장음표시 사용
461쪽
tur & praeterea persectio materiα. Tertio,filius est homo propter patrem: ergo pater est magis homo,quod abiurdum est , & omnibus aduersatur. Ad tres istas difficultates simul respondeo illas duntaxat euincere aliquando axioma allatum non esse verum, quod ultro admittimus, quia ad hoc ut veritatem obtineat, tria requirimus. Primum, ut illud quod est causa cur aliud sit tale, possit quoq; esse tale,seu eam formam in se habere,per quam aliud dicitur tale : 'quae conditio non reperitur in primo exemplo: propter vinum homo est ebrius,ergo vinum est magis ebrium, quia vinunon eis capax ebrietatis.
Secundo requiritur, vi illud propter quod aliud tale dicitur , vel quod est causa cur illud tale habeatur sit adaequata ratio, & causa illius ut loquu-tur,barbare tamen, -1alitatis I in qua conditione deficit secundum exemplum; Propter formam co- positum est perfectum: ergo ipsa forma est persectior,quia forma non est adaequata ratio, & causa perfectionis compositi, sed inadaequata tantum dc
Tervio requiritur ad veritatem praefati axiom tis,ut illud propter quod aliqua talia sunt suscipiat magis & minus, alias numquam Vnum alio magis minusque tale dici poterit: cuius conditionis defectu non habet veritatem tertium exemplum, filius est homo propter patrem:ergo pater est magis homo, quia homo in quo pater,& filius comparantur & propter quem diculur homines, I on potest ma
Cicerm axioma illud habet tres allatas eonditionnsiiure proposit de praeniissis, di conclusione
462쪽
demonstrationis, ut in aerat praemissas esse notiores conclusion eo quod sint id propter quod conclusio nota est : Nam & praemistae, Sc ipsa conclusio sunt capaces notitiae per quam res aliqua dicitur nota. , Deinde praemii is sunt totalis causa notitiae conclusionis,quae est secunda conditio.Terti b,notitia iii q-comparantur, propter quam dicatur notae,est capax intensionis α rcmissionis, quia interdum maior est dc euidentior,interdum minor &obistrior:& est tertia postremaque conditio;proindeque ex eo valide concluditur praemissas demG. Mationis notiores esse conclusione, quia tantum canesufio nota est,quia notae sunt pretemissae.
Aupraemio demonstrationis debeant esse cause
Notandum est primb causam sicut supra de
mediodiximus)aliam esse rei, seu in essendo, ut est rationalitas respectu facultatis ridendi,aliam tant m cognitionis,ut risibilitas comparatione rationalitatis..; Notandum secundo, causam rei esse duplicem, unum Eealemvirtualem alteram. Realis est de qua
disputa Physici, & quam in quatuor jecies m terialem,&sirinalem,efficientem , & hnale comminuter distribuunt.Virinalis verti est ea quae licet non sit cUs; parteret , habet tamen vim cauis: quo sensu diximus suptii immutabilitatε Dei esse causam, virtualem aeterrutatis eiusdem : quia licet immutabilitainis sit realis causareternitat divi-
463쪽
dem inter causam,& effectum requiritur dimnctio - naturae quae nulla est inter immutabilitatem Dei,&cius aeternitatem: habet tamen ipsa immutabilitas vim causae realis respectu aeternitatis,adeb ut, si aliqua causa posscς assignari diuinae aeternitati, nulla alia ab immutab41tate afferri possct. Quibus post
REquiritur ut praemissae demonstrationis sint
causae , Vel contineant causam conclusionis, quacumque ratione id fiat : siue causa illa fuerit itiessendo, liue In cognoscendo, siue reali isiue Virtu- .
Expressa est Aristotelis sententia primi Posteriorum capta .ubi requirit ad praemissas demonstrationis,ut 1int causς conclusionis,ex eoq; inseri prio-xes, notioresque eme debcre ipsa conclusionc. . Accedit ratio Aristotelis eodem loco, per prς-misIas demonitiationis cognitas scimus scu habc-mus scientiam conclusionis, unde & dcmonstratio 'sumpta Pro solis prςmissis communiter definitur, Syllogismus faciens scire: ergo sum scientia siti cognitio rei per causam, pr Imis sq. demonstrationis. debent esse causa conclusionis : vel certe causam
Obiicies, dari aliquas demonstrationes quq in. pr missis noti continent causam conclutionis, siue in essendo, siue in cognoscendo , ut illς quibus, vel una proprietas per priorem demonstratur, v Lrisibilitas per capacitatem admirandi, hoc modo: omne admirationis capax est risibile: onis homo est admirationis capax,ergo omnis homo est risibilis:vcI qui bus scientia demonstratur per obiectum,& poten-
464쪽
tia per actum: ut omni ceretia circa corpus naturale
ut naturale est,occupata , e peculatiua: P0fica est eiusmodi, ergo Physica Uspeculativa. Item, omniaf cntias intelligens est stiritalis: intellectus est faculι- Intelligens rergo intellectiu est spiritalis,
Reipondeo harum omnium demonstrationum praemissas continere de facto causam conclusionis, siue realem,aut inessendo,aut intagnoscendo,siue
Nam quod spectat ad primam demostrationem, in qua per capacitatem admirandi in praemissis p sitam, probatur de homine ridendi potentia in coclusione: revexa 4pia admirandi capacitas habet rationem causae ad minim im virtualis, respcctu risi .
