De bono de malo de pulchro libri tres auctore Andrea Spanio sacerdote Florentino

41쪽

tur, vel quia praescribitur a lege aeternaia alterutrum enim venirexotest nomine rectae rationis , sed ideo talis judicatur , vel a lege praescribitur , quia silc honus est. Sin vero consideremus secundam eouriem ex pre onem, imprimis illa non est primae declaratio et deinde eo modo proponitur quidem subjectum , quod habet moralem bonitatem Brinalem , non vero ipsemet ipsius horaitas. Ita de oblacto bono , ut eleemosyna data ad se tamen pauperis, finem Profecto bonum , concurrentibus circumstantiis bonis loci , tem Poris, aliisque, dicitur habere moralem bonitatem strinaliter : &quaerendo quid haec sit importune assignantur objectum finis dicircumstantiae bonae ς quae pertinent ad ipsius se ectum .

38. II SQrtia Pallavicinus , qui deinde fluit Cardinalis , post Iongiorem in hac re diQuisitionem in suis de Bono libris Italice primum, & Latine deinde ab ipQmet editis ci unitor σIaboriosis etiam propter utriusque livae Veneres, quibus plane redundant, statuit tandem , a) Hone tum bene o clare dolatri, id quod placet Natura, ut a nobis sat . Inserius autem addit illud pla cere Naturae, ut a nobis fiat, quod plus boni, quam mali plysici generi humano conseiet , vel ut ipstinet alibi dicit , 3 rius nihil demum ess , nisi quod hominum universtati universim prodest.

Reiicitur haec definitio , quia obscura est tum in voce Naturae, tum in verbo placet. Ipse utrumque manifestum esse vuli. placet quidem ex intima cujusque experientia : naIuram vel' ex eo, quod nulla PhiloQphorum secta , nulla gens, nulla aetas illam ignoraverit . Sed equidem etiam postquam legi omnia, quibus praesertim notionem naturae contendit ille esse nobis manisestam . nescio

quid apud illum tibi velit Natura; Nam modo videor mihi colligere senium definitionis esse , honestum moraliter est id, quod Deus vult fieri a nobis, quam interpretationem ipse idem revera alibi ) adhibρt citans se ipsum hoc in loco, de quo nunc loquor . Eamdemque esse juxta suam mentem confirmari etiam potest ex eo, quod deinde in Tneolog cis salsassertion ibus iterum de hae re ex prosei agens statuat rationem honesti moralis γ) esse confrmitarem eum complacentia summi boni. At hoc modo male illud defini tur , nam non ideo aliquid est honestum moraliter , quia Deus vult illud fieri a nobis . sed contra ideo Deus vult illud fieri a nobis , quia est moraliter honestum ' Modo dixerim significari, moraliter honestum esse illud , quod naturae rationali convenit , in quo haberetur posita jam a nobis definitio : Modo alius & alius mihi occurrit sensus: ergo obscura est . Quod

42쪽

as. Quod addi ar de utilitate . obicuriore re reddit: si enim definiri posset illud esse moraliter honestu in quo i plus boni, quam mali physici generi humano conseri, jam acthim vicietur esse dehonestate omnium illorum adiuum , qui ad sui situm persemonena spectant: & quamvis etiam ex privata ut ita dici in honestate dicatur emi aIiquid redundans in num phylicum totius generas hummani , saltem hoc certum est , quod hinusinodi boni definitio non est per suam caussam formalem, sed per suum quemdem effectum. Et quia contr*ria contrariis notionibus explicantur, definiri Pot rit malum morale esse illud , quod plus' mali, quam boni physi ei generi humano conseri, ex quo Kingius intulit majus malum esse malum physicum , quam morale; quod quam falsum sit in diuertatione de mari ostendam .

