장음표시 사용
281쪽
Transcendentalis est illa, quae Vel reperitur in
pluribus cntium generibus, Ut relatio accidentis ad substantiam: vel cuius extremum Vnum non refertur ad aliud, tanquam ad purum terminum, sed ratione alicuius muneris circa ipsum obeundi, ut relatio potentiae ad actum, & obiectum, verbi Latia visus ad visionem, &visibile, potentia enim reDpicit actum, ut illum exerceat, & Obiectum, ut circa ipsium opcretur: vel denique cum relatio ipsa est de ciscntia relatorum, ut relationes materiae & formae ad se i tuo, quia spectat ad essentiam formae, quod ad materiam referatur, ex conmuni doctrina
Relatio vero praedicamentalis ea est, quae uni certo generi est addicta, consistitque in puro respectu Vnius termini ad alterum,ut paternitas patris, & filiatio filij. Quarta diuisio est, in relationem aequiparantiae,& disquiparantiae. Prior est cum utrique extremo idem nomen imponitur , Ut aequale, aequali aequale, simile , simili simile. Posterior est cum utriusque extrcmi diuersa est appellatio,vt pater & filius, dominus & seruus. Quinta est in relationem superpositionis,seu maioris comparationis, cuius nimirum subiectum alteri antistat, ut relatio domini ad seruum, &patris ad filium,& in relationem suppositionis,seu minoris comparationis , cuius subiectum dignitate aballo superatur, ut relatio serui ad dominum, & filii ad patrem. . Postrema est in relationem per se, & relationem per accidens.
282쪽
Relatio per se dicitur,eorum quae perse,ad se Inuicem reseruntur,ut sunt pater & filius. Relatio per accidens inter ea, quae se tantum per accidens,mutuo respiciunt, Vt est homo qui ad filium refertur,non per se, Vt homo cst, scd tantum per accidens,quatenus pater est.
N Egatiuam partem sequuti sunt antiqui philosophi qui Aristotelem, & Platonari prae ccsserunt,teste Alberto magno cap. 2. praedicamerito
Assirmans vero longe probabilior est, hac que ratione Phobatur:illud est cias reale, quod neque dependet ab intellectu,nequc est tantum externa denomi. natio: atqui dantur multae relationes creatae,& prae dicamentales, quae nec pendent ab intellectu , nec sunt merae denominationes externae, Vt relationes creaturae ad creaturam, patris ad filium, domini ad seruum,& similes : exgo dantur reales aliquae relationes creatae, praedicamentaleS. Probatur minor, quoad priorem partem : licet nemo cogitet, creatura ad creatorem refertur, pater ad filium,& dominus ad seruum: ergo eiusmodi relationes non pcndent ab intellectu. Probatur quoque quantum ad posteriorem partem, quod scilicet istae rclationes,non sunt tantum externae denominationes: externae denominationes
a nulla reali forma,in subiecto realitcr existente de sumtitur,vi csse visum in pariete, desumitur ab ipsa actione videndi, quae extra pariete est, in ipso scili An defacto dentur reiationes reales praedicamentales
283쪽
aeet oculoratqui relationes illae supradictet desumunatura quibus da formis realibus, realiter in subiectis cxistentibus,v t pote paternitas, ab ipsa patris gcne rativa potentia,remote,&proxime ab ipsa actione, qua filium genuit,idemquc dicendum de aliis: ergo
relationes creatae non sunt merae denominationes externae, sed verae,& rcales.
