장음표시 사용
401쪽
sed quae plures habet a uino res classicos, probos &π-titos , qui ex professo quaestionem examinent, &per.
pensis utriusque partis rationibus , unam econtradi.
ctorijs opinionibus determinent. Quod illa probabilis opinio seligi possit , patet e quia si teneremur proba.
biliorem elige , maaime augeremur in perquirenda
opinione probabiliori , & non est verisimile quod ad
tantam anxietatem Deus reducere voluerit: immo er
dibilius est , quod ille qui prudentum opinionem sequitur , non peccet , cum prudenter ει rationabiliter agat. Ratione distinctionis oppositae , nullus potest in administratione sacramentum uti materia , aut forma , aut intentione dubia, licet sint probabiles; nisi in casu necessitatis , ubi materia certa v. g. aqua pura ha-
heri non potest, scd tantum lixiuium : Ratio huius est. quia in hoc casu imminet salutis periculum ad quod vitandum Charitas di Institura excitant, ut quilibet
probabiliorem partem sequatur. Eadem ratione mea dicus habens pharmacum cesto profuturum aegroto,
non potest adhibere pharmacum tantii in probabilitet profuturum, alias censeretur imprudenter agere in re magni momenti: oc in his occasionibus verum censet ut hoc axioma, in dubio tutior pars eligenda est . Dico tertiodecimo, illam conscientiam esse dubiam
quando intellectus neutri parti assentitur , sed fluctu-aos in aequilibrior manet, vel ex ignotantia iuris, vel ex is notantia facti , vel cx diuersis auuiorem opinionibus . Ignorantia iuris est quando V. g. aliquis ignorant an mendacium sit licitum rignorantia autem facti
est quando aliquis dubitat an tale verbum sit menda. cium . Conscientia pote it esse dubia , vel speculatiuE, vel practice. Est dubia speculatiae , quando quis dubitat in genere, an aliquid licitum sit vel illicitum; est dubia practich, quando quis in ipso exercitio dubitat, an tat s actus in particulari sit licitus : quando miles, v. g. dubitat an bellum in se sit licitum , conscicntia est speculative dubia: quando veto dubitat an hoc bellum in quo est, si licitum , est dubia fractich . Debet Iegulariter conformari iudicium practicum iudicio speculativo intellectus , nisi aliqua ratio adueniat in obiecto, propter quam obiectu in varietur: se qui cognoscit in genere, surtum esse illicitum, debet se ite sic & nuue non licere furari ; qui iamen scit furtuma esse illicitum , iudicate potest , licitum esse surripe-acita alienam in extrema necessitate, Nunquam licet
402쪽
Ic t agere ex conscicntia praehice dubia, id est , dubI, ante , an hoc sit hic de nunc licitum : sed dei et minat Elebet intellectus dictare , hoc mihi licet: primo , quia aut sie ageret in humanis, frangeret leges amicitiae recundo , quia qui se agit , se exponii peccandi peti :ulo , quod est male operari ; tertio , quia voluntasaon potest dici ratione dirigi , quamdiu ratio non se determinat ad alterutram partem. Peccat ergo qui igit ex conscientia piactice dubia; peccat, inquam,tai peccato, quale est dubium: id est , si dubitat an pee ratum sit mortale aut veniale, an sit peccatum furat , et homicidii r contrahitur huiusmodi peccatumo . Debet ergo dubium deponi antequam fiat actior hoc st debet intellcctus ad alterutram pariem se deter minare cum rationc aliqua .Quod si occurrat duo praerepta incompossibilia , ut audite sacrum , vel mo- ibundo assistet e t examinandum est quodnam magis
abliget , dc illud debet praeeligi , deposio dubio . si
inde quaque sit periculum peccandi quod vitari non rorest , eligatur quod apparet mi nns, ait Gregor. et Horati di tunc non eligitur malum ut malum est , sed ut minus malum , dc ideo ut bonum . si denique si ex quale periculum peccandi aequaliter, nec possit du-hium deponi , attamen accessarium sit alterutrum agere virumque licitum est i di adueniente bona fide , quis non peccabit, cum faciat in tali euentu quod in se est. Aliquando licet operati ex conscientia speculative dubia , quando practice ad unum est determinata : quia regula voluntatis non est scientia specula.
tiua , scd iudicium prachi cum intellectus : sie aliquis potest dubitare speculatiue , an bellum hoc sit iustum rci esse corius prachic E , quod sibi liceat certare in tali bello , cum sciat non suum esse iudicare de iustitia . belli , sed debere Principi obedire donec appareat debelli iniustitia , di ibi est celtitudo practica cum dubitatione specula tua . Quando quis dubitat speculati-uu de honestate alicuius act: onis, postquam consuluit luti lactitos, si res spectet ad dispositionem iuris , v cInquisiuit consuetudines locorum, si pertineat ad ius palliculare loci : vel denique interrogauit Doctores Ecclesiasticos in rebus motum vel fidei, & nondum 2pparere possit de honestate actionis , illa actio omittenda est.
Dico ultimo , in hoc differre conscientiam proba
bilem di scrupulosam ; quod illa fundamenaa habeat
403쪽
rationabilia suae probabilitatis , v. g. authores famae , rationem aliquam firmam; ista veto funduntur tamum in susceptione orta ex leuibus fundamentis, demotiuis . Nomen scrupuli per metaphoram desumitur a paruo quodam lapillo in caleeo pedem urgente , qui ob hoc scrupulus dicitur. Ille conscientiam dicitur habere scrupulosam , qui licet practicε iudi cet aliquid sbi esse licitum, speculative tamen timet adi dubitat ex leuibus fundamentis, ne illicitum sit . Licet bonum sit scrupuIosam conscientiam deponere , antequam fiat actio de qua habetur scrupulus 3 potest tamen actio illa bene sieti, manente scrupta 1' . Ratio est , quia hic scrupulus non inducit dubitationem practicam , sed tantum speculati uar . . ortam ex leui mortuor cum ergo iudieinna praehic una dictans aliquid esse bonum, habeat rationabile fundamentum, de iudicium speculatiuum, dictans illud non esse bonum, nitatur levi fundamento ; qui sequitur iudicium illud practi eum, censetur ben E & prudenter agere, praeferrendo firmum mortuum leui fundamento : si tamen scrupulus ille deponi queat , deponendus est . Serupuli suboriuntur coni muniter ex melancholia , qua homo in omnibus timidus efficitur: ex
ignorantia, qua stante , non potest velum 1 falso discernit ex suggestione diaboli angustias induentis
in animam, ut pax interior perturbetur : ex ieiuniis nimiis , vigiliis, di alii eorporis macerationibus, quae
cerebrum exsiccantes, iudicium pertu ibant, ex eo nisu et satione eum scupulo fis ; denique ex superbia , , quam Deus punire intendens , sub ortum scrupulo rum Ranxietatis animae permittit. Inter alia scrupulorum remedia : viilissimum est , ut ille qui scrupulis torquetur; primo Deum frequenter orct, ad implorandum ipsus auxilium ; secundoe, ut cum omni mentis humilitate has animi molcstias accepi et, indignum se reputans, qui conscientiae serenitate preseruatur, ob sua peccata, &neglectum grati aer tertio, ut deponat suum iudierum, & non obstantibus suis ratiocinationibus, se humilitet submittat iudicio docti& probi Confessarii.
404쪽
TRACTATUS. De Legibur, odi taenis EeAsia licis contre infra ores tegum ; seu de Censaris . DV plicem habemus regulam, cui consor mari deis
bcnt actus humani, quantum prima est interna, scilicet conscientia; alia vero est externa , nemph Lex, quae facicnda praecipit, ec prohibet vitanda. Postquam ergo de a us humanis in bonum dirigibilibus, de conscientia, quae est ipsorum directiva intrinsece , di ctum est ; non inepte agendum venit de Legibus,
ipsosmet humanos actus extrinsece regniant postea de Censuris, quae sunt eertae quaedam poenae inflictae ab Ecclesia in suarum legum in se actores. Hoc fiet in tribus Disputationibus; quarum una erit de Legibus in genere, secunda de Legibus :n specie, ter, ita de Censuris , ubi, di de Irregularitate .
De Legibus N O incn Legis vel a ligando habetur , in quantum homines ad aliquod obligantur per legem, vel h, quia lex editur di scribitur , ut saepius legatur ad instructionem subditorum ; vel denique a deligendo, quatenus Oect quae sunt deligenda & eligenda. Videamus aliquod de Legibus in comamni.
