장음표시 사용
531쪽
ut animiae egenus hominis, necne mel ut Aristote. telis exemplo ut M)esse animal gressibile, bipes estne definitio hominis,vel non. In propositione vero dialectica,Vnica tantu proponi tu r, v t animal estne genus hominis, v el:an animal aer spbile bipei sit de ilia hominis. Problematum aurem quatuor species facita nimirum genus,ad quod reducit differentiam genericam, cum qua zzc IO-catur, proprium ccidensμ definitionem. Colligitur aure numerus ille ex variis modis quibus problema proponitur: aut enim quaeritur an aliquid sit genus,necner vel bi gratia, an animal sit genus hominis,necne,ac consequenter an eius differentia sit differetia generica ipsius hominis, an secus:& est problema genetis: aut quaeritur,an sit ei' proprietas,an non rutfit ne visibile hominis proprietas, wInon,& est problema proprij: aut quaeritur sitne accidens,an non ,ut an scientia sit acridens anima nec. ne,&. est problema accidentis; vel denique inquiri tur,an sit definitio,vel non, ut an animal gre,ssibile bipes, sit definitio hominis, vel non & adhuc astruitur quartum problema definitionis. Eundem quaternarium dialecticarum propositionum numeruastruit supra laudatus Aristoteles : eo quod quodlibet problema ablata una parte co tradictionis fiat propositio dialectica,wgώistud problema, an animal sit genus hominis,an no; fiat propositio diale -ctiua: si hanc posteriorem partem abstuleris: an von, solam que priorem retinueris, an anima i genus bo minis. Lissi cutias vero est,quia praeter sua qu artior problemata,&quatuor allatas propositiones diale cticas de his enim par est ratio ac de problem ti Palia plura videtatur admittenda problematar nimI'rum species,ut homo sis species Gerasis .an non, diffe-
532쪽
rentiae specificae, ur, an ration ala sit disserantia specifi-i
ea hominis necne : nisi eam velis ad speciem reducereste ut Aristoteles differentiam genericam ad genus reuocauit,graduum transcendentium, ut ' sit enstransendens respectussistantiae,an non. Cui difficultati respondetur omnia allata problemata ad unum ex quatuor allatis reuocari scilicet ad problema generis, quia in illis est eadem tractandi ratio, eodemque fere modo eruuntur argu menta dialectiea: 'Facilitatis tamen causa mallem haec omnia facere
distincta problemata, scilicet generis, differentiae, siue genericae, siue specificae, speciei, proprij, accidentis, definitionis, ad quam descriptio reducitur,& graduum transcendentium, quia ex illis omnibus distini die propositiones sumuntur: ex quo nascitur . haec omnia problemata colligendi modus aut id de quo problema proponitur, pertinet adessentiam. aut Mon pertinet: si pet tinetraut reciprocatur, di est definitio, vel constitutiva differentia: si non reciprocatur,est,uel genus, species,vel gradus transcendens; si non pertinet ad essentiam rei, aut cum illa recurrit, ut risibile, cum homine, & est proprium:
aut non recurrit,& est accidens: eadem ratione tot
sunt retinendae propositiones dialecticae, quot ex ipsis problematis oriuntur, ut ostensum est. Dices multa problemata ex allatis esse necessaria,
ut problema generis , speciei, definitionis, &alia, quia necessarib subiectis conueniunt;ergo malὰ di
Communis responsio est negandam esse consenquentiam , ratio est,' quia ad problema dialecticum. duntaxat requiritur, qudd habeat velisimilitudine, quam certe retinere potest etiam si certitudine
533쪽
obtineat talem , aut verisimilitudinem quam ha . bet, dicunt communiter non sumi, ut necessariam, sed ut probabilem, adet, ut videatur il la accidentaria necessitas. Solutio est Collegi, Conim bticensis, vel saltem ex illo satis deducitur in capite tertioptimi Topicorum , quaestione Unica, atticulo primo, versus finem. '
De loris topisis in particuiari.
Q V AESTIO PRIMA. . D. Dei, i,sitis.
TRactat hoc problema definitionis Aristoteles
toto libro sexto topicorum, ex quo has maximas Logico utilissimas, una cum aliis deducemus. Pri ma maxima, cui conuenit definitio conuenit& definitum. Secundas ut conuenit definitum conuenit te de- . finitio: exemplo utraq; maxima illustratur, vivens sensibile est definitio animalis, animal vero definitum: hinc bene sequitur, homini competit esse vivens sensibile, ergo & esse animai,vel e contra, homo est animal, ergo vivens sensibile. Tertia, de quo praedicatur definitio praedicatur &definitum, vel e conuerso. Hinc sequitur, homo praedicatur de Petro rergo & animal rationale de eodem praedicaturr vel e contra, animal rationale enunciatur de Petro,ergo & homo de eodem enuntiabitur.
534쪽
Quarta, cui repugnat definitio, repugnat & delitanitum, vel e contra: verbi gratia, lapidi repugnae quod iit animal rationale: ergo & quod sit homo vel viceversa. Quinta. quod praedicatur de definitione, praedicat ut & de definito, dc e conuerso : Verbi gratia substantia piae dicatur de animali rationali: ergo de de homine,vel de homine: ergo dc de animali ratio
Sexta,definitio non debet redundare: dicitur autem redundare, quando una parte ablata tota in te graque remanet: quomodo naec hominis definitio dicitur redundate, homo est animal rationale, mor. tale, quia ablato mortali tota integraque remanet
hominis definitio. Septima,definitio quantum fieri potest debet eise breuis nisi sorte breuitas perspictitati obsistat. Octava, definitio debet reciprocari cum definito.
dc e cstra:verbi gratia animal rationale cum homine,& homo cum animali rationali. Definitio vera debet esse entis per se, unius naturae : hinc aggregata aequivoca reiiciuntur. Postrema, definitio tant limesse potest de uniuersalibus. Tres istae maximae examinabuntur inferilis ubi agemus de conditionibus requisitis ad obiectum definitionis.
De focis a descriptione, es notatιone nomInIs.
Efinitio, descriptio, & notatio nominis in eo I distinguutur, quod definitio rei naturi per es.sentialia principia exprimat: descriptio duntaxae . adumbret per proprietates, Sc accidentia: notatio donique nominis,abietymologia deducatur.
535쪽
Iam quod spectat ad descriptionem , de illa sit
prima maxima. Descriptio melior est per affirmationem quam negationem. Hinc monemur, ut quantum fieri poterit,affirmativis descriptionibus eoadendis studeamus. Secunda descriptio,per ea tradi debet, quae rem descriptam maxime notificant. Tertia in deseriptione ea tantum adhiberi debet, quae vel rei descriptae propria sunt, ut clim homo deseribitur aninsat ri bile, ct disciplina= um capax, vel si per accidetia traditur,tot 1 unt profundenda, ut illorum congeries in nullo alio reperiatur, alias deseriptio non sufficienter rem descriptam noti fi- earet,illamque ab aliis secerneret, Quod attinet adnotationem nominis, non aliae maximae circa illam proseruntur quim quae ex ipsa et hymologia repetuntur ut cui non eompetit regere non competit esse regem:cui non competit philosophari non co . petit esse philosophum, &aliae propemodum infinitae quae ex vocabuli et hy mologia eruuntur.
De loris a genere. O Mnes generis maximae ex institutione Porphyrinna satis intelliguntur, illasque expendit Acistoteles libro quarto Topicoru , Prima est, genus debet conuenire multis speciebus essentisti. ter,& de illis in quid praedicari. Secunda, uixonuenit genus, aliqua eius species debet conuenire: verbi gratia quia conuenit Petro quod sit animal, eidem conuerrit quod sit hctmo, qui quidem est species animalis- , , , . . Tertia, genus de illis omnibus affirmatur de quibus
536쪽
hus dicitur species, verbi gratia de omnibus homi anibus particularibus, de quibus homo praedicatur.
Quarta, species debet esic extra conceptum generis,seu non debet ad eius essentiam perimere. Quinta , genus non ebet in suo formali conceptu,id est ellentia, differentias continere. Sexta, differentiς non debent in se contincre comceptum generis, ut rationale & irrationale conceptum animalis. Duae istae maximae desumuntur exidictis de genere,in introductione Porphyriana. Stit M aliae, ut quod generis differentiae dcbeant este opinpositae, sicut sunt rationale, Mirrationale,genus res pondeat materiae,&differentia in ae,&1 miles. Πλ
, De Locis ex proprio desumptis.
to Topicorum,ex quo licet Varias maximas de promere. Prima, proprium debet conuenire omni
1peciei accidentarib&reciproce,ut risibile homini,& singulis hominibus. Secunda,proprium praeὸicatur de subiecto in se iacundo modo dicendi per se, ut 1n disputatione de demonstratione docuimuS. Tertia, propriu fluit ex essenti ret,ut risibilitas cicessetia hominis;ex quo sequimr ptopriu elle pqει- rius illo suo subiecto a quo fluit, ordine naturae. Quarta, subiectum & proprietas simul tempore existunt, ut risibile, & homo. Quinta,proprietas &subiectum genere disserui, ut videre est inexeplo citato de homine; & risibili. Sexta, proprietas est notior suo subiecto, quo ad Φ
537쪽
nos ignotior tamen natura.Explicata est haec maxima citato loco de demonstratione. Septima, eadem psoprietas potest illis conuenire, . quae in aliquo tertio consentiunt: verbi gratia,quia homo,&equus conueniunt in illo tertio, nimirum corpore, ideo habent sibi communem quantitatem, quae est psoprietas corporis θο materiae. Octaua, proprietates oppositae rebus oppositis tribuendae sunt; ex qua maxima plures aliae dedu
Nona, si unum oppositum sit proprietas habitus alterum oppositum erit priuationis proprietas: quia scilicet habitus,&priuatio opponuntur. Decima, sit affirmativum est proprietas assirmatiui, negativum 'erit negativi proprietas: verbi gratia, quia finiti proprietas cst p0sth mensurari,&par. tium ablatione absumi, infiniti proprietas erit non posse mensurari,uec partium ablatione exhauriri. Vndecima,si coniugatum non est proprietas conciugati , alterum coniugatum non erit alicriuS coniugati proprietas: vcrbi gratia, si temperantia non est proprietas fortitudinis, icmpcrans, quod est Coniugatum temperantiae, non erit proprietas fori tis fortitudinis coniugati. Duodecima,si quod magis videtur proprium,illud tamen proprium non est, id quod minus videbitur csse, non eri v. Decimatertia, si plura propria statuantur,illa sunt explicite ponenda, nec unum pro alio accipien
Postrema,in exprimedo proprio,non subiectum, sed genus subiceti adhiber1 debet: verbi gratia, si quis velit exprimere quid sit risibile,no debet proferrς homine,sed animal, quod genus est hominis,
538쪽
dicereque, risibile est animal aptum ad ridendum.
De Locis ex communi accidente desumptis.
ΡRoblema accidentis explicat Aristoteles secun do libro Topicorum , ex quo Variae stimuntur maximae, sicut ex Porphyrio in sua Introductione. Prima,accidens est quod abest, & adest sine subiecti interitu. Secunda,accidens est,quod eidem inesse continis git. Tertia,accidens debet Praedicari in quale. Quarta,praedicatur accidentarib. Quinta,non praedicatur reciproce. Quae omnia dicto loco explicatastnt. sexta,accidens primo de indiuiduis dicitur, tum de specie,&iis sub quibus indiuidua continentur ex Porphyrio, decimo capite suae Introductionis hanc maximam exposuimus capite de accidente
Septima,idem sui ipsius accidens esse nequit. Postrema,quod praedicatur instar generis, licet sit accidens categoricum,accidens tamen praedicabile non cst : exempli gratia, cum scientia praedicatur tanquam genus de Logica, dc Physica, est quidema idens categoricum,quia pertinnet ad genus qualitatis,non est tame accident praedicabile quia pi dicatur essen;ialiter de ipsa Logica, & Physica: ci' mtamen accidens praedicabile debeat accidentatiopi aedicari de subiecto,ex dictis de accidente.
539쪽
REche post problema accidetis adiungimus maximas de comparationc,tum quia libro tertio Topicorum illas pertractat Aristoteles post explicatum secundo libro accidetis problema: tum quia comparatio ad problema accidentis pertinet, quoniam illa quq comparantur,videntur aliquo modo suseipere magis & minus, quod solum conuenit accadenti: Prima igitur sit maxima ex coparatione desumpta,id censetur esse melius, cuius generatio melior
Secunda,id melius,cuius usus est melior. Tertia, rariora magis aestimantur qum trita. Quarta, quod est arduae & difficilis acquisitionis postquam comparatum est,habetur charius, eo quod acquisitu facilius est. Quinta illud absolute alio mclius est,quod in ex-ccilii positum melius est co in excessu etiam posito. Sexta,bonum comune priuato mclius est, & an teponendum: sic in natura elementa proprio bono neglecto commune bonum procurant. Septim bonum magis diuturnum optabilius est bono minus diutumo,intellige caeteris paribus,&siduo illa bona in aliis conueniant. Octaua, quod habet rationem finis, melius est eo quod habet rationem mediorum.
Nona,id quod propicr se expetitur , optabilius est eo quod tantum propter aliud expetitur. Dccimλ,propter quod unumquodque tale, de il-
540쪽
tud magis tale: verbi gratia, quia propter igne ma nus est calida,potiori iure ignis dicitur calidus. Sed de hac maxima Iam egimus agendo de Demonstrati
Undecima, causa per se bonitatis mclior est cau sa - . per accidenS. Duodecima illud habetur melius , quod suae bonitatis plures causas agn*scit. IDccima tertia, animi bona meliora sunt bonis corporis. l . .' I ADecima quarta , bona naturae probatiora sunt sortunae bonis. Decima quinta,gloria reliquis bonis ex ternis nobilitate praeit. . . Decima sexta, bonum illud est anteponendum,
ex quo maiora bona sequuntur. . . Q i a
Decima septima,cx quo minora mala sequuntur, potius eligendum est,ex quo maiora sequuntur. Decima octaua, bonum cum alio coniunctum melius ςst, quain separatum IO. Ethic. cap.2. Decima nona, optabiliora sunt illa bona , quae cum voluptate coniunguntur, illis quae non supecum voluptate,ibiclem. Vigesima,Vita iucunda cum prudentia coniuncta optabilior est alia,i bidem. vigesimam ima,voluptates ex honestis ortae optabiliores sunt illis, quae ex turpibus oriuntur, eodClib. cap,3 Vigesima secunda, quod est maius maiori, est etiam maius minore, ut Caesar est praestantior S cipione,Scipio Hannibalc, Caesar ergo Hannibale perfectior erit. Vigcsima tertia: quod minus habet adiunctionis contrarit,iΙlud est magis tale: ut illud magis album