장음표시 사용
511쪽
que intelligentiis sermonem instituit , quod nulli. aliarum scientiatum naturalium concedum est: eris
Tertia propositio. ΡOst Metaphysicam primus dignitatis gradus
Physicae debetur: postremus Mathematicae, in ter scientias speculati uas. Eaἐem ratio est huius conclusionis ac superioris Scientiae nobiliores censentur pro nobiliori obie- quod sortiuntur:atqui Physic obiectum,nempe eorpus naturale,nobilius est obiecto Mathematicae, scilicat quantitate: ergo,&c. Dubitabis de Mathomaticis & scientiis practicis, nempe Logica,& Morali, quaenam aliis praestant: hoc dubium ut soluatur,adiungatur.
in is propositio. MAthematicae ordine dignitatis secundam quid,&aliqaorum effectuum respectu sunt Logica,& Morali priores, scilicet ratione dignioris actionis, puti speculationis. Alio vero respectu & certe potiori, posteriore , nempe ratione ignobilioris obiecti, quia nimirum obiectum Mathematicae est quantitas longe igno bilior intellectu & voluntate, quorum illa Logicae, haec Moralis Philosophiae obiectum est. Euinta propoliis. ORdine naturae scientiae speculatiuae in statu imperfecto sunt priores practicis, non tameta
Probatur: Illud est prius ordine naturae quod pr 'supponitur: Atqui scientiae speculatiuae in statu imperfecto practicis praesupponu tur, quia ab istuc ξ . Gg
512쪽
obiectum suum cognoscunt: practicae vero relative& in ordine ad opus, cognitio autem relativa abso lutam praesupponit: in statu verbperfecto nulla ha. betur icientia speculativa absque Logica quae practica est, ut in praeludiis huius scientiae probatum est Igitur,&c. Sexta proposio. ORdine temporis scientias speculativas anteis cedunt practicae. Prim b, quin id docet Λristo. teles expresse primo Metaphysicae, cum vult prius inuenias fuisse scientias illas , & artes, quae ad vitae commodum, dc utilitatem conferebant,nempe practicas. Deinde vero in aliis, nempe speculativis ac- quirendis diligentem operam fuisse positam. Secundo, quia saltem in statu perfecto, nullaseientia absque Logica obtineri potest, quo fit, ut saliem aliqua' scientia practica dicatur temporis ordine prior speculatiuis.
Postrema propositio. ORdine docti inae practicae scienti; primum locum obtinent: sequuntur mathematicae, tum physica, post temsi sibi locum v edicat metaphysica. Prima pars est euidens: Logica quae est practica, ante omnes alias scien tias tractanda est, cum illis comparandis omnino sit necessaria : ergo saltem
scientia aliqua practica dici potest ordine doctrinae prior speculatiuis. Ali1 ve id partes huius propositionis, nimirum
ordine doctrinae de quo agimus mathematicas conis
sequi scientias practicas deinde pG sicanis, postre
mo metaphysicam patet. Ο - . .: . .
N a cum obiectu mathematicae , videlicet quan
513쪽
titas propius accedat ad sensus, quam obiectum physicae vel metaphy sicae, citius cognoscitur,ideo qua prius doceri debet:& pariter cum obiectum etaphy sicae, scilicet ens abstractum ab omni materia,& aee idente sentibili, magi Laiensibus distet, quam obiectum physicae, nempe corpus, naturale, certe phy sica ad discitur,& traditur ante metaphy licam.
De comparatione scientia cum opinione.
Notandum primo opinionem , & scientiam in
eo maxime discrepare, qu bd opinio non tollat omnem errandi formidinem , sed probabilibus tantam nitatur coniecturis, qualis est illa opinio. quam quis habet de amicitia inter duo contracta, eo qubd frequenter se mutuo alloquantur. Scientia vel o omnem debeat formidinem expeller e,ctim sit certissima. enidentissima. Notandum secundo sormidinem in aliqua cognitione duobus modis contingere. Primo, ex parte obiecti, quando scilicet obie ctum est tantum probabile, & ut contingens apprehenditur. Secundo, ex parte subiecti, quando obiectum quidem est in se nec ellaetium, & medium necessarium, illa tamen obiecti, & me dij necessit s non aduertitur λ cognoscente, qui propterea ' emper dubitae an rem ber E apprehenderit: ex Gnique formidine nascitur opimo,ctim scilicet rem tantum probabilem per medium probabile cognoscimus, & cum
necessiariam, ac per medium necessarium, non tamen pro tali iudicatum apprehendimus.
