장음표시 사용
171쪽
Postreinb si sensibilo esset de clientia rationalis,uci se haberct tanquam cius differentia,& hoc non:
quia difforentia non latius patet eo, cuius est differentia,sed illi ioli conuenit: scnsibile vero latius extenditur quEm rationale, cum etiam brutaSconueniat : vel tanquam genus, & hoc etiam non, quia rationale citet species constans genere & differentia: quod tamen absurduni est, tum quia species non est differentia Ipc ci. rationale vero est differcntia hominis , tum qu a do i pia differentia rationali s eadem quaestio recurrercs,ac de ipso rationali an includeret
essentialiter diffcrentiam superiorem quod fugiendum est z eugo insibile non potest esse deessentia
rationalis. mobiicies primo: Vniuersale debet esse de essentia inferiorum : sed disterentia superior, Verbi gratia sensibile, est aes id uniuersale continens sub se differentias, puta rationale, & irrationale tanquam inferiora:cigo differcntia superior, v .g. iensibile est de essentia inferiorum , videlicet rationalis, & irr tionalis, Qivaquid sit de maiori, responcto negatione mitioris, differcntia enim superior est tantum uni-uςrsalis respectu generis cuius est differentia, & iis quae sub ipio continentur, de quibus praedicatur, tanquam pars Mentialis respondens formae, verbi gratia, sensibile respectu animalis, & speciebus eths1pecierumque indiuiduis, non vero respectu differentiarum Inferiorum, puta rationalis Sc irrotionalis, proindeque non debet in illarum differentiarum
Rursus obiiciq1 Yt supra de genere. Differentia su eerior non praedicatur de inseriori accidetario, v.g. sensibile de rationali, qui sensibile non est accidens
172쪽
rationalis: ergo prςdicatur essentialiter,proindeque pertinet ad essentiam eius. Simpliciter neganda est consequentia : neque enim proprie differentia superior praedicatur accidentario,aut essentialiter de inferiori, put sensibile de rationali, sed identice tantum 2 materialiter, ut diximus iupra de genere comparatione differentiarum, U. g.de animali, comparatione rationalis vel irrationalis. - . l
Atque iuxta illud explicari debet Aristoteles, si quando dixerit differcntiam superiorem praedicari de inferiori, dc in illa concineri, ipsum scilicet, non loqui deformali predicatsone,& essentiali continentia,sed tantum de materiali ct identica, de qua nulla hic mouetur difficultas ed tantum de priori.
Virum disserentia illa sint reales, quae per negationem
OVardam disserentiae per affirmationem exprimurnur,ut sensibile rationale: Aliae per negationem uti ensibilla irrationale: priores effereales omnes fatentur,dictitatio tantum est de postcriori
Nihilominus constanter asserimus eas quoque esse reales,quia species reales constituunt, & ab aliis resit et distinguunt,ut insensibile plantam, & irr
Quaeres, quare eiusmodi differentiae per negationem exprimantur λRespondeo , quia nobis secundum se sunt incognitae: facilius autem cognoscimus,quid res non sit,& per negationem,quam quid sit, dc per affirmatio-
173쪽
nem, Verbi gratia, promps.s intelligimus Deum esse infinitum, incorporeum, immutabilem, in comprchcnsibilem, & caetera eius attributa per ne gationem cxpressa, quam quae sine eius perfectiones de attributa affirmativa.
' De oppositione disserentiarum.
Nox ndum primo oppositiouem nihil aliud esse
quam repugnantiam duorum inter se,ut infra fusilis ostendemus. Notandum secundb oppositionem uniuersim esse quadruplicem. Prim, dicitur contradictoria, quae consistit in anfirmatione , & ncgatione eiusdem, & cuius terita- . Dus unus est,non ens,Vt homo, non homo. lSecunda est priuatiua inter formam,& eius priuationem,ut inter visum, & caecitatem. Tertia cst reiatiua , quando unum refertur ad .
aliud, ut pater ad filium. Postrema cst contraria inter illa, quae sub eodem 'genere posita maxime distant, ut inter calorem, de 'frigus, quae sub eodem genere qualitatis patibilis constituuntur, maximeque a se inuicem distatat. Notandum tertib hanc postreinam oppositi iacm contrariam cise duplicem: unain proprie dictam inter illa quae sub eodem genere polita maxime distant, Jc apta sunt se inuicem ab eodem subiccto expcllcre, ut calor, 3c frigus supradicta: aliam impropriam inter illa quae quamuis sub co-
174쪽
dein genere constituantur, maximeque inter se distent,non pollunt tamen se ab eodem subiecto elicere,ut rationale,& Irrationale ex infra dicendis. Hispositis, sit Prima propositio. DIfferentiae sub eodcm genere positae,verbi gratia,rationale, & irrationale, neque contradictorie, neque priuatiue opponuntur. Probatur: contradictoriae oppositionis unum ex tremum est non ens, priuatiuae Vero est tantum priuatio entis,& non aliquid positiuum: atqui differen tiae sub eodem genere positae,Vt rationale, irratio nati dion ita se niuent,sed ambae sunt reales,& positiuae , ut constat ex postremo articulo quaest1onis praecedentis:ergo neque sunt Ontradictorie, neque priuatiue Oppo1itae. Secunda propositio.
NEque etiam differentiφ sub eodem genere
positae habent oppositionem relativam, quia una, verbi gratia rationale non refertur ad aliam, puta irrationale, sicut pater refertur ad filium: neque contrariam proprie dictam, quia se non possunt ab eodem subiecto expcIlcre : Verbi gratia, ravi opale nequit expcllere irrationalc ab co subiecto in quo est, sicut calor expcllit frigus a subiecto illo in quo recipitur, dc vicissim ab eo elicitur, quod tamen ex dicti 3 requiritur adpcrsectam oppontionem contrariam: scd solum opponuntur illae differentiae impropria contrarietate, tum quia nulli alia superest oppositio caeteris reiectis : tum quia illa impropria contrarietas ex dictis inco solum sita est,qubd duo entia realia sub eodem generς
175쪽
polita maxime ab inuicem distent,quo modo se habent disterentiae sub codem genere collocatae, V Drationale;& irrationale: cum & sint entia realia ex
dici is,& sub codem genere constituantur, maxime denique distent, nihil si quidem est quod magis di . stet a rationali, quam irrationa,e, Δ vice versa. Obiicies. Substantiae nihil est contrarium apud Acistotelem in Categoria cap. de Subst. atqui differentiae oppositae,v. g. racionale , & irrationale sunt substanti .ergo non sunt contrariae. Distin quo maiorem : Substantiae nihil est contra rium propria contrarietate,concedou repraaMςgOα quo modo differentia, oppositas. v. g. rationale,&irrationale diximus esse contrarias. Obiicics prae turea, contraria pollunt eidem subiecto inesse, ted asste sentiae ops o litae,v. g. rationale.& irrationale non possunt eidem 1ubiecto imile:ex-go noti sunt contruis i Eodem modo maior distinguenda. Contraria pollunt eidem inesse subiecto . propria transieax. mi
propria nego, Vt lunt differentiae oppolitae.
trum disserentiae suscipiant intensionem, ct remissionem.
otandum est ea tantum suscipere intensonti IN & remissionem,quae augeri,& minui possidiat, ut calo secundum gradus,quia interdum plures, n-terdum verb pauciores eiusmodi gr dus continet. Hinc ad quaestionem propositam G Resipolideo, differentias neque intensionis, neque r*vissionis ςiso cap ces, quia non sunt in γ
176쪽
dum cum pluribus, interdum vero cum pauciori bus gradibus. Author est Aristoteles 8. Metaphysicap. 3. textu IO. Vbi generatim docet rerum clientias Instar numerorum esse indiuilibiles, adco ut siquid ab ipsis detrahatur, vel iisdem adiungatur,illi co eas mutari necesse sit, quod usrum non ossiet, si differentiae possent nouum essentiae gradum acquitare,& aliquem rcccnter depcrdere: crgo differcu-xia' , nec sunt in ensioniS, nec remissionis capaces. Vnde intelligis quantum ad principium ratiocinandi omnes homines aequalis csse perfectionis, .nec in eo Vnum aliis praecellerc, cum sit essentialis hominu differentia: ideoque si contingat ut vere contingit) Vnum alio persectius, & magnificentius ratiocinari, id ad meliorςm organorum apparatum quo actiones adimae, corporis vinculis adstrictie, . dependent) reuocandum essς, non vero ad melius perfectiusque ratiocinandi .principium. Hactenus
' De nominest varia acceptione Propri'.
ΡRoprium idem est ac quod cuique rei est peculiare Varijs modis sumitur: prunb qua temis tu no opponitur, quo sensu quis dicitur dMN9prus
ι x Secundo, quatenus opponitur communi, & illud duplex, ciuentiala, quo pacto disserentiae, iterh-que definitio dicuntur propriae: α accidentatium quod a Porphyrio quadruplex tintur.
