장음표시 사용
51쪽
HIERON. CARDANI LIB. Ad sextum, Anima non mouet seipsam momlocali, nisi ad motum corporis: motu aute sensus, ut Aristoteles docet, & intelligendi, mouetur ati , Obiecto,no a se motu uero nutritionis mouet me dio primarum qualitatum, & in omnibus corporeis uariationibus a sole,& astris adiuuatur. .
Ad id de moribus dicimus, quod bonum per
se potest malum per accidens producere,& ita cointraria uiceruirtus autem est quae habetem perfici Ec opus bonum reddit, uirtute igitur ipsa anima Perficitur,uelut color luce' uitio autem corrumpitur : M si etiam omnis species immortalitatis tolt tur,uirtus animum erigit : uitium, α sceleris conis scientia exagita nam re praeter metum post mo tem,multa sunt quae hominem ab indecoro prohihent conscientia,legum metus, sociorum reuere tia,tum maxime bonorum,populi infamia, inge- lnita quaedam nobis uerecundia,recta ratio,consuetudo a pueritia indueta,dissicultas patradi, & motus illorum,in quorum iacturam flagitium Perue- .nerit, neque enim uirum peccare licet grauiter sine. alterius detrimento tum, quod maximum est, ne paulatim in deteriora illabaris,suspicio, ut tandem legibus obnoxius fias. At uero quantum ad exitum pertinet, opinio de immortalitate animi,aliquando plura mala emsuscitat,quam hona: ut cum nostris teporibus totus mundus religionis cotentione pessundatur:Lutherani catholicos oppugnat,cum Christum utririque tamen colant:& Persae cum Turcis ob id grauissima hella gessiere, ctam utraque gens Maum them
52쪽
DE ANIMORUM IMMOR Vinem adoret : quid postmodum Christianis cu iis
qui maumethem colunt,res no mitius,quam cum
Passieris ac tigribus agitur,incedio,caede,ruina,stupris,ac miserabili direptione, n6 homines,non Pida, nd ciuitates,sed integrae prouinciae hac peste iam desolatae sunt:quae mala nusquam essent,si Innes animoru interitu crederent. Igitur honu hoc per se,si bonum est ueritati insistere: δί ueritas, ut Plato uult,est animum nostrum immortalem esse, ingens tamen malum per conseque iam parere potest non igitur haec probanr,quae in utranque Parrem quasi ex aequilibrio possunt inclinare. Ad ultimum dicendum est,Animum nostrum habere operationes aliquas seiunctas a corpore, Ut Prima operatio secundae est causa,& seclida tertiae: quia tamen omnes a Prima pedent, suntl in subiecto corruptioni obnOXis,ideo corrumputur, Ut
de Solis lumine in elemeta diffuso dictu est.Quo
aurem anima organo utatur,probadum iam erat: homo enim utroque utitur,anima,& organo.Pro
his autem Alexandri explicanda positio est,qui soIus inter Philosophos magni nominis,intellectum
censuit corruptioni obnoxium. Anima igitur est substantia, quae est actus comporis naturalis potentia uitam habentis: est autem in semine in potentia,antequam fiat animal , ut in Ouis, M arborum,ac herbarum seminibus manis ste apparet est etiam diffusa per torum corpus, U Iut et lumen,sed radix eius ut ignis in corde sedem habet: indicio est, quod arteriae per se mouentur,
dc tamen ligatae motu amittunt: instrumenta duod habes
53쪽
IO HIERON. cARDANI LIB. habet, cerebrum,iecur Τ, singularia: sed generalia
duo,calorem,&spiritum haec in hominibus luci dissima est respectu caeterorum animantium,& in
ea nihil ab initio impresctum est,sed tanquam tabula munda, Zc clara,omnibus imaginibus recipieridis apta est:habet tamen assensum ad prima principia natura inditum,no ut illa stiat, sed ut repraescritata per sensus,uel imaginationi , aut memoriam, illorum ueritati subito consentiar. materialis itaque intellectus est praeparatio illa in anima,qua species intelligibilium anima reciperire apta est,palam enim eam aliquid esse,postquam anima culicis,uel aranei has no potest formas propter imperfectionem suscipere: eorum autem quoin suscipiuntur formae nomen intellectus habent.
In habitu igitur intellectus dicitur, qui formas
ipsas cbtinet,scilicet cum quis intelligit: non omnis autem homo intelligit: nam etsi facultatem intelli gendi ab initio id est praeparationem illam a natura susceperit,iad tamen a natura actum assequitur, sed exercitatione, Sc labore, ac magistro opus hahet non enim ut ambulandi facultas: Sc gignendi
semen,cum ab initio potestate a natura tradita no-
his sint,ab eadem suo tempore sine industria reducuntur,sic est de intellectu: imo' potius hic natandi refert similitudine: nam omnes homines cum hac facultate produAit natura, quae tamen ab illa sine
mercitatione non reducitur ad actum, ut etiam de
loquedi potestate palam autem est,hunc duplicem esse,Practicum,ac Speculatiuum, item ciet qui securidum actum ud habitum dicitur. Secudum actum intellectus
54쪽
DE ANIMORUM IMMORTIntellectus est, quado species rerum iam intellectarum intellectui offeruntur,cstm in ipso actu intelligendi anima. Secundum habitu Uero est,coacer-υatio intellectarum specierit intellectu eas non considerante palam autem est,qudd unum poterit corasiderare reliquis non intellectis, erunt* alia secuniadum habitum,alia secundum actum in anima: seu alius intellectus secundum habitum, ab eo, qui se cundum actum est. Potest aute intellectus hoc in do seipsum intelligere,i tunc fiet uere intellinus in actu: quanto autem magis ab his in haec procedi t a sensibilibus se elongando,eo magis a maseria, omni remouetur, atque perficitur. Vltima igitur, ac perfectissima operatio, atque separatio fit, dum Primam causam intelligit: γm uero necessariu sit, intellectum, Sc id quod intelligitur, Unum atque ide ecty,nam iuncta ambo sunt,amhocp matcria caren Cnec est quod intelligitur,nisi quia intelligitur, si i singularibus sumptum sit: nec intellectus, nisi quia intelligit.imo: ut diximus ille ipse species est,
δ' quae in anima sunt dum intelliguntur. Propterea cum Primam causam, aut separatam aliam intelli git,aut seipsum idem fit,& unitur illi: quare ultima persectio eius,quae etiam postrema est,cum prima causam intellexerit. At uero prima causa ipsa oeterna est origo aliorum, quae intelliguntur, dc si non intelligatur ab alto,iame est: quamobrem incorruptibilis est hic intellectus adeptus,atque aeternus in se. Maniti stum est autem, quod intellectus agens est prima causa.Intellectus agens est, qui sua
55쪽
HIERON. CARDANI LIB. Iigantur:sicut Sol per se lucidissimus cum sit,astra
omnia lucida magis,aut minus reddit:nam si ages intellectus no esset,nihil intelligi posset. Intelliguntur autem alia,quia sic sunt, Ec per se intelligibilia,
quia formae a materia separatae,ut Prima causa, Mquae α eodem sunt genere: Sc haec antequam intelligantur sunt, manenti postquam fuerint intelli cta alia sunt non natura consistenti ed intellectus opere fiunt: fundamentum tamen ex sensibilibus singularibus sumente, haec igitur intellectu non considerante decedunt, ut cum ab illo solo pendeant.
Speculatiuus Igitur intellectus dicitur horum omnium,quoru scientia haberi potestseu in aere nis,ac in materialibus fundamentum habeat,seu in singularibus,ac corruptibilibus. Practicus autem intellectus est de iis, quae opianione costan ad actuso dirigitur,tum artis, tum
Prudeliae,tum eorum, quae opinionem admistam
secum habent, uel quia naturalia sint, uel saltem, quia sensuum heneficio: quanquam a scientia or-rum suscipiant,perficiuntur,ut medicina, Sc agros metiendi peritia. Omnibus igitur sic existentibus, humana antima cum Sc sensu praedita sit,& intellectu,sensus aurem quoquomodo ipsa sit, sensibilia cum materia spoliantur:& intellectus ea,quae intelliguntur: erit anima similitudine omnia,ac potestate, seorsum tamen:nanque simul forsan esse non potest suprema agitur rationalis anima est,atet poteria,Post quam
materialis intellectus, qui etia animalibus quibus
56쪽
dam ualde perfectis,praeter hominem: communis esse uidetur, post quem memoria,post impulsus, quem uocare solent appetitum, post quem imaginatio,inde sensititia anima, ultimo loco nutriciua. Porro rationalis etia animae nobilissima pars intellectus est speculativus, huius etia nobilior pars intellectus in aestu, cuius suprema perfectio est, quod causae primae coniungatur. Nunc igitur uidendum est, quoseam pacto socunda ratio Galeni probet,quia cum in cotrarium assectum dirigitur anima, ideo corpoream esse s
tetur At Almander,qui moime animi interitum astruit,& morbis animam concuti affirmat, nec tamen illam esse corpoream, nec intellectum ob iamateriae esse participemonam dum aberrat morbo intellectus, non in contrariam uerticur naturam,ii nec intelligit. quod si imaginatione memoriam labatur, aut materialis ille intellectus,cum omnia haec helluis etiam sint communia, non a guunt rationem,seu mentem pati sed fac ut pati tur,non dubium est,animam ex eorum immortatalium genere es, quae uitiis quibusdam obnoxia sunt: uelut enim Luna, quae in contermino coele stium est, atque elementarium corporum, quavis sit ab omni corporea alteratione libera, atque Us reliqua astra incorruptibilis,attamen multiformis
Ec maculosa, dc deliquiis subdita manifeste appa-
reusic non dubium est,intelleistum nostrum ex genere sempiternorum in confinio tamen mortalit
diuersimode quidem,quoad nos,assici: substantia tamen illius minimὰ corporeae obnoxia alterati
57쪽
ni:nanm si calesceret intclicetus,aut refrigeraretur, proculdubio etia morti obnoxius esset: sed quors nunc quidem illustris, alias Obscurus habeatur, etiam absque instrumenti Proprii permutatione, lioc non solum mortalium eta genere esse ipsum Ostendit,uerum potius immortalium: quandoquidem uis eius,atque perfectio, aliunde quam a corpore ducit originem.
x 1 i. Sed nec tamen illud argumentum, quod Ale- Yander quasi ex Aristotele sumpsit, ad differetiam
sensus,& intellectus ostendendam, multum ualere Midetur: nam sensus non in ualidis sensibilibus obtunditur,nisi organum laedatur, quod etiam accidit ualde laborantibus,ut intelligant nonhe multi,ut eruditi euaderent,insanierunt at si per ualida sensibilia difficilia intelligamus ad assequendum, profecto idem accidere uidetur quod in intellectus, scilicet ut leuiora etiam facilius apprehendant nisi, iit diximus,instrumentum labore corruperint inridicio est,quod qui semidiapense percipit aure, longer facilius diatessaron, ac multo plus diapente cognoscit,at facillime diapason: Sc qui assueti sunt Per noctem ambulare, in crepusculo si iter agant, Ionge melius uident caeteris : δί qui gemmas scalpunt dum iuuenes sunt,melius singula quae minima percipiunt. Porro primam causam intelligere,& Solem uidere,non similiter se habent: tum primuin, quod Solem quidem totum videmus,organum p a So- Iis radiis corrumpitur: at Deum non perfecte intelligimus,sed uix illius umbram, nec nos ulla qualia
58쪽
tate peregrina offendit ille, cuina omnis talis expers sit. At uero nec Platonis sententia stare potest, ut scilicet belluarum animae etiam sint immortales: nam omnes illarum actiones corpori communes sunt ideo p omnis illarum uis corpori communis, atque interitui parata.Cessat etiam finis: nam cum natura,nb ratione agant,peccare minime possunt: Ec si peccent,cum ratione careant, etiam quod puniatur,nescient se ob id luere poenas: est autem hoc propriit ultionis i ustae, ut intelligat, propter quid poenae illi sit addictus. Illud uero minimum, cu metam proXima inuicem adeo natura sint, nec ullum sit euidens interuallum , nisi ad hominem, necesse prorsus erilius m ad plantas ipsas dcscendere,quod hestuarum naturam ordinatam, ac sensina descendentem contemplanti,aperrum nimis est: hoc auistem quam absurdum sit,ut ne ipse Plato concedere ausit,si uiuat,fatis unicuique perspicuum est. Veruntamen ultra immortalitatis spem,si quis aliam in homine perfectionem statuere uelit,iuxta Galeni uel Alexadri opinionem, in intelle, hii quiridem duas habebit: alteram contemplationem primarum causarum, alteram artis alicuius, uel prudentiae exquisitam rationem in homine autem uitatae longitudinem,robur,& incolumitate cum forinmae elegatia exteriora aucem gloriam,libertatem,
filios,diuitias,atque eiusmodi, quae in libris de Sapientia docuimus. Verum quod ad opificis industria attinet nihil omissum est diligentiae: adeo enim mcellenti arte
59쪽
Iabricatum est nostrum corpus, ut totum harm nia quadam constet unde infantes non alio magis demulcetur:quam nutricum cantu,atque adeo u hementer,ut meminerim nullam ei, quam dum in
cunis egem, postmodum grandaevus sensisse u Iuptatem,Sc si adolescentiae illecebrae, M uenereorum usus,tum luxus mmimus esse uideatur. Hac etiam causa homines,quos musicae moduli n5 d Iectant,agrestes sunt,dc feri: unde natum etia ad gium,ut Gmes uocarentur qui mulis non delectantur,atque ideo ingrati,ac planet rustici: unde apua Aristophanem,cum pessime moratus uir introducatu fingitur respondere:
Imo nec ipsum musicam noui O bone. Agreste nimium est,musicam non nouisse: uerum ferinum prorsus,illa non delectari: quadoquidem Ueteres non solum qui non delectaretur,sed δύ qui ignorarent, illa contumelia notauerint. Cum que hoc ita sit,nec maius quicquam diligentiae, uel f pientiae in opifice testimonium requiras ad humani corporis constructionem, quod Galenus admirans,hymnis,seu laudem Deo praecinit Cur tameest, quod tam pauci eam copositionis absolutione assequantur,exaetam. symmetria nam uix inter multa millia hominu unus talis inuenitur: an non hoc materia ipsa reluctante euenit Quid igitur mirum,si haec latum potest,ut sapietia illa prima, illa
omnimoda potestate uincat cotumacia sua, etiam
animii nostrum, qui et si sit immortalis, mules tamen a prima causa degenerat, possit deflectere, ac superare
60쪽
superare Eam uero felicitatem Alexandri ne quid intactu ex illo relinquam quod extra limites exeat rationis,nemo uel obolo,qui sapiasiaestimet: quandoquidem quid hoc ad perfectionem uniuersi pertineat,non ostendit.Nulla autem prorsus res naturalis suo fine maxima ex parte frustratur. quod cum Uideamus tam Paucos eX innumeris illam
assequi felicitatem animi,quod Sc ipse fatetur, non erit illa finis humanae generationiS: quorsum utitur haec moles mortalium c hic hominum perpetuus coetus an ut tantum nascatur,doleat, fruges
consumat,3 moriatur Indigna haec maximi phiIosophi sententia prorsus,sed multo diuina sapientia indigniora. Quamobrem cum aduentitia haec omnia potius immortalitatem attestentur,illa praetermittamus, Sc ad solidam philosophorum senistentiam,tum rationes ualidissimas ueniamus, at in altero consensum, δc differentiam, tum etiam cum legibus ipsis in altero pondus argumetorum utriusq partis pensitemus. Quod ad inconuenientium rationem pertinet, quae eae utram sequuntur opinione, illud unum dictum sit, ad religionem, immortalitatism fidem plurima in reipublicae ad ministratione inconuenientia necessario sequirat immortalitate non supposita omnim diuino abrogato cultu,nullo modo mortales uiuere posse, nec UIlum societatis genus inire,sed uelut Horatius deprima illa hominum origine fabulatur, cum prorepserunt primis animalia terris, Mutugm,CT turpe pecus,glande atq; cubilia propter,