514쪽
tiam considerari posse,vel quatenus sunt actus, vel quatenus sunt habitus :Quid sit seientia actualis.& quid habitualis, supra ςxpositum fuit. Opinio sabitualis est habitus aliquis inclinas nostrum intellectum ad eliciendum iudicium aliquod probabile, de re aliqua proposita,per medium probabile,siue reipsa, siue tant .m in apprehensione. Actualis vero opinio est ipsum actnale iudicium probabile, per medium probabile de re proposita. His ita notatis. Quaestio est. virum in eodem intellectu simul scientia & opinio esse possunt; quia ver in ea multa sunt certissima,illa pritis breuiter perstringemus Primum est habitum opinionis, & scientiae circa diuersa obiecta in eodem intellectu eiIe posse: nati fieti potest ut aliquis habeat habitum scientificum phy sicae,verbi gratia, multa tamen probabiliter te.
Idem de actu scientia & opinionis, pari ratione dici potest.
Rursus certum est diuersis teporibus de eadem re, per id e mediu posse dari actus scietiae & opinionis. Probatur, fieri potest, ut res quae prius fuerat per i medium necessariu atque adeo scientifice cognita, alio tamen tempore iudicetur talum probabilis, &medium quod ptius iudicabatur necessarium. postea duntaxat probabile videatur,ergo & caetera. N unc quaemaiorem prae ih serunt dissicultatem aliquot propositionibus explicemus. Prama proposit/o. iIM possibile est ut eodem tempore, de eodem obisiecto, per idem medium dentur scientia, di opi-
515쪽
tro,sive quoad actum, siue quoad habitum . . Probatur rimpossibile est ut eodem tempore idem sit in intellectu ratio eo gnoscendi certo,& sine eria roris formidine,&non cognoscendi certo ed cum erroris formidine: ergo per idem medium, eodem tepore nequit intellectus inclinari ad rem cogno Deendam certo, & scipntifice, & cum aliqua erroris formidine, seu opinative tantum, nec consequenter simul habere actum cognitionis certum, id est, scientificum, di formidolosum , seu opinatiuum,
FIeri potest ut in eodem intellecta,respectu eius
dem rei,& eodem tempore sint actus scientiae, M opinionis,per diuersa media. Probatur: aliquando experimur nobis duo media simul occurrere, quibus ducamur in cognitionem alicuius rei: quorum unum apparet certissimum,& scitur, alterum vel b videtur tantam probabile, de sola opinione tenetur:ergo,&c.
Tertia propositio. Fleri potest ut in eodem intellectu,respectu eiusdem biecti, eodem tempore, per diuersa media detur habitus scientiae eum actu opinionis, vel viceversa,habitus opinionis cum actu scientiae. Probatur,in eodem intellectu, respectu eiusdem obiecti,& eodem tempore, poisunt dari simul habi. tus scientiae, & opinionis per diuersa media, quia hoc non magis repugnat in habitibus, quam in actibus: ergo uno habitu non operante , poterit alter operam, quia unus non cogitur agere , ex eo quod alter operetur:ergo dabitur his itus v n', verbi gra-
516쪽
tia scientiae, cum actu alterius, puta opinionis, Vel Econtra habitus opinionis cum actu scientiae.
De comparatione Scientiarum cum fide.
FI des habet aliquid per quod cum scientia & o
pinione conueniat, quod scille et sit cognitio intellectus, habet tamen aliquid quo ab illis maxime distinguatur. am scientia,& opinio innituntur rationibus,illa necessa iis iv analy ificis, haec probabilibus,& topi eis: fi Ies vero soldm nititur aut horitate dicentis. Porro fides duplex, altera diuina,& supernatura. Iis, qua arcana & fidei nostrae mysteria tenemus, iliali sique issentimur propter reuelationem nobis ' Deo, vel immediate per se, vel mediate per Ecclesiam faciam: Altera humana,& naturalis, qua assentimur illis quae t nobis renuntiantur, aut ob testimonium hominis renuntiantis. Rursus fi les bifariam aecipitur, Vel actualiter, vel habitualiter: ut de scientia,& opinione d ctum
est. Iam quae Mo est quomod6 scientia possit cum fide eon siit die, sit Prima propositio. Circa diuersa obiecta , in eodem intellectu siue
eodem, siue diu ei Io tempore habitus aetniaque scientiae, & fidei esse possunt. Si quidem aliquid per scientiam, aliud veto per fidem teneti potest, eodem, vel diuerso tempsi se .
517쪽
PEr idem medium, de eadem re siletula & fides
neque habitualiter,neque actualiter sumptae in eodem intellectu esse possunt : quia semper fidei medium est dicentis reuelatio seu au L horitas, quae non omnino semper certa est: scientiqvetb euidens ratio neeessalia & demonstrativa esse debet, quae quidem media diuersa sunt.
