장음표시 사용
471쪽
sic in materia demostrationis circulus dicitur cum ab Usis praemissis, quibus fucrat ductum ratiocinationis initium, ad casdem fit reditus : visi quis post hanc consectam demonstrationem, Omne ensest bonum dubstantia est res,ergosubstantia est bona, statim rediret ad praemissas, dc assumpto bono pro
medio,quod erat malus extremum,sic ratiocinareia Lur. Omne bonum est res,seubstantia est bona: ergosub. fantia est ens. ,
Cogitant aliqui circulum clusinodi duplicem Vnum quem vocant uniformem, ut si secta aliqua demonstratione a priori, per similem demonstratationem 1 priori regredercmur. Alterum vocant non uniformem,cum scilicet in diuexso genere demonstrandi,effectum, causam per se mutuo demonstramus, ut cum exem pli causa, a priori risibile de homine timo astramus per rationale:& a posteriori idem rationale de homine probamus pcr risibile. . Huius postccioris circuli usus frequens est apud Aristotclam potissimum primi posteriorum capito
decimo , , ubi ostendit stellas errantes non micare, quia prope , terra deseruntnr: & vice versa prope a terra deserri, quia non micant. Item lunam cise rotundam,quia orbiculariter Illuminatur : & r ι orsum ips m orbi culariter illuminari, quia r tunda est. Eodcm circulo utitur 3.Physicorum cap.
c. textu 2. cum ex aeternitate motuS infert aeternitatem motoris,& postea ex mororis aeternItalc colligit aeternitatem motuS.
Quod vero spectat ad criculum uniformem, ille non modo non datur, sed est omnino impossibilis. Prinio quia illius nullum extat ex eplum apud aliaque ex infinitis propemodum philosophis.
472쪽
secundb,quia l&hree est ratio Aristotelis loeo citato) idem simul natura prius esset & posterius,
notius & ignotius;prius & notius, cum assumere- tui pro medio a priori, posterius verb & ignotius, cum per medium similiter , priori demostraretur. Dices, idem sequi incommodum ex non uniformi circulo,quia idem etia erit notius, & ignotius: prius & posterius alio, quatenus ad eius probationem assumetur,aut per illud probabitur, ut rationale per risibile,& vicissim risibile Idi rationale. 'Respondeo, in hoc non uniforni irculo sequi
tantum idem esse notius dc ignotim sarius & posterius alto,non in eodem genere , ut in circulo uni-sormi, quod solum incommodum est, sed indiuerso , notius & prius natura: posterius autem &Ignotius nobis, quod non videtur magnum absurdum , cum effectus communiter dicatur prior ¬ior causa secundum nos , natura tamen post rior & ignotior. Addo praeterea, facta una demonstratione es iactus per causam,aliundc posse contingere, ut effectum eiusmodi magis penetremus,& intelligamus quam statim fuerit perceptus per primam illam demonstrationem: sicque postea talem effectum' eul- dentiorem factum, adhiberi tanquam medium in secunda demonstratione, ad probati nem causae, 6c consequenter tunc reddi notiorem ipsa causa, qua tamen ignotior erat in prima demonstratione. Vnde patet numquam ignotius,Vt ignotius est,poni tanquam medium in demonstratione, sed posti quam ex ignotiori factum est notius, quacumque . ratione id contigerit.
Hinc prima colligitur conditio ad circulum, quatenus v sui esse potest inter disserendum,ut sei-
473쪽
licet conclusio quae tanquam ignotior deducta est ex praemissis notioribus prunae demonstrationis notior reddatur,antequam collocctur in praemissis secundae demonstrationis. Secundo requirit Aristoteles ad circulum,ut ipse fiat in terminis reciprocis, quales sunt rationale Scrisibile & sic licet demonstremus animal de homine per rationale, hoc modo: omne rationale est animal diomnis homo est rationalis,ergo omnis homo est animal. non tamen possumus probare rationale de homine per animal, sic, omne animal est rationale,omnis homo est animal,ergo omnis homo est rationalis. Huius rei ratio est,quia animal& rationale no sunt termini reciproci. Hactcnus de ipsa demonstratione.
