장음표시 사용
451쪽
His ita constitutis, quando requirit Ar teles ad Iropositionem necessariam, ut dicatur de omni, il-ud diei de omni non est accipiendum prioristice, quia ille modus non est necessarius, Ut patet in cxemplis allatis, omnis hamo est albm: nec etiam posteriorastice tertio modo,quia modus ille est tantum probabilis, no necellarius, sed posterioristice primo vel cundo modo, ita ut dicatur propositio necessaria , in qua attributum conuenit omni subiecto, siue scin per & necessarib,ut animal homini,siue certis tantum, & statutis a natura temporibus, sed necessariis: ut deficere, vel eclipsim pati L unae competit, quando terra traxerlicitur inter ipsam & solem,si Ponatur particula omnis,sive non. Ad has propositIones necessarias reuocantur illae quae de Deo si ut, ut Deus est iustus, Deus est bonus, in quibus licet attributa dicantur de uno singulari nempe Deo,nihilominus de se habentur pro iis quae de omni con
tento sub ipso subiecto praedicantur,quia si quod
fieri repugnat iub Deo plures dii constituerentur, illa omnia attributa de ipsis praedicaIentur. Quod attinet ad secundam canditionem, ut scilicet atti ibutum propositionis necestari dicatur per se de subiecto: pro illius explicatione. Notandum cst aliquod attiibutum dici de subiecto per se, quatuor modis: primd quando est de esse sentia si1biecti, siue sit tota eius definitio, V t res pectu hominis esse animal rationale, siue par S tan tum,ut cum dicis,hεmo est rationalis,homo est animaι homo est uiues,homo est corpus homo est subparta,bes ens, qui omnes gradus pertinet ad essentio m nominis,oc saltem implicite in eius definitionc ci nti
Secundus modus dicendi per se est proprietatis,
452쪽
siue specificae,siue genericae ,siue transcen dentis de subiecto, & ita propositiones istae habentur insecundo modo dicendi per se,homo est risibiis homoes mortalis, homo est bonus, & similes. Tertius modus dicendi per se. est existentiae independentis, seu per se, scilicet substantiet, estque tantum peculiaris substantivis, siue singularibus, siue uniuerialibus, quia solae substantiae per se subsistunt, singulares per se primδ, uniuersiales vero Perse securidd&sic istae propositiones sunt per se
tertio modo Petrus existit, homo existit, animal existit, ct aliq. Non item istet, albedo existit, scientia exij quia albedo &scientia pcr se non existunt, sed tantum in alio, albedo in ligno, scientia in in
Postremus modus dicendi per se, est causalitatis, quando effectus dicitur de illa sua causa a qua per se proficiscitur: vel, ut alii dicunt, quando subiectum continet 8c exprimit causam per se Daedi Catir ut cernere est in his omnibus propolitrom-busi focatus interit, rictor pingit, dc ummbus,nam suffocatus exprimit suffocationem, quς est causa Perse interitus, pictor pingendi artem, a qua ipsa pingendi actio per se perficitur. Hinc illae rcesciuntur propositiones, minimeque habentur per se
quarto moὸo, deambulans interat, hamo ριηgit, quia neque deambulans continet causam per se intcritus, sed sollim per accideus, nimirum deambula elonem. Nec etiam homo, ut homo est, picturae causam per se exprimit, sed tantum causam per acricidens, quia ab homine , quatenus est homo per se. no n oritur actio pingendi: sed per accidens tam tum, quatenus pictor est. Hoc notato aperiendum
de quibus propositionibus loquaxur Aristo-
453쪽
eles clim illas ad demonstrationcm requirit. Sit igitur. Secunda propositio. R demonstratione quia. non requiritur propolitio per se, seu in qua attributum dicatur per scde subiecto: probatur, una ex praetiussis eiusmodi demonstrationis quia, tali frest ut subiectum praedi. cetur de sua proprietate:atqui subiectum non prς- dicatur de sua proprietate in nullo inodo dicendi per se,ut patet inductione facta per illos omnes modos ergo&c. Maior ostidaditur ex epio huius dem Ostrationis, in cuius maiori propositione subiectum praedicatur dc sua proprietate,verbi gratia rationale de risebili, hoc modo, omne risibile est rationale, sm-nar homo est risibilis, ergo omnis homo est rationalis.
