장음표시 사용
501쪽
nem quo fit ut unicus vficiat ad assentiendu hisee omnibus conclusionibus de fide: habitus vero sese tifici totales multa ac diuersa media sortiutur, nam physica,verbi gratidi, ut assentiatur huic concluso ni,c Mum est mobile, assiumit corpus naturale pro medio, ut probet hominem esse risibilem tecurrit ad animal rationale tanquam ad medium idemque obseruat in aliis omnibus suis conclusionibus : vnde est qubd unicus non sufficiat, ut per illum intellectus assentiatur omnibus consulionibus quae in ipsa physica continentur.
ADiungitur ad exρlicandum modum',quo om.
nes partiales habitus concurruiit ad constitutionem unius totalis, scilicet per ordinem ad unam rationem formalem obiecti: aded ut unica dicatur scientia totalis,quae c5flatur ex illis omnibus habilibus,qui tendunt in idem obiectuncsub eadcm ratione formali co sideratum:Verbi gritia, phrsica sit
una scientia totalis, quae componitur ex illis omnibus habitibus partialibus, qui ordinatur ad cognitionem corporis naturalis, quatentis. naturale est, siue eius demonstriando principia,&causas,sive demonstrando partes, & pioprietates.
Idem de alis scietitiis merito dici potes,
Αlij aliter explicant modum, quo totalis scientiae habitus ex multis partialibus c5ponitur: quatςnus scilicet illi conueniunt in eade abstractione a materia: ut physica sit 'nica scientia totalis; conflata ex multis partialibus habitibus, quia habet vfiam semper eandemque abstractionem a matcria singulari, quod de aliis scientiis dici volun r. Hic tamen grauiter aberrant, nam si scientia to-
502쪽
talis dicetetur conflari ex illis omnibus partialibus
habitibus , qui eadem abstractione a materia conueniunt,phytica & medicina essent Vna eademque scienti totalis, quia unicum habent abstractionis modum, nimirum T materi singulari. Item omnes mathematicae disciplinae in unam scientiam coales. eercnt, quoniam illis omnibus una & eadem tribuitur abstractio a materia sinagulari, & sensibili, quae
Quaeres anili cadem scientia totali tot sint habitus partiales distincti quot sunt cqnclusiones.
Respondeo negative, proboque, nunquam multiplicatur habitus,nisi propter difficultates,quq occurrunt in operando;atqui ad assentiendum multis conclusi iusss,non occurrit multiplex dracultas, maxime cἰun una ex alia deducitur, verbi gratia, si quis nouerit hane conclusionem: Omnis hymsi stri-lbibs facile, i cgbsque aliquo notabili negotio,quod peculiarem Eauitum pollulet, istam alia percipiet: Omnis homo esi admirat'nis capax, omnιs hamo est
rationalis; & quae sint eiusmodi ex illa prima consequentes ergo in eadem taentia ςotest nm sunt tot habitus pamales,quot conclusiones. Occurrit Suarea se cudo tomo Metaphysicet dic putatione quadragesima quarta, sectione undecima,numein quadragesimo sexto, singulas conclu siones esuersas diuersis modis cognosci , se per di
uersas complexiones ter notu etiam si una ex alia consequatur, verbi gratia aliter connectendos eli terminos, ut haec inferatur coclusio homo est rationalis, quam ut ista percipiatur, homo est risiibuis, ergest rationalis, ideoque m assenssibus harum conclusionum diuersas esse difficultates, A consequente diuersos habirus.
503쪽
Respondeo harum conclusionum, quarum una consequitur ex alia, licet sit diuersa complexio inr-
minorum, unam tamen facili neSotio ex alterius notitia cognosci, nec ex illa diuersa chnexione terminorum diuersam exurgere difficultatem alcntiendi illis conclusionibus diuerse connexis: ut propterea distincti habitus requiratur, sed unum sussi cere,quo instructus intellςctus possit una percepta conclusione alteri assensum praeberρ: verbi gratia
hac percepta conclusioΚe, caelum est carpin mobile: liuic alteri assientiri, coelum es corpiu naturale.