De effectu Demonstrationis, nimirum scientia.
De nomine ac varia acceptione scientia.
Eneratim loquendo scientiae nomen multis Imodis accipitur; Primo pro omni cognitione intellestus, siue certa, siue tant im probabili. Secundq pro sola certa cognitione intcllectus, s ue illa Isitiri fusa, siue acquisita,siue per cauSa, siue no& eo modo alios omnes certos intcllectus habitus
coplectitur, sicque no est ad nostrum propositum. Tertio usurpatur strictissime , pro sola scientia theoretica,quo modo probabile est illam sumpsisse Aristotelem in metaphysicis, cum ait scientiam de- bere considerare causas per se, id est theoretice, M sine relatione ad opus. Q iamquam potest aliter.
474쪽
secundb,quia l& hare est ratio Aristotelis loco citato) idem simul natura prius esset & posterius,
notius dc ignotius;prius & notius, cum assumeretur pro medio a priori, posterius verb & ignotius, cum per medium similiter a priori demostraretur. Dices, idem sequi incommodum ex non uniformi circulo,quia idem etia erit notius, & ignotius: prius & posterius alio, quatenus ad eius probationem assumetur,aut per illud probabitur, ut rationale per risibile,& vicissim risibile rationale. Respondeo, in hoc non unifori irculo sequi
tantum idem esse notius dc ignot-,prius & posterius alto,non in eodem genere , ut in circulo Vni-sormi, quod solum incommodum est , sed indi-
uesio , notius &prius natura: posterius autem &ignotius nobis, quod non videtur magnum absurdum , cum effectus communiter dicatur prior ¬ior causa secundum nos , natura tamen posterior & ignotior. Addo praeterea, facta una demonstratione effectus per causam,aliundc potic contingere, ut effectum eiusmodi magis penetremus,& intelligamus quam statim fuerit perceptus per primam illam de- moinrationem: sicque postea talem effectum eul- dentiorem factum, adhiberi tanquam medium in
secunda de monstratione, ad probationem causae,& consequenter tunc reddi notiorem ipsa causa, qua tamen ignotior erat in prima demonstratione. Vnde patet numquam ignotius,Vt ignotius est,poni tanquam medium in demonstratione, sed posti quam ex ignotiori se a um est notius, quacumque ratione id conliserit. Hinc prima colligitur conditio ad circulum, quatinus v sui esse potest inter clisserendum,u i sci-
475쪽
licet conclusio quae tanquam ignotior deducta dinex praemissis notioribus primae demonstrationis notior reddatur,antequam collocetur in praemissis secundae demonstrationis. Secundo requirit Aristoteles ad circulum,ut ipse fiat in terminis reciprocis, quales sunt rationale M tisibile: & sic licet demonstremus animal de homine per rationale, hoc modo: Omne rationale est animal :omnis homo est rationalis,ergo omnis homo es animat non tamen pollumus probare rationale de homine per animal, sic, omne animal est rationale,omnis homo est animal,ergo omnis homo est rationalis. Huius rei ratio est,quia animal& rationale no sunt termini reciproci. Hactcnus de ipsa demonstratione.
De essectu Demonstrationis, nimirum scientia.
De nomine ac varia acceptionescientia.
Eneratim loquendo scientiae nomen multis modis accipitur; primo pro omni cognitione 'intellestus, siue certa, sine tantum probabili. Secundκ pro sola certa cognitione inici lectus, siue illa sit in fusa, siue acquisita,siue per camasiue no& co modo alios omnes certos intellectus habitus e plectitur, sicque no est ad nostrum propositum. Tertio usurpatur strictissime . pro sola scientiα theoretica,quo modo probabile est illam sumpsisse Aristotelem in metaphysicis,cum ait scientiam de-- bere considerare causas per se, id est theoretice, M sine relatione ad opus. Q iamquam potest aliter.
476쪽
explieari locus iste Aristotelis , scientia debet considerare causas 'per se, id est sine relatione ad opus externum, quod non obstat quominus habeat relationem ad opus internum, ut Logica, & Moralis. Postremo lumitur scientiae nomen medio,&proprio modo,pro sola cognitione inici lectus certa,necessaria,& euidenti rei per propriam suam causam,& hoc modo tota praesenti sectione de scientia lo
Hic est quod mnemur ad perseadendam rerum
ignorantiam, inanem veterum Philosophorum conatum,chm ipti in rerum intelligentia consequenda noctes diebus conitu gerent. .
id profuit Scepticis tot labores in pervestiganda rerum veritate Pertulisse, si de quacumquere proposita mentem suam aperire non audebant, sed ancipites semper, & paribus examinati ponderibus in omni remanerent Quid scientiis repletus Democriti puteus illi contulit, si ipsius os obstrusum semper mansit, nec Vnquam aperiri potuit, Vt ex eo aliqua scientiae guttula hauriretur, vel si fuerit apertum, pertuso Danaidum dolio hausta fuit3Ne itaque tam insanum de scientia ferre iudicium videamur . cum tota familia celeberrima Peripateticorum, ipsius scientiae existentia, hisce validissimis rationum momentis, & argumentis de
477쪽
Ptimum hoc est, nullus naturalis appetitus debet tale flustraneus: si quidem Deus,& natura nihil moliuntur frustra, atqui sciendi appetitus nobis est naturalis , ex Aristotele statim initio primi libri Metaphy sicorum et ergo debent dari scientiae quibus ea pleatur. 'For lasse respondebunt aduersarii , nos quidem naturali desiderio in rerum cognitionem ferri, non tamen in eam, quae omnem dubitationem expellit. sed tantum in eam quae propius ad veritatem vide
Vettim illi experientiae manifestissimae aduersantur,experimur enim quacumque cognitione acquisita, incerta, & impet fecta, nostrum intellectum non acquiescere. sed adhuc cet tiorem,&euidentio- Iem naturaliter appetere donec illam consequat ut quae ipsi ita certa,& euidenter appareat , ut in ea sistat,& ulteriorem non requirat. Secundum argumentum,datur scientia,si dentur Ies, quae certo, necessario, & euidenter per propria causam agnoscantu C. atqui multae res sunt eiusmodi: ergo,&c. Maior est certa, & magis patebit in se ex scientiae definitione, Probatur vero minor, co- noscere hominem esse risibilem, quia rationais, est cognoscere rem per causam , quia cauta cur homo sitii sibilis, alia non est, quim quia est rationali . Ite,eognoscere caelos moueri posse quia sunt corpora naturalia est habere euidentem, & certam cognitionem motus caelorum per propria causam: idem de aliis iudicandum : atqui haec Omnia cognoscimus ; ergo res multas certo. & euidenter
per proprias causas intelligimus. Respondent aduersarij negando minorem scilicet dari cognitionem certam 5c eutalentem alicuius
478쪽
rei. Rationem addunt, quae est Achilles omnium ar gumentorum , quibus suam sententiam conantvr persuadere. Nam inquiunt, omnis nostra cognitio intellectiva derivatur , sensu: ergo certior elle non
potest quam cognitio sensitiva: Atqui sensus nulla est cognitio certa, sed fae pius ipse falsa rerum ima
gine delusus, falsum intellectui renuntiat: ergo nocintellectus cognitio certa esse potest. Allumptum seu minor patet multis exempIis, nam primo sensus baculum in aqua fractum iudicat elim tamen sit integerrimus, solem apprehendit magnitudine unius pedis, licet interim totius
terrae molem multoties exsuperet,videt quae defacto sunt alba & nigra per medium rubrum, rubra: littora quoque ipsa circumferri videntur nauigantium oculis, quamuis immota maneant: alia plura
