장음표시 사용
31쪽
tales rei, quales sunt respectu essentiae humanae sinitas & integritas corporis , α respecta hominis , suimet actus positivi, illi etiam qui
dicuntur indisserentes , ut comedere & ambulare a Nam hi distinguuntur plusquam per rationem ab homine, eidemque conveniunt.14. Bonum honestum moraliter, quod brevius dicitur bonum morale significat id , quod decet naturam rationalem , qua talem I , non qua , inquit Polmanus, natura es, quomodo es ei honum habere perfectisnes naturales: non etiam qua natura animalis es, quo modo es ei bonum Ianam esse : sed qua rationalis est, quo modo es ei Bonum virtuosam esse . A liter explicari potest hoc nomen , natura rationalis qua ta- Iis , scilicet per naturam utentem intellisentia , & libero arbitrio . Necesse filii hanc explicationem exprimere, quae caeteroqui videbatur obvia , quandoquidem Card. Pallavicinus censet nonhene explicari bonum morale ab nomine naturae raIionalis, quatenus rationalis es , si intelligitur hae luatenus dimeri quomodocunque a naturis irrationalious , quia operationes Emniantis & ebrii non fnt bonae moraliter, etsi simi a natura differente ab irrationali.bus : vel explicari bonum morale per ipsiam bonum morale, si eo nomine veniat natura capax operandi honeste.
i s. Tullii definitio sic habet , Honesum id intelligimus. quod
tale es , ut detracta omni utilitate, fine ullis praemiis, fructibusve per se ipsim possit iure laudari . . . . Optimi quique permulta ob eam unam causam faciunt , quia dura , . quia rectum , quia honesum es, eruenustum consequuturum emflumentum vident. Gae definitio , etsi non est per caulam formalem honestatis moralis, ex qua Provenit , ut quid possit inre laudari: nihilominus admitti posset tum quia sortasse communior est, tum quia meminit de quibusdam attributis talis honestatis , quae sicuti illam singulariter illustrant, ita subji-miorem ipsius ideam excitant, & altius in animo imprimunt. At uoniam extiterunt quovis tempore , qui negarunt hujusnodi d nitionem nominis esse definitionem rei, contendentes omnem, quam dicimus honestatem moralem , sandari in emolumento, quod omni studio conantur ex pistari in singulis , quae non Elum sine ulla utilitate , aut eius spe , sed etiam cum manifesto , eoque gravissimo incommodo facta obiiciuntur& celebrantur, propterea necesse est, ab illa abstinere, donec stitem haec illorum opinio de-ntonstrata fuerit falsia & absurda , quod sito loco efficiam. Ex notione boni moralis sponte fluit malum morale esse id, quod dedecet
naturam rationalem qua talem. Di
32쪽
is. Dices. Omnis honitas honestatis mor ilis est bonitas honestatis naturalis; Nam natura rationalis quaedam natura est: ergo male dividitur bonum honestum in naturale ix morale. Respond. Concedo antecedens, ct nego consequentiam; Nam quod omnis honitas honestatis moralis sit etiam bo itas honestatis naturalis probat Qtum , quod nonestas naturalis sit alimbaloen genericum respectu honestatis moralis tamquam cujusdam partacula ris speciei , quoties non possit viceversa affirmari , q iod omnis nitas naturalis sit bonitas morat s. quemadmodum certe non Potest. Hoc observavit jam Suar Z dicens I : binum naturale σmorale conveniunt in hoc, quod urrumque est per se conυoniens alicui natura et disserunt tamen , quia bon m naturale praejβ respicit naturam ut natural ter operanIem : bonu n aute et murale reficit illam ut eis
vatur ad modum operandi libere . quod propria sine illi eo perit, ut rationat s est. Idem clarius sic expresin Card. Palli vicinus sa , suando istinguimus ens phys o morale , nomine pbysici intelliti
mus id , quod es ph cum tantum , scilicet quod ita es, ut non fit simul
I7. Bonum morale dividitur in obiectivum , sive proprium obiecto , &actuale, sive proprium actui. Divisio est communis apud Tneologos, ubi cum S Thoma 3 docent honitatem moralem ori 'lectivam praesupponi ad illam , quae clieitur de aetibiis, ut fiant actus virtutum moralium & illam . quae est in habitibus provenientibus ex repetitis adhibus , cujus dci trinae versias suo loco suadebitur, pro Pter quam cauuam bonum morale obieetivum abstracte lamprum dicitur a S. Thoma etiam bonitas primordialis, ta ab altis, ut a Layman fiundamentalisi 8. Bonum morale objectivum cum eodem S. Doctore dividitur s) in bonum per se , & bonum per accidens . & bonum tum Per se, tum per accidens , quod uno verbo dicitur honum limpliciter , & demum bonum vel per se tantum , vel per acc dens tantum , quod brevi dicitur bonum secundum quid . Praeterea bonum morale obiectivum per accidens dividitur in bonum per accidens Propter legem positivam , vel praecipientem illius exercitium, vel illud Permittentem , adeoque praecipientem, ne illud impediatur:& bonum per accidens propter errorem invincibilem aetentis . BO num tandem morale adluale dividitur in materiale & formale.
