Vitae jurisconsultorum quorum in Pandectis : extant nomina conscriptae

111쪽

L I B. 4 d. II. 99 quam ivit Imo si Pomponio credimus etiam Consula tum suffectum ipsi obtulit Augustus, quem ille gerere recusavit sed ego in hac materia I acito, qui omnia Principum arcana in numerato habuit, cilla tempora propius attigit, potius crediderim, non Obscure u dicanti Augustum sicut Labeonem male mulctare noluit , ita ad summum honorem accessum illi negasse, verba ejus loco supra in Capitione citato ii haec sunt ii Tic tib pitoni Confulatum acceleraverat Augustus , ut La 'que 'beonem Antisium iisdem artibus praecellentem dignatione ejus Magi stratas anteiret is postea illi quod Pr turam intra setit commendatio ex injuria , huic quod Consulatum adeptus es odium ex invidia oriebatur.

Quam praestanti hic vir doctrina cingenio fuerit ex his Agellii verbis palam sit, Labeo Antistius juris quidem ciυilis disciplinam principali sudio exercuit

consulentibus de jure publice responsitavit. caeterarum quoque bonarum artium non exper uit, ct in grammaticam se atque dialeecticam litterasque antiquiores Litoresque penetraverat, Latinarumque vocis origines rationesque percalluerat, eaque praecipue cientia ad enodandosplerosquejuris laqueos utebatur. ψ Recte ita o Zel. que Pomponius eum, fiducia doctrinae&ingenii qua *0 litate, plurima innovare statuisse refert neque ejus rei luculentius testimonium afferri potest quam quod quadringenta volumina reliquisse memoriae proditum sit, unde PetroniUS. Atque es quicquid. Servius aut Labeo. Neque minus dicendo quam scribendo operam dedit, ita enim annum diviserat ut sex mensibus Romae cum studiosis esset, sex mensibus secederet& conscribendis libris operam daret: habuit autem Labeo noster uxo p ἶ-2. de rem, non Vestitiam, ut Rutilius putas videtur sed ' ς Nera-

112쪽

1oo S J V R I S C. Neratiam eui Omnem mundum legavit. Idque forte. f. ut in codicillis quos ipsum, jurea praeceptore suo Trebatio introducto, confecisse assirmat locuples testisJ .d.1 stinianus Imperator. meminit alterius cujusdam

fides ib. Cornelii Labeonis Macrobius, s quem quaedam ad Di Deorum cultum pertinentia, Fasto item , librosque de oraculo Apollinis Clarii, de iis Penatibus scripsisse testatur unde forte petita sunt quae Augustit lautust. demus de DiiS Romanorum adducit, x quamquam&An- se τὸ tistius noster aliqua ejus generis, ut dicemus, scripta fecit. Laudatur Attejus Labeo vir Praetorius a Pli-u Plis. lib. io u quem parviS gloriatum tabellis narrat, sed eum 36 ς ε cum hoc nostro perperam confundit Bertrandus, nam

ut demus quod tamen vix credibile est θ huic nostro Jurisconsulto tam multis studiorum generibu occupa tissimo otium ad pingendum superfuisse, certe Plinius eum in longa senecta suo tempore obiisse asserens omnem nobis scrupulum eximat necesse est, cum ab aetate Labeonis nostri, ad aetatem Plinii totum saeculum numeretur. Reliquit autem Labeo ad leges XII tabularum Commentarios duos, forte plures, citem V i, i, .e de jure Pontificio libros quindecim vel amplius: ibb. P c I de Diis animalibus , α atque de disciplinis Hetruscis F, d yr h. libro X V. ' Verum opera ejus quae jus civile pro-ZServ. o prie tangunt quorumque in Pandectis fit mentio haec . ia) sunt αι νων, libri octo, ut ex indice patet, quos in Fulgent. epitomen contraxit Jurisconsultus Paulus notas r. - - et1am suas addidit. Posteriorum quos ita appellatos b L. Li. si constat quia post mortem Labeonis oditi sunt eo libri f.' Iph ιι qua graginta , sic enim corrigendum catalogum Pan- , , . e. io. decti praefixum, qui decem tantum agnoscit, Juris- ΟΥ consultus Paulus ostendit Agellius dicto loco ubi j.hp dicit tres continuos libros 38.39. o. plenos fuisse rerum

113쪽

L I II. Io Irum ad illustrandam linguam latinam condu Centium. a. q. ὰ, Hos libros Epitomavit Iavolenus, csuam Plerumque Q. 69. de sententiam subjecit eosdem notavit Proculus, ut ex variis locis apparet is Aristo, quemadmodum . ρroseis Ulpianusjudicare videtur, g Scripsit praeterea Labeo ad Edictum libros quarti sane meminit Agellius dicto hi, loco: libros Praetoris urbani; b itemque Praetoris ', peregrini, triginta. Et Epistolarum aliquot denu- g. ,'s ... mero enim non constat. dedat. mal.

114쪽

L. . de Orig. Iur.

I URIS CONSULTORUM.

CAP. I. Masurius Sabinus , de Ture Publice respondit, ejus paupertas est auctoritas, cognomen Turpiliani non habuit, scripta ejus, error risca ea Bertrandici Nerva pater , Consul quando fuerit : dus mors C. Cassius Longinus, quando Consulfuerit, defensus Pomponius, error Bertrandi, res a Cassio gestae, ejus tacitas, emendatus Tacitus, ejus auctoritas scripta.

urius Sabinus , vir summae in jure auctoritatis, primus publice scripsit teste Pomponio, id est responsa sua non ut alii anteriores viva voce, sed in scriptis, quidem obsignata dedit postquam a Tyberio id Impetrasset ut publice sibi respondere liceret. Cum enim antiquis Reip temporibus unicuique liceret facultatem sui publice facere, Divus Augustus ex sua auctoritate de jure responderi voluit, itaque hoc posterioribus temporibus pro beneficio peti crepit ue donec Hadrianus antiquum fere morem in usum revocavit, Concessa omnibus qui fiduciam sui haberent respqndendi potestate, addito id non peti olim , sed praestari solere ' Sed redeundo ad Sabinum nostrum narrat Pomp. dicto loco eum fere quinquagenarium in equestrem ordinem receptum fuisse, licet magilia juris scientia esJet instructus, pa

115쪽

rum tamen inde fecisse compendii, ita ut propter angustia rei familiaris ab auditoribus suis sustentaretur. Secutus autem est AttMi Capitonis factionem, adversarium habuit Coccejum Nervam Labeonis succes brem: c hic quidem ille est qui discipulis&sees a- tor1bus suis nomen Sabinianorum haereditarium reliquit, quod aliquoties in Digestis occurrit in uan b L. 11. s. tae in iure fuerit auctoritatis, vel unus hic Persi ver-

lus docet, ' ux. LII. de

Cur mihi non liceat, vis quodcunque et o tas Exceptos quid Masuri rubrica vetabit.

Ubi obiter notandum non probare me eam quam Bertrandus se in manuscriptis reperis ait lectionem, squid visura rubrica Cetabit cum vetu .lectio, authoritate Athenae . qui nostrum Jurisconsultum Masu-J thὸαrium appellat,&Pandectarum Florentinarum multis in t si I locis , a viris doctissimis am diu recepta .defensa sit. Idem Athenaeus alibi ς his verbis Sabinum laudat e ii lib. M. id est Masurius vir usquequaque Optimus&sapiens&nemini secunduS. Et Arrianus f cum ait legibus naturae potius paren f Arr.nb. dum quam Masurii pro toto uri civili praestantissimum 'D G-Jurisconsultum nominavit. Caeterum addit huic nostro Bertrandus&Turpiliani cognomen, eumque triumvirum fuisse putat ex inscriptione nummi, qui sic habet. Sabinus Turpilianus III vir, quem tempore Tiberii floruish colligit ex fastis consularibus anni 813. sed erroris facile convincetur , si consideremus neminem auctorum Sabino nostro Turpiliani nomen apposuisse , neque huic Turpiliano Masurii nomen ini

116쪽

inscriptione additum, unde potius esse haec distincta diversorum hominum nomina inferri deberet. Praeterea nec Sabino nostro convenit, quod de Turpiliani Consulatu Bertrandus ain, noster enim sub Tiberio obiisse videtur, utputa cui Cassius Longinius ejus tempore successerit, at hic Consulatus in annum 23. post mortem

Tiberii incidit. Deinde ejus anni Cousul quod

Bertrandus minus animadvertit non fuit dictus Sabi- Taci lib. nus Turpilianus, sed Petronius Turpilianus, g quem postea a Galba Imperium capescente caesum ait Tacili Lem. lib. tus h quae omnia palam faciunt Bertrandi argumen-

tum ex ista inscriptione ductum huic loco minime coni Plis. lib. Venire Meminit autem Masurii nostri Plinius, i, ex γ ς- eo Agellius L in loco ubi de tredecimestri partu agit,. h. . ' his verbis, Masurius auctor es L. Papyrium Praetorem fecundo haerede lege agente, bonoram possessionem contra eum dedisse, cum mater partum se tredecim mensibus tulisse diceret quoniam nullum certum tempus pariendi atutum ei Cideretur: quod merito extra fidem videri posse idem Agellius notat. Non item crediderim hunc Masurium esse eum Sabinum ad quem Pli-IPlin. D. nius junior scripsit, in ut recte ostendit Rutilius id-4- θ π 'ς que propter nimiam quae inter Plinii Masurii aetates interjecta est temporis inter capedinem. Imo nec Caelium Sabinum de quo infra agemus billic loci designari putem, eadem motus ratione , sed alium quempiam hominem Firmanum in ea coloniain natum educatum, qui Plinii familiaritatem pro praesidio ornamentoque sibi assumserat, ut ipse alibi demonstrat: Lib. .Ep. s. ' quae Omnia neque Masurio neque Caelio conveniunt. Reliquit autem Sabinus nosterjuris civilis libros tres, ut ex Indice Pandectis praefixo discimus, in quorum

h secundo ea scripsit ' quae apud Ulpianum libro I. ad Sabinum

117쪽

se etiam librum cui titulus erat de Furtis in quo scrip si tum reliquit rei quoque immobilis furtum fieri sed Τ cum a secundo juris civilis libro diversum non esse, praeter subjecti identitatem, vel hoc arguit quod Agellius, postquam sub eodem capites separatim' o bi. I b, utriusque tituli meminit, haec subjicit verba haec qui c. 18.demscin eo quem nunc dixi tibro Sabinus scripsit, cum potius plurali locutione uti debuerit, si ex duobus distinctis libris adduxisset testimonia. Illud constat fecisse illum&de indigenis commentariOS, FastΟ- is l. lib. rum libros aliquot s memorabilium complures ' nam septimum undecimum citat Agellius. R Huc sis. is sis pertinere arbitror quae ex Masurio ad scientiam augu n. l. ratem pertinentia assert Plinius, in quae ad triumphos eorumque morem, itemque ad historiam&antiquita e lib. tem Romanam spectantia apud eundem extant uti ' cum notat triumphantes quandoque myrtea Coronata piis lib. usos, malia id genus y Frustra enim esse Bertran- ψ Ii

dum qui nobis librum Sabini de triumphis Romano - , . . , brum obtrudere conatur, Agellius ostendit, dum ex o . 16. libro Memorabilium undecimo quaedam de civicaco ι. rona assert, quae plane genuina sunt, istis Plinii locis et Zel. lib. unde librum de triumphis Romanorum confinxit Ber si trandus Praeterea fecit&libros ad Edictum Praetoris urbani quorum quintus a Paulo citatur. R Refert

Sabinum in adsietario Ulpianus h quod non male de

libro adsestarii intelligemus. Scripsit ad Vitellium li- L . s. g. s. bros quam plurimos Responsa quoque ejus saepissi- p b. mea Jurisconsultis posterioribus laudantur, quae Q.

duos pluresve libros conjecit. 4 Notas ad libros Sa- , bini scripserunt Pomponius Ulpianus δε Paulus 'O ut

118쪽

I .: ut ex indice liquet, itemque Aristo ut Ulpia

nus testatur.

M. Coccejus M. F. Nerva sunt enim haec unius nomina, ne quis cum Sebastiano de Medices duos inde efficiatJurisconsultos fuit Pater Nervae Junioris, qui

etiam interJurisconsultos recensetur, avuSVero Nervae Imperatoris, ipse scientia Iuris illustris, ut eum Frontinus appellat. Putat Cuspinianus hunc nostrum disse. Iurisconsultum Consulem cum L. Gellio anno 17. temporibus Augusti, fuisse , Fasti quidem Cocce-jumeo loco agnoscunt, sed is ut noster fuerit, temporum ratio non permittit, neque enim credibile est eum totis sexaginta de octo annis post Consulatum suum vixisse quod fateamur neces e est, si hunc Nervam ejus anni Consulem facimus.Potius itaque patrem Iurisconsulti nostri Consulatu tunc functum putem eundem esse quem Appianus narrat cum Antonio MCaesari es et amicus, reconciliationem eorum summa ι m. cum prudentia procuras . Num autem Tacitus Ju- Ciou risconsultum Nervam Consularem vocet, deque ejus Consulatu in Fastis neque vola neque vestigium appareat, dicendum est eum suffectum gessisse Magistratum. Tempus quoque Consulatus a Nerva gesti quod apud alios incertum est ex veteri inscriptione apud Smetium relata eruimus, ea sic habet,

Ti. Caesar divi Augusti F. AugustusFont. Max IN VIII. Tribun. pol. XXIV. dedit, C. Vibio Rusilao M. Coccejo Nerίacosi.

