장음표시 사용
271쪽
stotcles, numerum scilicet, & orationem. Quod spectat ad numerum, obseruandum est,ipsum communitcr trifariam Usurpari, I. pro numerante, 2.pro numeratΟ,3.pro formali. Numerus numcrans nihil est aliud, quam ipse intellcctus operatio,& numCratio. Numcratus, sunt res ipsie nuAὶeratae,ex quibus numerus coalescit,Vt quatuor homincs, ex quibus componitur quaternariuS. Numerus denique formalis est collectio , & aggregatio multarum unitatum,ratione cuius,res formaliter dicuntur aliquot,Vt denarius hominum. Rursus alii diuidunt numerum formalem , in transcendentalem,& prcedicamentalem. Transcendentalis ille est, qui rebus omnibus, etiam quantitatis expertibus, ut Angelis & anima bus rationalibus,caeterisque rebus competit. Praedicamentalis vero is est, qui in solis rebus corporeisin quantitatiuis admittitur, ut binarius ho-m Inum,uel lapidum.Hispositis. Primo certum est,numerum numerantem , puta actioncm intellectus numerantis, non csse speciem quantitatis, cum sub actione, tanquam sub genere collocetur. 2. Certum est,numerum numeratum, secundum totam tuam latitudinem,non dise speciem quantitatis, complectitur enim Vs omnes quae postiunt numerari, quas nemo dixerit esse species quantitatis. Addidi, siccudum totam suam latitudine, cu enimvcra' species quatitatis,ut pote lince, superficies, S corpora, de facto possint num ari, tunc numerus Rnumeratus poterit esse vera species quantitatis Duniquc certum est numerii sormalcm transcendentalem non cise legitimam speciem quantitatis:
272쪽
cnm in omnibus rebus etiam spiritualibus reperiatur, in quibus nemo Verae cuiusdam quantitatis ratione m deprehendet. . .
Tota igitur disticultas remanet, de numero formali praedicame itali, num legitima speciem quantitatis constituat : assirmant, Diuus Thomas I. parte quaest.II.art. I.& 2. Capreolus in primum dist. ΣΑ. quaest. I, conclusione T.&alij. E contrario ver b, dc certe probabilius, negant, Albertus Magnus lib. 8. met.trach. cap. I. Aureolus
apud Capreolum,supra, Marcilius in primum,dist.27.art. I. & caeteri communiter.
Probatur haec sententia primo, si numerus formalis praedicamentalis sit vera species quantitatis, erit etiam & transccndentalis: atqui hoc p0sterius negant adaersarii: ergo dc prius negare debent. Probatur consecutio maioris, non est alia ratio quantitatis , in numero formali piaedicamentali, quam trascendentale, quoniam res quaelibet, etiam
quantitatis expers, aeque bene conflat numCrum, V. g. quaternarium, ac res aliqua continua, & extensa, 'est que omnino praeter rationem essentialem qua- ternarii, quod res numeratae sint vel quantitatis expertes, Vel compotes: ergo non minus debetielle
numerus formalis trascendentalis legitima species quan titatis, quam praedicamentalis, a. Omnis 1pecies quantitatis debet csse aliquid per se unum : atqui numerus formalis non est unumens per se ; ergo non potest cilia vera species quantitatis. Maior est certa. Minor probatur, quod constat partibus nullo mere unionis inter se coniunctis, non est unum Is per se, aut enim ens per se, est omnino simplexis Deus, aut si fuerit compositum, partes eius dc bi csse inter se comuncta', ve
273쪽
vnione meth physica, generis nimiru & difforentiae ut in Angelis, vel unione physica,matetiae videlicet Ec formar,ut in hominibus, atqui in neutra harum Vnionum, partes quibus numerus coponitur, inter se unititur,cum discretae semper & disiunctae a parte rei mancant, solaque operatione intellectus coniungatur rergo numerus non est Unum ens per se. . Denique probatur nostra sententia, nullum cns dependens ab operatione intellectias, potest este Vera species quantitatis: atqui numerus ille formalis pendet ab operatione intellectus : ergo non potest este vera species quantitatis Maior probatur, eatenus numerus formalis, Verbi gratia quaternarius, est talis numerus, quatenus intellectus eius Unitates concipit, tanquam coniunctaS, cum tamen reipsa sint discretae, & separatae: ergo dependet ab operatione intellectus, Confirmatur haec postrema ratio , non est alia causa,cur quaternariu S, sit potius quaternarius,qua duo binarii, nisi quia per intellectum, quatuor eius Unitates aggregantur: cum tamen vi eiusdem intellectus possent seiungi, & duos binarios cssicere: igitur quaternarius s& idem debet esse iudiciti de alio quovis numero) pendet ab operatione intellectus, sicque non potest esse vera species quantitatis. Obiic. i. Arist. loco saepius citato inter species
Sed sussicit solutio communis, quae est Alberti magni, Scoti, & aliorum, Aristo t. hoc loco aliena
tantum mente non propria fuisse idquutum. Aduersus rationes illas, quibus probauimuS numerum esse ens per accidens, & dependens ab operatione intellectus, obiicies nutrum ens per accidens. vel rationis, est obiectum alicuius verae,
274쪽
realis scicntiae: atqui numerus formalis est obiecta alicuius vorte, & rcalis scientiae, nimirum Arithmetati cm. ergo non potest dici ens per accidens S rationis, sed potius erit ens per se,& reale. Neganda est maior, secundum Vtramq; partem: ratio prioris partis clara est,quia entia per accidens, possimi per intellectum sortiri modum unius,& 1iccsse obiectu alicuius speciei,proprie dicti , ita cnim respublica, quae est aggregatum per accidenS, quoniam sortitur unitatem ordinis,per intcllectum,stae tuitur obicctii politicae, & familia oeconomicae, ea
demque ratione, quia numerus per intellectum accipit aliquam unitatem, vocamus enim ternarium, Vel quaternarium,unum numerum, potest esse obicctum alicuius scientiar,vere,&proprie dicti ,tamet, si in sic sit aliquod aggregatum per accidenS. Ratio ucro posterioris partis est manifesta, noncst incommodum actionem intellectus vcrsari circa cntia rationis ergo non erit etiam absurdum, sese tiam,quae,sii fuerit actualis,est actio intellectus, circa eadem cntia rationi S occupati.
Instabis,scietiae 1pecificatur ab oblectis: ergo non possunt ellercalcs,nisi obiecta qUOque sint Leali . . . Resp.ncg.consequentiam, scientias cnim spccifin cari ab obiectis, non cst soruri candem cum illis narituram,alias cum obiectum phy licae lit corpus naturale,& Theologiae Dcus,Phylica cilci corpus naturale,& Theologia Deus, quod est omnino falsunt, sed est ab illis obiectis distinctionem accipere; quaere ficri poteri .,ut Arithmetica sit scicntia realis, licet habeat pro obiecto numerum , qui quidem est
Postrcino obiicios,nullum sensibile , seu quod sensu purcipitur,cit ens rationis: atqui numerus cit
275쪽
iliquid sensibile secundum Aristotelem, multis in
locis,lib. χ.du anima: ergo non est cris rationis, contra postremam nostrassententiae probationem.
Distinguo maiorem, nullum lensibile est ens rationis,si sit tensibile per se, concedo, si per accidcias
tantum,nego: Tenebrae enim, saltem late sumpto nomine entis rationis pro priuatione,sunt entia rationis,quamuis per acciden S, sint sensibiles, quate- tenus percipiuntur per absentiam luminis, itaque cum numerusuit tantum sensibilis per accidens, ratione scilicet negationis cuiusdam continuitatis inter partes,poterit esse ens rationis. Quod spectat ad orationem , quaeritur an sit. vera species quantitatis, necne. . Resp.non esse,quod ut fucilius ratione confirme
Notanhum cst,multa in oratione reperiri. Ι.1yllabas quibus componitur,2. longitudinem breuitatem eiusmodi syllabarum,unde fit ut longς,vel breues dicantur,3.tempus, quod in ipsius orationis prolatione insumitur, qui in pro latione percipitur,denique significationem ipsius orationis,cx quibus tota conficitur nostrae propositionis ratio : nihil est in omnibus istis enumeratis, ratione cuius oratio sibi possit vendicare propriam Iationem quantitatis: ergo absolute non cii vera species quantitatiS. Probatur antecedens inductione singularum,non qnam imprimis,oratio est vere quanta,quia ex multis syllabis longis,vel breuibus componitur: quoniaiplae syllabar non sunt per se quantae, scilicce longae,
Fel brcucs,scd tantum pur accidens. , ratione tem' tporis longioris, vel breuioris,quod in earum prol3tioncm insumitur, nec cli Maxione temporis,M
276쪽
motus, quia ex dictis, tempus, & motus non sunt verae species quantitatIS, nec 3. rationcsoni, quia omnium Philosophorum consensu, ipse est de genere qualitatis, non Verd quantitatis, nec denique Pratione significationis , quam habet ipsa oratio, quoniam talis stignificatio est omnino aliud extra rationem quantitatis , pend ns a libero hominum arbItrio, qui statuerunt talem vocem hoc significare,& non aliud, verbi grati vocem illam homo, significare naturam hominis, & non lapidis,vel equi: . ergo simpliciter, dc absolute loquendo, concluden dum est , orationem non esse legitimam speciem
Non vIget, quod cap. de quantitate Aristoteles numerauerit orationem inter species quantitatis, semper enim recurrit eadem solutio, Aristotelem non eas tantum species recensuisse , quas veras esse arbitrabatur,sed illas quoque,quae a Mathematicis, , suae tempestatis,pro veris habebantur.
De assectionibus quantitatis. TRes recenset Aristoteles quantitatis proprie
i. Est, quod nullum habeat contrarium, quod quidem debet intelligi dcvroprie dicta contrarietate, alioqui falsum esset, cum duae differentiae quantitatis,non secus ac substantiae,sibi Pontrarie opponantur, saltem impropria contrarietate, ut constat ex dictis de differentia. Verum obiicit Aristoteles, paruum & magnum,mvita & pauca, sunt contraria: atqui pertinent ad genus quantitatis: ergo quae spectant ad genus quam litatis, possunt esse contUria. .
277쪽
Respondo autem idem Aristoteles negatione minoris,atque paruum & magnum ridia dc pauca. pertinere ad genus relationis, quia paruum dicitus respectu magni, & multa , respectapaucorum ,.Vihinc constat, quod eadem res, secundum diuersam relationem, magna simul,& parua dici queat, V. g.
homo comparatione elephantis,paruos,magnus Vero respectu formicae,eadcim ratione aliqua pauca di. .ci potiunt , & simul multa, diuerso respectu, Vt decem aureI nummi,pauc comparatione mille auIeorum,multi verb,respectu duorum tantum. Rursus obiic. linea recta,& curua, perficies candida,& nigra,opponuntur contrarie: crgo in qua
litate admittuntur contraria. -
Distinguo antecedens,linea recta,& Curva, superficies candida, dc nigra,opponuntuP contrarie, per accidens, ratione qualitatum, rectitudinis scilicet, curvitatis,candoris,&nigredinis, concedo, persevero,& prout sunt quantitateS,nUgo.
a. Quantitatis proprietas est, quod non suscipiat
magis ct minus seu nec intendatur, nec remittatur, Si certe conuenienter,cum lla quantitas, quantumcunque fuerit extensa,sit magis quantitas,quam aliAperexigui e magnitudinis intensio enim At cum nouus gradus accedit qui prius non erat sicut e contra remi se fio, cum gradin aliquis qui prim inerat,deperditur : extendatur autem , vel contrahatur quantitaS, quantumcumque placuerit , .nulluS nouus quantitatis gradus acccdet,vel deperdetur, sed tot gradus in m1-nori quantitate manebunt, quot erant in maiori, solumque dicetur quantitas maior , Vel minor, non magis vel minus.
