Vitae jurisconsultorum quorum in Pandectis : extant nomina conscriptae

91쪽

L I I a. 79no, sed etiam admonentem C. Trebatiuw ut si urgeret, minus familiari et ultu respexis haec res non mini Amam conjuratis occasionem dedit, illud quod animo uio ita. agitabant perficiendi De hoc nostro Trebatio egregium hoc Ciceronis testimonium, referre non Pigebit, praesertim cum id vitiosa interpunctione & exinde interpretatione a Bertrando depravetur: Sed more 'Romano quo homines non inepti loquuntur, probiorem hominem, meliorem virum prudentiorem esse neminem

accedit etiam quod familiam ducit injure civilis gula

ris memoria, summa cientia nimirum hoc vult praeter prudentiae & probitatis laudem accedere Willud quod inter praecipua numerandum est, singularem injure memoriam, neque minorem scientiam. Male igitur Bertrandus legit quod familiam ducit injure civili.

Id est multos sectatores habet a quia tunc illa verba , lingularis memoria , fummascientia, non satiSapte cohaererent, neque ullam perficerent sententiam. Ad hunc scripta est elegantissima Horatii Satyra a Sunt r. hb. quibus in Satyra videor nimis acer c in qua verba Pt ιν

nis quid tu doine Trebati, diffsentis in alia quaedam ex

jure civili petita unde .patet eum tunc temporiS majorem natu fuisse, dum ait Poeta, Cupidum Pater optime ires Deficiunt.

Is quam plurimos scripsit libros, sed qui minus frequentarentur: inter quo aliquot fuerunt de jure civili de religionibus vero novem, ut exta SHoratiani

Commentatoris ad dictum locum verbis apparet Hic Trebatius eques Romanus juris peritus fuit , qui aliquos libros de jure cisili, is de religionibus novem composuit. Sed mirum cur eum Aulum Trebatium appellet

92쪽

Pup. l. i. f. interdictum, ne Sisfieret dominis quo minus sua tolle- rent nobis conservavit. Grammaticorum regulas L. f. . t. negleXisse videtur, nam scripsisse legitur vocem sacel-ἐedam'. in . li esse duplicemin a sacro isella derivatam. Deni-

ι que hic noster apud Augustum in summa fuit gratia,

3. i. I l. eique receptionem codicillorum suasit. MLq Aulus Cascemus , cum aequalis esset rebatio δε filio utrosque eloquentia superavit. Praeceptore usUS

est primum Q Mutio Scaevola, deinde Volusio sive

Plinius eum vocat Volcatio utrumque testatur Pomponius, quem ita cum Bertrando emendandum PutamuS. Fuit eodem tempore Aulus Cascellius tauinti Mucii is Volcatii auditor denique in illius honorem P. L- Mucium mepotem ejus reliquit haeredem. Posterius etiam patet ex hoc Plinii loco. Apudnos Hostarium nobilem, qui Caescellium salii legunt Caesellium bus civiale docuit, surcone e suburbano redeuntem cum adves Pon lib. peravi silet, ianis a grassatoribus defendit. λ Quare 3 ς μες eorum opinionem probare non possum, qui indicto

Pomp: loco tii Volusi legunt cum ob Plinii auctoritatem, tum quia Pomp: in illius nimirum Mucii )honorem nepotem a Cascellio haeredem seriptum ait: notum enim est pronomenidis ad prius membrum solere referri. Denique quis unquam fando audivit aliquem ex Mutiorum familia Volusii cognomen habuis. Se cum etiam nepos Volusii potius P Mutius, quam Volusius appellaretur Cur Plinius Volcatium nominans eum nobilem simpliciter dixisset, nulla Mutiae Familiae Patritiae facta mentione Accedit quod Cascellium ad summam senectutem venisse constat, itaque

93쪽

L I a. 81 longaevitas Qus facile permittit ut in Mutium Pont. Max audire potuerit. Fuit autem hi Jurisconsultus vir facetissimus teste Macrobio ima sellius Puriscon- Misj bs.festus urbanitatis mirae, libertatisque habebatur, prae lib. a Satacipue tamen is jocus ejus innotuit. Lapidatus a populo Vatinius, cumgladiatorium munus ederet, obtinuerat, ut aediles edicerent, nequis in arenam is pomum misib .ellet Forte his diebus Cascellius Consultus a quodam an nuxpinea pomum esset, respondit sin vatinium mi furus evomum es Mercatori deinde quemadmodum cum socio navem divideret interroganti, respondisse traditur, vems dividis, nec tu nec socius eam habebitis postremum illud etiam refert Quintilianus. Nu9 de 3 En ηι libertate dicit Macrobius, id Valerius Maximus me ' ε' morabili exemplo comprobat, dum ait, Aulus Cascellius cita enim legendum si juris civilis sientia

clarus quampericulose contumax. Nullius enim aut gratia aut auctoritate, compelli potuit, ut de aliqua earum rerum quas triumviri dederant, formulam componeret. Hoc animi judicio ictoriarum beneficia extra omnem ordinem legum ponens. R Addit alterum idem auctor ' rat Max. Idem eum multa de temporibus Caesaris fiberius loqueretur, amicique ne id ceret monerent Duas res quae hominibus amari mae viderentur, magnam sibi licentiam praebere respondit, senectutem orbitatem quem locum miror tam male a Bertrando lectum , ut ex eo hunc nostrum Jurisconsultum tanquam alterum Appium Claudium, luminibus captum fuisse putaverit: id enim Valerius non dicit, sed praecitatis Cascellii Verbis indicare voluit, hominem qui sine liberis ad summam senectutem pervenit, nihil habere quod timeat; nam neque sibi metuit supremae enim metae appropinquat, neque haeredibus, quos extraneos habi- turus

94쪽

81 DE VITA JURIS C. turus est. Quapropter etiam hic noster Quinti Mucii

praeceptoris sui nepotem haeredem suum fecit. Hunc eundemJurisconsultum praeter allegato jam auctores o Horat. in a juris quoque scientia commendat Horatius '

arte Poet.

Confultusjuris is actor

Causarum mediocris abest virtute diserti Musalae, necJcit quantum Cascellius Aulus, Sed tamen inpretio est. Ubi forte vetus Commentator nugatur dum ita notat, Ca euius uris peritusfuitctfapiens, ut gentius testatur qui libros noctium Atticarum scripsit.

Memmit sane Cesenti Agellius, citans ou commentarium sectionum antiquarum is alibi hominem mi- oret ib. ni me malum vocat: p sed is Cesellius Vindex dictus, si h - est , fuitque Grammaticus haud quaquam ineruditus,

tibisti Auli autem Cascellii Jurisconsulti nuspiam, quan- ἶ-c α G tum quidem mihi noctes atticas perlustranti occurrit, δὴ mentionem fecit Agellius Nisi dicamus in iis qui interciclerant Agellii libris hujus Cascellii extitisse elogium Fuit autem Cascellius noster Quaestorius , ne ultra proficere voluit, cum ipsi etiam Augustus Consulatum osterret Scripsit varia, sed nihil tempore Pomponii extabat praeter unum librum benedictorum citatur saepissime in Pandectis&praecipue a Iavo- leno Diversum ab hoc nostro esse Cascellium sive Ca sellium praediatorem, ad quem Mutius augur nitis. T TI. mirum Consultores rejiciebat, sciam ab aliis annot

pro Balbo.

95쪽

c. Aulus O ius, deque ejuspranomine Ciceronis locus illustratus de sponsionibus in judicio varia , bonorum possesso ejus qui testa menti factionem non habuit au recte petatur ilius ad quem Atiaticum scripserit, ejus uxor P. Alfenus Varus, sutore Turis consuitus , Consul scripta ejus de aliis Alfenis Titus Caesius: Aufidius Tucca Aufidius Namusas auditores Servii Flavius

Priscus C. Atejus Pacuvius Labeo Antistius pater ejus mors memorabitis, alius est a P. Antistio contra Hottomannium Cinna , deque Consulatu alterius Cinnae contra Bertr de Poeta Cornelio Cinna Publicius Gellius male Hottomannus Publicola Gellius male. Rutilius P. tacitius de Puri onsulto Caecilio: Calius e Caecilius idem nomen de Caelio Sabino quaedam.

ENumerabimus hoc capite decem Iurisconsultos,

qui a Servio Sulpitio jus civile didicerunt, unde etiam diversis in locis auditores Servii nominantur. Eorum primus sit. 2. u. δ Q Aulus Os ius Tuberonis iapitonis praecep as. pl. tor qui hoc nomine a Pomp. fuime perhibetur, neque est quod quispiam cogitet Caj praenomen a reliquis nominibus posse divelli, namque hoc pacto numerus denarius Jurisconsultorum quia Pomp. referuntur sibi non constaret. Qu*d vero quidam objiciunt, Romani moris non esse ut duo quis habeat praenomi

na . sicut hic Cajii Auli habiturus es et id aliter

quandoque usu venire notarunt ante nos alii. esuris ob orir is consultum hunc a servio profecisse narrat Pomponius, Osid Pit sciendum tamen eum etiam vivente adhuc Servio magno in honore fuisse, adeo ut litigantes eum post Consilium a Servio acceptum, adire non gravarentur quare inmerito Labeo eum ab auditoribus Ser-J g I-

VH dulinguit, utpote qui non simplex Uus auditor M. Lo esset,

96쪽

esset, sed tanti jam tum nominis, ut Trebatio ejus auctoritaS Opponeretur, quae omnia ex hac ad Trebatium

epistola discimus S lii causam te docui, is postea fuit apud me, cum ei dicerem tibi videri sponsionem nos ne periculo facereposse. Ni bonorum Turpiliae possessionem ae o Praetor ex Edidio suo mihi dedit negare θ-bat Servium tabulas testamenti esse eas quas institui et is qui factionem testamenti non habuit hoc aem --

ab Cie. Epist. lium dicere. Quae ut obiter interpretemur, ex va-μm tib T riis bonorum ausiorum locis palam sit Romanos solere V reprimendae calumniae ergo in causis praecipue conjecturalibus sponsionem in certam pecuniae summam facere, quo casu victor judicii pecuniam sibi habebat, victus vero tantum non infami erat ea sponsionis formula quandoque a praetore dictabatur partibus, quandoque ab in, litigantium offerebatur alteri. Exemplis res fiet clarior, Pythias cum sponsionem fecisset, Ni bonus vir esset, dixit et Fimbria se eam rem Cic. de Q. nunquamIudicaturum. Sic Valerius praetor Lutatium 3' consulem sponsione provocavit Ni suo ductu Punica Classis esset oppressa , nec dubitavit resipulari Luta m. Maά. tius f Sic Cato Flaminio hanc conditionem tulit uthb. α. c. 8. aut fi teretur objecta, aut secum sponsione certaret g . r. In orationibus quoque Ciceronis harum sponsionum Cis.pro exempla occurrunt, ut illius, Ni ex ediecto Praetoriso I Caecina esset situlus f hujus, Si bona tauintili Cie oras ex edicto P. Burrieni Praetoris dies 3o posses essent Πρω- inqua causa Cicero haec capita constituit, ut dicat primo non fuisse rationem cur possessio bonorum postularetur deinde non potuisse adversarium ex edicto pos sidere: postremo etiam non possedisse Pari modo& hic Trebatius sponsionem tuto fieri posse putabat

Ni bona Turpiliae ex edicto essent possessa , ut ab iis

97쪽

LM I II. 8s Turpiliae ab In testato successuri erant, Silio, iam ex testamento in possessionem misi, non possent voca. ri sed ab adversariis oggerebatur , non potuisme ea bona ex edicto possideri, quia Turpilia testamenti factionem non habuerat, idque ex sententia Servi iri silii, quare petit Cicero a Trebatio ut rem penitius examinet. Posteriores certe iraetores&Jurisconsulti, litem Silio abjudicassent: nam Exigit Praetor ut is cujus bonorum posses datur, utroque tempore jus sament aciendi habuerit , ct cum facit tesamentum, cum moritur: λ alias bonorii possessio non datur: ω L. i. 33

Modestinus expresse decidit Nullas esse Tabulas Testa ' I

menti quasisfecit qui tesamentifaciendincultatem non habuerit i Sed redeundo ad Institutum nostrum os qui fuit filius noster equestris tantum dignitatis sed re V st L - batio Cascellioque doctior multum operae posuisse

comperitur in accurata nominum verborumque interpretatione eorumque vero sensu indagando. Ideo f. i. cum legimus filium ad Atticum de verbo vivere quae 46 3 tiles dam scripsisse, ' id commodissime cum Bertrando de Cond. CrT. Pom Attico intelligere possumus sive is Osilium per epistolam de jure consuluit sive Atticu aliquid deverb. si eis. de verbo vivere erat enim Grammaticus o scripsisses credendus est, forte dicens illud verbum ad solum ci- .E . ,. bum pertinere, quod Ofilio occasionem notandi praebuerit. Reliquit autem de jure civili libros plurimos, de legibus 1cesimae de jurisdictione, ad Edictum Praetoris p Libro praeterea actionum amPl iusseXde-orii 1. cim, nam in Pandectis decimi sexti fit mentio: -ju- L. 3. g. s. ris partiti libros ad minimum quinque, alia nobis incognita Videtur huic Ofilio uxor Clodia fuisse, quae de Legat. 3. vixerit anno II f. quindecies enixa sit, qua de re ubdendus Plin. lib. 7. c. I 8.