. . II I. Bumerius I definit bonum honestum moraliter esse id , quod constri ad quietem perennem subitantiae inieblectualis . fRejicitur, quia hoc modo explicatur bonum morale sermale per quemdam ipsius essectum, non vero Per propriam eius rationem, quae est hujus enectus causia . I. IV. Antonius Genuensis dicit: a Bonum morale es convenientia actionis libera cum lege. Rejicitur, tum quia male, ut infra ostendam , reducitur om nis honitas moralis ad Qtam bonitatem per accidens si as. i tum quia explicare bonitatem moralem per convenientiam adtionis cum lege, est ignotum per idem ignotum aliis aeque saltem ignotis cumulatum explicare; Nam notio legis importat ipsam notionem honitatis moralis praeter alia multa ; definitur enim leet a Theol es , ut Antoine 3 Prae tum commune, honesum choc est morater bonum iustum, sabiis , ad bonum commune a gerenIe curam communitatis impositum , O susscienterpromulgatum. ARTICUL Us IX.

De Liati tabili.

D naturae cognqscenti, quia illi amri delectationem, hoc est quietem quamdam sui appetitus conjunctam cum experimentali suavitate. Bonitas igitur delectabilitatis significat convenientiam, C a quam

43쪽

quam habet aliquid respectu naturae cognoscentis, quia illi assere delectationem. Definitio est communiter recepta, quia hanc nobis hujus bonitatis ideam ingerunt Philoisphi cum Aristotele,& Theologi cum S.Thoma I). 3. Bomerius loco supra q. o. citato definivit bonum deIectabile esse id , quod consert ad quietem substantiae intellectualis ,

sed perbrevem. At contra hanc valet primo , quod rem explicat Per effectum , non per ipsius Qrmalem rationem. Rursiis contra eamdem est , quod timitat bonum delectabile ad Qtam naturam intellectualem , cum juxta Augustinum extendi possit ad naturam quovis modo cognoscentem .e a) Frui, inquit, cibo , ct qualibet corporali voluptate non adeo absurde existimantur θ bori : quem loquendi modum , sui limitat quodammodo signisicationem fruitionis attributae brutis , adhibet, quia stultio , quae convenit agen ribus rationalibus, de quibus proprie dicitur, non significat delectationem utcum9ue , ted eam, quae semitur de re, quae constituta est ultimus sinis in quadam linea, aqua stultione, ut ita dicam persecta,exclusa sunt bruta,cum nequeant cognoscere rationem ultimi finis , 3l Ultimum quine , ut loquar cum Pallavicino, significat id ultra quod nullum chad os ergo nis potes eone re ultimum, ui ultimum , ns qui potes concipere hunc terminum nullum, ct consequ nter hunc terminum omne , quos terminos bruta non concipiunt . 44 Ceterum quod honum delectabile etiam ad hi uta pertineat, est sententia con muniter recepta non solum a vulgo , sed ab ipsis etiam Philosophis, qui pro certo habin tes bruta subjici doloribus. consequenter non dubitant delectationem etiam posse experiri, I idem praeterea , ubi agunt de Temperantia, statuunt illam versari clica delectationes, quae ex gustu & tactu proveniunt, 4 quae, ut ait Aristoteles, eateri quoque animalibus communes fant, servilesque ob id ac ferina habentur : serviles quidem , quia, ut jam olim explicavit Plato . illas dolor c. hoe est molesta aliqua sensatio 'nece ario antecedit: ser; nae Vero , vel quia seris etiam conveniunt, Vel potius quia serum dominum , scilicet dolorem ex dictis sequuntur . Nec ulli simi , qui his contradicant , nisi Cartesiani, qui dictitant bruta esse pura au Omata . s. Illud quidem verum est, quod non selum qualitas , sed etiam numerus bonorum inlineamlius etiam delectationis sensibistissci Arist. t. Rhet r. cap. 1 S Thom. i. a. q r. ar ct seq. , S. Aug lib. 23. q. IO.co P u. in a. a. disp.7 S.I. art.2. n.3 Arist. lib. Ethic. cap. Io. n. s. iuxta Μaurum s Plato in Phaedro post duas teritas parte .

44쪽

lis, quibus homo capax est, se habet aci numerum illorum, quae brutis convenire possunt in ratione maximi ad minimum . Quod se cum Pallavicino I demonstratur . Delectationes sensibiles sunt , quae ex quinque sensibus originem ducunt: sed ex gusu &tactu maiorem voluptatum copiam trahit homo , quam brutum, tum quia in homine argutiores sunt hi sensius, tum quia per usum rationis homo potest artificiose removere , quae his sensibus ossiciunt, & studiose procurare , quae iisdem blandiuntur a Lactantius selam agnovit in brutis cai voluptatem aua ad generandum pertineν , qua si vero quam experiantur ex gultu quotidie nobis non demonstret insignis aviditas , qua seles carnem , equi avenam , &omnia bruta tinum cibum prae alio comedunt. Ex visu autem auditu di odoratu plures quidem haurit homo voluptates , nulliam vero, aut vix aliquam bruta , ita ut 3 hominum esse tantum propriavidaeantur, inquit Gellius . Homines certe tam mirifice oblectantur in conspiciend is tabulis . signis , aulaeis, viridariis , Entibus sive aqueis, sive igneis , aedibus magnificis , & quibusvis mach, namentis, ut hinc natae sint Pictura , Sculptura, Hydraulica , Pyrotechnia , Architectura, caeter aeque artes

Q. Quid quod ipsos pueros videmus observante iam olim ΤuIlis to, ita pompis ludis atque elusinodi spectaculis recreari, ut

dilationem etiam cibi non aegre patiantur ἰ & delectationem oculorum praeseran t aperte illi sustus, in quo videas jam luculentum testimonium animae , quae in ipsis est rationalis. At Bruta nihil horum curant, nec magis laeta sent in regio conclavi, quam instrdido stabulo, & libero pede aeque conculcant vulgares herbas. ae flores venustiores . Rurses homines sedulo intendunt concentis hus , dc plaudentes ac frequentes convolant ad theatra, & gessiunt in summoniis modulatissimis: & non pauci ita impotenter cantus voluptate capiuntur , ut non inscite Socrates apud Platonem Phaedro narraverit fabulosam cicadarum originem ex hominibus quia

busdam, qui edocti cantum a lxlusis, dum in illo toti seni s ei-bummiumque negliguηt, imprudenterque pereunt . At in Brutis ni .hil simile unquam observamus, & exceptis avibus, quae indulgent certis sibi propriis cantibus: alia vel muta omnino sunt , ut pisces universi praeter marinum , quem appellant vitulum, qui extra aquas ululatus quosdam edit , vel inconditos dumtaxat senos emittunt, nullo autem alieno cantu ant voce gaudent: di si quan- eo ad voces aliquas signa laetitiae exhibent, ut eanis ad vocem heri

45쪽

advenientis . vel Leo ad vocem bovis, quod est exemplum Ari'stotelis citato loco, non illius , inquit, voce , sed esti titatur , eae voce autem prope eum esse eum senserit , ea videtur oblectari. Certe seque inter fabulas habemus saxa ab Amphionis eantu attracta , ac ieras ad illum Orphei & Arionis concurrentes. His rationibus,

quae fiant a posteriori, addatur illa, quam Pallavicinus ci) alibi promtat, & sic habet: Delectatio ex visu & auditu natans est essectus mentis advertentis talem in objectis horum sensivum compositionem, variam simul & uniformem , quae omnino excludit casum ν& praesesert artem : ergo cum bruta careant mente, careant etiam neeesse est hujusmodi delectatione . Antecedens confirmat , quod passim videmus , quo quisque magis calleat aliquam artem ut pictu

ram& musicam, eo magis delectari in hujusmodi obiectorum propositione,

47. . Homines tandem odoribus etiam deIectantur, ex quo factum est , ut sint artes aliquae, quae circa hos componendos versan tur , quod quidem sunt longe minores numero iis, quae officio alio: rum sensuum mancipantur, quia olfactus minus , quam caeteri sensias ad vitae nostrae conservationem , & felicitatem concurrit At Bruta nullum Propter se odorem expetere apparent , sed proptergussum aut tactum.