Quod aut attinet ad posteriorem dissiculta tem unde oriatut unitas, &distinctio specifica, genericaque scientiarum, ostensum quidem est propositione tertia. Vnam specie seientiam esse, quae conflatur ex partialibus habitibus circa idem obierichum, sub eadem raxione formali cosidcx tum occupatis: consequentex dicendum est distinctionem
specificam petend3m esse ex illo obieqo formali specie diuerso, ita visci tiae totales dicatur specie distinct e, quae habent obiecta formalia specie distincta,ut physica,met physica,&aliae. Vnde vero oriatili g qerica Vnitas, distinctio scietiarum totalium, sequentibus propositionibus superioribus additis breuiter est aperiendum. Puarta propositio.
Scientiarum totalium uni s geneIica pendet ab
unitate generica obiecti formalis,&consequenter a diuertitate specifica eorumdem obiectorum formalium. Probatur,ab eo pendet unitas generica scientiarum totalium a quo accipiunt ut sint unius generis, &non tantum unius speciei infimae ; atqui ab unitate generica obiecti formalis,& consequen-
504쪽
tet diuersitate specifica earumdem obiectorum formalium scientiri totales accipiut quod sint Vnius generis,&no tantum unius speciei infimae, ut Physica,& Metaphysica,eb quod obiectum formale illius sit tac ratio confideraruit corpus naturale, nimirum quatenus naturale huius Verb,ens',vi eri: duo autem illa obiecta formalia tantum comemant in nerici ratione obiecti formalis: igitur, S c.
GEnerica scien viarum distinctio inter se nulla
est. Hanc propositi merri licet expresse nullibi inueherim; do istissimorum tamen Philosophorum iudicio mine iis maximὸ consentaneam, etenim Omnes scientiae totales sunt tantum diuerst specieii quia sunddiuersae tantuin species infimae , non autem diuersa genera. Confirmatur, fieti non platindiuisio scientiet uniuersim sumptaeu in genus scientiarum , sed illa fit proximε in q,ceses infimas, e go&c, Sed, inquies, scientia in genere diuiditur primo in specillaesuam & practicam: deinde 'eculativa tanquam genus,in physicam, Metaphysicam&'ma.
thematicam Practica item tanquam alterum genus, in logicam & mors sigitur possunt dari diuersae genere icientiae. '. Respondeo negando nsequentiam, hae enim diuisioites scientiς in eoinmuni non fiunt perdifferentias esthntiales, sed inlatum accidentaxias, nimirum cilia speculati uum&p incticum, ut supra docuimus. Instabis, hanc scietiarumtotalium specificam distinctionem assignatam eo diuersitate obiectoruformalium, esse illis exintilucam, quippe quae ex ali , qao ipsis extrinseco , ninistia in obu fio desumitur,
505쪽
ergo non magis posse inter se specie distingui , per diuersa obiecta formalia, quam genere per speculatiuum,&practicum.
Respondeo ad antecedens, distinctionem speti. ficam Icientiarum totalium, non simpliciter peti adiuersitate specifica obiectorum formalium, bed ab ordine essentiali diuerso quem habent ad eiusmo di obiecta,proindeque hanc distinctione essentialedici poM: At vero scientias,ut scientiae iesit, non habere ordinem essentialem ad obiectum p rout speculatiuε, vel practice eonsideratur, sed 1olum accidentalem ' quia ipsis scientiis per accidens estiquod tale obiectum sit speculationis,vel praxis:a que adeo hanc differentiam geneticam, quae posset cogitari interuenire inter scientias ratione speculationis,& praxis semper esse accidentariam.
Desubalternatione Scientiarum. V. n.