Tertiapropositio. IN nulla demonstratione admittuntur proposi
tiones per se, in tertio modo dicendi per se. Probatur, propositiones quae adhibendor inde monstratione debeut esse sempiternae veritatis, exsuperioribus: atqui proposit1ones per te in tertio modo non fiunt eiusmodi, lunt cnim de rebus spccitatis secundum existentiam quam per se participant, quo pacto aeternae esse nequeunt: ergo &c.
uarta propositio. IN demonstratione possunt adhiberi propolitiones per se in I. a. dc A. modo dicendi per te. ProbMur, omnes propositiones quatiunt in his tribus modis dicendi per se, sunt sempikςzzπ
454쪽
veritati ut omnis homo est animal rationale, quae est
propositio per se in primo modo :omnis homo est riin Bilis , quae est propositio per se in secundo modo, di omni secatus interit Hua est propositio per se
in quarto modo, ergo &c. Quod spectat ad ultimam conditionem propositiorus necessariae ita est, ut eius attributum sit uniuersale primum , ut videre est apud Aristotelem primi Posteriorum cap. 4.& I. Quid Vcrd per attributum uniuersaleprimum, intelligat, non constat
inter omnes.BreuIter tamen concludimus per attributum vetuersale primu Aristotelem inici liuere attributum reciprocu , quod dicitur de omni 1ubiectosecundum quod seu n, quatenus tale est, ct -- plicatiue, quo pacto complectitur definitioncm cssentiale disserentiam constitutivam, dc proprietatem quarti modr Porphyriani, Quae omnia cum . subiecto reciprocatur,& de eo quadenus ipsa sunt, re reduplicatiue loquendo praedicantur, Ut, homo est animal rationale, quatenus animal rationale, homo est rationalis, quatenuι rationalis , homo est risibili quatenus risibilis. Hinc constat eiusmodi conditionem non requiri in propositionibus cuiuscumque demonstrationis,sed accuratissimae tantum, cim haec sit vera demonstratio, O mnesensibile est vivens. omnis homo e en ibi , ego omnis homo es vivens-Licet interim nulla propositio habeat attributum Vnivcrsale primum i ea reciprocum: si eut haec demonstratio accuratissima constat propositionibus: Omne animal rationale est intellet,praditum, omniε homo est animal rationati, ergo omnis homo est rurelia. p raedit M.
455쪽
De Demonstratione. 4IL ARTICVLVS QVARTVS.
Vtrum Demostratio constare debeatρ missisprimis, immedratis,tudemonstrabitibus, Ur perse notis.
N Equis turbetur statim in ingressii huius dissi
cultatis , sciat primb eandem propositionem simul primam,immediatam, indemonstrabilem, Mper se notam haberi,primam dici, quod nihil habeat se prius quo demonstretur: immediatam,qubdcareat mcdio,per quod dcmonstretur: indemsistrabilem,quod demonstrari nequeat: & denique per se notam, quod non indigeat probatione, aut de
Notandum secundo propositionem immediata, primam,indemsistrabilem,& per se notam duobus modis dici: scilicet natura sua,& nobis. Propositionatura sira prima,immediata, indemonstrabilis de per se nota dicitur quae nullam ex sua natura antecedentem causam agnoscit qua ostendi demonstrarique possit, quales sunt istae propositiones , homo est rationalis, homo est animal rationale, quia nullam habent ex sua natura causam , per quam demonstrantui , sed solum possunt a posteriori per effectus, & proprietates demonstrari. Propositio verbprima,immediata,indemonstrabilis, &per se nota nobis dicitur,quq sic innotescit ex sola termino rum expositione,ut siue causam habeat, siue non, inutile planὸ esset ad demonstrationem confugere,
qua magis fieret nobis perspicua , quo pacto hoc axioma metaphysicum quodllibet est,uel non es, dieitur primum,immediatum, indemonstrabile , &pra se nobis notlim.
