장음표시 사용
521쪽
que intelligentiis sermonem instituit , quod nulli. aliarum scientiatum naturalium concessium est: eria
ΡOst Metaphysicam primus dignitatis gradus
Physicae debetur: postremus Mathematicae,in ter scientias speculatiuas. Eaἐem ratio est huius conclusionis ac superioris. Scientiae nobiliores censentur pro nobiliori obiecto quod sortiuntur:atqui Phyncq obiectu a,nem p e corpus naturale,nobilius est obiecto Mathema. ticae, scili et quantitate: ergo,&c. Dubitabis de Mathomaticis de scientiis practicis, nempe Logica,& Morali, quaenam aliis praestant: hoc dubium ut soluatur,adiungatur.
. . Iesarta propositio. MAthematicae ordine dignitatis secunddinquid,&aliqaorum effectuum respectu sunt Logica,& Morali priores, scilicet ratione dignioris actionis,puta speculationis. Alio vero respectu & certe potiori, posteriores,nem pe ratione ignobilioris obiecti, quia nimirum obiectum Mathematicae est quantitas longe igno bilior intellectu & voluntate, quorum illa Logicae, haea Moralis Philosophiae obiectum est. Euinta propositio. ORdine naturae scientiae speculatiuae in statu imperfecto sunt priores practicis, non tamen in statu perfecto. Probatur: Illud est prius ordine naturae quod pr supponitur: Atqui scientiae speculatiuae in statu imperfecto practicis praesupponuntur, quia absoluce
522쪽
obiectum suum cognoscunt:practicae vero relative& in ordine ad opus, cognitio autem relativa abso lutam praesupponit: in itatu verb perfecto nulla ha. betur scientia speculativa absque Logica quae practi ea est, ut in praeludiis huius scientiae probatum est Igitur,&c. Sexta propositio. 'ORdine temporis scientias speculativas anteis cedunt practicae. Primb,quia id docet Aristo. teles expresse primo Metaphysicae, clim vult prius inuenias fuisse scientias illas ., & artes , quae ad vitae commodum,&utilitatem conferebant,nempe practicas. Deinde vero in aliis, nempe speculativis acquirendis diligentem operam fuisse positam. Secundo, quia saltem in statu perfecto, nulla scientia absque Logica obtineri potest, quo fit, ut saltem aliqua scientia practica dicatur temporis ordine plior speculatiuis.
Postrema propositio. ORdine docti inae practicae scienti; primum lo
cum obtinent: sequuntur mathematicae, tum physi ea, post temeti sibi locum v edicat metaphysica Prima pars est euidens: Logica quae est practica. ante omnes alias scientias tractanda est, cum illis comparandis omnino sit necessaria r ergo saltem scientia aliqua practica dici potest ordine doctrinaepti ot speeu latiuis. Αliae vel b partes huius propositionis, nimirum ordine doctrinae de quo agimus mathematicas conis sequi scientias practicas deinde physicaria, postremo metaphysicam patet. O . . Na cum obiectu mathematicae, videlicet quan
523쪽
titas propius accedat ad senius, quam obiectum physicae vel metaphy sicae, citius cognoscitur,ldeo qua prius doceri debet:& pariter cum obiectum etaphysicae, scilicet ens abstractum ab omni materia,& accidente sensibili, magis aiensibus distet, qui in obiectum physicae, nempe corpu naturale, certe physica ad discitur,& traditur ante metaphysicam.
De comparatione scientia cum opinione.
Notandum prim b opinionem ,&scientia miti
eo maxime discrepare, qu bd opinio non tollat omnem errandi formidinem , sed probabilibus tantam nitatur coniecturis, qualis est illa opinio, quam quis habet de amicitia inter duo contracta eo qubd frequenter se mutuo alloquantur. Scientia vel o omnem debeat formidinem expellere,cturi sit certissima,& enidentissima. Notandum secundo formidinem in aliqua cognitione duobus modis contingere.
Prim b, ex parte obiecti, quando scilicet obie ctum est tantum probabile, & ut contingens ap
Secundo, ex parte subiecit, quando obiectum quidem est in se necessaetium, & medium necessatium illa tamen obiecti, & medij necessitas non aduertitur a cognoscente, qui propterea ' emper dubitae an rem ber E apprehenderit: ex Q. Yque formidine nascitur opinio,cdio scilicet rem tantum probabilem per medium probabile cognoscimus, de cum necessiariam, ac per medium necetarium , non tamen pro tali iudicatum apprehendimus. N otandum terti bacientiam, de opinio m bisai
524쪽
tiam considerari posse,vel quatenus sunt actus,vel quatenus sunt habitus :Quid sit scientia actualis,& quid habitualis, supra expositum fuit. Opinio sabitualis est habitus aliquis inclinas nostrum intellectum ad eliciendum iudicium aliquod probabile, de re aliqua proposita,per medium probabile,siue reipsa siue tant .m in apprehensione. Actualis vero opinio est ipsum actnale iudicium probabile, per medium probabile de re proposita.