Unde discimus Iurisconsultum nostrum circa nonum Tiberii annum qui ordinarios Consules habet C. Asinium suffectum fuisse cum enim eo anno quo Augustu S

119쪽

L 1 B. II. A P. I. Iorstus obiit, Τiberius V. tribunitiae potestatis annum egerit, sicut ex Fastis constat, sequitur, ut adnumerum quem inscriptio prae se fert explendum, novem omnino anni de Tiberii imperio sint adjiciendi. Ita. que ratione non caret, quod homo versutissimus Tiberius hunc Nervam tanti iri filium , virum consularem , conjunctissimum sibi habuerit δε amicorum

omnium proximum eique curationem aquarum post Satrium Rufum demandaverit si imo Napreas se 'nt. i. t. cum abduxerit, ut ex hoc loco, patet, unus Senator

Consulatu functus o ejus Nerva, qui legum Peritia, Tiberium capreas euntem comitatus est in De morbo i Tacit. lib. ejus elegans extat apud eundem Tacitum locus quem 'μ' ' adscribere non pigebit, lavdmulto Pos anno Vi Q Q. Adelicet 78s Coccejus Nerva continuus Principis, ε.ώηη. omnis disini humanique juris sciens integro statu, corpore iliaeso, moriendi consilium cepit, ct tandem absinentiam cibi conjunxit atque ita e medio sublatus est. subdit deinde, Ferebant gnari cogitationum ejus, quanto propius mala Reip .viseret, iri metu, dum integer , dum intentatus honestums em voluissee. Successit autem Nerva Labeoni, cum Sabino veteres Labeonis ac Capitonis controversias auxit Scripsisse Nervam hunc aliquos in jure libros deprehenditur satis aperte, i sed quot riualeS non eXPedio. Referun I L. 1. 3. tu aliquoties ejus responsa in Pandectas , aliquando 3- quidinetiam a posterioribusJurisconsultis ipse refellitur m is L. haliquando deridetur, ut cum docuit servos propter 'fear. rer.

pensionem obligatos per fenestram liberari posse.

C. Casssus Longinus, successat Masurio Sabino, quem quis causpropterea magistrum ejus nominat Paulus, o addit- que eum minus commode a Sabino dicta bene excu 1. derὸe sas e. hinc ejus scholae sectatores promiscue Sabiniant2M μ' bit.

120쪽

buit proavum maternum Servium Sulpitium,in matrem Tuberonis, supra memorati filiam. Istemporibus Tiberii cum Quartino Consul fuisse a Pomponio

traditur, neque audiendus hic vir optime de litteris meritus Justus Lipsius, dum in suis ad Tacitum notis cum falsi tentat arguere. Fuit sane & L. Cassius circaJurisconsulti nostri tempora, quem Tacitus Drusillam in Tac. lib. matrimonio habuisse testatur his verbis sus' ' Flebei Romaegeneris verum antiqui honoratique is δε- όera patris disciplina educatus facilitate saepius quam in seria commendabatur hinc Drusillam Germanico genitam conjunxit Tiberius eundem Lucium assum

δηet in abo inum Consularem appellat Suetonius o quare e , Is non Immerito cum M. Vinicio Consul anno 7ΥΣ.

fuisse videtur , cum praesertim Cassiodorus Lucii hic nomen agnoscat. Et forte hic fuerit Cassius ille quem Asiatium Proconsulem Caligula monitus sortibus An

iuvet in tiatinis ut a Casio caveret occidendum delegavit: vit C tig poterat enim aliqua conspirationis suspicio facile ca-

7 dere in eum a quo sororem suam quae uxor ipsi erat, abduxisse se sciebat Caligulari solent enim homines, sibi maxime ab iis quos injuria affecerunt timere. Ex quibus omnibus recte cossigitur Jurisconsultum nostrum anno 782. cum M. Vinicio consulem non fuisse: sed inde tamen non sequitur, ut Lipsius putat, Pomp: scribentem eum cum Quartino Consulatum gessisse, manum nobis adiisse , Forte enim Quartinus iste diversus a M. Vinicio est quam conjecturam

adjuvat quod huic Vinicio neque a Tacito , dictis locis neque a Fastis, neque a Vellejo, qui ei librum suum dedicavit . Quartini cognomen radditur,