Vbalternatio perinde ac in aliis rebus,sic in ip sis oscientiis est certus quidam ordo , &dispontionserioris scietitiae sub supcriori.Superiorsubalter- ns dicitur,in sextor subalte ala siue subiecta. Porro ex triplici capite,illa scientiarum subordinatio,& sub alternatio,oritumprimu ex parte principiorum,quando scilicet scientia superior seu sub- alternans,subministrat subalternatae principia , siue tantum communissima,quo pacto omnes peni tus scientiae peculiariter subalternantur Metaphysicae,quia ab ea accipiunt generalissima principia:
siue subministree propria,& peculiaria, quo Pactia Medicina subalternatur Phrsicae,quia ab iit iu d
506쪽
propria sua & accommodata principia quae in ipsi,
physica suexant conclassiones. i Secunclo,oritur sciet tiarum,& artium sub ordi natio a sine, cum ssilicet unius finis refertur ad s-nem alterius, quomsedo ars fraeneia otia subordi natur equestrι, haec Inilitarii & militaris ciuili, ex Aristotele primi ethis Tum Cap.I. Tertio, oritur sabalienratio ex parte obiectorricum si ilicet obiectu unius scientiae,sorit; in ut sub
obiecto alterius,qua ratione Musica subalternatur Atithmeticae,quia illius obie tum,nimirum num russonari , continetur sub numero absolute sumpto,qui est obiectum Arithmeticae.Duobus autem modas contingit obiectum alicuius scientiae contin . neri sub obiecto alterius. Qui it
Prim benim potest contineri tanqua species sub genere,per additionem differentiς,vςl modi cuiusdam essentialis: que sensu homo ponitur sub animali,& animal sub viuente:& ltac ratione scientia de homine potest dici subalternata scientiae de animali,& haec scietitia,de vivente. Secundo modo obiectum unius scientiae potest elle sub obiecto alterius per additionem alicuiusmodi accidetalis: Sic numerus sonorus,qui est obiectum Musicae, continetur sub numeru absolute sumpto,qui Arithmeticae obiectum est, scilicet peradditionem huius accidentariae rationi , eise sono
Idem de linea visuali, quae est obiectum opticae, dici debet respectu lineae absolute sumptae , 'uae
Geometriae obiectum est: & ho c modio Osetur propr1e scientiarum subalternatio. . .
Et his omnibus facile deprehenditur quae siue scientiae subalternandes nam imprimi a dictum est
507쪽
omnes scientias subalternari metaphysicae, ratione principiorum in quantum omnibus illis scientiis generalia sua principia Methaphysica subministiat. Addo & ratione obiecti,quia omnia illarum scie-tiarum obiecta entia sui:& ideo sub ente, quod est obiectum Metaphysicae comprehensa eodcm iure& adhue potiori; Mufica Aritnmeticae, opticaGeo metriae, Medicina Physicae subalternantur. Nam Arithmetieae oblectum est numerus secundum se sempi',sub quo cotinetur soliorusnumerus,qui est obiectum Pnysicae. Item obiectum Geomctriet est lino in uniuersum,sub ipsa,linea visualis, quet est Opticς obiectum,comprehenditur:rursus Physicae obiectum statuitur naturale corpus, sub quo sanabile, quod obiicitur Medicinae,continetur. Addo & alio titulo Medicinam subalternari Phy sicae, nimiruratione princIpioru , quia Medccinae principia ex Physica desumuntur,ut dictum est. Denique Logica α moralis philosophia non immerito Physicae subalternari ditatur rationeobisai, cum obiectum Physim comprehendat operationes intellectus, & voluntatis absolute sumptas, sub quibus continentur actiones intellectus dirigibiles ad verum , & actiones voluntatis ad bonum dirigibiles, quarum illae ad Logicam, hae vero ad
Difficultas est virum ipse scientiae subalternatae sint vere & proprie dictς. Alii affirmant alii negat,
ad contentionem illam sedandam. Notandum primo scientias stabalicrnatas bifariam spectari posse,primo quatenus comunguntux
Secundo, quatcnus ab ipsis Secernuntur. : verbi gratia,Medicinam considerari poste, vel quatenus
508쪽
coniungitur cum Phy sica,quando nimirum Mediacus simul Phy sicus est, vel quatenus ab ipsa separa- tui, quando scilicet contingit Medicum Physicam
Notandum secundo scientiam subalternam subalternante ita posse separari, v t tamen conclusiones huius, quae sitialternatae sunt principia teneantur per expellienti re posteriori, erbi gratia Medicinam ita posse separari Physica, cui tu
alternatur, ut tamen ipsius Physicae conclusiones, Verbi gratia, corpuι contatum ex quatisr elementis es corruptibile, in ipsa Medicina innotescant,per experientiAm & effectus.Hinc siti t. .