98쪽

F. Alfenius Varus ita enim potius nominandus est quam aut Alphenus aut Alphinius , plurimum inter Servii discipulos auctoritatis habuit, quamquam antea sutrinam exercuisset. Notat enim antiquus Hor tii interpres Varum Cremonensem, abjecta quam in municipio exercuerat. sutrina Romam Venisse, Marcoque lege Servio SulpitioJurisconsulto usum, sua scientia ad tantum dignitatis pervenisse ut Consus chmm latum gereret& publico funere offerretur Eundem g, ibidem Horatius afrum appellat, sicut alibi, Zri. 3. rum jus dicit, quia magna ejus pars tunc remporis incautionibus & formulis consistebat, qua qui optime callebat is saepe superior erat adversario. Fuit autem hic Varus noster Consul cum Vinucio, anno urbis uel sed quid gesserit in Rep non reperio. Iurisconsultum magni nominis apud posteros fuisse vel hinc constat, Hi ut altius videanturjura cauere Trebatium ommius loquuntur, Cascellium Alfenum. x Praeterea nec in- Mi Q curiosus rerum antiquarum teste Agelli habitus est. Me ib. Scripsit libros o Digestorum ut ex indice Pandectis i ta Praefixo Patet, itemque ex Agellio Taulo. Item- , quelibros collectaneorum ut exdicto Agellii loco pa- L. 63 4 tet unde forte desumtum est, quod dicitur Servium: apud Alfenum notas e I Servium apud Alfenum verb. signo putare et Certe & in digestorum libris Alfenus saepis. sime auctoritate Servii utitur, ejusque responsa citat: r. 1 f. qui imo& ad eundem notas laripsisse videtur a Caeterum Hst. μή - Alfeni libros Digestorum in Epitomen contraxitJuris consultus Paulus , unde promiscue citatur Paulus in

libris Epitomarum Alfeni, vel Paulus in libris Epitomatorum Alfeni Digestorum4 Alfenus in libris Dige. storum a Paulo epitomatorum. Quae de Alfeno apud Tacitum lib. 18 dicuntur de Sexto Alfeno apud

99쪽

L a. I. 87 Ciceronem in oratione pro Quintio, alterius esse loci jam ab aliis est animadversum at vero Alfenus a Lamia pridio inter Consiliarios Alexandri relatus, an in rerum natura fuerit, merito propter suspectam loci si-dem ambigitur.

Tuus Caesius hujus Jurisconsulti nomen debemus Pomp utinam aliqua, quae ad vitam ejus facerent, addidisset, meminit Marci Sexti Titiorum Cicero,&ex eo Rutilius, sed illis cum hoc nostro nihil convenit.

Aufidius Tucca Hiccine sit Tucca ille qui superfuit Virgilio , de quo Aponinari Tucca vetat vari ques mul dubitat. Ant. August quia eum Donatus Plotium vocat, Publii certe Aufidii Jurisconsulti verba a

Prisciano citantur. qui cipse a nostro diversus vi b rise is detur Aufidii vero sine al1 praenomine aut cogno mine mentio aliquoties in Pandectis occurrit, Cum Servii responsa afruntur, ς sed id forte ad Aufidium c C. ια I.

Namusam referendum est. V ' odius Namusa Condiscipulorum suorum scripta is

in centum quadraginta libros digessit, itaque ex amu-sse Scriptis multa Servii responsa referuntur. 4 Citatur H ἔφυ, ωNamusae hujus auctoritas ab Ulpiano&Paulo Fit e,Dem. autem verisimile mihi eum ita aliorum opera 1eessisse, L 7

quare cum auditorum Servii fit mentio, credibile est σμqpi, illos ex his Namusae libris citari non item illud Bertrandi probo, dicentis hos libros vocatos fuisse Auditores Servii, neque enim id recta latini sermonis ratio patitur videtur.

Fusius Priscus, estvi hicJurisconsultus satis ignobilis neque alibi quam apud Pomponium ejus fit mentio. Notum est in historia Romana stemma Flavio

100쪽

L. i. f. de Ulpiano, g qui notat eum in Edicto Praetoris provo- ' - ce commodat vocem utendi substituisse Nominat Sch DF AitHum seu AEtium quendam Philologum Suetonius,Gr m. quem Atejus CapitoJurisconsultus inter Grammatiacos Rhetorem, inter Rhetores Grammaticum fuisseriebat sed id hunc nostrum minime tangit. Labeo Antistius Pater , hic Iurisconsultus praeter sapientiae&jur1sprudentiae laudem duobus, maxime nominibus posteris commendari meruit, cum quod majorem se filium progenuit, tum quod post aciem Plarsalicam Bruto, cassio imo toti reipublicae, superesse nolitit, de filio postea agemus mortis genuS,

. '' 'his verbis expressit Appianus , Λαβεων δὲ4ποτος ἡ

Labeo vero clarus sapientia, Pater Labeonis illius qui propter legum eritiam hodieque celebratur, cum fossam in Iabernaculo ad mensuram corporis sui fecisset, mandataque fervis caeteris de rebus dedisset, uxori tiberis. que de quibus voluitprospexit, is servis litteras deos dedit. Tun delissimo ex iis de teraeprehenso eum qui

Romanis manumittere volentibus mos es hcircumegit,

O circumacto gladiam tradidit, jugulumque praebuit: