장음표시 사용
351쪽
is fortasse non furete notatum a sapientibus , qui in scholis philosophantur; vulgare tamen e st,& a quolibet notabile , di obseruatum vel a meeanicis ; hoc inquam posito; eonstat, quod aqua illa, quae
dum per torrentem decurrebat, Occupa-hat sectionem pedum εο o. non est necasse, ut occupet tantundem spatij in alveo fluminis , in quod influit; cum eadem aquae quantitas possit defluere eodem tempore, S per maiorem, di per minorem sectione,
si tardius , vel velocius moueatur: attenἀdenda est ergo veloeitas , qua mouetur,&per numen. N per torrentem, it conserend sunt hae duae velocitates ad inuicem; - ἐπ' si enim velocius aqua mouetur in suuio,
i non exerescet, illa aqua fluuius per quatuor pedes, Ut illa Atat metica supputatio inserebat, sed tanto minus , quanto maior est velocitas fluminis , prae velocitate torrentis; si minor sit velocitas fluminis, ve sere semper est, quod patebit, seu pote .rit coonosei ex sequetibus , dc quia torre teς, ut immediatε a montibus cadentes , maiorem habet decliuitatem quam flumi- Ο na, quae per plana defluunta, intumestet su-uius ex illa aqua plus, quam per quatuor
fiamini. pedes quo minor est velocitas i luminis 2 ι ad velocitatem torrentis comparataco
magia excrescit; & omnino, si fiat. ut velocitas torrentis, ad velocitatem fluminis ita Aoo . ad aliud , habebis pedes cubicos quos aqua in flumine occupabit; ut facile quisque sibi demonstrabit. Dico seeundo, non semper, quamu seadem omnino quantitas aquae a torrenis te ad fluuium deseratur, eodem modossu uium intumescere, quavi uis enim torrens
ponatur deserre semper illos 4oo. pedes μ' I. aquae ad fluuium, tamen no qualiter se. per fluvius ex illa intumescet; ut videas, quam noua videri possit, haee philosophia.
probatur tamen euidenter , tum ex causa per se, tum ex causa per accidens. Causa
perie est, quia illa aqua posita in fluuio ,
non semper fuit eadem velocitate, nune enim tardius, nunc velocius fluit: certum est enim ,&eon stati testimonio nautarum,& molendinatorum . immo, & oculorum,
ad quos prouoco, luuium velocius fuere, quo eleuatior est, &aqua magis tumens eum igitur semper aqua torrentis supponatur aequalis fibi , & debeat se expandere supra superficiem fluminis; si fluuius sit
depressus,& cum exigua aqua, illa torren. tis lentius fluet, si autem intumuerit fluis
uius superueniens aquae torrentis stuet ve- 'locius, suuio iam veloriore, Crgo cum nunc velocius, nunc minus velociter eadem aqua torrentis in fluuio pofita, suat, pro vi fluuium inuenit, magis, vel minus
plenum, nunc maiorem , nunc minorem ' rem tu
habebit in nuuio mensuram, ex quo fit, ut si torrens, ad fluuium perueniat aquὸ , taexhaustum, ex aqua torrentis fiuvius intuom est et per quatuor pedes,alias, si tantumdem aquae torrens deserat ad suuiu . iam tumidum non excrescere faciet torrens fui tum per duos, aut tres pedes. Quamuis autem dixerim aquam fluminis velocius fuere , quo fluuius est magis
plenus, S tumens, oculorum iudicio; non tamen propterea credo totam illam aqua
mensuratam secundum fluminis altitudinem, illa maiori veIoeitate fuere, ut sudiponere videtur Castellus. sed puto aquam in tali a fundo distantia, eandem semper
retinere velocitatem , ut dicebat supraeis . Duminis totam aquam, non Duere eadem velocitate, di rationem attuli, quia totam velocitatem eursus aque causat decliuitas,& elatio maior in termino, a quo , quam in termino ad quem , sed posito eodem termino ad quem , hoc est mare; semper idem , terminus, 1 quo hoc est, aqua tanta distantia a fundo est semper idem tergo aqua semper eodem modo nuet, &eadem velocitate. Sit portio suminis, A, B, C, D, sit fundus C, D , semper eiusdem acclivitatis aqua etiam quae est in E, semper eodem modo superat suum terminum, ad quem; ergo semper fluet eodem modo, siue habeat supra se aliam aquam, siue non: similiter aqua G, H, cum semper eodem modo sit elatior suo termino, ad quem, semper eodem modo fluet, neque ex eo, quod supra se habeat aliam aquam. A, I, quae debeat velotius fluere, quia maiaiorem habeat eleuatione supra suum teriaminum in
352쪽
Gaam, ad quem ideo velocius stu et pet & fractura aggerum minus perieulii erellisse; ian enim aquaci corpus non solιdum' re submersionis, tamen adueritedum est,& eansistens , potest pars superior iacita dum flumina implentur aqua , dilatari a- recurium, derelinquere post se Partem quam magis, ita ut submergae litora ad inseriorem, E, F, nec necesse est, ut tota iacentia, quae non teguntur aqua, nisi in se simul eadem velocitate fluat. ergo in illa. ista maxima fluminis intumescentia; it mine aqua tantae altitudinis, semper eacia istis antem huminum .adosis litoribus, 'vel itatem fluet. aqua fluit valde Iento curia, fit multo len-Dum ergo aqua torrentis, quae flumen tius, quam currat in alam proprij torreri
.. Ingreditur,expandatur super aquam, E, F, tis. ergo ibi aqua torrentis mainem al- tanta fluet veloc.tate, dc consequentor uel partem occupabit, & maiorem hibe-
..ῶ - tantum eleuabit flumen , si autem expandi bit quantitatem, quam in proprio alueo 1 debeat eade quantitate i pia in L luper, G, totreatis; diua sensibiliter satis, & fluuius ' H, vel, Α, C, quia aqua numinis sit elatior, intumescet, & ruinas parabit, ad quod, vel ius num,dc ita eadem minus eleuabit ut dixi, aduertant quaeso diligenter, quis uuium,quod erat demonstrandum. agunt de inducendo torrente in flumenta, Dixi etia hoc sequi ex causa peracelari dum periculi est aliqua suspieio,ne aggeres haee autem talis est.flumen no solum ripas suminis superentur ex illo inere mento. habet communiter exesas , ci molliter Quod autem lentius fluat aqua torren eadentes, sed etiam alueum varijs hinc Ἀ- rentis effula supervadosa num inis litora, de litoribus plenum, & dum sumen modi' qua quae in proprio alueor probatur, aqua' ' ea, & conuenienti aqua fluit restrmgitur tortentis, utpote non fontana, sed pluuia- in profundiora canali ἰ at vero, dum ex ' lis, turbida est,& terram habet admixta ἐerestεtibus aquis intumescit, littora ctiam ex sola igitur veloeitate motus cauIatur, illie humliora solent aquis submergi; vn- ut illa terra, aquae admixta. non de se dat
desit, ut flumina non eandem semper ha- ad fundum , di subsidat, sicuti ineipit sub
heant latitudinem, sed longe mal em- sidere statim, ac quiescit, vel lentius siuere eum abundant aqua , & hoc communit re incipit; illa enim sola velocitas motus in omnibus fluuiis solet esse manifestuma. essicit, ut aqua secum deserat admixtam non est ergo mirum, quod atqualis aqua s terram; dum eroo aqua incipit relinquere quam inuehit aliquis torrens, si offendat terreas sibi admixtas partes , quas antea sumen depressum intra canalo, sensibilem deserebat, certum argumentum est, tunc laetat intumescet iam; si vero eadem aquae lentius moueri, quam moueretur antea, quantitas numen iam tumidum ingredi a eum nihil relinquebat: sed aqua in illis vatur, non tantum fiat incrementum . qui . dosis litoribus terram deponit, in proprio in primo eam ingreditur ilumen, non se vero alveo torrentis, quantumuis turbi tum quod lentius decurrit, sed di exiguum da effet, nihil deponebat: ergo illa aquantitudine. in laeundo autem casia, ctim velocius Moueretur in proprio alveo ,qtia reditur sumen, quod Velocrus currita di in flumine si intelligatur expansa supra immo magis expansum; vade, di magis tum flumen. et ergo non tantum expan- dilatatur, & minas extollitur. ditur, di ira magis eleuabitur vel lentius Vnum tamen moneo, quod nec leue siuet. S ita quantitas exerescet, di incise est,nee eontemnendum in praxi, dum agi meseere faciet fluuium . tur de derivando flumine , et torrente in Dices, non potest eari iste casus, ut tria aliud flumen; haec enim quamuis hic spe- numen, dum plenum est torrens nihilo. - eulative dieantur, in re tamen multis P O- minus aquam laserat totam . quam inserino init . desse possisnt, & vitare maxima praeindi- ret si flumen esset exhaustu aqua, si enim cia, & mihi contigerunt saepe grauissima , mensuretur sectioetorrentis, qua insuit inde hae re dis utanda ad praxim, S Opus flumen, flumine tumido . di eadem sectio,
ordinata. Igiaur verum quidem est, ut de- eodem in loco mensuretur numine exha monstraui, de experientia ostendie; aquam sto inuenietur loqgὸ maior flumine tumi. numinis, dum elatior est, & dnmen magis do. ergo non aequalem deferet aquae qua- tumens, velocius fluere, Ac ida aquam tor- titate ted longe maiorem . neque culm, rentis, quae flumen ingreditur, data pari- Castello recurrendum ad velocitatem --tate, minus eleuare flumen. ac proinde 'iorem, quae mensiuram augeat aqua dili ua
353쪽
torreng ingressitur flumen, eius aqua adsensum aequali velocitate fluit,atque aqua fluminis; sed aqua fluminis nuit longe ve-
Ioeius flumine pleno , quam eodem Imm uuio, ut supra probatum est . . ergo etiam
torrens ibi fluet potius maiori velocitate quam antea. Sic fluuius A, B. in quem in- uuat torrens D, C. cum in flumine, A, B, aqua altitudinem habet sex pedum in D.
C. erunt quatuor pedes aquae, &saltem 1a parte, C, sluet eadem velocitate cum
aqua, A, B ὲ intumescat iam nuuius Δ, A. &fiat aqua I 6. pedum , intum v seet etiaad C, aqua torrentis, S in C , erit pedum x . & sicut aqua A , B , in suprema superfi-fiete fluminis ituit velocius, ut probatum est, etiam aqua torrentis in C, eadem fere velocitate fluet , ergo multo maior quantitas aquae innuit ex D, , in A, B, quam prios; sed hoc temper contingit quoties fluuius A, B, est magis tumidus; ergo nu- quam datur casus propositus. Respondeo, hanc obiectionem,quae t men nimium satis falsa est, vexare pos scis . Q Castellum , mihi non obstare; nam finge Morim, animo partem D, C, esse prorsus vacuama dum fluuius fuit in alti indine ε. pedum sita ut in parte C, nihil sit aquae: iactu uius intumescat, &fiae I 6. pedum , At interim extorrente D. C, nihil aquae descendat, cum peruenerit aqua fluminis ad ostia toerentis C, qnia inuenit partem illam vacan te m. diuertit ad illam, & implet alueum
D , C , & quoniam fundus accitu is est , &ascendit ad partes D, aqua fluminis contra D, progreditur quousque iuueniat alis eum C. D, eiusdem altitudinis cum suprema superficie aquae fluminis existentia ad C. & in toto illo sueo aqua stagna timmobilis, S in C, alta erit pedes Ioui ergo tunc torrens demittere debeat suas a quas per suum alueum, D, C, ad sumen
A, B , dum aquam ibi stagnantem inuenit, necessario extendet sua aqua supra aqu, illam stagnantem,per inde ac si esset terrς superficies; illa enim, no solum Q deficie ex, Diad, C, sed potius ex, C, renuit M. D. Ac illa, quae a torrente descendit, ubi lineam
eadentem fecerit, supra aquam numinis s stagnantem in suo alueo, tunc demum in t--ia flumen innuet, & non prius. si ergo aquam . . . . torrentis metiaris in sectione, C. non tota
suit, sed solum pars superior, & si quidem
veloeius fluat in parte superiori , in infe riori stagnat. di potius renuit eo nimis
torrentem. mensuranda ergo est aqua totarentis,non ad partes. C,uti non tota fluit, nee mouetur, sed in ea parto, D, ad quam
non perueniret aqua stagnas suminis intamescetis, si ex torrente prorsus nulla aqua deflueret. Et hinc est, quod in simili casu.
dum sitieet fluuius intumescit , faucesto retis, D, C, terra solet repleri z aqua enim inissa, quae fi numine, Ac tumescente traf-
mittitur contra torrentem, vel ipsa tor ν- --rentis aqua, quae retardatur a motu, sta- νa rarium
tim terram demittit . quod si postea , detumscente stumine, aqua torrentis sequatur, poterit terram iIlam auferre,si tatus sit eius curIus, ve hoe paerstare possit et quod experientia mihi compertum cst in Pado contingere et neque assumere debet Castellus, hoc semper concingere. quia de iacto, nec semper eotingit. ex quo ma xima sequerentur incommoda accolis tuislius region IS: certum enim est, aqua hue tem non semper terram corrodere ex senis do aluei,&asportare aliquando enunζ lis est cursus, ut non solum non eruat te ram, sed nouam deponat, ut coligit in e se supraposito. quando ad fauces torrentis aqua stagnat, eruit, cu nimius est cursus. cum igitur cursus, ab incitatione terram eruente,ad iacitationem terram relinque otem transeat aliquando et ergo etiam aliquando ad medietate peruenitur, in qua nec eruit, nec deponit. Videndum crinest, utrum motus ille illius torrentis, ita sit incitatus, ut terram eruat, non deponat , nec relinquat depositam. si supponatur in intumescentia fuminis, si fluuius inueniat torrentem vaeuum , tuturum , ut fluuius rςpleat illam Parcem
ad fauces torrentis, ubi aqua stagnabit, ut
354쪽
de facto videmus eontingere , dum agitur
de inducendo de nouo torrete in aliquod flumen, cum haec depositio terrae sit terra torrente vacuo, ex qua aceolae fluminis timent fibi damnum: probandum est secuturam postea talem cursum aliquando aquarum torrentis, qu terra illa teruatur,non hoc supponendum : posset enim continge gere. ut torrens ille, ex longo cursu per aequalem planitiem, nunquam habiturus sit talem vim, nisi maximo prius illato damno in illa planitie, dum sibi lineam cadentem proportionatam i rmat. debet enim formare sibi lineam iniundo aluei sic e dentem , ut etiam aliunde ingestam terra possit.eruere, ne dum non ingerere : nec enim puto immediate comui,gislatus, di in quo non deponit, de in quo errauit depositam; certe hoc mihi vellem probari,no supponi, ut principium. ergo probandum hoc, non supponendum, futurum tantum motum, ut terram depositam asportar
Addo. quod video etiam a peritioribus
non notatu, quod dum aqua unius aquaeductus, in alium insuit, vel flumen in 1-- mayς Prorumpit , quamuis influens , --. qua debeat suas aquas effundere supra ita μα superficiem eius, in quam influit, Cum iam illa prior locum occupauerit: tamen Vere de facto, quia aqua est corpus liquidia, non expanditur aqua adueniens supra
superficiem aquς maris; sed interserit so, di v ne ad fundum seri aquas impellit, diis illis commiscendo, quasi diuidit ibi re-Pertas aquas stagnantes, si habeat con
CePtum impetum. constat hoc experimen
ita oculari . bi aqua turbida in claram in suar, vel elara in turbida,& dulcis in ama Tam, vel contra; videbis illas aquas aduenientes, omnino usque ad fundum currere, ἐκ sitores diuidere ; unde padus per ali quot milliaria in medio mari , suam retinet dulcedinem . ex quo ingeHOSe ce-ciait ille E parecbegueres ti, e non tributo aImare . Ex h te unum sequitur valde notandum ista autem Iibentius pon , quia ad Pra
Nim rem deaucendo video maximos com
mitti errores . dg perniciosE aeqai uocariam ast S. mihique ad patriae defensionem sui e saepe petorandum & disputandum. dum s uuius in mare influit, vel in alterum
fima lam, non lotum attendeudam e
superficiem aquae, i a quam influit, sed aciteriaendam supersiciem imi aluei, seu loci,
in quem influit, & stapponendum est ad
fauces , sundum influentis debere esse aequalem ferE iando eius , in quem influit;
nam quamuis non influant in mare , nisi quatenus superant eius supremam seperficiem . tamen toto corpore suminis aquae, marInas aquas impellui. Ex hoc habeas, si ponatur aliquod impedimentum ad fau- Noces numinis, proximE ad mare; ita ut non possit excavari alueus fuminis ibi ad sau. .
ces, maximum creari praeiudicium accolis fluminis; quia aquε non in mare perrum pent eo impetu, S toto corpore, quo alias serrentur, nee satis est si dicatur impedimentum esse infra superficiem supremam maris, cui supersterni debent aquae, nam etiamsi sit valde infra illam superficiem , si tamen sit supra iandum, vehementissime cursum retardat. Similiter si in fluuium, torrentem, vel aquaeductum inducere velis, non sternendum est impedimentum saut opponendum limen , etiam infra fluuium 8, dummodo emineae supra superfietem fundi fluminis e & supponendum est j., i, non excavatum iri alueum torrentis ad fundu ι dioavsque fluminis, in quod introdueitur . non tamen hoc repugnat supra dictis, quia solum retardat impetum conceptu m sed nopinum omnia persequi, quia nimis opus
Dixi autem, aquam defluentem, dum currit, fundum exeavare, & ripas exede re; quomodo autcm id confingat. non abnuo explicare. Putant enim aliqui, qui se etiam sapientiores fortasse iudicat inerudita plebe aquam defluentem exeavare pondere, quo premit supra fundum .
quasi vero, sua grauitate, arietando COR-tra fundum, eruat terram, quam cursus aqua deinde asportet, Primo enim , aqua non r-uar
grauitat lupra fundum; &qui dubitaret de sin hoc, distat ab urinatoribus; dum enim sunt tu fundo maris ,& supra se habent in gentem aquae molem, nullam sentiunt aquae grauitatem se prementem, & de grae- Iutatione erit alius dicendi loeus; interim
tanquam certissimum supponatur, aquam non gra uitare supra fiscidum , nec terram terebrare, aut eodere, sicuti aqua non effodit ex lando putet terram,quantacunque sit altitudo illius. deinde quo aqua al-rior esset. eo prosundius erueret, magis
enim grauicaret maior illa quatitas, quod
puto falsum , di eontra cxperientiam . Tertio , aqua Iutulenta magis excavare .