SI scientia subalternata ita separetur 1 subalternante,Vt subalternata nequohabeat euidentiam& sitorum principiorum certitudinem per demonstretionem factam a seientia subalternate,cum qua coniungitur,neque per experientiam, &effectus, xcueraicientIasubalternata non erit scientia, sed opinio tantum, xel fides humana, & hanc conclusioncm intentam solum fuisse a Prima sentetia quae negat stientias substernatas esse proprie scientias, probabile est, nosque eam facile confirmamus: Scicntia sub alternata non tenet suas conclusiones iiiii certitudine quadam morali, & in testificante quando suoru priricipiorum non habet euidentiam& certitudinem, vel perdes nonstrationem facta s citiaiiasuperiori, & subalternante, cum qua coniungitur,vel per experientiam,& cffectus, ergo nocti scientia proprie dicta , quae debet habere suas ccnclusioncs omninb eertas, 5. indubitatas , sed tantum opinio,Vel fides humana.
509쪽
Probatur antecedens , numquam conclusiones ex principiis deducti sunt ceritiores&euidentiores ipsis principiis, sed principia tubalternatae scientis non iunt certa,nisi certitudine morali, & in testificante, quando ipsa scientia subalternata non habctillorum crudentiam ,-certitudinem, Nel per de monstrationem in substernantc factam, vel per experientiam re effectys,quoniam non alazer tenet illa esse ceri nisi quatenus sibi probabiliter peritia-ae t ipsasuisti: in superiori scientia demonstrata, v elei fidem adhibet qui sibi id factum fuisse affirmat,
igitur scientia subalternata non aliter tenet suassonclusiones certas, nisi certitudine quadam morali, &in testificante, quado suorum principiorum certitudinem,&euidentiam non habet, siue per de- monitiationem factam in scientia subalternante, cum qua coniungitur, siue pcr eSperienciam,
SCiunxia subalternata est vera & proprie dicta, si
vel coniungatur cum subalternante . Verbi graua, Medicina cum Physica: vel habeac exploIazin sua principia per experientiam. Probatur, v troquς enim modo habebit sua principia certissima,ideoque facile poterit per veraS de' monstrationes conclusiones certissimas,& scientificas ex illis deducere: atque hoc tantum intendisset posteriorςm sententiam valde probabiae est, licquet utramque componem facillimum chi .. :.ci
510쪽
De comparationestientiarum interso. SCientiae comparari possunt inter se multis modis prim ,, secundum ordinem dignitatis, quaenam alteri sit praeserenda. Secundit, ordine temporis,quaenam secundum tempus praecesserit.Tertib, ordine naturae, quae secundum illum prior sit, Mquae posterior. Postremo, ratione methodi, qua debet explicari. quaenam prius doceri debeat. Haec omnia breuiter exponemus sequentibus propositionibus. Prima propositio.
SCientiae speculativae, generatim loquengo;sunt digniores practicis. Primb,quia id Aristoteles docet primi Metaphysicae capite secundo, alibi saepius,cum asserit contemplationem nobiliorem esse praxi. Secudb, quia inter scientias speculatiuas ponitur, ctaphrtica, quς omnium scietiarum naturalium apex .est & regina. Denique quia scientiς speculatiuae nos per se in rerum notitiam promouent, in illaque conquiescunta. practicae Verd per se rerum cognitioncm rion intendunt, sed solum tradunt ope
Secunda propositio. 'ε Etaphysica estoreuma scientiarum naturais a Llium ordine dignitatis prima. Probatur, scientia omnium nobilissima est, quae de rebus praestantissimis disserit: at talis est Meta. physia ,quippe quae de Deo,& eius attributis ipsin que