sunt id genus exempla satis cuique obuia,in quibus apparet sensus nostros grauissime falli. Verum refellitur susticienter ista responsio scitutione argumentandi qua corroboratur. Ad antecedens itaque dico,intellectiari cognitionem ita deis pendere a lensu, ut tamen intellectus ipse maneat semper superior, habeatque virtutem corrigendi sensum, si errauerit,& deprehendendi causam eius-mes dierroris,quod contingit ubi oculus solem vis nius pedis magnitudine constantem percipit: tune enim intellectus replehendit oculum, deprehendit que causam erroris, te ilicet nimiam lolis ab oculo
Addo praeterea non semper sensum errare, sed multa cerib cognoscere, maxime ubi istae condi. tiones reperiuntur di primo si obiectum sit proprium, ut est color, respectu visus,& sonus, auditus
comparatione a non autem: commune . cuius
479쪽
conditionis defectu fit , ut minor oculis appareae solis magnitudo, quam sit i parte rei,& littora moueri videantur , clim tamen omnino immota sint quia magnitudo,& motus sunt sensibilia comunia. Secunda conditio est, ut obiectum sit in debita distantia, cuius etiam conditionis defectu stellς mia nores apparent,quim reuera sint, quia nimium ab oeulo distant. δ Tertia est,ut medium normi vitiatum, cuius desectu color albus viridis apparet , si vitium viride inter ipsum & visum interponatur. 2 3 Postrema conditio est, ut sensus nullo vitio labo. ret: si enim paruo aliquo humore inficiatur, facile decipietur, ut patet in morbidis, quibus dulcia iudicantur amara. ' .
Sed quaeres, quo ni odo fiat ut intellectus cognossecat sensum non errare circa obiectum affectum omnibus his conditionibus. Respondeo facile cognoscereItum pro pila vi, di
acumine , tum etiam continuo experimento quo de orehendit sensum eodem semper modo suum obiectum percipere, nec unquam deficere, ubi orn-nes illae conditiones statuuntur. Confit matur ista responsio,&argumento ad hominem conuincitur aliquam dari cognitionem certam: si quidem,aut aduersari j qui illam inficiant ut certo eam non dari cognoscunt, sicque suae ignorantiae certam cognitioncm obtinent ' aut non cognoscunt sci co, &ita non est cur illis fidem ad hi beamus, cum ipsis non sit certum, quod contra Oin. nium opinionem conantur Introducere
480쪽
ustuplex detur scientia ,seu de scientia diuisionibati vibi de abstractione scientiarum
Scientia proprie sumpta, de qua hic sermo est,
primo diuiditur in habitualem, & actualem. Habitualis est ille mentis habitus, quo intellectus noster ad res ipsas certo per causam cognoscendas inclinatur, ut phy sica habitualis, quatenus intelleiactum inclinat ad cognoscendum corpus naturaIe.& eius proprietates per c gusam demonstrandas. Aiactnalis veto scientia est ipsa actio intellectus, quarem certo per causam cognoscit, ut eadem physi ea si accipiatur pro actuali cognitione corporis datu- talis.& affectionum eiusdem. Seeunda diuisio est in scientias theo reticas. &l racticas,de qua diuisione actum est in Logicae prae,udiis. Circa illam Vna dissicultas occurritquς hoc loco pret termit ii non debet: virum esse speculativum. & practicusint essentiales differentiae scientiarum,an acciden
Respondeo tant sim esse accidentarias,prob6querspeculatiuum & practicum desumuntur a fine, qui est causa extrinseca scientiae,non autem interna, deessentialis: ergo esse practi eum ti theo reticum iundi tantum accidentariae differentiae scientiarum, non
Probatur antecedens, ex eo solum scietia dicitur speculativa, quod pro fine habeat cognitionem ve- ritatis, practica vero quod pro fine habeat opus: ergo a fine scientiae repetuntur istae differentiae, en eculatiuum,& practicum. Confirmatur,idem in-