33쪽
ΑRTICULUS IV. De Buno morali objectiso in genere . Onum morale o mihi 'um in genere signifieat , adhini, D quem natura rationalis potest operari, ipsi prout rationalis est , convenientem . Opportune quid obiectivum dicitur adlus, quem natura rationalis potest operari quia est obiectum quoddam vi suae adlivae quodammodo Propositum , in quo , quoties illum actu exerceat, habetur iam aliquid morale actuale. Neque quod ipsius alnus alii sint intrinseci di imperantes, cujusmodi
runt volitiones , alii vero extrinseci & imperati, cujusmodi Pnt, qui per alias suas potentias, quam Per Voluntatem exercentur, ut opera m .sericordiar, ficit, ut utrique pertinere non possint ad bonum morale objectivum, dum adhu non exercentur , sed Qtum Q. cit , ut actus imperati sint obiectum actuum imperantium , ad quo sTeseruntur tamquam ad causam ut quo , dum limul sunt objectum naturae, quae potest illos agere, quam respiciunt tamquam causem
ut quod . an. Stoici, ut reserunt Tullius ci & Sextus Empiricus ca) , aliam excitarunt controversiam de appellatione boni attributa obiectis adiuum moralium , contendentes haec vocari solum Oo:le di de . bere προηγριένα hoc es praeposta ρο expeIenda , nullo autem modo bona, qui Ipe nomen boni sacrum quodammodo volebant, nec trihuendum nisi actibus virtutis , quos quis actu exerceat , qui communius dici solent bonum morale actuale aut form te: cetera autem quaecumque, qiue Vulgus bona appellat, illi vocabant in-dimrentia stilicet ad aeqtii sitionem & exercitium virtutis aut vitii, sive ad bonum vel malum usum , quandoquidem ut iam dixit Aristoteles 3) commune est omnium bonorum, quod possimns illis' abuti, Praeterquam virtutis . Lis enim vero importuna est , utpote de voce, & exemplum inutilium concertationum, quae nec tam diuturna , nec tam vehemens suisiet, nisi speciem quamdam ha heret disputationis de re, quae pertineret ad virtutis dignitatem,
in quo sensu Tullius dixit, esse ee tamen honestum, o dissutationem plendidam, qui ceteroquin sequutus Carneadem s), M. Pi-
εὶ Tuli. Acad. lib. I. n. io juxta talis
34쪽
stnem i , aliosque , ex prosella contra Lenonis vanitatem inis vehitur a . quod de mera nominum novitate , tamquam de novis veritatibus sib1 ineptissime gratuletur. ai. Bono morali obiectivo refrendens bonitas definitur eonvenientia , quam cum natura rationali habet actus , quem ipsa prout rationalis est , potest operari. ARTI cu Lus v.
De Bona morali obiectivi per se , ct per aeeident.
aa. Onum morale obieetivum . quod tale bonum est per D se , & ut etiam dicitur, in re , vel in rei veritate , vel in se ipm, vel secundum se . vel ex natura sua , vel intrinsece, significat actum naturae rationalis illi convenientem independmter ab omni cujusvis cogitatione. Ita Deum colere, parentes revereri, miseros sublevare, sunt totidem exempla hujuS boni moralis perstobjectivi. In hoc autem genere boni illud est animadvertendum ,
quod aliqua semper sunt Iic bona, cuiusmodi haberi debent unae
modo dixi r Alia vero non semper talia bona sunt. sed aliquando Propter quasdam circumstantias evadunt etiam opposita mala . ita reddere deposita non semper fiet sine peccato 3b. Si enim , ut ait. Tullius, glassium quis apud re fana mente dapsurrit, repetat infaniens,
reddere peccatum eis, non reddere ossicivm . Veteres bonum hoc vocarunt bonum'per se decens Quo spectat illud Tullii, od driret , honesum eis, o quod Honesum eis decet. L hi hoc decere ipsismet paulo infra explicante est, esse consentaneum hominis ea cellentia in eo , in quo natura ejus a residuis animantibus diuiserat.
a 3. Cuare bonitas moralis per se sied objectiva, quam etiam dicunt propriam objecto, significat convenientiam, quam actus naturae rationalis habet cum illa independenter ab omni cuiusvis cogitatione. Definitio nominalis huius nitatis interius madebiturninenda esse etiam pro definitione reali, cui similem video statui& propugnari a Suareet s). Atque idem proportionaliter dicendum est de illi opposita malitia, quae dicitur per se , seu intrinseca. 24. Observari potest , quod actus , qui conveniunt naturae rationali independenter ab omni cuiusvis cogitatione , alii conveniunt propies unam sibi propriam rationem , alii propter aliam . Quid clarius; . quod dare eleemosynam pauperi explicet rationem boni B a lon-
35쪽
longe diti ersam, quam Deum colere Auctores ut Layman I Qlent lianc particularem singulis rationem , propter quam decent homi ni , appellare finem intrinsecum operi , sive in ipse imbibitum . Quod opportune dicitur , tum ut distinguantur a fine extrinseco, qui unice pendet ab otarante , & potest ita supervenire actui obje.
Aive bono, ut hunc vel reddat malum , cujusmodi esset eleemosyna data ob vanam gloriam , Vel reddat dupliciter bonum, ut eleemosvna data ex motivo satisfactonis alicujus sero peccatis : tum ut intelligatur quanto jure bonum morale objectuum consideretur tamquam genus, cui subjacent innumerae species, quotquot scilicet nascuntur ex diversa ratione quae attributum genericum conve-
Nientiae cum natura rationali determinet particulari modo. Eadem doctrina cadit in malum etiam morale . Atque hinc factam est , ut non Elum adtus , quos homo potet exercere, sed illos etiam , quos actu exercet, in quibus consistit bonum vel malum morale Guale , dicantur communirer desumere speciem ab objecto, hoc est a bono vel malo morali odiere vo , & posse etiam unum eumdemque adium esse multipliciter b nam aut malam pro fi albus di.
versis a fine iisdem adtibus ex didiis intrinseco , ad quos dirigi pose
sunt ab operante . , as. Bonum morale obiectivum , quod tale bonum est per accidens vel extrinsece, signific it actum naturae rationalis illi convenientem non independenter ab omni cujusvis cogitatione .cis generis est hususmodi bonum, scilicet vel se opter legem , vel Propter ordinationem agentis , vel Propter eiu sdem errorem'invincibilem ut jam explico. . Bonum morale objectivum per accidens propter legem positivam significat actam naturae rationalis objective inlliferentem praescindendo a lege positiva , qui eidem naturae ut rationali convenit consequenter ad talem legem. Exemplum huius boni sunt multi-Plices illae caeremoniae, quibus subjecta fuit Gens Hebraea in Veteri Lege . Quare respondens bonitas significat convenientiam , quam adius naturae rational fodi diive indifferens praescindendo a lege, 'habet cum ipsa consequenter ad positionem legis actum illum praecipientis . Hujus per tale accidens boni moralis capax est sola natura rationalis creata . quae tit pote creatura subiacet Deo , qui illi suas leges indicit: IJeo autem , cum sit ens necetiario independens, nequit hujusniodi bonum per accidens ullo modo attribui. 7 26. Bonum morale onjeciivum per accidens Propter ordinationem agentis significat adita in naturae rationalis 'bjective indisserentem , qui illi convenit, quando fiat ex motivo moraliter bono.
36쪽
Exemplum huiusmodi honi per accidens est actus comedendi etiam
exquisita ex aliquo fine moraliter bono , ut quia eorum usam no, his Deus creator noster largitus est ad commendandam eius in nos
benignitatem . Sic S. Thomas loquens de bono morali dixit i) id quod es imbinerem potes accipere rationem honi. Aliud hujus boni exemplum est completa divitiarum distributio in pauperes , & abdicatio dignitatum ex fine vacandi Deo liberius: quae si fierent ad illarum contemptum tamquam quid inutile ad vitam, vel quid impediens philosophicas speculationes , iam nixam stultitiae subirent, qua hos actus jure in veteribus philosephis notavit 4Joannes Chrysbstomus ca) quod discrimen etsi aperte expressum a S. l octore , inique Baries apud Trevolitanos 3 dissimulavit, ut concluderet eamdem rem censeri modo bonam modo malam procvjosque praejudiciis. Enic itaque bono rei*ondens honitas significat convenientiam , quam actus naturae rationalis obiective indis, serens habet cum ipsa natura , dum fiat ex motivo Per se moraliter bono . Hinc respectu naturae rationalis bonitas honestatis naturalis cujuscumque sui adfus potest evadere bonitas honestatis moralis , quia ad rcctae rationis usiim pertinet ea , quae fiunt naturae conse tanea , donec talia sunt , prosequi. γ87- Bonum morale o e stivum per aecidens propter errorem invinc. bilem' agentis significat actum naturae rationalis obiective malum moraliter, qui illi co enire potest consequenter ad apprehensionem in vincibiliter erroneam de illvis bonita te morali ob
rectiva . Exemplum esto in actu Patriarchae Jacob accedendi ad Liam, quam credidit esse Rachelem sibi desponsatam, qui
acius non est obiective honus moraliter, nisi per accidens hic expositum . Similiter in amore alterius , qui credatur bonus per erro
rem invenit S. Augustinus objectum laudis & meriti, quia bonitatem , inquit s) profecto illati, qui eum iligit, quem credit bonum τ& ab omnibus laudandum deit , 6) qui en osseia debita impenderit,
quos parentes esse crediderit, etia V non essent. Quare rel9qudens bonitas significat convenientiam , quam actus naturae rationalis Objective malus moraliter habet cum ipsa consequenter ad errorem
invincibilem talis obiectivae malitiae .
37쪽
De Bono Morali obiectivo simpliciter , secundiam quid . 28. D Onum morale obiectivum simpliciter significat bonum, II quod tum per se tum per accidens q. aa. est tale
bonum. Exemplum esto in adtibus Religionis ordinatis ab agente ad cultum Dei. Bonum vero morale obiectivum secundum quid significat num , quod alterutro dumtaxat modo bonum est . Ita actus Religionis ordinati ad hypocrisim sunt boni secundum quid, quia mali lunt per accidens: Et mendacium prolatum ex errore invincibili. quo credatur lege naturali illud praecipi, quando per ipsum potest grave proximi malum impediri , est bonum secundum quid; quia malum est per se. Atque quoniam dicendo bonum sine ullo addito intelligitur bonum simpliciter, hine fit, ut de iis etiam, quae secundum quid objective bona sunt, inveniatur assirmatum ab Authoribus illa non esise bona . In hoc seni S. Thomas, qui docuerat , ca) id quod es bonum , posse aecipere rationem mali: vel ii
lud, quod es malum , rationem buni propter apprehenitionem rationis, articulo deinde immediate sequenti non dat istam propqsitionem Voluntas concordans rationi erranti est bona . quia citans illud axioma desunaptum ex S. Dionysio , ab bonum caussatnr ex integra caussa, malum autem ex singularibus desectibus : i eo , inquit,
ad loe quod duatur malum id, in quod fertur voluntas susscit . ID ve quod secundum syam natu am sit malum , his quod apprehendatur ut malum: ad hoc, quod si bonum , requiritur , quod utroque mo risi bonum 29. Quoniam a morum nomine derivptum est nomen boni mo-ralis . oppositi mali, observandum est mores dici amones humanas , quibus studiose assiaestimus. Modi enim loquendi familiares alios esse nunc hominum mores , ac olim erant, hoc esse in
more positum, illud moribus repugnare , & similes, imprimis appellant ad solas hominum actiones, nunquam Vero brutorum. Deinde excludunt adtiones , quas nullo etiam docente , aut nullo sudio peragimus. Nemo enim dicit positum esse in more homi num ambulare solis pedibus & corpore recto , quandoquidem na tura ipsa hominis , qui corpus integrum habeat, hoc exigit: &Propter hanc ipsam caussam communiter approbatur doctrina
38쪽
Aristotelis, I quod virtutes morales non fiunt in nobis natura, sed idonei natura sumus ad ipsas suscipiendas , quod assietudine sicimus atque perficimus . Optimam itaque moris definitionem tradidit Card. b allavicinus , ubi dixit: sa) Moselli quadam cονῖσ- rud/ circa operationes, qua possunt feri pluribus modis ... Ideo ratio morra datur tantum in agentibus rationalibus di pollentibus libertate . 3O- l aeterea observandum est , cum Jo: Baptista Bartholo 3 mores dici actiones humanas non quascumqne, sed illas quae sint abselute vel saltem intrinsece bonae aut malae. De his enim itum dicimus ess vel non esse juxta regulam morum i De ceteri S autem, quae extrinsece Qtum bonae vel malae sint, dicimus esse vel non esse juxta leges disciplinae . 3 L. Tandem observandum cum Lauman morale esse nomen simile sino; Nam sieuti ianum dicitur proprie dὶ bona animalis constitutione, & per analogiam de ceteris, quae hanc vel Perficiunt, vel tuentur , vel alio modo promovent: ita morale Pro-Prie dicitur de actibus internis iactis eum libertate a necessitate eos iac/enui, & per analogiam de actibus externis, qui ex internis se- qumtur , & de disciplina , seu scientia quae circa illos versetur. AB TIcuxus VII. De b no morali actuali tam materiali , quam formali 32. onum morale actuale significat actum a natura ratiO--ra nati peractum , qui ipsi convenit vel simpliciter vel secundam quid c q. a 8. Definitionem declarant eadem exempla num Per Proposita. Oare respondens bonitas significat convenientiam, quam aetas naturae rationalis habet cum ipse vel simpliciter vel secundum quid Bonum morale actuale materialiter tale significat actum a natura rationali peractum , qui ipli convenit objective dumtaxat consideratus, hoc est nulla habita ratione nee ad modum , quo ille fiat, qui potest esse sine libertate a necessitate, nec ad finem Propter quem fiat, qui potest esse malus. 33. Bonum morale. actuale Q aliter tale significat actam a natura rationali peractum , qui ipsi convenit subiective conlidera' tus, hoc est habita ratione tum ad finem, propter quem fiat, qui debet
39쪽
debet esse obiective bonus, tum ad modum , quo ille fiat, qui debet esse s r a necessitate . & Praecedi a judicio vel vero vel in vincibiliter erroneo , quod actus ille iit vel certo , vel saltem probabiliter obiective bonus moraliter . Necessitatem liberi arbitrii ad rationem boni moralis aditialis satis ind. cat ipsum nomen moralis, quod a moribus, hoc est ab actionibus factis cum absoluta libertate q. as. deducitur . 134. Hinc colligitur , quod notio quidem actus moralis mat
rialiter honi praescindit tum a fine , propter quem fiat, tum a mo do quo fiat. Sic actus Objective omimus,quoBeatus Deum amat,quem intuitive, videt, habetur pro actu materialiter dumtaxat bono , quia modus, quo illum exercet, non est liber a necessitate . Sic actus cujuscumque virtutis, qui exerceantur ex cupiditate inanis gloriae, vel alio fine pravo , sunt quidem morales actus materialiter boni, sed non solum nullo modo formaliter honi, quin etiam sunt ser maliter mali, ut saepius inculcatli. Ausustinus: I Bono , inquit,
uti mati, malum es. Se male utitur hora , continenIiam dedican rus , R alibi impium vocat illum sa) , qui in bonis operibus assi
cluus est eo unice fine, ut temporalem obtineat felicitatem, applicans illi reprehensionem A postoli, Servierunt creatura potius ,
quam creatori et propterea moveas, inquit, IIcet in bonis operibarracertos , or videaris naυim optime gubernare , i axa fesinas. Notio vero actus moralis formaliter , ni praeter odieta am bonitatem pollulat etiam subiectivam , dundentem ex dictis tum ex modo agendi illum libero a neces1itate , tum ex fine objective bono . cujusmodi est actus virtutis, quem Fidelis exerceat ut Deo serviat. qui erit actus moralis non stium materialiter, sed etiam serinaliter bonus. 3s. Bonitas igitur moralis materialiter talis sisnificat eonvenientiam , quam cum ipsa habet actus a natura rationali peractus objective dumtaxat consideratus. Exemplum esto in actu eleemosv-nae , qui Procedat a mala voluntate , hic , inquit Suarea am. quam ut actus non si bonus , tamen ut ob estum semper es
Bonitas vero moralis sermal ter talis significat convenientiam, quam vel per se vel per accidens cum ipsa habet actus a natura rationali peractus cum libertate a necessitate; Per se enim illam con venientiam cum natura rationali habet actus ille, si praevium illud iudieium de ejus orietava bonitate, quod pertinet ad notionem
40쪽
nem honi limus moralis non sit erron eum: per accidens vero illam convenientiam habet , si judicium illud praevium sit invincibiliter erroneum. Definitio haec nominalis de bonitate morali Qi maliter tali est legitima etiam definitio rei. Hoc infra suo loco oliendam , quod pertinet ad alias ipsius notas praeter illam de libertate indisserentiae , quae satis patet ex eo , quod sine illa ex nuper d.ctis , bo nitas moralis non sit nisi materialis.
36: Necessitas distinimonis boni moralis actualis in materiale &Brmale est extra controversiam ; Manifestum enim est hominem , cuius usiis rationis impeditus sit vel ae rate im tara vel in cbo, posse exercere ictus convenientes naturae suae rationali, ut adius Religionis vel Misericordiae : sed repugnat actus exercitos a stoli . do habere bonitatem morale n tormalem: ergo actus illi habent bonitatem moralem dumtaxat materialem . Praeterea dod rina est communis cum S. Thoma i , bonitatem pro seriam ob e sto , quae est bonitas materialis , praesupponi ad bonitatem propriam actus ,
quae est bonitas sermalis , & ab ea desumi etiam speciem aetus sor- maliter boni q. a , as. ergo altera ab altera secundum com munem sententiam distinguitur. ARTICU Lus VIII.
De bono morali actualisbrmaliter tali c
s . UM statuerim quid per me significet bonitas moralIs
D serinaliter talis', quae de actibus praedicatur, iuvat aliquas aliorum desinitiones inspicere, quandoquidem non parum in ea detei minanda , quae legibus bonae definitionis realis respondeat, laborant Auctores . imprimis Polmani definitio sic nabet, IJ Bonitas moralis actus es conformitas ipsius ad rectam raraonem , mve es comolementum res torum ipsius in specie moris. Requisita aurem uni objectum , Anis, ct circumstanti e honesta. Reiicitur haec , quia si consideremus primam ipsius expressionem , illa bonitatem hanc Brmalem non explicat per id , in quo illa consistit, sed per id , quod ex illa necellario consequitur; Nam consermitas actus cum recta ratione praesepponit moralem bonitatem ipsius actus etiam Brmalem . Etenim , ut inquit Suarea Pluribus hanc definitionem impUnans, quae multis an eo citatis 3 Placuit, non ideo actus est formaliter bonus , quia talis judicabi-