H Abitus,& actus fidei simul ede possunt cum
habitu, de actu scientiae in eodem' intes letius de eadem re,per diuersa media . Probatur, fieri 'potest ut inclinetur Intellectus ad assentiendum alicui conclusioni, ropior rationem aliquam demonstrativam , & propter diuinam au thoritatem ,quae nec falli. nec fallete 'potest, verbi gratia,inclinetur ad assentiendum, imo de facto an sentiatnr huic coclusioni, Deus est unus talath lepropter hanc rationem domonstrativam , Primi, motor ost unus tantum, Deus est primus motor ergo De est unus tantum a & praetei et propter author uatem
Dei qui nobis idipsum reue uic: Ego, e. Postrema propositis. H Abitus, sciennae Potest maner e in eod em intellectu, eodem tempore eam acta fidei, siue humanati siue diuinae,& e .contra hahitus fidei cumactu scientiae r quia uno non operante habitu scien- 'tiae, vel bi gratia, potest alter habitu dei, operari, & suum actum elicere, verbi gratia clim per scientiam non cognoscimus Deum esse unum,adhibendo demonstrationem inportus pro-
518쪽
coniungitur cum Physica quando nimirum Mediacus simul Physicus ei vel quatenus ab ipsa separaturiquando sciliceccontingit Medicum Physicam
Notandum secundo scientiam subalternam hsubalterinante ita posse separari, ut itinen conclusiones huius, quaestu ternatae sunt principia teneantur per experientia, re a posteriori, verbi gratia Medicinam ita posse separari 1 Physica, cui tu
alternatur, ut tamen Ipsius Physicae conclusiones, Verbi gratia, corpsu confiatum ex quatisr elementis est corruptibile in ipseMedicina innotescant,per experient m& effectus.uinc sit. 1. .. i .
Prima prystio. SI scientia subalternata ita separetur substernante,ut subalternata neque habeat euidentiam S suorum principiorum certitudinem per demon sitietionem factam a scientia tubavernate,cum qua coniungitur, neque per experientiam, & effectus, Icuerat Ientia subalternata non erit scientia, sed opinio tantum, xci fides humana, & hanc conclusionem intentam solum fuisse a Prima sentetia quae negat scientias subalternatas esse proprie scientias, probabile est, nosque eam facile confirmamus: S cicntia subalternata non tenet suas conclusiones niti certitudine quadam morali, & in testificante quando suoru principiorum non habet euidentiam re certitudinem, vel per dernonstrationem facta s cientias uperiori, & subalternante, cum qua comiungitur,vel per experientiam,& effectus, ergo nocti scientia proprie dicta , quae debet habere suas conclusiones omninb eertas, 5 indubitatas , sed tantum opinio,vel fides humana.
519쪽
Probatur antecedens , numquam conesufiones ex principiis deducti sunt cerciores&euidentioresipiis principiis, sed principia subalternatae scientiae non lunt certa,nisi cortitudine morali, & in testificante, quando ipsa scientia subaltcrnata non habctivorum euidentiam certitudinem, XClper demonstrationem in subalternante factam, vcl per experientiam & eoo as,quoniam non aliter tenecilla esse certa. msi quaxenus sibi pr obabiliter peritia- det ipsasuille in superiori scientia demonstrata, vel ei fidem adhibet qui sibi id fastium fuisse affirmat, igitur scientia subalternata non aliter iciaci suas sonesussiones certas, nisi certitudine quadam morali, &in testificante, quado suorum principioIum certitudinem,&eui deiiciam non habet, suc per de- monitiationem factam in scientia subalternante, cum qua coniungitur, siue per experientiam, M
SCientia subalternata est vera & propriξ dicta, si
vel coniungatur cum subalternante . Verbi graua, Medicina cum Physica: vel habeat cxploIata sua principia per expeI ICntiam. Probatur, utroquς enim modo habebit sua principia certissima,ideoque facile poterit per veras demonstrationes conesusiones certillimas,& scientificas ex illis deducere: atque hoc tantum intendisse postcriorem sententiam valde probis Duc cst, sucque utramquc componeru facillimum ein ij
520쪽
De comparationestientiarum inter'
SCientiis comparari possunt inter se multis modis primd, secundum ordinem dignitatis, quaenam a Iteri sit praeserenda. Secundd, ordine temporis,quaenam secundum tempus p cesserit.Tertib, ordine naturae, quae secundiim 1llum prior sit, M
Postremo, ratione methodi, qua debet explicari. quaenam prius doceri debeat. Haec omnia breuiter' exponemus sequentibus propositionibus. Prima propositio. Cientiae speculativae, generatim loquen/o;sunt digniores practiciS. Primb,quia id Aristoteles docet primi Metaphysicae eapite secundo, inlibi saepius,cum asserit contemplationem nobiliorem esse praxi. Sectidb, quia inter scientias speculatiuas ponitur Metaphylica, quς omnium scietiarum naturalium apex est & regina. Denique quia scientiς speculatiuae nos per se in rerum notitiam promouent, in illaque conquiescunt: practicae vero per se rerum cognitionem non intendunt, sed solum tradunt ope-tandi modum.
Secunda propositio. Is Etaphysica est omnium scientiarum natura. u V Llium ordine dignitatis prima. Probatur, scientia omnium nobilissima est, quae de rebus praestanti ssimis disserit:at talis est Meta. Pitysica,quJppe quae de Deo,& eius attributis ipsin