quam clara, quia illa in speeie grauior est,
355쪽
ιή Aristotela Stagiri in Meteorologicorum
cum terram habeat admixtam ; S tamen experientia contrarium cstendit. Quarto, dum exaedit ripas, certe hoc non sicit grauitate; qua illas praemat ua, quamuis Verum sit corpora liquida, non solum tundum urgere dum aetu grauitant, sco etiam margines, S latera eodem impetu pulsare ἐtamen, in nostro casu , ex communi sensu non dicitur aqua grauit axe contra ripas a sed potius illas urgere. Excava t igitur aquae de si uentes et quia - motu Ilo. N impetu, primo abluunt quasi . .as a sun dum, & rip s ῆ sicque partes terrae ali-.xι-- . qnas. subtilioreS saltem, minusque coliq-erentes secum. deserunt, & ita fundus fiesalebrosus dum vero decurrentes per fundum aquς impellunt ad illas eminentes fatebras, illas protrudunt, & errusit illo impetu motus , &ita sudus magis excauatur& nihil est quod magis iuuet ad excatian dum fundum quam in aequalitas illius; si cui nihil est , quod magis ripas volare saeiat , quam si inaequales sint,i di asperae. unde nos extremi Padi aceole, qui in nullam rem magis intenti 'mus , quamviripas fluminis conseruemus, ubi videmus , δε fluuium ripam aliquam exaedere , vltro ν a dei seimus illam ripam i & crepedinem ex actissime, quantum possumus conplana.
mus, quod Vocamus nOS, ex onerare ageres, & sic corrosioni nos obviare putamus demolicdo ultro ripas,ut Planas reddamus.
Debet autem aqua , ut excavet conue.
nienti impetu defluere ; ac proinde debet' -- Vt in angulium coaretari, si enim di fluat, &e MM . dilatetur, ut lentius moueatur, iam non excavat propterea in portubus ,. di initiis fluminum ut exeavatum habeamus pro su dum exitum aquae, angustum facimus arte,& vii ubi enim dilatatur non excavata- qua a Denique ruinas riparnm . Naggerum experimur, cum fluminis aquae minuuntur post maximum aqnarum incremen inna ; si presertim minuantur celeri decremento.
rem nos experimur, maximo nostro malo.
causam autem illam do, qnia dum a naei tumescunt, ripe imbibuntu r aqua; dum vero aquae, minuuntur, terra illa imbibita& molis redira, adcadendu procliuis, ubi destituitur fulcimento aquae quq cotra ripa urgebat dum fluuius erat tumidus, ruit ad landum, quod fi aqua paulatim imminuatur , ita ut aqua in ripa imbibita , paulatim defluat,& exiccetur,nec terram trahit ad ruinam.
AESTIO VI. Cause variae cur Flamina imiumescant.
V Idebitur alicui expedita responsio;
flumina intumescere , quia noua
additur aqua , nec posse aliam assignari 1. . .e
causam. nihilominus Castellus admira Iuria se . tione dignissimam aliam adduci posse pu- -αι tat caulam,ex qua funius aliquis aliquam νεμ do intumescat vehementissime, nulla, vel V exigua addita aqua, ex sola retardatione motus; quam venti in eontrarium fluminis rei lantes causare possint. quod dictum hic ego diligentius examinandum propono; quamuis enim, ut ingenue fatear, in re fortasse non dissentiam, modum tamen
loquendi non possum approbare . praeterquam quod aliqui alij, licet infime,& vulgaris litteraturae de fluminibus ausi sunt scribere , de illorum augumento, quae dam deridenda potius, quam impugnanda ; tamen neque istorum diruim omnino
erit omittendum; ne ipsis similes aliqui
Dicit ergo Castellus , quod si ventus contra fluminis decursum re ite , praesertim ad fauces, ita , ut motum fluminis retardet , flumen excrescere prorsus in ea proportione, qua retardatur motus, &hoc ex illo principio; quia aqua suens
augetur magnitudine, ea seruata ratione, ut tantum augeatur molle, quantum minuitur motus: ita ut si antea erant quiaque gradus velocitatis, ut Una hora v. g. quinque milliaria perficeret eadem aqua ἔ& reflante vento, reducatur fluuius, venon perficiat, nisi unicum mi Iliare, erit
prorsus quintuplo maior; unde si prius habebat quinque pedes profunditatis iam
exerescat ad 2 s. pedum altitudins; etiam nulla superueniente aqua ; praecise ex illa retardatione,quia aqua fluminis quantum
amittit de velocitate, tantum recipit magnitudinis incrementum
Si hoe dictum absolute, ut sonat, accipiatur , quod aqua fluens praecise ea ratione , qua retardatur motus exerescat
magnitudine ; est omnino salsum , quod incrementum fiat nulla superaudita aqua;& probo , tum experientia, tum ration . ri .
Experientia sit talis: accipe tubum vitreu, si pO
356쪽
si potes , ut oculis rem videas, &, claudo ex Unci capite tubum , ita tamen, ut possis, di totum tubum, & partem illius cum libuerit apperire , tum imple Lubum aqua sti pone vel erectum,vel minus inclinatum, ut pars clauia deorsum versat; iam foramen inferius apperi totum,videbis aquam illam rtiere deorsum tali quadam velocitate , ex tubo ; claude non nihil toramen ἐaqua non tanto impetu effluet, sic longe minus velociter mouebitur pro ration clausi foraminis, & in tubo non augeruraquai sed perpetuo minuitur, &ῆame IV. Prius tota mouebatur tanta velocitate, di nunc duplo minori mouetur & non ne du-Plo maior magnitudine. ergo non est verum , quod aqua si uens, pro ut minuiturpius velocitas, ita excre eat eius magnitudo, nulla superaddita aqua; nam aqua in illo tubo mouetur tota, nunc duplo minori vel itate, dc non fit maior, imo tem Per minor; quia nulla Illi fit nouae aquaei additio. Quod si statuisset singulis ni
mentis addere cyatum aque in tubo,& ad ρο-- dere vellet illam aquae quantitate, dum imouebatur vel iter, & Pergere, etiam, dum lentius mouetur, addere; tunc sandexcresceret aqua in tubo pro ratione remissionis motus , sed non ex eo praecise , quod minuatur motus, augetur quanti intas, sed ex eo, quod addit nouam aquam, re tantundem addit dum ex tubo multum
emule, atque dum sere nihil defluit. non ergo crescit nulla superaddita aqua , nec ingerat mihi hoc, quasi paradoxum admirabile, quod crescat quantitas aquae 3 nulla superaddita , crescit enim praecise Mi . quia superaddiS aquam , sed prius dum adderes , alia estiuebat, ruinc nihil emuit, α pergis addere, di haec vera eit ratio in. erememti, sed Plana, & non mirabilis. Ratio hoe idem ostendit ex in nu nienti deducta ; nam si erescit aqua praecise , pro ratione remissionis motus; si fiae quintuplo lentior fiat quintuplo maior, &1acta millies lentior fiet millies maior, Nex uno pede altitudinas fient mille, & si fiat lentissima, ita ut solum centesima mil. Iesima pars Velocitatis remaneat, fiet cen-eties millies maiori ergo si fiat qu:eta &totus auferatur motus, fiet infinita, nulla
superaddita aqua. sed non immoror, quia nec Castello, nec alijs puto hoe in mentem veni Ise. Rem igitur sic explico, nee alio modo potest, aut debet intelligi. sit si diutus ali-
quis, ut Tyberis, mi Padus, qui ex su cadenti linea lata fluat veloeitate ad ma re ; dum est in suo communi eonsistentiae LM. statu , ut aqua eadem singulis horis s. mil.
liaria perficiat, ex hoc habes si summas
aquam , quam eontinet alveus longitudi- ros, nis 1. milliarium posita illa velocitate mo-τuS , totam una hora denuere, di in mare influere; unde si noua non superueniat, alueus vasuus relinquetur, ergo si fluuius manet in statu consistentiae,ex partibus superioribus, & ex sontibus tanta aqua derivatur singulis horis, quantam capiunt s. illa milliaria aluei. hoe posito si retaris detur exempli causa ultima pars, seu viti.
a s. miliaria, ita ut non fluant illa velo. citate , sed, eum tota I. miltraribus contenta deberet in mare influere, una tan
tum pars in finae,& velocitas in sub quintupla proportione fiat minor, remanebite in illa parte aluei aquae quatuor partes , ex quinque; & tamen aqua superior non cessabit deseendere, nee enim stabit, aut reuertetur ad sontem,ex eo quod ista,quae debebat locum cedere, a vento retardata sit , nec recesserit, & ita supra illam lex pandetur; ex quo fit, ut si ponamus totam illam aquam, quae ex fontibus derivatur eodem modo supra illas ultimas aluei partes se effundere, atque estunderet, si,ut i a dicam , exhaustae fuissent, & tota aquM
defluxisset; iam in illis 1.milliaribus aluei,
x s. partibus aquae,quas prius cotinebat, habebit quatuor partes ralictas ex retardationci motus, quinque super inductas
ex fontibus. hoc omnino verum est, nec alia ratione, quantum ego capio, Co
tingere potest; ideo enim ibi creuit aqua, quia antiqua non recessitiqus debebat per talem motum defluere, di noua superuenit, quae cum non inueniat alueum vacuum , expendit se supra aquam in alueo existentein. non vero crescit nulla superaddita aqua de nouo . Ex hoe duo insero, primum ἔ falsum esse aquam in fluuio exereseere nulla superueniente noua, sola retardatione motus, hoc enim fassum est; imo crescit,quia noua superuenie, cui, cum aqua, quae ibi Iois. erat prius, locum cedere debuisset,& non cesserit, retardata a vento,se supra illam
expandit . non superuenit quidem aqua ex sonte extraordinaria ἱ neque ex pluuis superioribus intolentes confluunt ἰ nec in maior e pia, quam solerent prius; in-
357쪽
346 Aristotelis Stagir, Meteorologicorum
to motus auomada anteal a. quam a
vltimam partem , in qua retardatus est motus ex reflante vento; &ideo quia as peruenit noua, ibi excrescit aqua, non verbintumescit praeciso ex retardatione motus, si enim, ut in illa ultima parte retardatur motus, ita retardaretur in toto sumo, a fonte ad mare usque, di utitia mare non de uoluitur tota aqua, quae con. tueuerat effluere, ita sontes retardarenis tur , di non darent consuetam aquam,non excresceret fluuius ex retardatione,& imminutione velocitatis vlla in parte: sed quia retardatur in illa postrema parte. ει non retardatur in alijs, S sontes consuetam transmittunt, cum mare consuetam non recipiat, non est mirum , quod plus habeant aquae extremae partes, quae tantunoem recipiunt, & minus reddunt non
est ergo paradoxica propositio, sed plana , & vulgaris, verbis inusitatis dicta. Alterum est, hic in isto casii, non videri NFeres is verum seruari proportionem illam, quod
aqv mn quantum minuitur velocitas, tantum au-- steatur magnitudo sectionis , perquam transire debet aqua . esto enIm , valeat' in aquae doctibus , & in partibus ubi aequa lis quantitas aquae semper defuit; si quis
velit non aquam in motu , sed potius, ut ita di eam, in quiete mensurare; si enim taper duos aquae ductus una hora defluanteentum dolia aquae, qui aquae ductus inae
quali velocitate fluant, pro ratione vel citatis, qua mouetur aqua per aquaedu.ctum, eonstituenda omnino erit magni tuis
do ipsius aquaeductus; si enim in uno aquq ductu fluat aqua duplo velocius, quam in altero, constituendus erit duplo minor altero , si decuplo velocius fluat, decuplo minor constituatur, ut una diora aequalis aqua su t. illa autem aequalitas aquae su . tur iam inquiete, quod nimirum . quae defluxit ab uno quieta , & stagnans , sitae qualis alteri, at non valet hic in re nostra; ubi de fluminibvi' agitur, & eorum Iacre :αεινώ mento, vel dimitti utio , Vbi non agitur me s-- de aqua, quae de sua. , quanta nimirum sit illa, quae deuoluta est In mare , sed agitur de aqua , quae remanet in alueo, di no e Muxit, quata sit. ex eo quod retardatus sit motus, siue ex vento, siue ex alio accidente . de siquidem ageretur de illa praecise , quae in illa parte numJnis erat, in qua retardatus est motus, & nulla noua aqua intelligeretur illi superuenire ; tunc
ex imminutione motus, & minori veloci-' tite, non fieret in ea proportione maior sectio fluminis, sed minor, pro ratio
imminuis velocitatis, atque ita, si veIocistas sub quintuplo est minor, sub quin tuis plo etiam esset minor sectio, si sub decu-plo imminueretur velocitas , sub decuplo PQA Metiam minueretur sectio; quia quod diei-- ο aetur de diminutione velocitatis, & augmeto section is, Verum est, eum loquimur dem aqua, quae tanto tempore fluxit, non do aqua, qua in canali remanet; si vero ponamus tantundem aquae superuenire parti fluminis , cuius mo us retardatur, iam
non sequitur ista proportio; si enim non
in retardetur velocitas, sed omnino tota auferatur ab illis ultimis partibus motus, no excrescet in infinitum aqua, scd solum duplieabitur, S fiet duplo maior sectio, in eam posito, in illis quinque milliaribus alis ueli si quinta pars velocitatis auseratur. non duplicabitur aqua , sed una decima parte aqua tan erit dupla, & ita pro ratione imminutae Velocitatis , supposita in n. . . aequali aqua superueniente, tanto semper erit minor dupla. Aliter ergo philos phandum est , dum sistitur aqua ad fauces fluminis, ne defluat, & deuoluatur ad mare;aliter cum exquiritur magnitudo aquetis durius, qui inaequali motu debeat aquam reddere aequalem illi, quam reddit alter aquae ductus diuersae velocitatis ; ibi enim aequalitas aquae consideratur in iam stante aqua, quae defluxit, hic autem consideratur aqua fluens, retardata a motu, supinposita noua illi superueniente semper aequali, quae , si non iupponatur superuenire illa,quae mouetur, temper sibi est aequalis, siue velociter, siue tarde moueatur, di imminuitur sempzr pro quantitate donuente , si autem aduertatur ad superuenientem aequalem, ablato omnino motu, duplicabitur,retardato, ea ratione cadet ex dupla, qua ex diminutione velocitatis minuitur antiqua aqua, quae erat in si uio; ut videas , quam occulta sit haec philosoplaia, & quam caute procedendum sit ex speculationibus ad Opcratione,. in quibus agitur de interesse tertii, cua etiam oculatos , & sapientes contingat
Adverto praeterea, quod mihi videor ex obseruatione notasse; quamuis dica- 'sinetur a Caste lo restante vento fluuium intu-
mescererre tame vera vix sensibiliter ex vento, & motum retardari, Zc fluuium in tumescere . vidi enim contra padum Bantem ventum vehementissi ME, per plures
358쪽
.non solum horas, sed dies, nec tamen sensibiliten intumescebat Inon tamen obstinat nego . ex restante vento
Praecise motum non retardari, nee fluuiumtumescere . sed ut dixi , videor mihi obseruasse venti effectum exiguum omnino esse & hoc est, quia vere ex reflante praeci 14 vento non retardatur motus aquῆ, ni si in suprema superficie, nec ventus de scendit a profundo fluminis. retardatur, quidem, quae innatant,sed non retardatur aqua sensibiliter . cum vero ex rectante vento intumescit fluuius, nulla superue-- Niente pluuia, aue extraordinaria aquariivi. Puto prouenire ex intumeseensa maris ad litus , in quod insuit fluvius. hoc
. . Cnim certissimum est, mare ad litus non D. η' semper seruare eandem aquarum altitu-
- dinςm, dc praeter alias causas, ut est flu-α ,-- Xusa & refluxus, de quibus suo loco dispa-
t rem tabitur, etiam ex tempestatibus, de ventorum statu aliquando intumescit mare vehementer, & excrescunt aquae ad litus aeo. II.& xo. pedes, ita ut, si aqua maris, illo tranquillo, de pacato, talem lambe hat lapidem, ad litus, seu turrim, reflanis te vento, & tempestatem rentes ad II. &2o. pedes altior aqua ascendat. Hoc po
sto, fluatus, qui ad litus illud sitas defert
aquas, facile, sic feliciter exonerat aquas, dum marinae aquae erant depressae. quia
aqua fluminis supra superficiem maris Cadcre poterat; at vero dum superficies
aquae marinae eleuatur. suuius, qui ut plurimum ad fauces plano graditur pede, nee ita ruit in praeceps , retardatur a motu . dum ergo alteratur terminus ad quem ,
. .: hoc est mare.&ad I s. pedes debet extolli μαε, ρ. aqua fluminis,uL septa mare cadere possit
iis a necesse est, ut eleuetur aqua fluminis,non solum, quia neeessario retardatur motus,
sed quia in fluuio duplieatur, de triplicatur aqua, ut ad illam altitudinem peruentat,qua marinis aquis immineat, nec sinium retardatur in illa postrema parte fluminis motus, sed omnino tollitur, imo, lealiquando contingit, ut ad illas fauces in
contrarium seratur numinis eursus . Quia tamen istud inerementum maris . Meonsequentet suminis intumescenti . ,