Quaestio est. virum in eodem intellectu simul scientia & opinio esse possunt; quia verbin ea multa sunt certissima illa prius breuiter perstringemus Prim sim est habitum opinionis, & scientiae circa diuersa obiecta in eodem intellectu esse posse: nati fieri potest ut aliquis habeat habitum scientificum physicae,Verbi gratia, multa tamen probabiliter teneat de moralibus.
Idem de actu scientia & opinionis, pari ratione
Rursus certum est diuersis teporibus de eadem re, peti de medici posse dari actus scietiae & opinionis. Probatur, fieri potest, ut res quae prius fuerat per
medium necessariu, atque adeo scientifice cognita, alio tamen tempore iudicetur t1 tum probabilis, &medium quod ptius iudicabatur necessarium. postea duntaxat probabile videatur,ergo & caetera. N unc quaeanaiorem prae se serunt dissicultatem
aliquot propositionibus explicemus. Prima propositu . IM passibile est ut eodem tempore, de eodem ob iniecto, per idem medium dentur scientia, &opi-
525쪽
tio siue quoad actum, siue quoad habitum . . Probaturrim possibile est ut eodem tempore idem sit in intellectu ratio eo gnoscendi certo,& sine erroris formidine,&non cognoscendi cerib ed cum erroris formidine: ergo per idem medium, eodem tepore nequit intellectus inclinari ad rem cognos.cendam certo, & scizntifice, & cum aliqua erroris formidine, seu opinatIue tantum, nec consequenter simul habere actum cognitionis certum, id est, scienti fi eum , di formidolosum, seu opinatiuum,
FIeri potest vi in eodem intellectu,respectu eius.
dem rei,& eodem tempore sint actus scientiae, de opinionis,per diuersa media. Probatur: aliquando experimur nobis duo media simul occurrere, quibus ducamur in cognitionem alicuius rei ' quorum unum apparet certissimum,& scitur, alterum vel b videtur tantam probabile,& sola opinione tenetur: ergo,&c.
Tertia propositio. Fleri potest ut in eodem intellectu,respectu eiusdem biecti, eodem tempore, per diuersa media detur habitus scientiae aeum actu opinionis, vel vice versa,habitus opinionis cum actu scientiae. Probatur, in eodem intellectu, respectu eiusdem obiecti de eodem tempore, poisunt dari simul habi. tus scientiae, & opinionis per diuersa media, quia hoc non magis repugnat in habitibus, quam in actibus: ergo uno habitu non operante , poterit alter operari, quia unus non cogitur agere , ex eo quod alter operetur:ergo dabitur hisitus un',verbi gra-
526쪽
ΡEt idem medium, de eadem re silentia & fides
neque habitualiter,neque actualiter sumptae in eodem intellectu esse possunt: quia semper fidei medium est dicentis reuelatio seu authoritas, quae non omnino semper certa eae scientiqvetb euidens ratio ne eelsatia &demonstrativa esse debet, quae quidem media diuersa sunt.
Tertia proposio. Abitus,&actus fidei simul esse possunt cum habitu, de actu scientiae in eodem In teste usde eadem re per diuersa media . Probatur, fieri 'potest ut inelinetur intellectus ad assentiendum alicui conclusioni, fropi or rationem aliquam demonstrativam , & propter diuinam au thoritatem,quae nec falli, nec fallere potest, verbi gratia,inclinetur ad /ssentiendum, imo de facto an sentiatnr huic coclusioni, Deus es, unus titud lepropter hanc rationem demons latiuam , Primi amotor est unus tantum, Deus sprimvi motoriergo De est unus tantum , & praeterei propter authoritatem
Dei qui nobis idipsum reuel uiri Frgo,dic.
tellectu eodem tempore cum actu fidei, siue humanae,siue diuinae,& e. contra hahitus fidei cumactu scientiae quia uno non operantehabitu scienoetiae, verbi gratia, potest alter habitu , pioptrum si dei, operari, & suum actum elice ret, v rbi. gratiactim per scientiam non cognoscimus Deum esse unum,adhibendo demonstracionem soporius pro-
527쪽
Disi, uiatio I. de Demonstratione.
p o ii ; p o ssamus tamen id per fidem tenere, si e . que anente habitu scientiae potest dari actus fidei ves econari,cum eadem sit ratio. Obiicies .fieri nequit ut idem clate & obseurὸ in. tςlIectus vi at: ergo de eodem non potest habere actum fidei,& scientiae,quia ille obscuros,hic verb
Confirmiur illud apud sanctos patres visitatissimum Asnon habet mentum ubi ratio humanv
bet experimentum titur fides,& scientia simul stare
Respondeo negando antecedens argumenti propositi, si mirilo diuersa media intellectui Oecurrula quorum unum sit obscurum, quale est mediunempe. testimonium reuelantis: alterum euid ens, quale est medium scientiae: sicut idem oculus per clarum & politum speculum colorem clarE, &perspicue intuetur robseu te vero . si speculum ip-
ad confirmationem respondeo secundum Thao. ogos,& Patres fidem non habere meritum ubi ra iio huniana praebet experimentum, si ipsa humana ratio sit unica,& totalis causa cur fidei articulis asse sentiamur,verum est falsum tamen sit non si totalis causa assentiendi. Sed ille assensus oritur etiam. imo potissimum adiuina tenelatione, testimonio que Dei reuelantis, quomodo conclusio per fidem& seientiam simul tenetur, ita ut scilicet pra cipua assentiendi ratio sit diuina reuelatior lege hae de re Diuum Thomata seeunda secundae, & commen fateres eῖusdem. Haec de scientia & tota doctrina de Demonstratione.
