장음표시 사용
371쪽
Postrema propositionis diuisio fit in tria mem bra, in absolutam, hypotheticam, & modificatam, seu
Absoluta est, quae absolute dicit attributum concueni te subiecto,ut homo est animal. Hypothetica. quae aliquo praesupposito dicit at tributum conuenire sabieisto,ut haecili regesphilose,phentur,rsublica erunt beata. M odificata denique est illa, quae non solum dieiexitiabutum conuenire subiecto. sed praeverti modum adfert, se eundiim quem illi conuenit, siue de
possibiliarpos iis horinem esse album, siue de imis p. sibili, ut impossibile est hominem esse equum, siue da
necessario,vi necesse est homine esse animal, siue deniq; de contingenis, ut contingens est hominem esse doctum. Ex quo colligitur quadruplex propositio modalis, prima dicitur de possibili , secunda de impossibit,
tertia de necessario, quarza de contingenti.
De essentiapropositionis,seu enuntiationis.
DE finitur ab Aristotele propositio,oratis veru, τιἰ falsum significans. Oratio est genus: verum vel falsum differentia: quare do oratione
O R xionis usus generatim duplex, unus Rh
toricae,alter Dialectic proprius:prior nequ veritatem, neque falsi intein coatinet, sed est, veI
372쪽
optativus, o utinam stud π sepiat vel imperativus,ut ' vel cuius clamat terras modi. . Posterior vero, veritatem & salsitatem contine v tmixus Othamo, Petrus est sapis. Hanc poIro Orationem, tanquRm genus propo stionis definiuit Aristotcles libro de interprctatim. ne, cap. - his verbis,oratio est voragoisicativa ex instituto,cuiuspars aliquasim at separata, ut dictio, κοτta firmatis Anemio ut haec oratio homo es animal,es enim vox significativa, complexa, eiusque partes separatae, homo soci animal, aliquid signifi-a ant,non tamen ut assismationes , vel negationes,
sed tanquam dictiones duntaxat, ut per sepatet. Dissicultas verb est de quibusdam complexi s. &hypotheticis orationib', v t Petrus es homo,σiustus, item Vol lucet,dies est quarum propositionum par- 'tes,etiam seiunctx, cum assicrnatione,& negationes gnificant,ut prioris propositionis, haec pars, Petrus est homo, , posterioris,dies est. Alii dicunt Aristotelem definiuisse tantdm simplicem orationem , v t Petrus est homo, non autem complexam,vel hypotheticam, ut pote quae minus reserunt ad instit ut uindialecticum, proinde ove nihil esse mirum , si illarum propositionum partes; itiam separatae,cum assiematione, et negatione si
Atij dicunt Atistotelem neque definiuisse simplices Orationes,neque complexas, scd orationem incommuni; quate tans illis omnibus communis vi, dixisse vero orationis partes separatas significaretant sim ut dictiones non ut assiemationes , vel ne pationes, supple saltem ut docebitur,non esse ne-ςessarium ad essentiam orationis , in Gommuni,
quod constet partibus significatiuisi cum assirma-
373쪽
tione,vel negatione; sed satis esse, quod saltentrillae partes significent i quam dissiones: quia alioquiix
simplices orationes,non essent essentialiter oratio nes, cum eorum partes seiunctae , sine ulla affirmatione,vel negatione, significent, ut supri diximus.
Do veritate, ct falsitate enuntiationis, seu 2. meuris verationu bι ex occasione eprima, cr
ΕNuntiatio , quae secunda est minitis operatio, quia unum affirmat, vel negat de altero , ideo Pro genere agnoscit orationem, cui addit tanquam differentiam, quod verum vel salsum significet. De oratione quaest. superiori actum est, de ipsa veritate.' falsitate, nonnulla addenda sunt,ut genere, &differentia explicatis, perfecta habeat ut enunti tionis definitio; quia vero unum oppositum ex altero intelligitur, satis erit de veritate enuntiationis disserere,ut quid de eius falsitate tenendum sit, inatelligamus in Notandum igitur primo, veritatem uniuersim esse duplicem;transcendentalem nimirum.& intel lectualem. .
