장음표시 사용
201쪽
de Categoria. QVAESTIO SECUNDA .
inoniam non multa occurrunt de synonymis
dicenda,ideo hac indiuisa quaeitione commode comprehendentur. Synonymum ex vi vocabuli dicitur, quod via cum nomine habet naturam communem, ut supr1 indicauimus. Duplex synonymum, alterum essentiale, alterum in cidentisse:emcntIale, quod sonuenit secundum nomen, & naturam, inferioribus essentialiter partIcipatam, ut animal respectu hominis, de bruti quibus essentialiter communicatur. . A.identale vero est illud, quod conuenit secun dum nomen, & naturam, sed accidentarib tantum participatam, Ut proprium, verbi gratia risibile comparatione hominis, 3 acciden S commune,Verbi gratia album respectu parietis, quia risibile conuenit quidem homini secundum naturam, scd accidentario participatam,idem de albo respectu parietis dici debet. Definitio synonymorum haec traditur ab Aristotele in ipso primo cap.suorum Antep. non masunt
quorum nomen idem est, ct ratio essentiatis nomini re pondensplane eadem Vt homo&brutum, quibus conuenit idem nomen animalis,&in quibus natura tali nomine designata pariter includitur. Circa hanc definitionem.
Notandum primo ut supra de homonymis diximusὶ hoc loco tantum definiri synonyma significa ta, seu synonymata, quae scilicet in aliquo comuni Domine,Wnatura conueniunt, hoc enim fert allata
202쪽
dcfinitio: non verb significantia, quae dicunt homen commune multis, & secundum illud naturam aliquam aequpliter ab ipsis participatam, ut intelligitur exeptis appositis dc animali, risibili albo, &C.
Notandum secundo, non definiri nudas voces, sed res & naturas,quatenus in aliquo communi nomine , & natura eodem nomine designata, conueniunt: par n. est ratio ac de homonymis, quae sic fucrunt ab Arist. definita,ut probauimus. Notandum tertio, cxpresse Aristo t. positisse, n hac dcfinitione, nemini respondens est ea dem : fieri enim potcst, ut aliqua inter se synon vine conueniant, V. g. homo& mutum quanquam diuersas habcant naturas, nam alia est natura b uti,
alia hominis, quae nihilominus sunt synonyma: ideo tantum, quaa non habent diuersam csmiam animalis, in quo dicuntur synonyme conuenire. C ter im cima synonyma sint homonymis opposita, habent proprietates omnino oppositaS, quae proinde facile intelliguntur ex ipsis homonymorum affectionibus, supra a nobis expositis.
ΡAronyma apud Arist. ea sunt, quae ab uno aliquo appellationem sortiuntur, & solo casu, Micrminat1one ditarunt: ut Grammaticus h Grammatica , Logicus 1 Logica, fortis a fortitudine, de sic de caeteri S. Diuiditur primo paronymum,seu denominati uti, in paronymans, seu significans, & paronymum paronimatum, scii signissatum, ut iupra de homo-
203쪽
nymis, Ec synonynus diximus.. Paronymum paronymans, informa denominans, ut fortitudo, quae denominat fortcm. Paronymum Vero paronymatum, ei s i a qua denominatur, Vt homo, qui a fortitudine denominatur forti&.
Vnde paronymum tribus modis accipi potest; primo pro significante,&denominante forma, pia ta fortitudinc. 2. pro re significata, dc denominata puta homine. 3. pro aggregato ex fornia denominante, & re denominata, puta fortitudine,& homine, ex quibus consurgit sortis :& hoc proprie dictum paronymum, Ut potet quod proprie oritur ab aliquo, &ab eo dedominationum mutuatur, a quo tamen secundum calum, & terminationem discrepat, v t fortis dicitur a fortitudine, ab eaque appel lationem accipit, variumque casum, & variam ab
Rursus paronymum proprie dictum, seu concrctum diuiditur in paronymum substantiale, O
Substantiale dicitur quod desumitur ab aliqua seubstantiati forma quae non se habet ad modum adiacentis alteri, sed reipersesubsistentis, ut homo qui dicitur
ab humanitate, tanquam forma substantiali denominante, ipsi tamen homini instar accidentis ne quaquam adiacente, sed per se subsistente. Accidentale vcro, quod desumitur ab aliqua accidentali forma, quase habetper modum adiacentis subiecto, ut album , quod desumitur ab albedine, quae cst forma quaedam accidentalis ipsi subiecto, V. g. parieti adiacens. , Nec rationem video, cur nonnulli prius illud pa- OnImum,nempe substantiale,reiiciant,cum ci tota
204쪽
conueniat paronymorum definitio ab Aristotele tradita, quippe quod ab aliquo deducitur, Sc ab eo
differt caua,&terminatione,ut homo ab humanita trianimal in animalitate,& sic dccaeteris.