456쪽
Notandum tertio propositionem immediatam triplicem poise constitui: prout medio trifaria carere potest: Primo enim potest cvere omni medio,
di , priori, & , posteriori: ut principia prima, quaemhu prius obtinent quod sit mςdium, a priori,nec aliquid posterius; quod tanquam medium notius nobis possit adhiberi ad demonstrandam illorum
veritatem: & hinc ponitur pramum genus piopoli tionis immediatae. Secundo potest carere mcdio 1 priori, non tamen a posteriori, ut ista pxopo1itio homo est animal rationale, quae ex dictis nullam agnoscit causam, per quam, tanquam per medium aprIori demonstretur, potest tamen habere risibile pro medio, quo a posteriori demonstretur, ut iamstpius demonstratum est: ex ista parte secundum ponitur genus propolitionis immediatae, nimirum a priori. Tertio, aliqua propositio potest carere mcdio aposteriori, illud tamen habere a priori, ut ista homo est risibiti, etsi enim rationale , priori sumi queat pro medio, ad demonstrandam propositionem il-Iam,nullum tamen est medium a posteriori quo domonstrari possit. Et hinc tertium statuitur genus
propositionis immediatς, nempe a posteriori. Notandum quarto bifariam adhuc propositionem eme immed i atam seu carentem medio , petiorit primδ quia car et medio rci, seu inciscndo: quale est rationale reipectu risibilis. Secundb quia caret mcdio cognitionis, seu in cognoscendo, quale est primum principium metaphysicum; quodlibet est,uel non est. respectu principiorum scientiarum inferio
Notandum postremb. propositionem aliquam dupliciter dici indeinostrabile, primo simpliciter,
457쪽
M absolute, quando nullo pacto, neque a priori. neque posteriori demonstrari potest:& haec coin eidit cum illa quam diximus omni medio carere, taa priori,qiuim S posteriori. Secundd,propositio dicitur indemonstrabilis secundum quid, quae licet absolutὸ demonstiari possit, liuea Priori, uue a posteriori accipitur tame probata: & uotalis habetur. ac si esset indemonstrabilis, S carens medio, ut sunt homo est ratιonalis,omnis homo estrisibilis: quae licet per se mutuo probari possint,accipiuntur tamen, Vt probatae, & pro indemonst abilibus habentur , eo tempore quo ipsaIn demonstrationem ingrcdiuntur. His notatis Lit. Prima propositio
AD veras demonstrationis praemissasvniuersim loqvcndo, non requiritur ut sint omnibus modis primae,immediat , indemonstrabiles, & per
Probatur. propositio omnibus modis prima,immediata, indemonstrabilis, & per se nota debet ense ta in essendo, quam in cognoscendo prima, immediat indemonstrabilis,dc per se nota: ita ut nullum sit prius medium, vel in essendo, Vel in cognoscendo, quo demonstrari,& notificari possit: atqui hoc non requiritur ad praemissas demonstrationis, uniue sim, & absolute loquendo, ergo &c. Maior
patet, minor probatur. Hae sunt Verae demonstrationes: Omne animal rationale est risiss capax : omnis homo est animal rationale : ergo omnis homo est risus capax. Item e conuerso, Omne risin capax est animal ratιonale. omnis homo est risus capax:, ergo omnis homo est animal rationale' Cum tamen prioris demonstrationis minor propositio non careat omni me-
458쪽
dio, sed possit habere medium a posteriori, quo de .. monstretur, Vt revera demonstratur per posterio . tem demonstrationem, in qua pariter minor pro positio,onDiu homo est riseus capax, medium a priori habere possit,nempe rationale, quo etiam demon
Confirmatur minor,in scientiis subalternis principia quae adhibentur tanquam praemissς demonstrationum, sunt conclusiones scientiarum subal ternantium;ergo illae prςmissae non erunt omnino primae,immediatς,indemonstrabiles,& per se nolgi sed saltem poterunt 1 superioribus scientii scilicet subalternantibus,demonstrari. Requiritur tamen ad praemissas demonstrationis,ut saltem sint aliquo modo, scilicet secundum quid, primae,immediatae, indemonstrabiles, & per
Probatur: prςmio demonstrationis tales esse, &ita notae debent, Vt propter illas assentiamur conclusioni: ergo licet ex se absolute demonstrari possint,debent tamen haberi probatae,aῆ proinde elim applicantur ad demonstrationem, haberi tanquam indomonstrabiles, quod est secundum quid eine primum,immcdiatum,indemonstrabile, & perso
notum. Vt patet ex Vltima obseruatione.
