerunt Iinoque Adraeterus et suis opibus instructus, et sociorum auxiliis adiutus, bel sum Davidicum aliquamdiu sustinuit Quae Cl.
A. de Hamath Sobae protulit, cum ultra ineram coniecturam non assurgant, nec ad caetera, quibus vulgaris sententia nititur, argumenta infringenda, quicquam valeant, hic, ne Lectoris patientia abutamur, merito praetermittimus. Hoc unum addamus, pro Hamatha Soba i Par. XVIII, 3. ordine mutato, legi Sobam Hamathae. De nomine Nelibi etiamsi maxime concedamus, Sobam eandem esse, quae poste. dictast Nesibis eandem tamen esse Nesibin, quae tam celebris olim fuerit, persuadcre nobis non possiimus. Namque Stephanus de Urbibus tradit, Nesibin stam eis εν τε Πηραί τ προ τωπίγεσι ποταμ ω Haec igitur longius a Palaestinae finibus est remota, quam ut Davide bellum cum rege Ne
sibin6rum gerere posset Quodsi igitur Soba in libris Sy
rorum vocatur Nesibis, quod haud dubie de recentioribus valet temporibus, prosecto alia, quam transeuphratensis ad
Tigrim sita, Nesibis debet intelligi Atque omnino nobis
422쪽
nomen Nesibi ab initio apud Ebraeos et Syros appellat, vum fuisse videtur, usurpatumque esse de castellis et praesidiis locorum, in finibus regni, ad subitum hostium impetum reprimendum, Graeci dicunt μουρια se φιουρας Davides enim a Sam VIII, 6. I 4 dicitur in Syria Damasco na, et per totam Idumaeam bello subactam, constituisse Wxa gr. -ας. Hinc factum esse videtur, ut plura loca in locis esseuphratensibus, proprio quasi nomine appellarentur Nesbin.
Quae CL Α hactenus de Soba seu Nesibi disputavie,
in sequenti Commentatione continuantur, in qua exponit de oria bellorum Davidis eum Rege Vibeno. Primum ex loco a Sam. VIII, 9 Io et Par. XVIII, 9 Io recte videtur Vir doct. colligere, Adadeeterum regem Silae cum rege
Hamathae bellum quidem gessisse, sed quod Pars regni H
mathensis venerit sub ditionem Sobaeorum, videtur nobis mera coni bara, quae nititur partim opinione de situ So. bae trans Euphratem, partim interpretatione illius Hama. thae Sobae a Pax. VIII, 3. de quibus supra, quid sentiremus, diximus. In oppidis, quae Hamathensibus suerint erepta, numeranda putat Cl. A. Berytu et Besaia. Hoc oppidum ubi stum fuerit, aut quo nomine alias sit appellatum, pro modestia sua se ignorare fatetur. Illud vero existimat, idem fuisse, quod recentioribus vocetur Barat se mirus, in littore Suriaco maris mediterranei tum, et quod riar. XVIII, 8. Irac, et a Iosepho αχων appelletur. Primum enim Syrum interpretem sive lectionis alicuius auctoritate commotum, sive recentioris nominis perspicuitate perductum, nomen Ebraicum l. c. reddidisse per Berothaeam. Quamquam vero similius videri, in textu Ebr. suisse 'o propterea quod Perillud nomen interpretati sint ἐκλεατας πο- Deinde Saturnum, quem Beryti conditorem crediderit antiquitas, Ebraeis vocari IVP mos , as 27. Quare, neglecta punitarum Maserethicorum ratione, no-Ff meu
423쪽
men Indica te endum esse in h. e. a Litur.
Euphratem causam fuisse belli Davidici eum Sobaeis, colligit ex verbis B n2,2, a Sam.