Nisi forte quis dicat, ex mente Aristotelis deside
rari ad rationem paronymi, ut forma denominans sit extra essentiam rei quae denominatur , cum tamen nec humanitas sit extra cisentiam hominis, nec animalitas extra ossentiam animalis, Sed hoc non
videtur posse colligi,ex verbis ipsius Arist.proindeque gratis &absque ullo fundamento fingitur. Quines, quomodo humanitas dici possit forina
hominis, & animalitas animalis. Respondeo sumendo nomen formae late, pro eo omni,quod rem constituit, & denominat formali 'ter, quia re Vera humanitas est id quod formaliter constituit, & denominat hominem, & animalitas animal mon vero sumendo stricte pro ea parte in Completa, quae cum materia totum corripositurncanstituit,ut est anima rationalis, quae cum corpore totum hominem componIt: quo pacto reuera humanitas & animalitas non sunt formae, quia humanitas, verbi gratia, non tantii dicit animam, sed totum quod est in homine, in abstracto, seu, ut lo quuntur, per modum formae simplicis. . t ' c 3. Dividitur Paronymum in tria membra, in paronymum reipla,scu significatione tantumnon Vo- celaronymum Voce, non re, seu significatione, &paronymum re,seu lignificatione,ac voce simul. Paronymum re ipsa tantum, seu significatione, non Voce dicitur,quando unum ex alio deducitur ra
tionesignificationis, qua in eo est, quo pacto Virtus&st idiosus dicuntur esse paronyma, quia a Virtutis significatione desumitur studiosust dicitur enim
205쪽
studiosus, qui virtutem colit , & ea praeditus cst;
quanquam tamen in Voce non conueniant, cum alia voce virtus,sia studiosus exprimatur. Paronymum Vero Voce, Sc non significatione iblud est, quod deducitur ab aliquo ratione vocis, quam-
mssigni aliost diuersa, quomodo se habet studium,& studiosus, qui a studij voce studiosus dicitur, licet alia sit significatio studij,alia studiosi, studium enim
diligentiam,studiolus vero eum significat, qui colit virtutem, non qui solam diligentiam ad hi t. Paronymum denique significatione,& vocc simul, illud cst, quod ab alicuius voce, es significatione desu-- mitur, ut se habet fortis, & fortitudo, quia sortitudo dat denominationem forti, & fortis 1 lignificatione fortitudinis deducitur,fortis enim dicitur qui fortitudine praeditus cst. Paronyma sic ab A rist. definiunthr,loco citato,paronyma sunt , qua ap uno aliquo deducta varie commutantur, seu variam habent terminationem, diuers-que,modo definunt, atque huius conditionis desectu. mulicr murica, seu quae c&llet musicam, non dicitur paronymum respectu musicae, quia codem modo terminantur ac desinunt, nimirum in A.
Quieres primo,An paronyma significantia fuerint definita,an vero signi fi cata. Respondeo,esic fignificata, proboque,ea paronyma definiuntur ab Aristotelc,quae ab aliquo deducta variam sortiuntur terminationem: atqui id propriὸ competit paronymis significatis,non autem significantibus, quia haec ex aliis non seducuntur, sed ab ipso priora derivantur , ut cx dictis sufficien er percipitur : ergo paronyma significata fuerunt ab Arist. definita, non autem signi hcantia. Quaeres secandb utrum hoc loco definiantur prae- . M
206쪽
dicta paronyma,' quatenus sunt reS an quatinus Mo
Respondeo, definiri quatenus sunt res vocibus
Probatur: definiuntur hoc loco paronyma JAristotele, quatenus ab aliquo appellationem sortiuntur , sed hoc illis conuenit, quatenus sunt res vocibus significatae , non' quatenus voces simpliciter: quia re vera ipsis reS ab aliis deducuntur, ab iisque nomen accipiunt, non Vero Voces tantum:ergo paronyma hoc loco definiuntur ab Aristot. quatenus sunt res,& non quatenuS purae VoceS. Nec urget quod hic paronyma definiantur, quatenus casu differunt ab iis a quibus deducuntur, quod vocibus proprium est: si quidem hoc tantum arguit non res ipsas sine Vocibus, sed per voces cxpressas,& carum ratione, casu, & terminatione dinierentes, definiri. Nullae sunt paronymorum affectiones in quibus explicandis operae pretium sit immorari, quapropter ad analoga progrediamur.
De Analogis. in mulsAristotelis nullam analogorum men tionem fecerit, quia tamen medium tenent intcr nomonyma , & synonyma maximique sunt momenti ad ablolutamCategoriae tractationcm,idcirco hic nonnulla de illis adiuemus.
De nominect varia acceptione Analogorum.
logum proprie siguificat proportionem&similitudinem, quae inter aliqua intercedit.
207쪽
Generatim loquendo usurpatur tribus modis, duobus proprie, tertio valde improprie M abusitie. i. Acceptio propria eth illa, secundiim qu m dicitur Analogum, quod multispotest attribui, quatenus ad
unum referuntur,ut sinum attribuitur animali,vrinae,dietae,&deambulationi quatenus ista tria posteriora urina diaeta ct deambulatio ad animal referumtur,cuius vel significant, vel efiiciunt sanitatem: re hoc analogum dicitur attributionis. /χ. Acceptio est, ut analogum Illud dicatur, quod multasignificat propter aliquam proportionem,quam ha' bent interser ut se habet pes remectu pedis hominis, motis, & scamni,quia tres eiusmodi pedes pedis nomine donantur, propter aliquam proportionem quam inter se seruant, ut scilicet quemadmodum pes hominis dicitur cssc pars eius intima ad eum sustinendum ordinat ita pedes montis, &scamni Sut infimae eorum partes quibus fulciuntur, & consistunt, &eiusmodi analogum dicitur proportionis. 3. Eaque impropria analogorum acceptio est illa qua sumunturpro iis qua quamuis secundum nomen, stessentiam multis conueniant,existunt tamen perfectiori modo in uno, quam in aliis: quia cum nobiliori differentia coniunguntur. Eo sensu animal dici potest analogum respectu hominis & bruti, quia licci secundum nomen & essentiam ipfis conueniat, nobiliori tamen modo existit in homine, qu1m in brutis eo quod cum differentia hominis, quae dignior est brutorum differentiis, coniungatui: & haec voca tur analogia inaequalitatis qua diximus impropriam esse & aDusiuam i quia vera synonymia est, v t vid re est in exemplo allato, de animali, quod constat non proprie analogice, sed vere synonymo homini S bruto competere, hanc itaque acceptionem
208쪽
nihil moramur, sed ad propositum regredimur. a. Igitur utrumque analogum tam attributionis, quam proportionis,bifariam accipitur, primo pro analogo,quod plurib. tribuitur, & multa dcnominat,&dicitur analogum analogans, seu significans,χ. sumitur pro rebus denominatis, quibus analogum analogans tribuitur, & vocatur analogum anaisga tum seu significatum: prioris exemplum sit. sanum, Iosterioris animai,deambulatio,Vrina,&c. quae fani
ALiqua analoga dari costat, superest ut illa suas
in species distribuamns, initio ab analogia at- Mibutionis sumpto.Quod ut fiat commodius. Notandum est ipsa analoga attributionis alio nomine vocari analoga a causa vel ab uno, ct ad unum, . eo quod dicantur ratione unius ad quod referuntur, quod proinde dicitur illorum causa, sic urina. potio & deambulatio sunt analoga sanitatis,quia ad num referuntur,scilicet animal,quod Illarum causa est,& ratio cur sanae appellentur. Hinc iuxta quadruplex genus causa materialis, formalis efficientis, & finalis quadruplex statuitur analogum attributionis, scilicet a causa matcriali, formati,cfficienti, dc finali. Analogum attributionis a causa materiali si tale detur,quod non puto) dicitur esse, c mi multa ad
Vnum Ecferuntur, tanquam ad suam causam mciterialem , dc subiectum , ut secundum multos se habent substantia Sc omnia accidentia , quia haec ad illam tanquam ad suam causim materialem, dc sub- .
209쪽
iem1m,in quo recipi debeant reseruntur: sed hareanalogia proprie eli synonymia, ut probabitur inferius.
A nalogum a causa formali illud quod multis
conuenit, quorum unum, Vel plura dicunt ordinem ad aliud , tanquam ad causam formalem, .la exemplarem: quo modo homo dicitur analogum reipe ctu hominis vivi,&picti, seu adumbrati;quia hic ad Illum refertur,tanquam ad exemplar, cuius iuspectione, dc imitatione prodierit. A causa e ciente,quod multis tribuitur, quoruVnum, vel plura ordinantur ad aliud tanquam ad causam essicientem alicuius effectuS, eo modo me . dicatiuum dicitur analogum respectis medici,libro-Tum eius,& iustrumentorum , quia tam eius libri quam instrumenta,ideo medicativa dicuntur, quia ad ipsum medicum referuntur, qui est illorum causa essicieno,ipsa ad medendum ordinans. Denique a causa finali , quoa multa significat, quorum Vnum vel plura referuntur ad aliud tanquam ad finem: quo pacto praedictum sanum dicatur analogum resipectu animalis,potionis,& deambulationis, quia haec duo posteriora ad animal reseruntur,tanquam ad causam finalem, propter quam instituuntur,ut iam diximus. Rursus aΙii diuidunt analogiam attributioni manalogiam attributionis intrinseca cr analogiam attributionis extrinseca.
Analogiam attributionis intrinsecae, eam Vocant, in qua ratio essentialis analogi , per nomen significat participatur essentialiter & intrinsece ab omnibus inserioribus analogatis,licet in uno indepeta, denter & in aliis dependeter existat,ut ens,inquisit, respectu substatiae accidentis, quia ratio essentialis
210쪽
entis, tam in substantia, quam in accidente, intrin- ω &essentialiter includitur, licet in substantia independenter, in accidente vero dependenter a substantia existat: sed ut hoc gratis adferunt suae proba- ione, sic gratis negetur sine timore. Analogiam verb attributionis extrinsecae dicunt eam esse,in qua ratio essentialis, per nomen analogisgnificata, cst tantum essentialiter in uno inferiori, in aliis vero dutaxat extrinsece,&quatenus ad prius illud referuntur, quod proinde vocari solet praecipuum analogatum ut sanum, quod soli animali intrinsece & essentialiter in est,potiona verb,utinae, &deambulationi, catenus tantum quatenus ad ipsum animal reseruntur,& ad eius sanitatem ordinantur,
ut iam multoties docuimus. - fl
Quod spectat ad analogiam proportionis, duplex illa constiintuitur, ex communi opinione, Vna extrinseca&tota metaphorica, atque transalitia, altera intrinseca es essentialis. Extrinseca, ct metaphorica, cst ea iniqua ratio per nomen designata,reperitur tantum in uno inferiorianalogato citentialiter,in aliisverb duntaxat extrinsece, & per quandam metaphoram, ac transationem , quomodo ridere dicitur analogum, respectu hominis, pratorum,&sortunae, quia de tribus illis praedicatur,rectequedicitur homo ridet,prata ridem,&fortuna ridet,tametsi ratio est hitialis risus,eisentialiter tantum sit in homine,in aliis uero metapho, rice sol im, & improprie,seu per quandam propOT tionem, quod quemadmodum hominis risus, signum est alicuius hilaritatis,in eo existentiS,ita pratorum & fortunae risus, designet aliquam in illis amoenitatem, dc iucunditatem. Intrinseca verb,seu essentialis, ca Vocatur, in qua