Transcendentalis est, quae rebus omnibus com petit quatenus entia sunt,& in quatum correspon dent suis id eis,& exemplaribus, definiturque cosor mitas cuius ue rei cum suo exemplari, quo Sesu dicimus , Caesiatis imaginem esse veram, quia i putuo ire1 emplari,& prototypo nimirum Caesari, corref- pondet:& aurum esse verum aurum, quod est con forme ideae,quae de auro existit, in mente DC i. Veritas vero intellectualis,illa est, quae oritur ab
374쪽
intellectu gefiniturque conformitα interictus, eum me intelucta: quo modo dicimus hanc enuntiatione elle veram,homo est animal, quia in ea formanda ac- cipit intellectus conformitatem cum ipsa hominis natura quam significat. Notandum veritatem intellectualem esse duplicem,unam simplicem, & in complexam , alteram complexam 3c compositam.
Simplex qst, qu* sequitur primam operationem intellectus, contingitque, curn aliquid appichenditur simpliciter, sicuti est,absque ulla assismatione, vel negationer ut cum homo apprehenditur ab in- tellectu, sicut se habet a parti rei, nihil de illo assit
Complexa vero est, quae sequitur secundam ope. lationem intellectus unum de alio assirmantis, vel , negantis,eontingitq; cum intellectus rei attribule quod ipsi proprie debetur, ut homini quod sit animal, hic autem non agimus de veritate transcenis dentali,siue primae, siue secundae operationis intel- Iristus,quae cum sint entia vera & realia, necessaribueritatem illam transcendentalem participant, sed tantum agimus de intellectuali veritate,de qua duo vnis3 propositione statuimus.
Propositio unica. IN prima operatione ituellectus reperiturveritas. simplex,in secunda vero complexa. Plior pars propositionis probatur r veritas simplex est ea, quae sequitur apprehensionem rei simplicis , qaae quidem apprehensio est prima mentis operatio: ergo reuera datur veritas simplex in pri
Quis d si obiicias Aristotelem nullam veritate aut
375쪽
falsitatem agnoscere in prima mentis operatione: dicendum est Aristotelem , non loqui de veritate simplici, sed tantum de complexa, quae potissimum veritas dicitur,solaque. opponitur mendacio. Posterior veto pars similiter ostenditur, veritas complexa nihil aliud est, quam conformitas intelle ctus Eomponentis , vel diuidentis, cum rebus ipsis, quae componutur, vel diuiduntur. & propterea di- Cisur complexa, quod non se unius reis inplicis ised multaru pirat qui in secunda mεtis operatio uc, quae diuidit & componit,talis conformitas reperitur,igitur in secunda mentis operatione, datur veritas complexa.
Notandum ver b e veritatem et falsitate in s dequ3 per proportionem ad veritate philosophanduest) non tantum reperiri in operationibus intelle- 'Etua, sed etia in rebus & vocibus , sed cum hoc di crimine, qu bd veritas fit in rebus fandamentaliter, si quidem res ipsae praebent fundamentum intelle- elui, ut eas vere intelligat; & eatenus cognitio ipsius intellachus vera vel falsa dicitur, quatenus cum rebus ipsis deformitatem, vel conformitate habet: in operationibus intellectus formaliter , eo quba formalis ratio veritatis intellectualis, consistat in conformitate intellectus, eum rebus ipsis intelle ciis rin vocibus denique tanquam in signis: ergo ex
dictis voces sunt signa conceptuum, & in tantum veritatem participant . in quantum conςeptibus animi correspondent, & iis mediantibus, resipia talibus conceptibus expressas repraestiuant.' Difficultas vero est,utrum veritatem, vel salsita-
em significare, sit de essentia enuntiationis , es itantum eius proprietas. V . . . 'Rς spondeo esse de essentia,probo que: oratio iR
376쪽
genere dicit unum enuntiare de alio: ergo enuntiatio,quae est species enuntiationis, aliquid amplius dicet e debet atqui praeterquam quod enuntiatio unum de altero enuntiat, nihil est quod die et epose sit ellἡntialiter, nisi significationem veritatis , vel salsitatis : igitur enuntiatio essentialiter includit, quod veritatem vel falsitatem significet.
Confirmatur minor, in tota definitione enuntia. tionis, praeter Orgtionem, quae ex dictis habet, quod unum enuntiet de altero,nihil aliud . ponitur ex par
te differentiae,nisi quod sit veri vel falsi significati
ua: ergo praeterquam quod enuntiatio unum de altero enuntiat, nihil est quod dicere possit eisent. liter, dc tanquatri gradum differentiae, nisi significi- re veritatem, vel falsitatem. Obi ieies,illud non est de essentia enuntiationis,
quo aliquid prius potest assignari , eam in suo esse
essenti aliter costituens: atqui aliquid prius ipsa veritatis, vel fessitatis significatione potest in enuntia. tione assignari, quo ipsa in suo es se essentialiter co-ρ' tuatur, nimirum enuntiare unum de alio, a quo enuntiatio dicta est ergo significare veritatem, vel falsi a tem non est aliquid essentiale enuntiationis. Re pondeo distinctione maioris illud non est deessetntia enatiationis, quoa liquid priu3 assignat tu, eam essentialiter costituet si complete constituat,ita ut nihil ei desiit,neq; ex parte generis, neq; ex parte dis Ierentia admitto:si vero tantu partiati er, Gr tan Dam rad tigenoricus inferior, nego; alias cum g adus ge- a ericus, puti animal, sit prior na dura in specie cili,sez,homine, quam gradus different Ur nimirum ie- lationis, 'neretur rationale no esse de Essentia hρνiii Ais, quod est absurdum: ad minorem iam v emo, .a niue distinguo stiniliter. In enuntiatione datus
377쪽
aliquid prius, eo quod significet veritatem, vel falsitatem , unum scilicet enuntiare de alio, quo ipsa essentialiter constituatur, incomplete, & tanquam ex gradu generico, concedo: complet vero,& tan. quam ex gradu differentiae, dc generico,nego: nam ex dictis signiβeare veritatem,vel falsitatem, enuntiationi adiungitur, tanquam differentia,supra ora tionem in genere. '. ' r
u,d in enuntiatione habeat rationem materia, ct quid forma.
Notandum prim b est , illud habere rationem
formae,quod aliud determinat, illud veto ipium quod determinas urimates Iae,qum formae pro prau est determinare materram , & materiae determinati pet formam, ex omnibus philosophis. Notandum, L. enuntiationem duobus modis c ἄ- siderari, primo, quatenus est actio ipsa intellectu , unum de altero affirmantis, vel negantis , & haec enuntiatio vocatur mendatis,formalis: ra quatemrs est aliquod artificiosum meutis opus compositumlex varris conceptibus attributi, subiecti, & nexus; qui inter utrum que interceditietenim, quando uν tellectas unum de altero affirmat,v. g. hominem de Petro,dicendo Petrus est homi esuliat ex illa actio
ne,in ipso intellect u conceptus aliquis compositus ex tribus conceptibus illis, Petri, subiecti, hominis. attributi ,&verbi est. copuIta utriusque : do haec enuntiatio dicitur mentalis obiectiva, de qua solii m h oe i os o agim v s, qu ae ren te s q u id isi ea habeat Lationem materrae.& quid formae, Sit igitue
378쪽
Prima propositio. Ρ Raedicatum in enuntiatione, respectu mbiecti.
potest habete rationem formae, subiectum vero
Probatur, illud ex dictis habet rationem sormae. quod aliud determinat: ipsum vero quod determi iamtur, rationem materiae: atqui in enutiatione praea dicatum determinat subiectum adtathm enutiatio. nem, . g. iu hac enuntiatione, Petrata est animai,am-mal quod est attributum,determinat Petrum,ut sit huius enuntiationis subiectum. Petras est animat, cum ex se, alterius enuntiationis possit esse subiectum,ut pote huius tetrus es homor ergo in enun tiatione praedicatum habet rationem formae, subiectum ver δ materiae. - secunda propositio.
IN enuntiatione subiectum & attributum smul
possunt habere rationem materiae, nexus ver 3
Probatur,eodem modo ac praecedes propositio, quod aliud determinat, habet rationε formae, illa d
vero Quod determinatur taxionem materiae: atqui in enuntiatione,nexus attributi & subiecti, utrumque determinat ad talem enuntiationem, v. g. cum ni haec enuntiatio, Petrus est homo, Petrus,& homo poteram determinare ad hanc vir Lmque enuntia. tionem, purus est homo, Petrus no est homo ,pro ratione diuersae connexionis,nexus vel binterueniens jatrumque determinat ad talem enuntiationem : ergo in enuntiatione , subiectum & attributum poniunLhabere rationem materiae , nexus ver b iarniae
379쪽
de Enuntiatione. M is ECTIO QUARTA.
De affectionibuι Enuntiationis.
De necessitate, S contingentia propostionum.
ΡRopositio, alia est necessiaria, ut Petrus es homo:
alia contingens,ut Petruι sudebit cras. De necessaria nulla extat disticultas is de contin genti, grauissima.& plurimum in Philosophoruna 1cholis agitata corias ientus hic est, utrum duarum contradicentium, a Myra ro contingenis ut Petrus crae . debit. Petrus crvi non: st obit,altera sit determinatὰ vera, altera iterminate falsea. . Vt haec dissicultas
Notandum est primo effectum futurum. conis tingentem , ad . duo posita referri t primo ad suam γ caulam essicientem , ivt studium futurum Petri, ad ipsum Pettu: see d. ad ipsam Dci scientiam, quae talem praevidit effectum in tali tempore suturum. Notandum secun d b, ex Theologis, scientiana quam habet Deus de rebus, esse triplicem e prima simplicis intelligentiae, secunda Vitionis, tertiade.
nique condit Ionata. 3Scientia simplicis inteLigentia, ea est, per q uani ' Deus μι omnes possibiles, ve tantum possibiles, vidit ab aeterno, ante illarum creationem. Scientia visionis e contra dicitur illa, per Nam Deus res, secundum propylias suas existentias vidit. Media denique, seu conditionata , habetur illa qua vidit Deus res aliquax futuras: . si hae, & illae conditiones ponerentur. xerbigra ia, Divom Po
380쪽
trum ter Christum negaturum,si ingrederetur do mum Pontificis, tentaretur ab ancilla , caeteraque acciderent, quibus effectum est , ut Diuus Petrus Dominum negauerit. Notandum terti b,effectum contingentem tu - .rum non referri ad scientiam Dei simplicis intelligentiae,aut visionis. sed sol sim ad conditio natam. Probatur,quia effectus contingentςr futurus ad illam scientiam Dei resertur, qua videtur contingent et futurus: atqui nullus effectus cognoscitur contingenter futurus per scientiam simplicis intelligentiae seu pure & simpliciter,ut possibilis est;n que etifim per scietiam visionis, seu ut iamiam existens: ex praedictis igitur nullus effectus contingenter futurus refertur ad seihmiam Dei simplicis intelligentiae,aut visionis,&consequenter tacitum ad scientiam conditio natam. Notandum postremo,aliud esse quaerere,an propositionum defuturo. contingenti, determinatum sit unam esse veram,& alteram falsam.quod est esse deteriminate mersi, e falseum diuisim, quodque ab orti nibus admittitur: quia satis norunt duas propositiones contradicentes, simul non posse esse veras, unam determinate fore veram, & alteram falsam aliud ver b quaerere,an duarum eiusmodi propositionum contradictoriarum defuturo contingenti, is a sit determinath vera, & altera determina e falsa, quod communiter dicitur esse determina.e verum
vel falsum, diui .FIis notatis, sit