VIII, , et Iaar. XVIII, 3. Etsi vero ipse concedit, haee ver- haese ambigua, nec satis certo dici esse, vel ad utrum Regem id consilium sit reserendum, vel qui sensus sit Φrmulae manum Euphrati itere, aliis, de finibus ad Euphratem usque proferendis, aliis, de castellis ad Euphratem minniendis praesidiisque ibi collocandis, interpretantibus sententiam tamen eorum praeterendam sibi videri ait, qui dicant, Regem Sobae transitum Euphratis sibi firmandum duxisse castellis muniendis praesidiisque collocandis, ut sibi
transitus tutus esset, eum bellum cis Euphratem in Syria gereret, cuius partem iam magnam sub sua teneret potestate. At hie Cl. A. assentiri non possiimus. Nam aut abibetenda est opinio, qua nobis regnum Sobaeorum transem phratense supra obtrudere voluit, aut certe hoc consilium
Davidi tribuendum est. Quis enim sibi persuadere potest, in Sobaeorum Rege tantam stultitiam, reique militaris imperitiam fuisse, ut nunc demum de transitu Euphratis muniendo cogitarit, multo ante Euphrate superato belloque in Syria citeriori gesto' Sed ex iis, quae supra disputavimus, probabile fieri videtur Davidem ipsum Euphrati manum iniecisse. Nee nostrae sententiae obstare putanda sunt, quae Cl. A. profert, fines agri Israelitarum etiam ante Davidis tempora ad Euphratem usque pertinuisse Montem enim Gilead, qui in ditione Israelitarum semper fuisse tradatur, Euphrati propiorem, quam Iordani fuisse, nec ultra XX milliaria Germanica ab Euphrate remotum atque Saulum, victis Hagarenis sinus Persici accolis, aliisque Arabiae populis, I Par. UI, 9. o. ultra Gileatidem, ad Euphratem usque, fines protulisse imperii. Nam primum hic locus est alimnus, et exponit tantiu de inserior Euphrate cum ta1ne
Davidea manum iniecisse Euphrati videtur alio loco, magis
424쪽
Septentriones spectante. Deinde si maxime concedaimas, inter Iordanem et Euphratem antea omnia sub Davidis suin se potestate: eo tamen a vero abhorret, qubd Davidem ad Euphratem coepissse castella munire statuamus, quae vel propugnacula finium essent, vel mercatoribus tutum praeberent commeandi locum, inprimis in illis locis desertis ac minus dultis. De numero eorum, qui in primo praefio, quod Da inde cum Syris commisit, ex Hadadeseri exercitu cediderint, auctores Paralip et Samuelis inter se sunt discrepantes. Ille enim viginti millia peditum, septem equitum cecidi se et mille currus captos esse narrat. Hic vero pro septem millibus numerat non nisi mille et septingentos. Noster Auctor recte lectionem Chronicorum praefert propterea, quod non modo Iosephus auctoritarem Chronicorum sequitur, sed Alexandrini quoque interpretes in utroque loco cum textu Ebraico Paralipomenorum admodum consentiunt. Deinde quod multis constat exemplis libris Samuelis nullam codicis Ebrate partem mendosiorem esse. Denique quod ratio 7Oo equitum ad 2Coo peditum in hoste, qui inprimis equitatu valuisse videtur, minus commoda et verisimilis existimanda est. Caeterum illos , quos Davides subnervasse dicatur, praeter centum, quos in usum suum reservarit, non esse turrus seu quatirigas, existimat Cel. A. sed, ut Uulgato visum sit interpreti, iugatis curruum equos, seu potius simpliciter equos quoscunque. Hine etiam τους subinde Ebr. vertisse πιον. Issos equos autem esse enervatos propterea, quod eos sibi nullius ustis fore cognoverit Davides, cum neque equis tum sit aratum, neque eorum usus in bello ante Salomonis quidem tempora apud Israelitas fuerit. Adde, in regionibus Palaestinae montanis equorum usum vel in arando vel in bello nullum potuisso osse. Non ita multo post Hadadeserum rebellare coepisse, multorum populorum auxiliis adiutum. Praeter enim Dirmast mrυ
gem, quem Iosephus Adadum nominet, opem tulisse Sobaeis
425쪽
quoque videri Ammonitas Amalecita; ιμι ros, aliosque. Id quod intelligi ex ariam. VIII, 2. Par. XVIII, ira ubi hostes debellati recenseantur itemque exas LXXXIII. maxime. Non esse enim putandum, a Saulo omne Amalec, rarum nomen deletum. Horum snim non modo vertu . huius Platini fieri mentionem, uiae libros Sam et Parat. l. c. sed in Arabica quoque historia, diu post natum Christum, multa et luculenta eiusdem gentis reperiri vestigia. Tum nec existimandum esse praeter illud, quo debellatum est praelio alia non accidula imo quod pluribus praeliis et varia fortuna pugnatum sit, clarum fieri, primum ex Nieolai Damasceni apud Iosephum auctoritate, qui tradit, Ada. dum multis praeliis pugnatis πο-ῖς μαχαις UΘεἰς), ad e, tremum superatum, fortitudine et opibus, caeteris Damasci
Regibus longe excelluisse. Deinde exis LX, et XLl V, qui haud dubie de hoe ipso bello exponant, intelligi stptum e. rum Israelitiearum ante illam Ioab victoriam fuisse miser. rimum, et metu periculique plenum. Fuerintne Idumaei socii Adadeseri, etsi diserte Hiltorici sacri non tradant, nisi si
Iduma i ac Damasceni, quam lectionem Syrus expressisse vi. deatur eventum tamen satis ostendere, illos ipsos uiua belli suisse socios, eum in alis Solis ab Israelitis sint de ui. in i Par. XVIII, ia. Igitur etiam Iciam. VIII, 3. pron m legendum esses TN. Manc lectionem non tantum exserie orationis colligi, sed etiam auctoritate libri Chronte et Ps. LX atque consensu των - Arabis, Syrique comprobari. Hac ipsa lettionis varietate, et geographiae inscitia factum esse, ut de ipsa Halla 4 4. ubi pugna facta esse narratur, di
erepantes orirentur interpretum sententiae. Haud dubie autem intelligi debere vallem eam, quae mare mortuum
ambiat salis illam ossicinam naturalem, quae tot Hlaestinae sussciat, propterea quod urbs quoque, quae in illo sta sitim.ctu, dieatur rrim I Ios XV, 6 a. Cui vero illa de Idu maeis victoria reportata sit tribuenda, oriri aliquam dissieultatem, Dissilias by Ooste
426쪽
tatem, quia liber Samuelis eam adscribat Davidi, Ioa Psalmi LX inscriptio , et bilam Paralipoinenorum auctor. quod si vero maxime honos victoriae recte David tribui possit, cum res sub eius auspiciis sit gesta relinqui tamen dubium, cuius sub ductu victoria sit parta, Abisaei, an Ioabi. Si quis religioni sibi duxerit dicere , alterutram lectionem
esse corruptam, aut inscriptionem Psalmi a recentiori manu esse adiectam, in qua perperam nomen Ioab tanquam clarius positum si pro Abisaei diei posse, duini quidem Ioabi pugnatum esse, sed Abisaeo quod eius virtute maxime sit
parta victoria, ab auctore Parat eam tribui. Ueruntamen
cum haee iusto artificior videri possit interpretatio praes rendam esse eorum sententiam, qui contendunt, ab auctore titulorum, quibus Psalmi inscribuntur, in Ducis nomine e ratum esse. Nam certam fidem inseriptionibus Psalmorum ubique non esse habendain. Quare haud temere in versi ne Syriaca, et Arabica Maronitio titulum Psalmi omitti . Hactenus de primo bello Nesbeno cuius exitus ruit, ut, praeter ingentia spolia, Damascene, Idumaea urbesque B Utus et Belacha sub ditionem redigerentur Davidis Ploraque omnia hic fatis speciose disputata videntur, praeter hoc unum, quod in sociis Hadadeseri etiam numerantur Amminnitae Amalecitae et Idumaei. Etenim locus a Sam VIII, I et alienus esse videtur, cum et Philistae ibidem commemorentur, quos tamen huius belli participes fuisse, ipse Cel. A. negat. Igitur cum in hoe loeo non nisi fiat enumeratio spoliorum, ab hostibus reportatorum improbabile haud est, Amaleeitas et Ammonitas, aeque ac Philistaeos ante hoc primum bellum Nesibenum victos, nune armis abstinuisse. Certe Ammonitiarum Rex in hoc ipso bello vel l ietatem eum Davide coluisse, vel saltem quievisse videtur, propterea
quod ipse Davide insignem Regis illius erga se benignit
tem praedicat Sam X, a. I ait , quae verba, si hostis Daridis ille extiterit in hoe bello longe gra-
427쪽
vissimo, vix ullum commodum possunt habere sensum melorum Psalmi LXXXIII ad socios huius belli ostendendos quicquam valere arbitramur, cum quod Cel. . alibi ipse non negat, ad bellum alterum Nesibenum, quod vocat, commode possit referri. Etsi vero Davides, cum exercitum victarem e Syria reduceret Idumaeos aggressus prostravisse legitur e ratione tamen, qua antiquissimis temporibus
hella administrabantur, alienum a vero non est statuere, Id maeos, sine societate et coniunctione cum Sobaeis, hostes Da vidis fuisse. Etenim ea calliditas illis temporibus gentium non semper fuit, ut communi conspiratione et coniunctions hostem aggrederentur communem. ad quod, nisi temporis ratio nobis esset habenda, non uno ex antiquitate petito exemplo illustraremus. Transeamus igitur potius ad alterum, quod Cel. A descripsit bellum Nesibenum miciri.
mum ex s. 83,3-9 enumerat huius belli socios in quibus praeter Idumaeos Ismaelitasque, in quorum vicinia sit
pugnatum, numerat quoque moditas, Hogarerin, Oram maritimam Sinus Persici incolontes, Gebalinos, quos coniicit, Byblios Phoenices fuisse, propterea quod ex Arabum Geographis et versione τι- ό χech. XXVIII, 9 constet BD hium Phoenices olim a loci natura dictam esse Pa h. e.
eractum montanum Ammonitas, Amalecitas incolas Arabias gente Cananitica oriundos, Philistaeos, Tyrios, apud quos tum quidem non Hiramus micus Davidis et Salomonis regnaverit, sed aut Abibatus pater aut avus Asarios. Umrum ipse non multum huic sociorum catalogo tribuere videtur, cum in sequentibus non nisi quatuor commemorat socios, quorum auxilio usi sint Ammonitae: mi. e. Aramaeam Rech berim tractus Pira enim inprimis apud Goographo Syros significare ditionem seu reminem. Hane vero Rethobum non cum Bocharto collocat in Phoenices finibus prope Palaestinam, propterea quod Syria, inter Orontem fluvium et mare mediterraneum sita, nunquam ab
Ebraeis appellata sit z N: ne ad Euphratem sitam putab; sed
428쪽
sed esse Adiabe em ad Zabam seu Lyeum fluvium sitam in finibus Assyriorum. Adiabene enim nomen esse recentius, ortum ex Syrorum h. e. lupus αἱ ρ' quoniam illius
fluvii celeritas sit maxima. Hos igitur ipsos esse Assyrios, qui Ps. 8 3 dieantur auxilium tulisse filiis Loti. b. Hadadeserum Regem Nesibenum i Par XIX, 6 ubi in versione Alexandrina haud dubie culpa librariorum pro Hirrepserit μύαλ.
e. Regem Maachas Maacham vero, quae a Chaldaeis semper reddatur E aerus, ob loci naturam non differre ab Arsbum Sthsubaca. d. Viros Tob. Sed fatetur se ignorare, quinam illi fuerint, aut ubi sedes habuerint, nisi quis huc trahere malit, quod vulgo dicant, terram obclud. XI, 3. ita commemorari, ut in Arabia sita et Gileatidi finitima suisse videatur. Nisi vero ratio orthographica obstet, se plane a sentiri Simoni, qui existimet, eandem esse, quae iam V, 13 et a Maec XII, 7. Occurrat, et a Ptolemaeo dicatur Thauba. His igitur XXXl II millibus auxiliorum a Ioabo, et Minabitis ab Abisaeo susis sugatisque, Hadadeserum, reliquae Mesopotamiae opibus adiutum, rebellandi consilium cepisse, sod Davide magno praelio esse deviitum, in quo auctor Sam. tradat, cecidisse XL. millia equitum, praeter septingentos currus, sed auctor arat numeret septem millia curruum et XL millia editum Lemonum vero Paral haud dubie esso praeserendam propterea, quod non modo consentiat Iosepho, sed emo libri Samuelis etiam rei naturae repugnet. Nam que eum idem Iosephus tradat, in exercitu Syrorum nonibs dena fuisse equitum millia credibile non esse, ab Israelit rum pedestri exercitu tantam equitum stragem editam esse. At sibi videri utrumque librorum sacrorum locum esse corruptum et legendum esse qualis inta millia equitum pedi tumque. Cum enim hostes inprimis equitatu valuerint vix esse credibile, ab Auctore Pars equites in caesis omitti De diverso numero in qui in vimque Historico sacro
429쪽
est, qui vel eurrus, vel equi, vel psit s esse possint utramqualectionem ita inter se conciliari posse, ut dicatur, in Paralbpomenis simpliciter esse equos, sed in libro Sam ex Arabum usu intelligi equorum deradat. Septingentas enim equorum decadas admodum ficere septem equorum millia Ne tamen improbabilem Iosephi esse interpret,eionem, qui equites intellexerit. Hamnus. Progrediamur
ad Commmtationem XIV. de Chronologia Mosis anta Dilaesum. Ab initio statim obiter perstringit ridiculum e
rorem eorum, qui, ut Patriarcharum longam vitam ad n strum viveodi modum accommodarent, ausi sunt comminisci annos lunares, seu mentes. Cum Chronologia antediluvi na multum habet di incultatis propter diversitatem numer rum, quos librorum divinorum exempla Ebraica, Samarita. na et Graeca sequuntur, viris doctis aliis textum Ebraicum.
aliis alium praeserentibus noster et Auctor quidem non negat, in textum Ebr. interdum vel incuria vel infestia li. brariorum errores esse inductos, sed tamen in universum ubium caeteris praeserendum esse iudicat, propterea quod xynunquam ne teite incedat, sed vel Graeco vel Samarit, no conveniat a quod lectiones Graecae ac Samaritanae, cum e systemate nepetarum hypothesium ortae esse videam tur merito debeant suspectae videri. Ut enim Graeciam terpretes neminem Patriarcharum sumant sobolem procre, re potuisse ante centesimum et quinquagesimum aetatis almnum ita Samaritanus videatur latuisse, neminem postem. tesimum quinquagesimum annum patrem fieri potuisse.
Utriusque errorem, si illis fuerit recte refutavit Ces A. et quod Graecus Pentateuchi interpres, alias laude boni imterpretis dignissimus, ad Aegyptiorum historiam Mosem ae- commodet et corrigat 4 quod praeter versiones Chaldai. eam, Hierosolymitanam, Pseudolonathanis et Arabicas etiam Onhelosus, Syrus, Symm inus, atque Hieronymus, cum textu Graico consentiant, atque ipsi mi es Samarisani seculi quarti mirifice Disiligo b c oss
430쪽
mirifice comprobent numeros Ebrateos, teste Hieronymo
in Quaest ad Gen. V, P shquod Uσεπι, ubi non abrariis sit corruptus et ad chronologiam LXX interpretum reformatus, proxime cum rationibus conveniat braicis. Hunc enim Arch. VIII, 3, I. cum narret, templum Salomonis aedificari coeptum 3IOa ab orbe condito, et anno i 442 post diluvium luculenter diluvium ipsum ponere in anno mundi i 66a quae ratio non multum a sit ab Ebratea; 6yuuod versio Aethiopua, cum alias Graecos κατα ποδα se. quatur, diversam tamen a Graeca chronologiam habeat; quod ratio consilii appareat, quare ab tar textu sit re- regum veluti Samaritanus dericio annis, quos post filium natum vixit Iaredus demit quinque, ne ex chronologia Samaritana vitam ultra diluvium protracturus esset Iaredus. Deinde dissensum Graecorum in annis Methusalae, non casus asse, sed consilii et correctoris. Quodsi enim Methusalagoa annos, uti Graeci habent, post Lamechum natum ubxerit, sequi, ut ille quatuordecim aut viginti annos ultra dilinu brim vixerit. Sin vero numeros Ebraeos sequaris, eius diem supremum in ipsum diluvii annum incidere. Igitur Graeciam interpretem Videri numeros mutasse, ut vel chro- nologiam Mosis refingeret ad somnia Aegyptiorum , vel, qui et Ioseph suerit error, totum humanum genus inund tione aquarum deletum esse negaret. Certe textum Grae- eum hic esse corruptum, intelligi primum ex versione Aethiopica quae cum ex Graecis sit facta, tamen plane hie eum Ebrateis consentia numeris. Deinde quod textus Samari tanus, qui nunc quidem eum Graecis in sexagenario nume. ro consentiat, Hieronymi aetate admodum cum textu Fhrai. eo, qualis nunc sit, convenerit. Nec tamen esse existimandum, omnes hie varietates consilio esse factas, sed non l. Ias etiam librariorum culpa et incuria irrepsisse velut ii, codicibus Samaritanis, in aetate Iaredi omissum esse numerum centenarium, lapsu librariorum, propterea quod ipsa hie inter se Ebraica exempla discrepenti