non fit tota simul. sed paulatim δέ sensim, dum nihilominus perpetuo, eodem tenore ex partibus superioribus fluminis inis fluunt aequales aquae, ideo non sentitur quies, ut ita dicam, ista fluminis, nec in coni arium decursus, sed silum retard
tio motus . non ergo est ventus, qui cu sum fluminis retardet praecise , sed eleuatio aquae marinae ad fauces fluminis, quae Noram ventorum vi intumescunt, nec facilem 'es planant viam superuenientibus aquis; nee crescit ibi aqua praecise ex retardatione 'motus. sed ex cessatione totali, re enim vera ici illis postremis partibus, in tume. scente mare, non defluit fluvius,&- peruenienti consueta aqua ex partibus superioribus fluminis flumen eleuatur', non tamen fit in fluuio illa reciproca proin portio incrementi magnitudinis, de de- re L Acrementi velocitatis, quia non valet illa ni bul non Proportio in materia numinum, ut de immonstraui r nee sequitur . nisi, quoti aequali,tempore fuit aequalis aqua ex aquae ductu, quod non est in casu nostro, eurevera in mare non fluat tantside aqnae tumido mare, atq; quieto au stume augeturi Falsus quidem magnopire, oc vere pati R iaetin mariter deceptus est ille lo. Fontana, ar- Dν F ehitectus in libello, quem avs sesteuul- - gare, ut testatur Castellus, Orrolario xx. qui putauit se posse reuenire remedium inundationibus , quae aliquan do i Rome contingunt ex Tiberi, dum anno a 398. mensus est omnes rivulos, de torrentes, qui in Tiberim ad mare usque influum. Scinuenta in illis aqua soo. canarum Puta ui e se sepelire posse timorem simillurn inundationum . si alueum s canarua effoderet, qui alia via ad mare decurre rei ι de verE Principes viri, illius modi hominibus in ossicinis, Ec inter csmentario--6rum strepitus eruditis, non deberent au' n arre Praebere , qui . ubi grafice aliquid in ' charta pingere nouerint, armata Pallado ex suo capite prodire posse sispicantur. Cum igitur intumescentia fluminum illa, non ex decursu aquarum insolito , sed exint umescentia maris oriatur, quod fluvius aquam mari non reddat, sed ex illa potius recipiat, si non centum canarum, sed
centies centum Bueam capacem saceres, nonne vides laturum , ut mare , dum intumescit, illam impleat si Tyberis ad
mare suam aquam vellet derivare, istas ipsas canas adhuc superare deberet: de is nihil factum esset, de nihil utilitatis sequeretur ex sumptu vantarum pecuniarum . Caeterum impugnatio Fontanae, quania
Ca stellus ponit, iam impugnata est, non enim incrementum illud est praecisε ex diminutione Velocitatis , sed ex eo quod
mare attollatur, de dum tauius suas mi aquas
359쪽
,1 48 Ariintelis moritae Meteorologicorum
aquas retinere cogitur , di fontes consuetos transmittunt aufert,necesse est,donec
Neque Idon miremedium , ad prae-
nam mundationes, esset, ut putarunt ali
qui aperire fluminis ostium nouum .di
' uersa in parte contradiuersum ventorum impetum: dicunt enim eyberim in nunda dare, quia reflante vento ex Siroeco , repellitur aqua , di retardatur, nec fluat. Si ergo aperiamus nouum ostium eontra Α serum, vel Lybitu sante vento Siloc iς fluet aqua per ostium Australei iti sante Rustro aqua per Siroceum defeetur. Hoc remedium bonum essee fi inundatio oriretur praecipue ex reflante venm id Tetas. Mante cuisum aqum existenim in.Queo fluo minis, eaeterum si oritur ex mari intume stente, mare in eodem istatu est toto tra
ctu, in quo ostia aperiri positieti & ad ean di dem astendit altitudinem ubique. Cum igitur hoc desino eontingat vidixi, ex mari . quod eleuetaHupra statum eonsue tum ad multos, de nullisa pedes, etiam si naves inuenires aliquem , ad quem lon gyoni via deduceres riserim ad Austrum inihil saceres; nam ex Sirocco etiam ad ii. sed rectum in atriesceret aqua matis Mirq. p.ἐἱ,inia fueret per nosum os i lim , nec ad tum νος. aperiret aquis supe uetuentibus quod nos experimur in syado,quamuis sint ostia septem, aut octo, ad longe diuersos ventorua spectus exposita, tamen contingunt sepE ma Edia aquarum in erementa ex sola in
Adde , quod si existis, Ut vocant inge, Oπ niorum praesectis, aliquis ex Principe non admodum erudito extorqueret, & tadem hoe remedium, exiguo duraret tempore, tum enim tyberis, ut euinit ille.
Vortiribus rapidis, o mum suaru
In mare prorumpat. Item , ut postea dieam, eum de fluminum natura disputatio, alter istorum alueois rum statim terra repleretur etia ab aqua, di fi xdactis viribus cogeres aquam per virumque canalem ad mare deferri, notia impedires, quin uterquo terra ex parte reis pleretur, donec est utroque eonsisteret alueus aqui communibus necessarius; & stain nee essitatibus neuter illorum, nec ute que simul eaperet totam aquam, quam
magis ex ins ,'dleendis, interim acquie, 'quanta solet esse aquarum copia, quae istat bonus areta itectus, remedium non es idoneum. & credat te horum non eo e
u. Ex hoe toto discursa manee probatum uomodo,&quando aqua Mens creseat, e I decreseat in ipso alueo, & quomodo ex velocitate motus maiori . vel minori ori tur,res e uim suas patitur vicissitudines ; 8e quomodo veru sit,si mesurari debeat Mua, quae , tanto tempore fluxerit, exsectione aquae ductus hoc habetur, novero ex aqua,
quae in ipso est aquae ductu . si ergo sermo T- ω sit de loco, quem oecupare debeat aqua defluens ex torrente, dum expanditur Q-pra fluuium ; quia tantundem singulis --ris ex torrente insuit in fluuium , si in to lente aqua, quae occupabat alueum tot lentis Fongitudinis decem milliarium, unah ora moueatur in fluuio.duplo minori velocitate; oecupabit alueum ein Idem ma-ignis udinis viginta milliarium, vel eiusdem longitudinis duplo maiorem ; at vero si sic est ia aqua fluminis, cuius cursus retari detur,ut dictum est supra, a mari intume-
De ineremento etiam fluminum illud Pisias
non n. irtam notandum, licet ex suprad Ois posset uelle deduci eandem priuile a-Iure quantitati mi hoc est, dum ex nubibus de- plure eadem aquae mensura, quae ad sua I- uiuum deseratur,ex illa aequali aqua fluum non semper aequale capere incrementum: cum enim, ut dictum est, fluminis aqua in semper, nee tota aequaliter fluat,sed stipe-γχr velocius deferatur,& quo elatior est, eo velocius moueatur; Be id, si illa aqua pluuia flumen ingrediatur exhaustum, de depressum, tali fluet Melocitate, si autem eadem ad flumen deuoluatur,tam plenum,&aquis tumidum parii suminis supersternetur, quae vel eius fluit; ergo minus eleis uabitur fluuius, nec alueum eodem modo
replebit. Remedium ergo vnteum, ne Tyberis, me alius fluuius inundet, non video aliud, msi quod hic pro pado adhibemus; videre sci- - T Milicet quantum possit in soleat mare, ven- - totum vi excres te,& ad illam mensuram aggeres componer quoad usque exeurrit libellator , procedendo contra flumeias ortum, quia enim terra communiter semper magis extollitur, quo magis receditiae a mari,semper, luantum adhOe,minor requiretur aggerum altitudo. praeterea in insuper extollendi sunt aggeres tantum,
360쪽
. i Liber Primus. Tenus LX. - 363
Iuminis exerestentia solet fluuio accre- dat quilibet aquam Padi,& hoe idem G-stere. Pima merum altitudo deseruit re de alijs fluminibus dicendum, prore quafi ad eoercendum mare, secunda est mare lentissimo gradu moueri, monoe fluminis propria . Ad habendam auroin lentius, qui m procul a mari ad se aere inti
quantitatem aquae fluminis , non mensum milliaria videbit ; immo ad fauees 1 deo vandi sunt fluui , aut torrentes,quon Pa lente mouetur, ut in aestu maris ,&sti dum , v. g. insuunt, vel in Tyberim,sed ha Videatur, di contra cursum fluminis reiahendus est respectus ad velocitatem ipso' fluere,& quamuis in summa fin minis in-rum, cum pado,collata;& quia hoc est val- tumescentia aliquato velocius moueatur, de ditate; attendenda est practi eE cora' longὰ tamen semper minori motu fluit ad munis eleuatio aquarum, quae conungere fauces qiram proelii a mari , a vel ex
solet in tali fluuio, & ad illam mensuram eleuand i aggeres. & custodiendi, ubi opus sit, nec eleuationis finis faciedus, ubi opus hoc ut ex aliis ,'&supradictis , S infra dicendis videas principium illud toti eq a C
c. n . - . . inculcatum aquam fluentem ex ve- sit; nee est aliud remedium, & reliqua re- locitate decrescere ex tarditate augeri media vana sunt, di sumptuum voragines examinandum esse, ut constet, in quo sen- anuli Ies, quae solum architectos ditent. se verum sit,nimirum de aqua, Quae aeuua-
Mai cautem aggerum plςuMione Pr' ii tempore ex soramine, vel sectione deis Numinas intumescentia ; illud ianE alicui fuit, no de ipsa aqua in ipso curru,vel uuae
mirum videatur, quod prope mare ad exi- currit, quae semper est eadam. tia fuminis per 3. aut io. mi Iliam aggeres Considerandum igitur est , cur flumina sumetunt si supra aquam confiteta ratione excrescant aquis,cum mare n5 extollitur,rpsius fluminis eleuetur quatuor, Ut quin nec intumescit i hoc euim posito , quod a. ataque pedes, neque ad hanc altitudinem uia Qua marix sie Omων . - - Α-- lis
qualibet fluminis intumescentia perueniat aquae fluminis, procul autem amari ele- nandi sunt summopere. exemplum sit ilia Pado,procul enim a mari M. aut 3 . mil. alaria debent aggeres superare aqua conqua maris sit semper in eadem eleuatione, non potest excrescere fluuius, quia aqua maioris quantitatis supra totum n milum
expandatur ; excresceret enim etiam ad
mare, quini non cotingit; sed erescit aquam fluuio, quia plus aquae derivatur ex sonsuetam nominis mediocrem per a Q.&Plu te, quam egrediatur ad mare , quia enim res pedes , prope autem mare ad 6. ut F. ad mare tarde aqua mouetur, &suecessi-- milliaria non superant aggeres mediocrem ue semper velocius, quo magis reeeditur M. aquam quinque, aut sex pedibus, di tamςR amari; si plus aquae exsuperioribus parti- in summa summis intumescentia aqua- bus demittatur, quam sit illa , quae defluit peruenit ad summos hos aggeres, Procul necessario illa aqua eum inueniat aliaeum a mari,& tantum no superat,immo custo etiam nunc plenum, seper illam expande- , diendii sunt diligenter, illos autem qum tur. S ita eleuatur aquat & ouia nerme . quepedales nunquam, nec aequanς quαν semper eadem serra aquq quantitas in ma-s Vre tentant. Obseruauit hoc φt 3 re deuolui, cum ibi parum intumescat, &. Castellus hic . puto Ferrariae. Corrol. 14. parum etiam mutet velocitatem cursus
nec aliam inuenit huius rei rationem ν α quamdiu principium flumibis, seu nars se Ideo pronunciauit aquam in flumini b. perior pergit maiorem aquae quantitatem prope mare velocius fluere. transmittere ad inferiora fluminis, quam. Haec causa in euidenter falsa, & oculi. sit illa, quae perpeto a flumine defuit in
ipsis reprobatur; nec ullus vilissimus nau mare, necessario semper fluvius intume- nauta est , vi de hac falsitate non possος stet, quia aqua , quae superuenit expande- testimonium serre luculenta rimum. Cur re debet se super aquam etiam num in flu- quaeso, ut eaetera taceam, molendinatores mine haerentem, cui per tempus nondum molendinos non ducunt eo, ad fauce su lieuitia mare descendere. Vbi vero tan-minum3 nisi quia aqua tanto impetu Πολ- tundein aquς ex superioribus numinis va fluit ibi, ut molendini rotas eircumuolue tibus destendit, quantum in mare defluit re possit; sed res est adeo clara, ut nou in' me iuuius, & eonsistit mensura invariata' digeat probatione in contrarium ἔ opor ubi vero minus aquae ex superioribus de-tet Hlyticum Philosophum, non sibi in cu- stendit, quam mari reddatur; fluuius d Diculo rerum naturas componere, lad res Gesei et neque est alia causa incrementi, 3psas in sole positas oontemplari. si aratu vel decrementi, aut status fluminum, nihil-