528쪽
R 1 P L E x materia ex qua conflatur syllogismus, triplicem ponit sy llogismoru Ura *ςςiςm: lemonstrativum, seu ex necestariis constantem de quo adium est: to-γφς' inprobabilem,de quo nunc agendum , &Iopnisti cum seu sallacem de quo postea. Porro qui pauca circa naturam syllogismi topici occurrunt exponenda; tota sere disputatio ver stabitur in uignandis, explicandisque loeis , & maximis, ex quibus topica illa ducuntur argumenta. Di λ--breuiter quid sit,& quo tu plex probabile, ut inde intellitat ut quid sit sy llo alimur probabiIis. 'Probabile igitur generatim loquendo , illud dixeris, cui facili .s assensium praebueris, quam dene 'gaueras, siue interim suerit necessarium, siae non. Statuitur probabile in duplici differentia: alte rumper se, di visua: alterum p pr aliud , & alien
robabile pet se, de natura sua illud est, quod ita coluincit intellectum ad assentiendum , ut nullius ratDnis ope indigeat, nisi apud eos qui sui omnino Otia ae mentis: hoc modo illa pronutiata probRM
529쪽
lia dicimus .parentes sunt colendi r respublica melius a bonis, sapientibus administrantur, quam a malis Oimperitis, de pleraque alia id genus. Probabile vero per aliud vocatur, quod vi sua fidem non facit, sed eget rationibus quibus roboret ut ad fidem faciendam : sic multa probabilia elim in Philosophia, tum in Theologia dicuntur esse, quae rationibus vltro, citroque adductis statuuntur,& tolluntur, Ut an Logica sit scietia: av vviuersalia per mentem fiant: an natura sit motus o quietis principium collective: an conceptus antis simpliciter v mmc haec in Philosophiann Theologia,avfem p visio per segetem impressam:an videripossit essentia di .ui 'ν personis, Osimilia. Adde praeterea sapientum dogmata, quae licet a vulgi sententia plurimu , aliena sint,vi tamen & pondere rationum probabilia persio adentur,ut quod vita sit exponenda pr. rei publicaesitate, esto. Hactenus de probabitu ex quo facile intelligitiit quid sit syllogismus probabilis: il' Ie scilicet qRi propositionibus probabilibus ., seu
intellectum ad assentiendum inclinandibus,non tamen conuincentibus coalescit: superest, ut locorum copiam faciamus. primumq, de locis Topicis, problemate dialectico, & dialectica propoduione dili eramus: deinde singulos locos, & maximas suo
Problemate dialectico ct propositione. dialectica in communi.
- . De locis topicis in.communi. i.
Vaei de locis topicis in communi dici ac bent, tacite hic quaestione complecte axwr-
530쪽
Loeus igitur topicus dicitur ex quo varia du-Cuntur argumenta topica,& probabilia. Ipse duplex constituitur, unus vocatur maxim , -- alter differentia maximae. Maxima est aliquod generale pronuntiatum, ex quo variae conclusiones deducuntur . siue illud nς cessarium fuerit, siue tantum probabile : ut cui con- avenit de nitis,conuenit ct definitum: respublica melim regitur a probis,quam ab improbis. 'Differentia veri, maximae sunt certa quaedam problemata seu certae quaedam res,vigemus, proprisi accidens, definitior ex quibus ipsae maximae, seu generalia pronuntiata depromuntur.
Rursus locus ille qui vocatbr differentia maxim , d uplex est, unus artificio sus seu infirmus, qui nimirum ex ipsa atte&quaestione proposita eruitur, ut sunt loci a genere, a proprietate a definitione,alitiaque plurimis, ex quibus generalia axiomata desumuntur ad aperiendam & confirmandam quaesti*
Alter locus dieitur artificiosus, seu assumptus, qui non ex ipsa arte, seu quaestione proposita, sed aliunde depromitur, nimirum ex authoritate, siue diuina, siue hnmana, de quibus omnibus locis insta
De Problemate dialectieo,ct dialectica propositione.
DS problemate dialectico,&dialectica proposi-
tione disserit Aristoteles primi Topicor v capite tertio,& quarto, & in eo problema seiungit a dialectica propositione, quod in problemate utra- 'uvars contradictionis proponatur discutienda: