장음표시 사용
331쪽
nctio sine passione, aut it contra passio sine actione. rquod tamen esset necessarium,si inter se realiter distinguerentur. QSecundo sequitur,actionem & passionem distingui formaliter,& ex natui a rei, cum varias habeant definitiones ellentiales, ex quibus petitur distinctiosor malis ex naturare .
Caeteriim diuiditur primo actio , in momenta n eam,& su c ce ssiuam momentanea est ilia, quae sit in instantiint generatio hominis, dc similes di successuavero qua per aliquam teporis mora ,successive peragitur. ut calefactio ignis,& allar eiusmodi. Rursus diuiditui in immanentem, ct transeuntem: immanens est, quae in eodem, a quo orta est. principio re cipitur,ut amo intellectus, quae ab intellectu profi-cticu ur,in eodem recipitur,ac manet. . Trasi es aute illa est quae insubiecto externo recipitur,
vi calefactio ignis in ligno. Reliqua de actione passione . ex Phy sicis sunt petenda,& expectanda.
De Euando. DE tempore ampla est disputatio in Physica,
quatenus tum itur pro duratione, nos de illo Nic non agimus. quia quando, quod nunc explicare aggredimur est aliquid distinctum a tempore ex eo re sultans, a quo res tunc jusse Nel nunc esse dicitur, ver bigratia heri, & hodie, ex eo quo a ui tali duratione extiterit, vel nunc existat Tres sunt huius accidentis proprietates. Prima est quod nullum habeat cottatium S si quidem licet heri fui se,& cras fore, vi deantur contraria proprie tamen non sunt sed tantum improprie, sicut d ffe
332쪽
rentia genetis diuisi uae , dicuntur contrariae, eo quod sub eodem genere positae, maxima distent. Secunda proprietas est,qubd quando, non reci inpiat magis & minus, si quidem reuera nullum cras, magis est cras, quam aliud, nec ullum hodie, magis hodie, quim aliud. Postrema est,qubd, εὐο solis rebus corruptiis bilibus competat, sicut tempus a quo ipsultat, ex communi doctrina Physicorum.
in m quam Vbi, magnam cum loco assinitate
habere videatur,in eo tamen praesertim ab eo distili guttur, qu bd ubi latius pateat,quam locus, de in Angelis,ae animabus rationalibus admittatur, in quibus locus reperiri non potest, cum sit super fi .cies corporis,aliud tanthm corpus ambientis. Igitur mi proprie dicitur,modus realis-intrinis secus, resultas ex Vsa rei existetia in loco per que modi., res hi ormaliter esse dicitur,2 non alibi salte naturae viri, ut praeceptor in cathedia, discipul' in schola. . Diuiditur V bi ,ndesiuitiuum circumscriptinum. Definitiuum praesertim dignoscitur in rebus spiritualibus, Angelis scilicet,&animabus rationalibus, quatenus, sine ulla partium multitudine, certo ta men spatio definiuntur,certamq; praesentiae sphae
Circumscriptiuum vero tantum admittitur in corporibus, quae ita sunt in Ioco,ut habeant partem Vnam,vni loci parti correspὀndentem, alteram alteri, dc sic de caeterisia
D uae sunt huius accidetis proprietates: prima est
333쪽
nullum habere contrarium: nam licet sursum, iadeorsum,videantur asse contraria, proprie tamen non sunt, sed tantum improprie. sicut duae differentiae eiusdem generis diuisivae, verbi gratia rationale,& irratio ualer& praeterea sursum &deorsum, proprie ad ubi non spectant , sed sunt differentiae loci,de quo non agimuS. Altera proprietas est, quod ubi, nec intendatur, nec remittatur,& recte, cum nullum ubi, alio magis,minusve ubi esse videatur, licet aliquando ma ius,vel minus.
De situ. Situs duplicem habet significationem,impropria
, nam,pmpriam alteram : impropria est, qua sumitur pro ipso loco, in quo res uicitur est e sita, se-ς undum quam acceptionem , communiter dicimus, locum in quo domus constructa est , proprium esse ipsius situm. Propria vero significatio situs est. vi accipiatur, pro aliquo modo reali, resultante ex positione coria potis in loco, per certam aliquam corresponden-.tiam partium corporis, ad partes loci. Differt antem situs,eo modo sumptus ab ubi circumscriptiuo, quod CH circumscriptiuum , dicat duntaxat modum aliquem resultantem ex existentia corporis in loco, uer correspondentiam suarum . partium ad partes loci, abstrahendo a dispositione . illarum partium, ut scilicet, una sit superior, altera inferior, una ante, alia post, situs intem hanc partium dispositionem includat.
Confit matut hoc discrimen situs ab ubi circumis
334쪽
scriptiuo,ex eo quod, mutato ubi circumscriptiuo, at uando non mutetur situs , ut cum aliquis eodem modo se habens transit ab uno loco ad alium:' ia eo enim casu nouum ubi circumscriptiuum acquirit, quia nouam habet in loco praesentiam , per correspondentiam suarum partium ad partes loci: nec tamen situm mutat , cum semper habeat suas partes eodem modo dispositas, si sempet ex hypo thesi stet, vel sedeat. Diuiditur situs,in naturalem, & voluntarium. Naturalis dicitur, qui est a natura, ut caput habere in sublim e erectum , & in brutis animantibus
luntarius vero dicitur, qui pendet i voluntate, ut stare, sedere,& similibus modis se habere. Affectiones situs dnae sunt, prior quod non ha beat cΘntrarium ; posterior, qu bd hon suscipiat
magis & minus. Dices stare & iacere esse situs contrarios. Res p. eise tantum contrarios,impropria contrarietate, sicut duae species sub eodem genere positae dicuntur contrariae, ratione oppositarum differentiarum,non autem esse contrarios propri1 contrarietate, sicut calor & frigus, dicuntur sibi esse con- Iraria. ' ,
De habitu seu habere. A Liqui putant habitum esse vestem , aut ali
quid simile, quatenus externa denominatione, rem vestitam, vel alio modo se habentem,deno
Alij & melius,dicunt esse modum aliquem resultan-
335쪽
Secunda pro Utiq. Si dispasitio accipiatur potieriori modo, scilieet pro actu secundo , seu termino qui acquiritu hperactus Immanentes, probabilius est eam specie.& essentialiter ab habitu differre. Probatur,ea specie, & essentialiter distinguuntur quorum viram includit aliquid essentialiter, qu sdnon includitur in altero: atqui habitns includit alia quid essentialiter, nempe determinare potentiam adactum, quod dispositio praedicto modo sumpta non continet, ut liquet ex dictis r ergo habitus &ὰispositio, pro actu secundo sumpta, specie & essen, tialiter distinguuntur.
De essentia naturalis facultatis, ct imbecillitatis.
HOe loco naturalis facultvi sumitur pro quali
tate congenita, quae sit in substantia primu hiopeiandi principium,idque firmum,& validum, ut intellectus acutus,& visus perspicax Notentia ve-rd sumitur pro eadem qualitate, sed languida,& infirma, ut hebes intellcctus , & visus prauo aliquo
humore affectus. Porro naturalis potentia,& Impotentia, seu imbecillitas, sic sumptae, non essentialiter , sed accidentario tantum distinguuntur. Probatur: visus in iuuene qui facile videt, dicitur potentia naturalis,impotentia verbin sene, qui viredendi difficultate labo hat: atqui visus in iuuene, M visus in tene . non distinguuntur ementialiter, sed duntaxat accidentarib: ergo potentia naturalis, Mimpotentia,accidentatio tanchmi&non ementiali-
336쪽
Superest,ut aliquot breues subiungamus naturalis potentiae diuisiones. prima est, in potentiam corporis, x potentiam
Potentia corporis duplex, una activa, ut virtus magnetis ad trahendum serrum , altera passiua, vedurities,& mollities in cm ribus. Potentia vero animae istatu plex, vegetativa, sen sitiva appetitiua, loco motiva,& rationalis. Rursus vegetativa potentia, duplex, una principalis,altera administra. Principalis triplex, nutritiua, augmentativa, α generativa. Administra quadruplex, attractrix, coticoctrix. retentrix,& expultrix, de quibus Physici. Potentia sensitiva duplex, exterior & interior. Extetior in quinque species diuiditur, visum, auditum, glistum, olfactum,& tactum. Interior complectitur sensum communem,phanotasiam, cogitatiuam,& memoriam. Appetitiua duplex, rationalis una, nempe voluntas,& irrationalis altera reaque duplex concupisciebilis,& irasci hilis de qui b. in morali philosophia. Loco motiva ea est, quae ad motum ordinatur, ad progrediendum,natandum, &c. Ratiocinatiua denique est intellectus ad disse .