Postrema proprietas, utrique, scilicet continuae,& discretae, conueniens est, quodsint aquais1, V Qt
278쪽
inaequales: sic dicimus duas lineas essi quales, quarum pars sunt magnitudines,& duos numeros pariter aequales i1 quibus eadem est Vmdatum multitudo,utiunt duo ternamj,VLI quate Mij. n. . . , Ut autem haec proprie as quantitati semper Conueniat,cxplicanda est de aptitudinali aequalitate: nasi omnes auferrentur quantitateS,praeter voam,haec quae remanerct,no esset inu alteri quatitari aequa-'lis,vel inaequalis sed sola potestate,& aptitudine. Rursus ut praedicta proprietas soli quatitati competat, explicari debet de proprie dicta aequalitate, quonia improprie loquendinaequalitas, re inaequalitas, solent rebus aliis, proprie quantitatiuis competerearis scilicet quae aliqua perfectione,leu quan-Ititate virtutis,fimi insigne ut duo homines aequales in prudentia, vel in eadem inaequales, ita mnique eadem quantitatis aequalitas, ut soli adhuc quantitati conueniat, deest esse pςr se, nam per accidens,scilicet per quantivatem, duae substantiae aequales dici possunt,ut duae columnae, qua aequali
magnitudine praeditae sunt, . l . f. γAlij addunt,alia quantitatis proprietatem, quod nimirum finita sit,uel infinita: sed de cain. Physica, ubi infinitum in quantitate, tanquam .impossibile
reiicitur.Haec de quantitate. ab . De nomine relationis.
RElatio iuxta nominis significationem dicit ordinem &rcspectu: vinus ad alterum , Ut pam V AESTIO ' TERTIA.
279쪽
ternitas,respectum patris ad filium, & e contra filiatio ordinem eiusdem filii ad patrem. : --. . . pater & filius,quueseruntur,relata nuncupantur, prout autem ad se mutuo reseruntur, correlata vocantur: idem iii aliis sinuli rationu est viderς
Vatuor in . hoc praesenti articulo praestanda ι x,primo assignandς sunt v aris relationum diuisiones, ut intelligatur, &facilius confirmetur realis relationis existentiatqucid secundo loco nobis agendum est,tertib quaerendum cst relationissubiectum, quarto & postremo eiusdem relationis Investiganda sunt fundamenta . . . . tas
ΡRima relationis, diuino ilux itin. resaciqnem xealem,& relationem rw9 j di, bi: Hi - : v a Relatio realis .est, quae ant Frit omnCm Ope . rationem Intellectu stab eaque 'uni Apendex,ut relatio paternitatis in patre , filiationis in filio, quia nemine c'gitant p*ter in g*xer,& filius PMiter filius, liaecq; relatio; ab aliis dicitur secund u else. Relatso Vero rationis ea dicit Aquae suum esse habet depcndenter a cogitatione intellemas,ut rclatio attributi ad subicctum,& similes: vcl saltem est tan- um externa denominatio in subiecto , ut relatio creatoris in Deo , quae quidem relatio cst me ea externa denominatio , nihilque reale in ipso Deo,
280쪽
quia ipse Deus talem relationem in tempore, post mundi creationem habere coepit, cum tamen nihil reale post mundum conditum acquisierit, nec productis creaturis aliquid obtinuerit, quod ab omni aetcrnitate non habuisset: quia autem talis relatio, nostro dicendi & concipiendi modo manat,ideo ab alii s semudum dici appellatur. Huiusmod i etiam est relatio scibilis ad scientiam, quia ad eam nulla reali relatione refertur, sed eatenus tantum referri cre ditur quatenus ab intellectu cnncipitur tanquam terminus, quem scientia necessario respicit. Secunda diuisio est relationum , in relationes
mutuas & non mutuas. 'Muinae sunt v quarum termini a se inuicem dependent, & ad se mutuo , άqitIi necessitate referuntur, ut patefinitas, & filiretio, in patre, & filio, quia non magis potest esse patersine filio , quam econtra filius sin*Patre. n. Relationes vero non mutuae sunt, quarum terminus Unus dependet quiderii ab alio, sed non Vice Versa, Vt relatio scientiae ad scibile, & e contra scibiliy Minentiam , nam scientia ita deperidet ascibili, ut absque eo eonsistere nequeat, cum tamen
scibile ibsque Mia esse possiti si quidem quadra
tura ei cultabo titsi saeculo finiscibilis , de hoc etiatempore ostIlieri porro nulla eius scientia eiriterit, nee pariter fise embestate thabeatur.' Tertia dies . Urii; Abriuisio estis relationis realis 1n s siste item seu infinitam & non iubsistentem, seunt nitam, Subsistens , di infinita relatio ea est quae reperitur inter personas sacro sanctae Trinitatis: e c5tra finita dicitur,quae solis rebus creatis conuenit, eaque du plex altera trascendentalis, altera praedicamentali