bilitatis quia quaerenti quare homo sit risibilis, recte causam assignamus quia est admirativus: sicquς
praemisset eiusmodi ad minimum continent causam virtualem conclusionis,
Quod vero attinet ad duas posteriores demonstrationes,in quarum prIor scientia per obiectum, in posteriori,potentia per actiim, nempe Acultas spiritalis per actum intelligendi demon thratur. . Communis responsio est istas demonstrationes procedere E eausa formali extrinseca,seu praemissas continere causam sormalem cxtrinsecam coclusionum: Nam obiectu scientiae,& actus reipectu potentiae comuniter dicuntur habere rationem cau-sie formalis extrinsecae , causae quidem formalis, quia sicut forma determinat materiam . sic obiectum scientiam: verbi gratia, corpus naturale , ut naturale, est physicum: &actus potentiam: verbi gratia,actus intelligcndi, intelletium : extrinsece 'ero , quod nec obdictum pertineat ad elscntiam
465쪽
scientiae, nec actus ad essentiam potentiae , ut alibi commodius demonstrabitur. Secmuia propositio. ΡRaemissae demonstrationis ὶ priori continent causam in essendo conclusionis: e contra demonstrationis a posteriori praemissae continent solam causam in cognoscendo ipsius conclusionis. Vtraque parost euidens.probatur prior,dem stratio a priori ea est, quae inseri in conclusione enfectum per causam,vel proprietatem peressentiam in praemissis positam, ut constat ex hac demonstratione: Omnis natura rationatis habet unam voluntatem et homo est natura quadam rationalis ' ergo homo habet unam voluntatem. In qua demonstratione ostendimusvoluntateminesse homini per naturam rationalem in praemissis contentam, seu ex eo quod habeat naturam aliquam rationalem, , qua tan quam a sonte, &causa proprie dicta emanat VO-luntas: ergo praemissae demonstrat ionis a priori sontinent caulam in essendo conclusionis.
Posterior pars similiter probatur, demonstratio a posteriori est illa in qua probatur causa per essectum, vel essentia per proprietatem in praemissis
PQsitam, Ut pote rationalitas pcr ridendi facultatem, quaesumitur tanquam mcdium, & lubea rati ne,m praemissis collocatur: Atqui effectus comparatione causae,&proprietas,respectu suς ei sensi se Alant tantum causae cognitionis, ergo praemissae demonstrationis a posteriori tantum possunt contine e caulam in cognoscendo ipsius conclusionis.
466쪽
1 ε Edium demonstrationis est pars adeo neces ruosaria ad demonstrationem, ut sine illa parte imperfecta sit, & manca ipsemet demonstratio: Quapropter illud explicandum hoc loco suscipimus, quaerimusque quodnam illud sit, tam in demonstratione a priori, quὶm a posteriori. Notandum v ccbest ad solutioncm huius quaestionis, proprietatem de aliquo subiecto demonstrabilem cite duplicem: vnnm internam, alteram exicrnam. Interna est quae manat ab ipsamet rei cssentia,illamquc naturaliter consequitur,ut facultas ridendi hominis. Externa vero est quae non manat abessenti arci, sed prouenit ab aliqua causa extrinseca, vicit eclipiis lunae, quae ex ipsa lunae ementia non oritur, illamque non consequitur, sed potius ab aliquo principio ipsi lunae extrinseco, nimirum Interpositione terrae inter solem, &ipsam lunam.
Primo certum est medium dem 5strationis posteriori esse propriam affcctionem subiecti vel effectum quo elientia,& causa dcmonstratui : hoc enim satis ostensum est in superioribus; certum ctiam est praedicata v muris alia, scilicet gcnera Inserior pol sc cilc inedia ad uniuei saliora de minus uniuer-1alibus demonstranda, ut pote animal ad ostendendam de homine substantiam in hac demonstratio-IR : Omne animal eqsubstantia. omnis homo es ani ynal. eryo omnis homo est substantia. Tota igitur diii: cu tas remanet de illa demonstra-
467쪽
tione , priori per quam propria passio demonstratur de subiecto,ut aptitudo ridendi de homine,utruin illa assiimi debeat definitio subrecti, nimirum hominis,aut eius essentialis differentia: an secus oporteat proferre definitionem ipsius proprietatis, scilicet risibilitatis. Oppositae sunt de hac dissicut late sentcntiae. Cui autem earum assentiendum sit, sequentibus propositionibus aperiemus. Prima pro8ositio.
SI passio externa demonstretur de subiecto, non est accipienda ipsa definixio subiecti pro medio,
sed ipsa potius causa extrinseca: hinc qui vellet demonstrare eclipsim lunae, seu lunam deficere , non deberet assumere definitionem lunae pro medio,sed ipsam externam causam ccclipsis lunaris, nimirum interpositionem terrae inter solem & lunam. Secunda propositio.
PT demonstretur interna passio de subiecto,n V est sumenda ipsius proprietatis definitio. Probatur, in demonstratione per quam interna passio de subiecto dem stratur, illud medium assiimendum cst, quod reddit causam cur ipsa suo insit subiecto, sed definitio proprietatis non adfert causam cur insit subiccto, sed sollini declarat quid si r. verbi gratia definitio risibilis,scilicet esse aptum adridendum, non adfert causam cur insit homini. sed sollim exprimit quid sit: ergo, &c.
Tertia propositio ιΡotest in eiusmodi demonstratione qua proba tur interna passio de subiecto, assumi pro medio sola essentialis, & sonstitutina disserentia Iub-
468쪽
iem: ut ad demonstradam risibilitatem deihomine sola essentialis,&constitutiva hominis differentia,
nimirum rationale, ut patet ex hac demonstratione, quam nemo negat esse legitimam : Omne rationale est risibila: omnis homo est rationalis, erν omnis
mo est risibilis: in qua sumitur rationale pro medio ut probetur risibile inesse homini.
uarta propositio. REche sumitur pro medio demostrationis a prisori,in qua interna passio de subiecto dem-- stratur ipsa essentialis definitio subiecti,v. g.animal
rationale ad demonstrandam de homine risibilitatem tamquam de subiecto: Siquidem nullus negat istam demonstration esse legitimam: Omne animal rationale est risiss capax . omnis homo est animal rationale, ergo omnis homo es risus capax. In qua demonstratione assumitur definitio hominis, nimirum animal rationale, pro medio.
Confirmatur ratione, illud est aptissimum medium illius demonstrationis, in qua probatur Interna pallio de subiecto per veram causam quo ipsa passio immediate dependet: Atqui talis est definiti o iubiecti, verbi gratia definitio hominis, O nimal rationale, ut ab ea interna eius passio, nimi rum D si bili tas immediate pedeat: ergo aptissimum mcdium illius demonstrationis, in qua interna Passusio de iubiccto proba tur, est ipsa essentialis dehni,no subiecti.
469쪽
de Demonstratione. 42IQVAESTIO POSTREMA.
De assectioniblia Demonstrationis.
De Agum ct modis ad conficienda Demonstratione ιδε-neis, ubi denegatione ct a mansue Demonstrationu.
QVod spectat ad figuras,& modos demonstra.'
Lli figuraria modi, siue primae, siue secundae, siue tertiae figurae,non sunt ad demonstrat mes co ficiendas idonei, qui habet conclusionem partiou la- rem, siue affirmativam, siue negativam, vel qui, habent in tertia syllaba unam ex his duabus vocalibus, i,& Q. Probatur illi modi non sunt apti ad demonstrationem conficiendam, in quibus non elicitur conclusio uniuersalis, quia numquam conclusiod monstrationis alia eth quam uniuersalis , Ut p otEscientifica semper excipimus demostrationes quae de Deo fiunt igitur inepti sunt ad demonstratione illarum figurarum modi qui habent conclusiones particulates,siue affirmantes,Siue negantes. Hinc xxcludutur duo illi modi directi primae figurae,dari; &serio,& omnes indirecti excepto celantes: duo item isti secundae figurae, festino,baroco, & Omnes
Secunda propassio REliqui primae & secundae figura: modi retineri possunt ad conficiendas dcmonstratia -
470쪽
neso rimm tamen optimus est primus primae fi gurae modus, nimixum, barbara et prior pars patet exemplis in barbara: Omne animal ratisnale est diffciplinarum capax , omnas homo est animia rationale, ergo omnis homs est disciplinarum capax. In rcliquis modis exempla facile inueniri pollunt ; sic puto sit-pra assignata fuisse. Posterior vero par aropositionis,nimirum barbaradprimum primae figurae modum esse omnium aptissimum ad demonstrationes conficiendas, fa ci e ostenditur, tum quia illo omnes scicntiae frequentissime utuntur : tiim maxime quia illo solo concluditur quid res, & cur sit, cum fotus habeat conclusionem affirmativam: per alios Vero tantum quid non sit,& cur non sit,cum habeant conclum
Ex his aperte sequitur, primb quod docet Arist Itules primi posteriorum cap. Vndecimo,primam figuram esse omnium aptiuimam ad demonstrationem,ctim in ea detur modus omnium optimus, nimirum,barbara: Sc praeterea alius,scilicet,celarent,
ςςteros cui dentia superet,& ad ipsum illi alii reuo
Sequitur secundo, aliam dari aemce , ionem
affirmativam, cuius nimirurrvdonclin-st affirma tua, aliam iasgatiuam, qu* negative concludit, Priorem autem tantum praestare posteriori, quantum amrmatina negationi,& cognitio quid res sit, cognitioni quid non sit,antistat.
De regressu IDemonstrationisseu circulo.QVemadmodum in Mathematicis circulus ducitur,ciun ab uno puncto fit reditus ad ipsu,