Obiicics omne cns reale, subiecto realiter adue- niens,illi consert aliquam persectionem realem,ipsi,mque proinde realiter mutat,quia mutari realiter est aliquid reale in sede nouorealiter suscipCrC,a . qui rclatio subiecto adueniens illi nullam adiungit
per istionem, nec ipsum realiter mutat, alioquin producta albedine in aliquo corrore Lutetiae cxistente,omnia fere corpora, omnesque fere uniuersi partes realiter mutarendur,quia ad illud corpus no- S reciperent relationes, vel similitudinis,vel dissimilitudinis:ergo nulla datur relatio IcaliS creata. Respondeo concessa maiori,negando minorem,
ad incomodum quod deducebatur, dico illud nulluetae, nec absurdum videri, quod producta albedine
. in aliquo corpore, reliqua corpora realiter mutentur,mutatione facta per formas eiusmodi relativas, cum talis mutatio, dc aduentus formarum relativa- rum fiat sine motu qui ad ipsas formas relativas terminetur non enim datur ad relationem motus ex 3.Physicorum cap. 2. sed consequatur ex productione fundamentorum,albedinis scilicet,& nigre- dinis,in ipsis residentium corporibus. - . Instabis ex citata authoritate, non datur ad relationem motus:ergo non producitur,& consequen
Distinguo antecedens', n*n datur ad mlatIonem motus per sciconcedo,per aliud nego, verbi gratia
284쪽
ad similitudinem inter duos parietes albos, non datur per se motus, sed tantum per aliud, scilicet per albedinem,ad quam per se terminatus est motus:codem modo dicendum ad consequentiam , relatio hon producitur,per se,concedo, per aliud, & resultando ex productione fundamenti. nego, quod posterius sufficit, ut dicatur existere. ...' 'Rursus obiicies, illud non est ens reale, quod omnino pendct ab operatione intellectus : atqui relationes omnes 4ependent ab operatione intellectus: ergo nulla cst relatio realis. Minor probatur,quaevis comparatio pendet ab intellectu, 1ed omnis rotatio est comparatio unius cum alio: ergo quaeuis relatio pendet ab intellectu. 'Quidquid sit de maiori, quae reuera non videtur omnino certa, cum actio intellectus quae in realis, ab ipso intellectu dependeat, neganda est minor: adprobationcm dicendum est,relationem sutvsuU
ιur Philosophis) aliud significare,quam significet
comparatio, naec enim significat actionem 1ntellectus conserentis Unum cum alio, illa vero significat ordinem, dc respectum duorum, antequam per intellectum inter se conferantur. Ex his igitur omnibus liquidb constat,dari aliquas relationes creatas,& consequenter ex illis posse constitui unum genus relatorum , ab aliis distinctum, cum nullum aliorum accidentium genus, sortiatur
naturam relationis. Quaeres an istarum omnium relationum unicum
genus constituatur, an vero duplex. I alio dissicutitatis est , quia cum quaeuis relatio aliam habeat sibi correspondentem, nunquam potest dari unica in genere relatio, quae alias omnes sub se complectatur,tanquam species vel indiuidua.
285쪽
Illa tamen dissicultas non obstat, quominus con- eludamus de facto dari unicum genus omnium relationum, seu unam in genere relationem, quae alias omnes sub se complectatur, tanquam species, vel specierum indiuidua: licet enim quod tantum pro ἀbat latio proposita dissicultatis in quaeuis relatio iaparticulari, alia sibi ex aduerso correspondentem habeat, ut paternitas filiationem δε e contra, in genere tamen,& in uniuersum,non requiritur, ut una relatio aliam habeat sibi ex aduerso correspondentem,cum relatum in genere, non referatur ad aliud per se, sed latum per aliud, scilicet per particularia: sicut substantia in communi, non subsistit per se in actu exercito, sed tantum interuentu particularium substantiarium, ut superius demonstratum est: sed dari potest aliqua communis natura relationis, quq uni uoce participetur ab omnibus relationibus categoricis,& praedicamentalibus, quod nimirum si e aliquod accidens,in eo essentialiter cosistens,quod referat suum subiectam ad aliud, tanquam ad teris minum , quam rationern omnes relationes catego inticae participant, sicut species,& specierum indiuidua rationem essentialem sui generis.