Q V AESTIO PRIMA. uid sit Lex N Sede existentia , nee de utilitate legis ullus duia
bitare potest et qua nitan enim ad existentiam , constat ab orbe condito datas fuisse leges, &Ange lis, di hominibus; immo ab aeterno erant ides quaedam in mente diuina existentest ad suas Deus postquam
ad certas Ieges te spiciens , in tempore omnia creauit, & ordinauit, & eonduxit, sicut decreuerat ab aeterno . moad legum utilitatem, clarior adhuc est; qu inodo enim sine legibus posset humana' societas
405쪽
naretur, ti cxcitaretur bonorum labor & virtus t δε-gendum est ergo solum de ipsa Legum definitione , sit illatum diuisio.
LEa est regula quaedam perseuelans , indita verpraescripta ab eo qui potestatem habet obligandi communitatem, in cuius utilitate tu cedit , actiones humanas conducens in botrum de auertens E malo , si cienter promulgata . Dicit ut prim b, r quia
Iani actus intellcctus aut voluntatis , controuertun
tur Doctores ; Thom istae enim volunt legem ad antellectiam pertinere e scotistae vcio melius illari ad voluntatem referunt , vis eat in obligandi ad volun-2tem formaliter Vectat 1 lichi praesupponi debeat actus intellectus legislatoris , iudicantis, a o quod per legem fertur , bonum sit de utile Dicitur secundo . perseruans; in quo a praecepto distinguitur, quod movclo adest, modo abest, di semper cessat per morte Praecipientis, ubi leges perseuerant de sunt stabiles regulariter ratione sui , Iichi aliquando mutentur ratio ne fia is ob quem eonditae sunt: se leges ceremoniales veteris Testamenti abloga et fuerunI per Iegem nouam uia iustitutae erant ad figurandam legem nouatur deum praesens est veritas , figura cessare debet: aliquando etiam mutantur ratione subiecti cui fetuntur le-gcs , ut patet de legibus iudicialibus legis antiquae, quet datae erant populo in seruitutem redacto ; cessante a tem illa seruitute , tales leges rigorosae eessare debuerunt. Dicitur tertio , indita, vel praescriptar ut inelu dantur in hac definitione , tum lex naturalis , quae a natura cst: tum posititia. quae a legislatote praescribitur . Dicitur quario, ab eo qui potestatem habet obligandi convomitatem ; nullus enim potest alium obligare, nisi legitimam in il Ium habeat authoritatem t eum ergo lex vim habeat obligandi communitatem , ferri debet ab eo qui potestatem obligandi habeat. Addit ut quiato , in cutio utilitatem cedit: leges enim in bonum eo mismune cedunt, siue mediath, siue immediate , v. g.cum leges fetuntur in fauorem pupillorum de minorum , hoe med: at E vergit in boaum communitatis; nam bonum panis conducit ad bonum totius ; lex etiam tributorum, quae tolum vulitatem Regis concernit, ve
406쪽
titur In bonum commune: si cuim debit E princeps non . sustentaretur . non possct onera reipublicae sustinere . Adiungitur sexto , actiones humanar eoudueenr et
Iicit enim ad aliquid faciendum vel omittendum astringi possint Angeli lege dc piaecepto, de actionibus tamen Angelicis hic loqui non intendimus, sed tantum de humanis . Adiicit ut leptimo , Conducens ia
δοπ m, Gremoxens a malo , excitare enim ad bonum
di a malo remouere, sunt praeci ptii finis legum. Addis tuo vulmo r i cienter promul ata : quia nullum sape rioris impcrium inferiorem obligare potest, nisi in sub- cito tum notitiam deducatur. sed haec est di Tetentia inter leges;quod lex naturali: sussicienter singulis pro mulgentur per iudicium naturale quod possident, quo iudicant naturaliter Deum esse colendum , parentes bonorandos , die. positivae vero externam Iequiranu Piomulgationem a
ius cum lege confundentes, ipsum diuidunt ita ius natu Iale , ius gentium ,& ius ciuile . Ius naturale est illud : quod est commune di brutis de hominibus , ut procreatio prol: a , coniunctio maris de foeminae t Ius gentium est illud quod est propositum soli hominibus , & illis ferE omnibus commune est , ut cultu1 erga Deum: honor erga parem es, vim vi repellendi liscentia , oce. Ius ciuile est illud quod est proprium ali is cui regno, seu reipublicae; ut v .g. ius Atheniensium, ius Lacae demonum, ius Gallorum : sed pia sertim ius Romanorum nomine iuris ciuilis simpliciter gaudet.