Dixi, saltem praemissas demonstrationis debere esse secundum quid,primas,immediatas, indemonstrabiles & per te notas: fieri enim potest, licet non sit necessie,ut sint simpliciter indemonstrabiles, si nimirum aliquod primum, dc notissimum principium metaphysitum adhiberetur in demonstra
459쪽
An praemisse Demonstrationis debeant esse priorω ac
VT breuis facilisque sit huius difficultatis se
lutio,notandum est squod iam indicauimus)aliquid prius esse, dc notius alio dupliciter: scilicet
Priori modo causa dicitur ptior¬ior effectu;& essentia, proprietate ab ea fluente. E contra verb posteriori modo effectus prior est,¬ior causa, itemque proprietas ipsamci cstcntia, qua manat r hoc notato, sit rima propositi . IN omni demonstratione propositiones debent esse vel nobis , vel natura priores ipsa conclusio
Probatur , omnis demonstratio aut procedit a causa ad effectum,&ab essentia ad proprietalcm,&sic eius praehussie sunt natura priores ID sa conclusioner aut xlcontra, a proprietate ad edentiam, Mab effectu ad causam progreditur: & sic praemissis nobis seu respectu nostri iunt priores conclusione: ς go, &c. 'denique inferius docebimus praemissas esse caussconclutionis, siue in essendo, siue in cognoscendo, xqui omnis causa debet esse prior suo e cina; cau- in in essendo prior natura sua, causa in cognoscendo prior nobis, ergo, &c
460쪽
O Mnino requiritur,t pcirmissae demonstrationis sint, vel nobis,vel natura, notioreS ipsa conclusione,ut docet Aristoteles primi phy sico-Tum textu quarto, asserens hanc nobis inlitam esse consuetudinem,ut notioribus ad minus nota progrediamur , inde cum notitia praemissarum de monstrationis procedamus ad intelligontiam con- clinionis mani testum est ex mente Aristotelis,pra miris demonstrationis ipsa conclusione notiores
esse Ibere. Accedit ratio Aristotelis primi Posteriorum capite secundo:Illud est magis tale,propter quod aliud est tale, verbi gratia,quia propter igncm manus est calida,ignas magis, dc potiori iure dicitur calidus: atqui tropter praemissas nota est nobis conclusio ; in
tantum enim nobis aliqua innotescit conclusio, illique assentimur,in quantum de praemissarum Veritate certi sumus , Krgo praemisse demonstrationis debent esse notiores conclusione. Huius Aristotelicae rationis totum robur in alia. to 'axiomate consistit, propter quod unumquodque tale,cti dmagis tale: quare, quia aliquas patitur di Lficultaees non erit omnino firma praesens ratio,nisi illae prius soluantur. Prima est: quod si illud axioma esset validum,bene sequeretur, homo propter vinum est ebrius, ergo vinum magis est ebrium. Item, propter formam c omp ositum naturale est perfectum: Verbi gratia, homo, proteranimam rationalem; ergo forma est toto naturali composito pei sectior, quod apertὸ falsum est: cum in ipso toto composito omnis persectio formae includa-