Hieronymi Cardani medici Mediolanensis Liber de immortalitate animorum

31쪽

xs HIERON. CARDANI LIB. Erit igitur nostrum hoc intelligere cum substantiarum separatarii intellectu solo nomine unum, re autem ipsa differes ab illo omnino, M alienum.1, Iam uero dc illud animaduertendum duco, quoacum homines integra uita,delit is, ac potentia fruuntur,nulla immortalitatis huius animorum curira teneri solent,imo nec quaerunt: uerum senes faα 'i,uel pauperes, aut cum aliquo discrimine laborant , tunc ad malorum solatium illius recordari tur: quaerunt etiam, etsi non inueniant, fingunt. Vnde Cato cum mori destinasset, bis ea nocte Ii-hrum Platonis de Animoru immortalitate perlegit, quem forsan uel tota reliqua uita, cum iam senex esset, niiquam inspexera ut non obscurum sit, potius ad leniendam miseriam, quam propter rationem,mortalium genus in hanc tantam spem inclinasse. At decebat, si immortalis est animus, proculdubio cum nemo tam crassia sit minerua, qui non intelligat, quota pars aeternitatis sit haec Uita,non in miseriis tantum,nec priuatae sortis homines, sed reges ipsos perpetuo illam prae oculis habere. Verum haud dissicile fuerit huic respondere rationi.Praetermitto, reges, ac principes, tu

magistratus,multa singulis diebus dissicilia,ac propriis impulsibus contraria huius gratia perpetiantur:tum uero quod etiam optima, ac singularis exempli opera faciant,quodq; sub mortis hora totos se huic contemplationi,ac fidei dedant: quod si ad calculum redigatur disputatio populorum, Rhetorum Philosophorum,poetarum, historicorum, immortalitatis opinio pluribus suffragris Procul

32쪽

DE ANIMORUM IMMOR T. a' proculdubio superior futura est, cum eam nulla gens non credat, semper crediderit,nulli pene neglexerint sapientes. Illud pro response nobis nuctantum sufficiat, quando quidem non redargu re, sed respondere tantum propositum sic quod Ec in uita dum valemus,si modo nihil a morte superesse creditur, tota humana constante felicitate, nulla tamen ipsius uitae cura habeatur,nullus modicum de propaganda uita consulit, nemo manifesta pericula fatis studiose deuitat, non est qui uoluptatem uitae diuturnitati posthabeat, quinetiam morbis detenti, ac cum summa res in discrimine polita est manifesto, nihil minus diligenter quaeri Lur,quam optimus medicus, id est qui fide, erudiatione,ac bona medendi Mrtuna sit preditus,sed ditiorem, ues ambitiosiorem, uel affinem, aut maleae dicentissimum,aut comptiorem, quasi de mollitie certamen sit,cligut: quidam uero adeo neglectim, Ut etiam primum qui occurrat uocari iubeant. Ergo cium in tam presenti periculo adeo segnes sint de negIigentia eorum, quae post mortem su-heunda sint,cum illam quis in quam potest longiosime abesse sibi fingat,admiramur Itam ad mortalium errores pertinet, tam paucos inueniri de animi immortalitate solicitos : sed citr deterior Pars meliore numero uincirenam 5c hoc pleritiam in caeteris apud homines accidit Quoniam non secus humana administratio a diuina secernitur, cum in illa potiora semper praeponantur, uelut in daemonum ut existimant pessima quaeq;. Verunsamen dc mortis negligentiam Parit plerunq; ani

mi pru

33쪽

so HIERON. CARDANI LIB. 'mi prudentia: vi enim ille inquit , Dum mortem metuis,quod uiuis,perdis id ipsum. Immortalitatis autem memoriam mortis recordatio necessa

, rio praeit. Sed est Sc alia difficultas: Nam si mem

ria in mente sita est,ctium homo obliviscatur, diuinum aliquod esse mentem penitus dicere non pota sumus: si enim non memoratur at morte homo,

quod δί fatetur Aristoteles, quorsum supplicia, aut gratia erunt reddita Argumenta pro animi immortalitate. A E c est illorum summa rationum uis. Sed ad presentes obiectiones fierespondere solent: Nam cum pro cantationes, miracula, spectra, atq; somnia narrantur, ea omnia in natu dolos, in timorem, ac animi nostri patentem uim reserre solent. In naturales causas roseruntur, qu scuno in acre propter uapores uideri contingiernam Procul, ut etiam in nubibus,miras species rerum referre consueuerunt, Ues eXercitus, aut alterius rei novitate admirationem ac fidem in hominibus augente: tum uerd& id in nubibus cum frequenter appareat,negligimus. Similiter Sequae iuxta sepulchra, mamme illorum qui ferro Periere,ad eandem causam reducuntur,ut in tertio de Varietate rerum libro docuimus sic Sc quae ad Praecantationes pertinent, ad idem genus referuntur. Cum enim Celsus dicat, quod uulnera recentia spongia ex aqua frigida imposita assidue sanat: lineis alii,alq aqua fingunt se praecantare, sic etiam alii oleo, dc nigra lana uulnera curant. Nam, Ut Ga

34쪽

DE ANIMORVM IMMORTut Galenus in tertio,& quarto artis curandi docet, nullum medicamentum carne creat, sed solum uel emendat malam membri temperaturam, uel uulnus eluicquo fit,ut siquis optime: hoc curet latum cum in uulneribus exigua sit mala temperies, voti compos fit,siquide uulnerii cura exsiccatio est addui autem verba,& superstitiones, ne inartificiosa cura uideatur quis enim medicum sycophatae oracia relinqueret,si nihil plus uirium auxiliis,qtam Del aqua uel oleo inesse putaret Non multo iam tempore quidam detectus est impostor,qui Sc poenas dedit, cum iam maxima pecuniam dolo congregasse mercitui persuadens, plumbeas se pilas

corporibus ut tormentorum impactas uerborum diuinorum ui extrahere,cum rem ipsam manibus ostenderet, sed tamen non illam , quae in corpore esset,educebat,uerum supposititiam manuum c

Ieritate uulneri superinductam ostentabat. Quod si quis mira eius uiri prsstigiatoris,qui nuper cum Caesare uenit,inspiciat, nihil non calliditate laumana fieri posse persuadebit, quandoquidem plures quomodo haec fiant sponte edocuerit. Argumeto autem est his precantationibus nihil diuinu inesse: palam est,quod ulcera non possunt curare,sed uulnera quod aqua, aut oleo utantur, quod aliquos etiam perdant leuissimis ex uulneribus. Quord si prorsus uis diuina est, nec humana indigebit ope

Ulla,nec mintls ulcera,quam uulnera curare Poto

rit,nec unquam falletur : adde quod si horum uitam spectes, minime cum professione consentiet. Eic etiam tumores frigidos cum aqua cineris iuueta

35쪽

3α HIERON. cARDANI LIB. uet, quidam se e stirpe beati Ambrosia iactantes,

Uirum illum egregium,ac alioqui clarissimum infamant, non succedente plerunq; effectu: nam si materia adhuc ex internis fluat, aut ex nigro humore sit, non sanantur: quemadmodum nec lineis ulcera, quod uel segmon, uel mala tempera, tura illis iungantur, quae lineis haud curam admittunt. Et ego praesenti anno mulierem, quae tignosos experta frustra suerat, aquam cineris diu se lauerat, quatriduo ferme curaui, dato medic mento,quod pituita uiscidam copiose posset Quocere ut intelligeret illa, quamuis mulier, his uiris nullum numen inesse, quos nec ullus sanae mentis

ex stirpe tanti uiri, qui etiam absq; fit is mortuus est,fuisse credat.Sed quod ad dolos spectat, iis in rustici exemplo, qui poenas dedit, nuper demonstrauimus. Eiuscemodi plerunQ sunt miracula

quaedam prauorum sacerdotum auaritia conficta,qualia dc apud Romanos innumera circuns rebantur. At uero quae timor,ut in pueris, ac mulieribus nocte ambulantibus: quae uero ad phitones,ac homines daemonio laborates, tu somnia Pertinent, partim dolo conficta sunt, partim ad excellentem animae nostrae uim referri debent.

Nempe Aristoteles hoc pulchre in libro de Diuinatione per somnum de somnio, quomodo fiat Ostendit: verum hoc alias plene docuimus. Sed quid de Platone, qui cum tot spectra, laruas ,

menta, miracula in confinxisset, demum huius ram egregri commenti unum innitim exemplum

adducit, atque illud adeo fabulosum, acridici

36쪽

DE ANIMORUM IMMOR T. Ium, ut palam sit, illum ioci causa ipsum tantum scripsit .

Nunc demum uideamus, an forsan ad bene, heatem uiuendum h credere plurimum cons Tarc at , ut uideo, nec in hoc utilis est haec opinio: quinimo ut apud Ciceronem,Laertiumq; Dira Dem multo sanctius iura, fidem, ac pietatem col hant Epicurei inter homines,quam Stoici, uel Pla. tonici. At huius causam fuisse reor, quia1 ut Ga-Ienus docebat, homo fit consuetudine bonus, uel co malus. At uero his, qui sanctitatem uitae minime profitentur,nemo fidit quamobre fide maiore uti gutur,tales m se apud homines praestare,ut non. Dideantur ea professione deteriores: unde etia eu

nit, ut his temporibus pauci laeneratorum fidem aequipares,cum ramen illi reliquo uitae genere sint perditissimi.Quinetiam apud Iudsos, cum Phari-ieorum secta resurrectionem, nedum animoru f teretur immortalitatem, perpetuo Christum inso ctabatur: Saducaei, qui animi interitu fatebantur, ui κ semes,aut his illum, nec moleste admoda tentaverunt.Inde si Plinii, & Senecae uitam, non ueta

ha comparaueris, inuenias Pliniti cum sua anim rum mortalitate,tanto superare Senecam probitate morum, quatum uerbis Seneca religiosissimus

Plinium uincit.Colebant Epicurei honestatem,pupillorum haereditates officiose tractabat, filios de functorum amicorum propriis pecuniis finiebat: apud omnes optimi uiri, praeter deorum cultum, quos esse sermὸ negabant,habebatur:ad hac etiam spem mali occasionem arripiunt, boni multa per-c Peram

37쪽

HIERON. CARDANI LIB.

Peram patiuntur leges mitiores statuuntur: sic fit, ut haec opinio etiam iacturam rebus humanis asserat. Sed nec ad Hrtitudine conducere Uidetur nam

non Cassio Brutus tartior fuit,lM si uera fateri u lumus, crudeliora etiam fuere iacta Bruti, quam Cassii . nam illa Rhodios infensissimos Ionge m lius habuit,quam Brutus amicas,quibus Praeerat, ciuitates. Quid tadem ' Brutus Stoicus patriam ab Epicurreo Cassio seruatam, Antonio Praeter leges incolumi praestito,euertit. Ergo ne tanta aduersus hanc opinionem moliari licet aut ne plura adhuc supersunt ' Verum nos omnia ex fide retulimus, nec quantu in nobis fuit quicqua deesse uoluimus: philosophum agimus, ueritas brauiu est. Pudeat nos dicere cuiqua parci magis favisseuntegra omnia uolumus. Plura POL

sunt addi,sed quae plurimum offendant, minime. Nos autem no quod cupimus quaerere, sed quod in re est,debemus diligenter: nam in iis,quae in nostra sunt potestate, optimi uiri ossicium est, meliora,ac sanctiora uoluissiciin csteris autem Uerissima. Nec tamen illud hic uerum esse decernimus,quod rationibus conuincitur sed hoc dicimus Uerit,philosophos istos,quos nunc in medium adducemus, ita sensisse.Nec nunc laborabo,utost edam,qua mreipublicae utile sit: hoc credere satis est, quod non de reipublicae utilitate suscepta contentio est: qua uis non obseurum sit, nihil melius esse ad reipub.

3nstitutione ac morum,immortalitatis animae sperre si fieri possit,ut in optima institutione uir pessiimusit c in Pessima optimus contraria uice existat.

38쪽

DE ANIMORUM IN MORT. Ergo Sc rationes ipsae,& philosophorum sentetiae

me diligenter excutiendae primo erant. Sed pota quam in unius Galeni uerbis diutius sumus imi morati,quam sorte par erat breuitati semper studentibus,opers pretium esse duxi,ut prius opinionem illius,quae in hac causa deplorata habetur,&Iigentius inspiciamus. Fieri enim Hrsan posset, noIim dicere,ut contrariam de animi mortalitate opinionem inueniam,sed longe plura prs dictis addamus:quicquid sit, experiendum cum si hinc iniatium ducam. Dixit sane Galenus, non incorpoream esse ani- imam nostram,quae metis ac rationis est capax: an Mero dixerit eam esse mortalem,nondum certe c peri usquam, sed forsitan sequitur, uerum non plane: nam 5c coelestia corpora omnino morti obn Nia erunt. Elementare igitur animam uoluit,atque

39쪽

ΗIERON. CARDANI LIB. myρς ρωτο κωνωνία - 1F τὰς αὐ3 πνί - μα φωτοειδες γrrerata. Liceat in tam seria re uerbum reddere verbo:Si autem et de animae sub histia dicere sententiam oportet,duo-rlim alterum necessurium Ut dicere, uel hoc se quale ubera hoc,er aethereum corpuQud quod dicendum, Crs nolint, sccundum conficquentiam coguntur Stoici, CrAristoteles, vel ipsum quidem incorporeum substantiam exiliere,uchiculum autem primum illius esse hoc corpus, cum medio ad reliqua corpora communicationem assis-niit.Hoc igitur ipsum per totum dicendum nobis extendicerebram: eius autem a ipsum communicatione stiritus

ui ilis lucidus escitur.

Haec cum dicat Galenus, imo constanter assi mei,Paulo altius propositum repetendum erit: in autem ut ostendat spiritum uisibilem lumine coelesti participare, quod ille radios immittat rebus quae uidentur, non autem ab illis recipiat, quod

Aristoteles fatetur: siquidem apud Philosophum,

omnes sensus patiendo sentiunt, auris sonum recipit,olfaetiis halitu cum odore, lingua gustum harihel recipiendo sapores, tactus primas qualitates, tum durum,molle,asperum , δί leue, eadem 5c in Uisu ratio.Hoc tamen Galenus Platonem sequens negat,ut etiam decimo de usu partium declarauit. Sit ne uera haec illius opinio, an potius Aristote Iis,non inpraesentis instituti inquirere. Attame uidemus,per radios solis,uitreis, ac depictis fenestris transeuntes in subiectam terram qualescunq; fu rint colores dcferri,idq; ad oculii delatis accidere,

Merisimile est, ut huius res clarum experimentum habea

40쪽

DE ANIMORUM IMMORThabeamus. Est etiam hoc dissicilius,quod de Philosophus pro se adducit, quod fieri necesse esse ut

Virtus quidem tam minima uso ad astra, quae tam longe absunt, deferatur, ut quae quadragies millies mille passuum millia a terra, atm amplius distet, coelestism illa substantia non dubiὸ mort Ii lumini peruia ret. At contra pro Galeno est, quod si oculus patiendo solum concurrerer, causa nulla esset,propter quid ex iis, qui acuter prope utiden longius non possint:nam in Patiendo quaeli-het uirtus suffici mo instrumentum non sit corruptum at acutissime uidere prope,instrumetum quidem arguit opportunum,uerum spiritum exilem, M imbecillem.Cur igitur non hic ar quacunq; causa ad sentiendum non mouebitur,quandoqui dem pati omnia, agere autem minime: apta sintenam nec anguli strictura huius causa esse potest , cum res longe subtiliore sub coni angulo, prope existentes,quam ciuitatem,uel montem procul uideat: nec ex dcbilitate radii solis id accidat, quandoquidem multi minus clarissima luce etiam uia deant,ut quanto magis si ad radii sortitudinem res

haec pertineat,illam luce uberiore auxeris, eo minus u: deat. Hoc igitur non ex alio accidit, quam

quod ex oculo uirtus ad rem uisibilem diffiind tur,quae si a tenui,ac subtili substatia prodierit,logo spatio dissipatur si a crassa,coseruatur: ob idinsenes nec procul ualde,nec prope bene uidet sed cumediocri distantia a re,quam inspicere uoluGelongantur.Quinimo perspiciliorum auxilium, haudiam euidens posset apparere, si uideremus rad is

c 3 ad ocu