장음표시 사용
211쪽
ratio per nomen significata, est essentialiter in omnibus analogatis, Ut se habet principium, respeotu sontis,unitatis,& cordis, quiaΤatio essentialis priocipi, in omnibus illis essentialiter repexitur, & tantum dicuntur analoga, quatenus aliquam inter se proportionem seruant: eodem etiam modo, pes dicitur analogum, respectu pedas hominis, pedis montis, & pedis scamni, nam in Illis omnibus vera existit ratio pedis,ita tamen denominantur propter aliquam proportionem quam habent inter se ad sua substinenda subiecta, ut superius diximus. Verum,utrum sit veritas in exemplis allatis, nec-nc hoc loco nolim accuratius expendere: dixerim tamen nullam plane videri admittendam eiusmodi analogiam, in qua ratio essentialis, sit essentialiter in omnibus inferioribus, sed eam esse veram synonymiam, quia nihil aliud postulat synonymum, nisi ut conueniat secundum nomen, dcelsentiam nomini respondentcm, seu ut ratio eius essentialis essentialiter reperiatur in omnibus inferioribus, ut ex supradictis liquet.
ANalogorum hanc habe definitioncm. A L-
gasunt quorum nomon commune est, ratio vero nomini respondens,partim eadem,partιm diuersa. Ponitur primb , nomen commune, In quo conueniunt analoga cum homonymis,&synonymis,quia tam homonyma quam synonyma, habent nomen. commune, ut apparet ex eorum definitionibus. Additur, ratio nomini respondens, partim eadum
212쪽
in quo differunt ab homonymis , quae habent rationem penitus diuaeram, Vesuo luco demonstratum fuit. Denique assiicitur,partim diuersa, ad distinctionem synonymorum, quae natur m per nomen significatam , eamdem omnino obtinent , & nullo , modo diuersam, ut supra videmus. . robiicies in analogis, ratio analogi significantiλnomini eius respondens,nullo modo eli eadem: cx-go mala definita suerunt, quorum nomen commune est, & ratio nomini respo dens partim eadem. Antecedens probatur, ratio per nomen analogi expressia,& eire1pondens, secundiam nos, est tantum formaliter & intrinsece in uno inferiori, in aliis ve-xb extrinsece,& per quandam relationem ad via n, si sint analoga attributionis: aut per translatione aliquam,& metaphoram, si sint analoga proportionis, ut constat exemplis propositis: ergo ratio superioris anaIogi nullo pacto est eadem in omnibus inferioribus analogatis. Respondeo negando antecedens, ad piobationem dico, etsi ratio essentialis analogi sit tantum essentialiter in uno analogato, in aliis solum cxtrinsece,
dc per ordinem ad ilIud, ipsa tamcn analogata dici
habere partimeamdem naturam, quatenus saltem ab cad forma,m vno ellcntialitcr existente denominantur,ut potio,deambulatio,vrina & animes ab eadem sanitate,in ipso solo animali essentialiter residente, ad distinctionem pure aequivocorum , quae
nec eandem habent naturam, nec ab eadcm natura in uno eorum essentialiter cxistent denominantur,
Vt patet exemplis adductis , verbi gratia, dc catast caelesti,terrestri, & marino, qui ncc eamdem canis naturam participant,nec ab eadcm ratione canis, in
213쪽
uno eorum esse'tialiter existente denominantur.
Instabis, ratio ementialis analogi non potest partiri, seu esse per partes in inferioribus analogatis: ergo non potest decipi partam eadem, & partim diuersa. Distinguo anteceden ratio essentialis analogi nona potest partiri partitione forma, ct natura, quasi sor-h mar & naturae analogi pars aliqua sit in uno inferio-' ri analogato, & alia pars in alio, quia generatim re
rum essentiae sunt instar numerorum, indivisibiles, ex praedictis,concedo: partitione vero quae fiat ratione denominationis ab eadem forma , id est, ita ut propter formam in analogatis diuersura, diuersa dicatur natura, & propter denominationem ab eadem ferma,nego: sic enim animal,potio,vrina partim diuersam sanitatis naturam, & partim eamdem obtinet: diuersam quidem realiter, quia realiter in ipsis omnibus diuersae sunt rationes sanitatis, eamdcmtamen secundum quid propter denominationem ab eadem animalis sanitate, ut statim dicebamus. unoeres an hic definiantur analoga ansogantia, an ver 5 analogata.
Respondeo definiri analogata, cuius quidem responsionis haec breuis ratio assignatur, quod ea hic
definiantur analoga, quae conueniunt in nomine Scnatura, partim eadem, & partim diuersa, quod tantum conuenit analogis analogatis, non Vero analΟ-gantibus, in quibus icilicet conueniunt ipsa analo-εa analogata, quod totum intelligi potest ex dictis supra de homonymis, synonymis, &paronymi ' quia par debet esse ratio de analogis. ' .
214쪽
186 I russatus II. ARTICULUS, QUARTV .
GEneratim analogis attribuitur, quod non posisint definiri, nisi prius distincta fuerint: cuius
ratio eadem est cum ea quam de homonymis supra attulimus, quod scilicet non significcnt natura aliquam unam multis communem, sed vatias, ut risuSin communi,risum homini prati,& fortunae;sanitas, sanitatem animalis, urinae, e deambulationis, definitio autem unius tantum rei esse debeat. Peculiariter vero analogis attributionis onceditur,quod habeant praecipuum analogatum,ad quod caetera raeuocentur,&ordinem dicant: sic Intcr analogata sani, datur animal sanum, ad quod caetera, quae sana dicuntur, restret deboni, nimimm deambulatio sana, diaeta sana, & sic de aliis. Rursus iisdem analogis alia tribuitur proprietas, quod si miniis praecipua analogata delinienda susceperis, in eorum definitione, magis praecipuum ad hibere debeas, sicqui vulturinam sanam definire, debet animalis quod est praecipuum sani analoga tum) mentionem facere, non enim alia de caus 1 dicitur urina sana,quam quia est signum sanitatis in animali existentis: par esto iudicium de caetcris sei: ianalogatis.
De diuisione eorum qua sunt in aliis, ct de aliispredicantur. RVT secernat Aristotclas: ca quae in Categora Iocum habent, ab iis quae sunt extra Categc -
215쪽
riam, omniaque entia categorica designet, duplicem cap.2. tradit diuisionem,eorum quae sunt in aliquo, veI de aliquo praedicantur. Prima complexa, ct incomplexa. Complexa sunt, quae multis conflata vocabulis, δ non candem, sed diuersam naturam significant, ut
homo currit,haec enim Vox complexa, hominum sis mul, dceius cursum significat, Incomplexa verb sunt, quae uno conflata vocabulo , unam tantum naturam designant, ut homo, leo, &c. : 8 .
Sccunda diuisio, quae pauid obscurior est , traditur ab eodem, per elle in subiecto, & praedicari du1ubiecto. Qinedain,inquit, desubiecto dicuntur sintelligit attributionis, Gnferiori in nullo autem sunt subiecto silippie inlisessionis, more accidentium) adfert exemplum de homine,qui quidem dicitur,scu praedicatur de aliquo particulari homine puta de Petro nulli tamen subiecto inhaeret, cum inhaerere sit solius accidciatis. '
Alia vero pergit ipse Aristoteles ) in subiecto
quidem sunt nimirum inhaesionis) de nullo verbsubiecto dicuntur intellige de subiecto attributionis) Vt accidentia particularia, quae ideb dicuntur esse in subiecto inhaesionis, quod sint in substantiis, hic color in pariete, haec Dialectica in intellectuali anima, de nullo vero subiecto attributionis praedicari,quod sint singularia& indiuidua, ac proinde nulla habeant inferiora, de quibus praedicentur, &quibus attribuantur.
Tertio addit quaedam in subiecto esse nempe inhaesionis) & simul de sebiecto praedicari, puta at uibutionis ut sunt accidontia in comuni,V.g. scien
216쪽
tia,quae sinquit ait insubi.cto inhaesionis,scilicet
anima,& praedicatur de subiecto attributionis, nimirum grammatica, cum dicitur, grammatica inscientia. ' Vbi notandum exemplum Aristotelis non esse accuratum,nec ipsum Aristotele ptoprie accepisso εnomen scientiae,sed Improprie, quatenus dicit tantum cognitionem, quaecumque tandem illa fit, non quatenus significat certam rei cognitionem per . propriam causam,hoc enim posteriori modo costat
inter omnes Grammaticam non esse sciemiam.
Tandem habot quaedam nec esse in subiecto scilicci inhaesionis nec prτdicari de subiecto nimi
Tum attributi onis)vi sunt indiuidua substatiarum , Verbi gratia,Petrus,qui in nullo est stabiccho inhaesionis,quoniam non est accidens,neque attributio-aiis,quia nulla habet sub se inferiora, quibus attribui possit,ut ex se patet. Porro aliis Verbis,& certe facilioribus posset reddi haec diuisio, insubstantiam uniuersalem, quam dicitpraedicari de subiecto attributionis, & in nullo subiccto inhaesionis esse,in accidens uniuersale, quod ait insubiecto inhaesionis esse. E de subiccto attributionis praedicari: in sub tiam singularem , quam docet nec cile in subiecto inhaesionis, nec de subiccto attributionis praedicari, ct in fluuiare accidens, quod vult esse in subiecto inhaesionis de nullo tameattributionis subiecto praedicari,quae omnia exemplis appositis susticienter illustrauimus. Caeterum quia tota difficultas huius Aristotelicae
diuisionis pendct ex ambiguitate huius Vocabuli, subiectum,an pro subiecto attributionis,an Vero inhaesionis usui pari debeat, id co hanc regulam acci-
217쪽
tributionis: m Vsiparticula illa,deproponitur,ve cum valiquid praedicari, et no praedicari de pubiecto dicit: tutic vcro accipi pro subiecto inliqsionis,cum parti- cuia, in CI anteponItur,Ve ctim dicit aliquid este, vel non esse in subiecto.Haec de ante praedicamento.
De nomine, ct varia acceptione Categoria.
CAtegoriae nomen, ut in Compendio diximus, a soro ad schblas Philosophorum traduinum est, in foro significat accusationem illam, quae apud iudices instituebatur, in scholis ver5 Philosophorusignificat,serum superi rum, σinferiorum subgenere supremo,ita ut sit velut quaedam accusatio quando unum de alio praedicatur, nam sicut c im dicimus, Iudas est fur,ipsum Iudam furti accusamus, siccum dicimus homo est animal, videmur hominem animali tatis accusare. Pr termissis inutilibus acceptionibus, generatim Categoria bifariam sumitur; primo materialiter, pro rebus ipsis quae constituuntur tu Categoria, siue substantiae sint,sive accidentia: 2. formalite pro serie & ordinatione eorum omnium, generum 1ci' licet,spccicrum & indiuiduorum,sub genere supre- 'o,ita ut superiora insuperiori loco, ins Iora inferiori constituant .
218쪽
REspondetur af matiae, proboque primo comuniinhilosophorum consensu qui post Aristotelem de Categoria certatim multa, & praeclara
Probatur secundo ex summa Vtilitate, quam rcrucatcgoricarum intelligentia parit, ad definitionis,dit ilionis,& argumentationis leges commodissime tradendas ut inductione ostendcre facile est: nam imprimis dc finitio saltem accuratissima ecierum, postulat fieri ex immediato genere, & propria disturenti ut definitio hominis.V.gπx animali& racio nati,ipa autem Categoria est quae tradit varia genera, specics & differentias: docetque quodnam sit oenus immediatum, & quod mediatum, quae propriae disserentiae, & quae impropriae, ut progrella constabit i proindeque ad leges definitionis tradendas &1ntelligendas mon potest non esse utilissima Calcgoriae noxitia. Vtilem quoque esse ad diuisionem,une labore demonstratur:diuisio fieri debct,gencris in specios immediatas , ut animalis, in hominem & brutum, si1' pcrioris, in inferiora, sunt enim hae leges bonm di- , uisionis: crgo haec Categoriae cognitio, quae ex d1Etis tradit genera, & species, docetque quod sit immediatum genus, Oc quae species immediatae, quod superius, &q d insurrus,urit diuisioni conficicadae
219쪽
Denique argumentationi conuenientissimam esse Categistiae' i otitiam, leui opera evincitur: argumentatio conflatur ex simplicibus terminis,lan- quam ex materia remota : re ex propbsitionibus, tanquam ex propinqua, Vt magis infra patebit: ergo cognitio simplicium terminorum, quae in Categoria obtinetur, percommoda ad argumentationem , proindeque & ipsa Categoria.
De numero Categoriarum ,siquissit,ubi des nonymia entis, respectu Dei, ct creaturarum,
substantia ct accidentis. Tot sunt,& tam variae denumero Categoriarum Philosophorum sententiae, ut sere dixerim hunc unum esse inter eos consensum, pthil inter se c5sentirc. Atque ψ t res tota magiS pateat, pla-
cet infinitis propemodum leuioris mometi opinio nibus praetermiisis aliquot grauioru Philosophorii de quaestione proposite placita proponere. Et quia facem caeteris praefert Aristoteles, ideo primo loco
eius sententiam proponemus,& examinabimus Sane si veritati starc velimus, fatendum est Aristotelis mentem,de praedicto CategorIarum numero esse eam quam vulgarisPhilosoPhorum turba as. sequitur,&sine ulla maiori disquilitione,duntaxat, quia est Aristotclis neglectis rationum mometiS ad contrar1um statuendum inducentibus, sequitur,nimirum decem esse Categorias,iuxta decem suprema genera substantiam,quantitatem qualitatem, relatio nem,actionem,passionem, ubi quadositu esse, ct habere. Hunc autem numerum allerit, & colligit Aristo-
220쪽
teles, tum alibI,tum e reste, capite quarto suorum ante praedicamentorum ex Varia rerum significatio is, ne,quaedam,inqGit, supple, entia Categorica ,, de incomplexa ) significant substantiam , ut homo,
quaedam quantΙzatem, Ut cubitum, vel bi cubitum, quςdam qualitatem,Vt assium,quaedam rclationem, ut duplum midium, quaedam actionem,ut secare, quaedam passionem,ut secari, 'uaedam q91nclusi vi ακα sthera, cras, quaedam Vbi, Ut esse in foro, vel urbe,' quaedam situm esse , ut sedere,stare, quaedam denique habitum cile, ut est e togatum, Vel armatum. , Ex quibus, nec contra Aristotelis sententiam, decem suas Categorias, non tam veritatis, quam Aristotclis discipuli, sumunt, primam substantiae, reliquas nouem,accidentium,quantitatis,qualitatis, & aliorum, ita Vt omnes substantiar, ad substantiam, tan- quam ad genus supremum, omnes qualitates , ad qualitatcm, ut ad aliud supremum genus, & ita de aliis,reuocari debeant. Colligunt cliam alij hunc denarium Categoriarum numerum, ex decem Variis interrogationibus,
quae de aliqua substantia fieri possunt,ut quid sit, &tunc habetur Categoria substantiae,quanta sit, &est praedicamentum quantitatis,ad quid sit, seu ad quid refertur, & est relatio, qualis sit, & est qualitas,quid agat,& est actio, quid patiatur, & est passio, quando fuerit, & designatur tempus ubi sit & significatur ubi,quomodo sita sit, & est situs, Vel denique quomodo veste circumposita, & est praedicamentum habitus, ut elle togatum, vel palliatum.
Alii denique alio modo : quidquid est, aut est substantia, aut in substantia: si substantia; iam prima habetur Categoria, nimirum substantiar: si sit in substantia,vel eam extendit, & in qu antitais, Vel ad