177쪽
unt tantum specieι,non toti, id est,non singulis indiuiduis,nec semper conuenit, Vt esse medicum, intellige per artem, quo pacto solis, sed non omnibus hominibus conuenit. Dixi per artem: belluae enim ipsae, instinctia quodam naturali, certis quibusdam remediis, &herbis suas aegritudines expellunt, sibique medentur, sed
Secundo, sumitur Proprium pro eo quod toti sed non soli conuenit,Vt homini duplici pede incede- rc : hoc enim alii s conuenit etiam animalibus, licet in omnibus semper hominibus ex naturae decreto
Verum haec acceptioProprii valde est impropria, cum potius proprium iit aliquid commune multis, quani alicui peculiare,contra expressam Aristotelis sententiam, qui perpetuo asserit proprium ei tantum debere conuenire,cui dicitur proprium. Tertio, accipitur pro eo quod toti oli speciei conri Uenit, non tamen semper, sed stato quodam,& determinato icmpore, ut canescere hominibus non quidem in pucritia aut iuuentute, sed in senectute, nili Per accidens, & contra naturae intentionem, Idcoque tanquam monstrum contrarium contingat: siccnim Albanorum pueros statim in luccm editos referunt aliqui carios apparuisse, quod propterea tanquam inusitatum inter prodigia repositum cst, idemque citam in quibusdam usu deprehensum mille permulti assarmarunt. Occurres, aut hic canescere sumitur pro potestato eanescendi, scu ut alii loquuntur, in a primo, aut pro actuali canitie, seu ut alii dicunt, in astu secundo: si in actu primo , conuenit semper,
quia semper in hominibus est potestas canescendi: Κ iij
178쪽
si pro actu secundo, est accidens commune, sicue actualis risus est commune hominis accidens: ergo nullo modo sumi potest cancicere tanquam proprietas huius tertii modi. Praetermissis aliis leuioribus responsionibus breuiter reipondeo ad antecedens, eanesccre hi lumipro potestate cum requisitis dispositionibus ad canes endum, quo pacto somini in sola senectitic, saltcm ordinarie conuenit: non autem pro potestate remota. h. ipsa natura prout potest tales dispositiones acquirere,ex quibus oritur canities, quia sic omnibus hominibus,& omni tempore congruit, Vprecte probat obiectio. . Quarib,& maxime proprie accipitur proprium, pro eo quo obl=eciei oti, emper conuenit ut homini posse ridere, quia solus homo riderc potest, nul liisque est qui omni tempore non habeat ridendi facultatem. Atque de hoc postremo proprio sumus dςinceps acturi.
ΡRoprium existere ab omnibus conccditur,& Ω-tis intelligi potest ex quaestione supcriori.
Duplexvcro est costitvcndum ut patet ex disputatione de univcrsalibus in communi alacrii generi- eum,quod gencri tribuitur,& omnibus inferioribus eius, ut mortale viventi, & singulis cius speciebus, syccierumque indiuiduis: alterum quod uni tantum speciei, dccius indiuiduis conuenit, ut hinnibile equo in communi,& singulis equis in particulari Quaerunt etiam hic nonnullii cauiam cssicies
179쪽
tem, Jc originem proprietatum, sed tota haec quaestio physicae est considerationis, & idco ad illam remittitur.
De essentia Propri'. ΡRoprium quarto modo a Porphyrio sumptum
de quo hic tantlim agitur)dupliciter non secus ac alia uniuersalia potcst definiri, essentialiter, scibiacet ac accidentaribressentialiter his verbis, Proprium est uniuersale aptum inesse subiecto is iuersali, cr iis qua sub ipso continentur accidentario . ct reciproce. ac- cidentaliter verb per proprietatem hoc pacto, Proprium est uniuersis quod potest praedicari de subiecto uniuersali, iis quae sub ipso continentur in quale accidentarium es reciprocum Quod si aliquis velit has definitiones ad tol im proprium genericum restringere per iubicctum uniuersale genus interpretetur: si vero velit eas soli proprio spccifico accommoda-rC, e contra per subiectum uniuersale speciem intelligat. Dicitur: utem primo proprium uniuersale,in quo conuenit cum aliis uniuersalibus, & ab indiuiduo distinguitur. Dicitur secundo, aptum praedicari de subiecto universati siue Argentu Hespecies, ut duplex proprium constituatur, genericum scilicet,& specificum. Tertili,ponitur in quale ad distinctionem generis, speciei,quae praedicantur in quid de suis inscriori-hus,ut supra tradidimus. Quarib additur accidentarium ad discrimcn disterentiae, quae in quale quidem praedicatur, sed essentiale.
180쪽
Denique adiungitur reciprocum ad dissercntiam Communis acci lciatis, quod non praedicatur reciproce , ut infra docebimus. obiicies, si proprium praedicetur accidentarid . non est uniuersale, sed consequens falsum secundiim nos : ergo& antecedens. Maior probatur. Quod non praedicatur synonyme non est uniuersatu: sed si propriumpraedicetur accidentario non praedicatur synonyme, nam synonyme praedicari est praedicari secundum cssentiam , & non per accidens : ergo si proprium praedicetur accidentario, non erit uniuersale. Eadem obiectio fieri potest de accidente commUni. Respondeo, negando maiorem vel potius distinguendo eius probationem,si proprium praedicetur accidentario, non praedicatur synonyme, sy nonymia essentiali, concedo : synonymia accidentali nego quς utraque synonyiri a sufficit ad uniuersale
QUAESTIO POSTREMA. De affectiombin Propri . ARTICVLVS PRIMUS. De distinctioneproprietatis asuo sublesto. Nonnulla sunt de distinctione variisque eius
generibus praemittenda. Primum qistinctionem gencratim ellia duplicem, Unam, quae antecedit oporationem intellectus: alteram quae cius tantum adminiculo perficitur. Prior in iis locum habet,quae per naturam distinguuntur,Vt homo,& equus: cstquc duplex,una reη-m inter illa quae mutuo separantur, ut inter lignum