Da Dbiecto relatιonιν. Elationis subiectum , est id quod relationem II. luscipit,&per eam denominatur,ut David quidpnominatur pater Salomonis. dicitur subiectum ipsius paternitatis. Hinc cum relatio aliquid denominet duobus modis, vel proxime, ut aequalitas quantitatem, vel re moce, ut eδdem aequalitas substantiam, quia saltem
286쪽
temo te, & per quantitatem, substantiae dicuntne aequales: duplex constituitur subiectum relationis, unum. proximum , cui proprie conuenit relatio, de quod per eam denominatur, ut quantitas respecta aequalitatis:alterum remotum, cui remo te tantum& per aliud conuenit relatio,peaesmque praedicta relatio aequalitatis.
Rξl xiones , quoniam sunt exiguae admodum
naturae,& tenuissimae entitatis , ut possint in verum natura existere,certa quaedam postulant fundamenta, quibus fulciantur: de quibus hie breuiter
Notandum igitur primo , dari duplex relationis
fundamentum, alterum remotum,alio nomine ma- aeriale,&, quod et alterum proximum , alio nomine
formale, seu quo, vel ratio fundandi. - Fundamentum remotum, seu materiale, est illud, in quo fundatur relatio,& quod in causa est, cur relatio conueniat subiecto,ut albedo , quae inest cygnis in qua quidem fundaris r relatio illa similitudi. nis, quae intercedit inter cygnos ipsos, & est causa eiusdem similitudinis. Proximum vero, seu formale, est ratio ipsa, sine qua prius fundamentum non constitueret relationem, ut unitas illa candoris in duobus cygnis existentis , in tantiim enim illae dicuntur similes , inquantum habent non candorem simpliciter , sed sum dem in specie. N otandum secundo fundamenta proxima re
287쪽
lationis ad quatuor genera reuocari ab Aristo t. 3. et . cap. ib. ad quantitatem, actionem, passionem,& mensurapa. Per quantitatem intelligit unitatem quae est principium quantitatis disset et , vel multitudinem, qu est quantitas discreta. Per actiqnem & passionem, omnem illam intelliingit; ratione cuius fit,ut agens &patiens sese mutuo respiciant,& ad se inuleem referantur. Per mensuram denique, non eam tant sim intelligit, quae propria est quantitati, & secundam quam
Ies quanta latiuae me surantur, sed quam csiq; intelligit, etiam persectionis, & entitatis, quo pacto res dicuntur sibi commensurati, cum sibi ipsi mutuo Correspondent. exempla omnium proferenda sunt. Itaque in quantitate, seu unitate dc multitudine. omnes relationes fundantur, quae quandam c. nue. nientiam, seu ut alij dicunt, adaequationem, vel disconuenientiam, seu ut cum aliis loquar,in adaequationem unius cum alio, significant;in unitate prio res, in multitudine posteriores. Priores sunt relationes identitatis inter duas substantias, quae habet unitatem specificam naturae, Veinter duos homines conuenientes in unica specie, scilicet humanitate ,relationes item aequalitatis, inter duas quantitates , quae eamdem habent specie magnitudinem, similitudinis inter duo alba conue nientia in eadem albedine specie,& sic de caeteris. Posteriores vero relationes, seu quae fundantur in multitudine, sunt e contrario relationes diuersita tis, inter duas substantias , ut inter Petrum & Bucephalum I inaequalitatis, inter duas quantitates di uersae magnitudinis, ut inter lineam pedalem,& -
. pedalemi dissimilitudinis, inter ea quae variis spe te
288쪽
qualitatibus assiciuntur ut inter coruum nigrum, re cygnum album. - Relationes autem illae, quae in actione & passione proxime fundantur, sunt relationes causae ad effetactum,& effectus ad Musam , ut patris ad filium , desiij ad patrem: relatio causς ad effectum, in actione, effectus ad causam,in passione fundatur. Denique ratio mensurae dicitur esse proximum fundamentum relations inter scientiam & scibile, quia in tantum scientia est vera, in quantum men suratur iuxta veritatem oblocti sui, seu scibilis.&in tantum,caeteris paribus scientia digna est,in quantum obiectum est dignum , Ut communiter docent Philosophi: in eadem mensurae ratione fundant ut etiam relationes imaginis , ad sua exemplaria, quia ipsae quoque imagines in tantum sunt exemplariuima nes,& ad illa referuntur, in quantum eorum veritati commensurantur, ipsique correspondent. Caeterhm circa fundamentum relationis dissi cultas quaedam exurgit,ad quaenam entium genera reuocari debeat,an veto in singulis reperiatur, seu clarius, an quod libet genus entis possit esse funda
Respondeo assirmative, probataque potest inductione facta per omnia entium genera, relatio enim identitatis inter duas substantias eiusdem speciei. V. g. inter duos homines, fundatur remo te in substantia,& proxime in eius unitate specifica r ergo habemus primo, substantiam posse esse fundamen
tum remotum alicuius relationis.
Quod spectat ad quantitatem , qualitatem,
non est disium, quin sint fundamen ta remota relaationum,nam ex dictis,in quantitate remo te fundatur aequalitas,& in qualitate perfecta similitudo.
289쪽
De aliis generibus, & ipla quoque relatione res est paulo dissicilior, facile tamen demonstratur: pa.
ternitas est fundamentum remotum alicuius similitudinis, quae inter duos patres cernitur, eo quod sint patres: ergo relatio erit fundamentum remotum alterius relationis. Confirmatur antecedens, cum enim duo homines sint magis similes,cum uterque habet paternio talem, quam antei, signum est illam paternitatem esse fundamentum remotum talis similitudinis, quirinter eos repetitur : pati iure cum duo agentia, Scduo alicubi existentia, aut aliter se habent in aliqua sortiantur similitudinem, nullum erit absurdum, actionem,& passione, aliique entium genera, eius modi similitudinum fundamenta remota statuere. Obii eies: si una relatio possit esse fundamentum rem tum alterius relationis,dabitur progressus infinitus in relationibus, at ille omnino reiiciendus est et ergo relatio non potest esse remotum fundamentum alterius relationis. Maior probatur, si paternitas possit esse remotum fundamentum similitudinis, quae intercedit inter duos patres, eo quod
sint patres ista duorum patrum similitudo, poterit esse fundamentum alterius similitudinis, haecque alterius,& sic in infinitum: ergo si una relatio possit
esse fundamentum remotum alterius relationis,da
bitur progressus infinitus in relationibus. Resp. negando consequutionem maioris . ad eius probationem dico unam relationem possetesse fundamentum altei ius, quae sit diuer speciei, v. g. paternitatem similitudinis, quia istae duae relationes sunt specie distinctς non vero unam posse esse fundamentum alterius eiusdem speciei , ideoque similitudinem in paternitate fundati, non posse rursus
290쪽
esse fundamentum alterius similitudinis, quia omnes similitudines sunt eiusdem speciei relationes, atque adeo non sequi progressum infinitum in relationibus , licet una possit esse remotum funda
De essentia relationis,lam secundum Aristotelem,
DV plex legitur apud Aristotelem relationis deis
finitio,vna ex veterum mete, relata seunt quorutotum esse es ad aliud dici, seu, qua id quod sunt, aliorum esse dicuntur : posterior ex propria Aristotelis sentetitia assilunatur, relata sunε. quorum totum esse est simpliciter ad aliud se habere . quae definitiones in eo distinguuntur , qud a prior non omnino constituat essentiam relatorum,in respectu ad aliud, sed requirat solum ut illum respectum dicat, quamuis in te rim habeat naturam quamdam absolutam, & quae possit ses undam se considerati sine respectu: poste rior verb exigat ad perfectam rationem relatorum. ut simpliciter habeant suam essentiam in respectu de habitudine ad alluc positam.'Commoda haec est relationis definitio, relatio est accidensp dicamentale, reale cuius totum esse e ubiectum referre ad altu tanquam ad terminum. Dicitur priaeib,accidens reale, ii quo cum reliquis accidentibus conuenit. Dicitur secundo, cuius totum esse est subiectum referre ad aliud, ut paternitas patrem refert ad filium, ad distinctionem aliorum accidentium , quaen Ore referunt subiectam ad aliud, sed ipsa potius ad sub tecta referuntur. vi quantitas ad materiam , colopad parietem, L sic de caetet is.