De essentia patibilis qualitatis, ct passionis. T Atibile potissimum bifariam usurpatur,prinabL pro eo quod passionem potest recipere. ut lignum, calefactionem: secudo pro eo quod ex graui
337쪽
passione oritur,ut pallor,ex diuturno, & inuetera
. Passio quoque multis modis sumitur, ut videbimus in ethicis, disputatione de passionibus: hoc vero loco propriὰ usurpatur pro illa qualitate, quae vel leuem passionem essicit in subiecto , vel ex leui causa proficiscitur,&λ facile mobilis est, ut rubor ex verecundia
Patibilis qualuas communiter definitur, qualitas Armiter subiecto inhaerens, eique adueniens , ad sui ornamentum primo Grperse, ut est calor respo-ctu ignis,& albedore pectu parietis. Dicitur firmiter inhaerens subiecto, ad distinctionem passionis, quae ex dictis iubiectum suum leuiter assieit,ab eoque sine negotio dimouetur. Dicitur praeterea ad ornamentum substantia, r. &per se,ut distinguatur a qualitatibus primae , & secundae speciei, quae proprie, & per se, ad operationem ordinant' r.
Ex his sequitur.patibilem qualitatem, & passionem, noD constituere duas species qualitatis, sed nam tant sim, dc solo accidentario discrimine inter se separata: cum verbi gratia idem sit pallor specie,& euentialiter. qui ex graui causa scilicet inuetera is morbo,nascitur,&ex leni causa, puti metu, pro . Miscitur, solumque duplex ille pallor distinguit ut penes magis,& minus firmum, quae speciem mutare non possunt, solum discrimen accidentale indu cunt, omnibus, Physicis Diuiditur primo patibilis qualitas. in primas qualitates, secundas & medias. - Prima sunt, quae ex aliis non oriuntur, sed ex quibus aliae dimanant,ut calor, frigus, humor,& sicci-tes secanda quae G ipsis primis oriuntur , ut sapO
338쪽
res, odores & similes. Media denique illae sun si quae
nec sunt pcimae, nec ex prunis ortae, ut soni. Sec indo diuiditur patibilis qualitas secundum sensus, adeo ut alia dicatur,quae visum afficit,ut co .lor,& lui neu, alia .iudicum, ut sonus salia gustum, ut iapor, alia odoratum, vL Odor,alia denique cactum, ut calor, re alia quae uis qualitas tactilis.
MEMBRUM TERTIUM. De essentiaformae ct Hura.
formae acceptio duplex,una latissima, quatenus sit grufi xt id omne quod subiecto aduenit, siue 1it substantiale siue accideneale, quo pacto copre hendit omnes formas, siue substantiales, ut est aninia, siue accidentales, ut sunt color, quantitas, & si miles, quatenus materiae adueniunt: altera strictior, de ad hunc locu accommodata , iuxta quam forma dicitur esse qualitas,resultans ex iciminatione qu1titatis in materi ac Snii deratae, Ut triangulum,ex teris minatio e triam linearum , ad tres angulos consti-fuendos, in certo aliquo & determinato corpore. Figura vero trafaciam sumitur,I. metapnprice,
improprie, quo sensu dicimus dari quasdam in Dialectica,& Rhetorica figuras, 1. pro signo alicuius rei. quo modo dicunt Theologi,paschalem agnume ilia figuram dominicae passionis, . denique,& pro
prie accipitur pro aliqua qualitate, resultate ex varia terminatione quantitatis consideratae sine corpore, seu ut alii dicunt. Mathematice, quo modo triangulum dicitur esse figura, quatenus resultat ex terminatione trium linearu, ad tres angulos co
jiciendos, prout in nullo corpore este intelligitur. Ex quo patet manifeste,formam & figuram, non
339쪽
esse speetes qualitatis, essentialiter distinistas, sed vanicam,accidentario discrimine a se distinctam : pa tet inquam,etenim triangulum, & dicitur forma. quatenus in corpore concipitur, & figura quatenus in quantitate praecise sumpta esse intelligitur, quod discrimen tant sim accidentarium est. Confirmatur, quantitas sionsiderata in corpore,& quantitas sine corpore spectata,non differunt eΩsentraliter, sed accidentario tantum : ergo nec for ma & figura quae quantitatem consequuntur, e Lo sentialiter distinguentur , ex eo quod quantitas in corpore concipiatur,vel fine corpore, sed tantum
Caetertim figurae diuisiones ex Mathematieis sunt petendae, potissimum ex Euclide, omnium Mathematicorum facile principe.
De assectionibus qualitatis. TRes refert Aristoteles qualitatis proprietates
prima est, quod sit capax contrarietatis, quo sensu ait calorem ,esse frigori contrarium, & reue. ra albedo nigredini contraria est. Haec vero proprietas non conuenit omni qualitati, si de propria contrarietate intelligatur, neque enim qualitates secundae speciei,&quartς sunt proprie contrari ita ut sese possint ab eodem subiecto expellere,in eoque vicissim recipi, in quo consistit propria ratio eo utrarietatis, neque etiam competit mediis coloribus, ut pote viridi, rubro, & caeteris, quia inter se maxime non distant, quod tame exigis tur ad perfectam contrarietatem, ut infra patebit.
Secunda proprietas est . quod sit intensionis α
340쪽
Femissionis rapax, Vt calor x frigus, intelligitur priam o, ut supri, ratione tantum entitatis, intelligit uesecundo de qumusdam tantam qualitatibus, non omnibus, nam forma & figura, intellectus, & aliae similes facultates naturales , nullam plan E suscipiunt intensionem, Se remissionem. Postrema qualitatis proprietas est, quod abeam dicantur similes et dissimiles, ut duo homines docti, similes; doctus h ignarus,dissimiles. Nec certe mirum videri debet, quod similitudo,&dissimilitudo,
quae sunt relationes, dicantur proprietates quali, talis, si quidem no requiritur ad ratione propriet iis, ut sit in eo de genere,in quo res ipsa collocatur, cuius est proprietas, cu risibilitas sit vera hominis proprietas,licet non collocetur cum homine, & in genere substanti , sed qualitatis, ut oes concedunt.
De actione spasmne. . CV m actio,& passio sint v na& eadem res,comiam od e simul pertractantur. Itaq; definitur actio. actiu agentis quateum est ages, vel ut alii dicunt,accidens, quo resformaliter denomi- tur agens, v t ignis calefaciens, calefactione Passio vero dicitur Etas patientis,quatenus oba tiens, seu accidens, quo res formaliter denominatur pariens, ut ligaum a calefactione in se rccepta,pati,i cilicet calefieri dicitur. ex quibus duo consequuntur, primum actionem& passionem non. eise duas res realiter distinctas, sed unicam tantum,et enim eadem res, qu atenus ab agente manat, actio; quatenus veth in iubiecto recipitur, passio nuncupaturi nec fieri potes ut de lux