Quo ad Theologos, alio modo leges diuidunt , quod explicabit .
tiuam . Lex natu talis subdiuiditur in legem natui alein, sacram , moralem politicam. Lexposit ua in legem aeternam , diuinam, dc humanam . Lex natu tali est iudicium naturale , quo ratio nobis dictat boaum esse Ea cicadum , de malum fugie
407쪽
. Mum. Ex ulo principio practico multa alia dedueuntur,quorum alia sunt facilioris alia disiciliota. io ds illa principia practica quae dicantur a iudicio naturali. Dcum respiciant, ad legem naturalem sacram opertinent; ut v. g. quando lex naturalis dictat De uni esse eo tendum & cum summa humilitate adorandum a. Si illa principia praescribant homini modum , quo d beat mores compone te in ordine ad finem ultimum , spcctant ad legem naturalem moralem : Si denique ilis Ia principia lumine naturali cognita dirigant hominem in ordine ad societatem communem, legem nam turalem pol ilicam concernunt, per quam v g. vir de uxor albi mutuam fidem seruare debeat, ad prolis educationem di instructionem tenentur parentcs, filii ad Parentum reuerentiam . Reges ad conseruationem Ie- uegatorum alterius principis, ciues permanere debent in
facta agrorum diuisione, dcc. Lex postiua cst ea quae praescribitur a legislatore; Schaec, ut diximus, duplex est, diuina & humana r Leaenim aeterna , quae nihil aliud est, quam decretum Dei aeternum, quo statuit homines di Angelos , si e esse in tempore regulandos, non est proprie Lex ; ab aeterno enim non sunt subditi, de Lex dieitur per respccturr ad subditos: vnde si vocetur Lex, hoc est , quia est tegula practica, non actu, sed aptitudine. Lex possit tua diuina est , ea quam Deus praescripsit ratione utentibus, illis tradens modum quo possint peruenire ad co lestem beatitudinem , quae est finis hominis . Deus illam dedit vel per se, ut in nouo Testamento , In quo Deus homo factus multa praecepit quae legem gratiae antegranti vel illam contulit Angelorum ope, ut Lex vetus, quam Deus dedit Moysi in summitate montis Sinai per Angelos tradentes eam nomine Dei. Lexpositiva humana est regula quaedam praescripta ab homine habente publicam authoritatem,pret scribens subditis aliquod faciendum, vel prohibens aliud. Alia in A , lex Ecclesiastica, quae ad bonum superuaturale dirigit; alia est ciuilis, quae tendit in bonum naturale. De his omnibus dicere conabitur. AE s T I o V.
De materia, proprietatibus, e 1 U Tribus Legis λvantum ad materiam legis; quaestio potest in
408쪽
cto in quo lex residet; vel de maucria circa quam leges
ges resident, est intellcctus antecedenter,& formali et voluntas; quando enim superior aliquis legem condere intendit, cognoscit primo id quod statuere vult, an scilicet sit nouum de utile & illud iudicium erein i mellectus deinde praescribit suis inferior bus il quod sibi congruum&illis utile videtur, in quo stat formalis ratio legis; dc hoc decretum in voluntate, tanquam in suo subiecto, remanet; dc sic materia in legis saltem primaria est i mellectus de voluntas Iegillatoris . Legis materia secundaria in , est, vox , tabula, liber, scriptura, di alia id genus a postquare
enim leges stabilitae sunt in mente legislatoris, ut habeni suam essentiam, non physicam, sed moralem , quae consistit in vi obligatiua, debent inferioribus manifestati per talia instrumenta. Materia denique circa quanversantur leges, sunt actiones laumanae, quae sub legem cadunt, ut bonae siant, ic decline ut 1 malo .
I Res assignantur communiter proprie tales legis,.
nimirum aut hostias, veritas, di bonitas; lex enim habet principium, formam dc finem Ratione principit. condentis legem , debetur legi aut horitas; quia uultus potest legem edere , nisi aut horitate polleat . Ratisne formae, debetur legi veritas, seu recta udo r nam lex iniusta non est lex, sed tyrannis. Ratione si uis, legi debetur bonitas, quia lex non ordinatur nisi in bonum commune hominum , di in bonum particolare Dei; si enim quaeratur, qua reponilur Petrus , apte rei pondetur, ut obseruetur lex, si secundo quaeratur. qualem talem punitionem lex praescriuit' merito, dicitur propter bonum communitatis , quae detrimentum pateretur , ex non puniretur malefactores: si perquiratur vlterius, propter quod est bonum eommuni ratis ὶ hoc est, propter bonum Dei, qui est Omnium creatorum finis ultimus . Per hoc patet responso ad tertiam par
tem tituli quaestionis, nimirum de sine legalis, qui .
409쪽
EFfectus legis duplex est. Plinio obligat , de secumdo nata cit Iubditos reddere bonos . Quod Ieges naturae sint teddere subditos bonos: hoc intelligit utiae lege morali , quae instituitur ad mores compone dos : si aliquando subditi boni non efficiamur per legem , immo fiant praeuaricatores: hoc est per accidens. contra natu tam legis di legislatoris intentionem 3 o od etiam leges obligent subditos ; constat; quia esse a moralis legis est, quod obliget, dei ua obligatio duplex est , una lub peccato, seu in foro interno e alia suo poena temporali , seu in lato externo. Obligatio legis iupponit pomu gationem , vi diximus et nullus enam te aetur ad i. quod ignorat, nee scite potest: non est autem necesse, vi lex obligori, maxime in lato eκ, terno, quod singulis imi metur: sed sussicit, quod illius mdlicatio fiat in singulis Prouinciis regni: riori . Obligat tame u in conscientia, visi eos ad quorum aures Pei uenit, sed pro tunc illorantia exeniat, modo non tuccit claua oc vincibilis r ua quod subditus talem legem audire potuerit de debuerat, assistendo , v. g. mi uis parochialibus in quibus proclamatur Praecepta Ecclesiae , maxime circa festa de ieiunia. Quod legis Ieceptionem a subditis , hoc non requiritur: legislavor enim vim obigandi habet independenter a populo,cc populus in icti aut horitate polieret, legem principis ponet impedire , si iamen non fuit in usu per decennium, censet ar abrogata per desuetudinem, modo
casus obier a adi legem aliquoi ita aduenerit intra i , lud tempus.
leges condere valeat PC Oostat quidem, patrem posse imponere praee
pla suis libet is , maritum suae uxori, dominum suis seruis aut famuli s, sicut de iudices i nferiores extra terminos suae iuris arct. onis ; quia omnes illi habent potestatem oeconomicam : cuur tamen non habeant potestatem publicam, nec iurisdictionem uni. uerialem super omnia membra rei publicae , leges pro
410쪽
eipuus actus , quo gubernatur iei publica r ergo fierstantum potest ab eo qui aut horitato posset publica su ser rempublieam, ille Serit,
I Lletanium habet authoritatem eondendi leges, qui iurisdictionem publicam habet, qualem habet Deus
super Angelos de homines, summus Pontifex in omnes Christianos. Respublica in suos ciues , di Reges in suos subsitos. Deus habet a seipso suam a uilioritatem, Pontifcii inimc diate a Deo, di Reges iure so ecciniuo , vel elictionis: cum enim communitas seu respublica si eorpus quoddam liberum , habct nai ut alit et ius regendi se ipsam , unde vel late ius sibi reseruarc potest , vel in alium transferre sine limitatione, vel cum limitatione. Ex hoc multa sequuntur. Ptimo : Summus Pontifex potest leges Ecclcsa li- eas instituere in toto orbe Christiano , Christus enim
absolute dixit Petto , cῬοdcumgue tigaueotys pericyram erit ligatum cr in caelis, ecc. uaiatu in ad leges ciuilesti politicas, nullas porcii ferre, nisi in stio tertitorio
in quo νotestatem politicam ei Ecclesiasticam in eadem persona coniungi. Sic dicendum est de Archiepiscopis in suis Diae celibus, Ec de Cardinatibus in subditos de peti dei: s ab Ecclesia sat tituli. Coocilia ceneralia si fiant authocitate Summi Ponta fic;s , leg, s uni Fuersales totam Ecclesiam obligantes institu cie possunt'& hoc iuxta potestatem illis traditam , dc non am plius . Q Wod si celebrentur independenter ab iit O , ta men potestatem non habent e Chostus enim non dedit illam potestatem coemi Ecclesia sine capit , , sed Petro : ιtimque ligaueris , dcc. Concilia Naiton alia , quae fiunt authoritate Prima iis vcl Archiepit copis , piae sentibus Episcopis nationis, ito a poseiunt concedere leges, quae ob gent extra nationem sicut nec prouincialia extra proii inciam: nisi h ate Con- cilia generaliter approbet summus Ponti sex , ἔκ salix declarare se velle ut tales leges ad totam Eccli liam se extendant. Quo ad Generales ordinum , leges condre pos Iunt in Capitulo Generali , sicut & Piouinciales in Pro itineiali, in his scilicet quae obseruantiam regulae spectant. secundo, Imperator legitime electus porcstatem ob