8. Bonum delectabile communiter dividitur in sensile , &intellectuale . Ac primum quidem addit: lafinitioni boni deIectabilis in genere respectum ad mlum appetitum sensitivum et

secundum vero ad Qtum appetirum rationalem . num deIectibile sensile dividitur in partes quinque pro quinque sensibus, non quia in his quae sunt organa materialia habitet ulla. voluptas, cum haec sit quid pertinens ad animam , sed quia pro inexpIicabili commercio animae cum corpore ex quinque vulgari-hus sensibus totidem haurit anima rationalis diversas voluptatis spe Cies. Fuerunt quidem , qui in quatuor dumtaxat partes sensilem delectationem dispertiebant, removentes illam , quae spectat ad oculos. Ratio illorum erat in ea suppositione, quod in singulissensibus, praeterquam in oculis sua habriaret voluptas. ca Bidam, inquit Tullius, disputant rateras voluptates in ipsis habitaresn bur,

qua autem adspectu perripiantur , ea non versari in oculorum ulla. iucundisate' ut ea qua gustimus, olfaciamus , tractemus , audiamus,

in ea ipsa, ubilentimur, parte versemur , in oeulis tale nihil sit. Afiimus-aecipit, qua videmus. Suppositio enim vero non selum fiu- si in eo, quod organis materialibus essentialiter inertibus , seu m

re passivis concederer vim iaciendi quid spirituale, ei usinodi est

46쪽

delectatio , sed etiam male secum ipsa cohaerens , utpote quae cum trihueret oculis vim percipiendi di iudicandi etiam maiorem illa, quam credebant convenire aliis sensibus, quemadmodum revera veteres docuis Ie, ubi agam de pulchro , ostendam, consequens erat, ut illis praecipuam etiam delectationem tribuerent. q. Quod pertinet ad bona delectabilia intellectualia, ex hissent virtutes intellectuales & morales, ut cognitiones verae , &Operationes moraliter bonae. Cum in homine , utpote qui constat ex corpore & anima rationali, reperiatur uterque appetitus sensitivus & ratio .ulis , ipse utriusque delectabilis boni capax est . In Purum autem spiritum non cadit nisi bonum delectabile intelle' diuale , quin tamen proinde inferior sit conditio entis pure spiritualis , quam compositi ex spiritu & corpore, quasi primum ex uno tantum fonte minorem, secundum vero ex duplici cumulatiorem hauriat delemtionem : quin immo non posse sensibiliter. Oblsari. ad naturae spiritualis perieissionem , & majorem ipsius felicitatem pertinere inserius ostendam. so. lil ad ulterius adverti debet, utrunque bonum delectabiIetam sensibile quam intellectuale praescindere ab limestate morali , cum qua possunt esse vel conjuncta vel divisa . Ac bonum quidem detret abile intelleis male coniunctum revera est cum Quovis bono moraliter honesto; nam ut seo lano patebit , nullum Donum m raliter honestum sejunctum est a delectation dit Idem autem honum delectahile, cadens etiam in sistam naturam pure intellectualem , sed capacem errandi, seiunctum esse posse ab honestate morali patet in Angelis, qui peccaverunt . De bcinoi autem delectabili sensili manifestum magis est illum unitum esse posse , aut divisum a bono honesto. Propter quam caussam ., quod mutuo non se includant haec duo boni membra, honestum & delectabile etiam generice sumptum pro intellectuali &sensibili, bona & opportuna est illorum communiter assignata divisio.

si . Utrumque bonum sensibile & intellectuale dividitur in obsediivum & formale . Atque objectivum quidem est id , quod in se

tale est, ut possit amrre delectationem : Brmale vero est ipsamet delectatio, quam actu natura cognoscitiva experitur . Porro deIectatio formalis, quae est rationalis, Droprie appellatur Gaudium, ut notat Pallavicinas si): Voluptas vero dicitur illa , quae est ien silis. De hac est illud S. Augustini , quod notionem huius boni' per convenientiam bene asIignari confirmat, a in corpo

ris voluptate , qutii teneat , nihil aliud interies , quam convenientiam 3 Num s ressonita pariunt dolorem : convenientia pariunt volu

47쪽

ptatem Suo Ioco planum erit jure distingui bonum delediabile in Ohjectivum & formale , & jure pariter ex usu quodam communi utrumque conjundium venire iub nomine boni delectabilis.

sa, onum utile significat, id quod est conveniens naturae

dra cognolaitivae, propterea quod confert ad obtinendum aliquem finem ab ipsa intentum. Haec certe est potior de fiuitio quam illa Bilmerii , qui bonum utile dicit esse id , quod confert adquietem , sed non perennem substantiae intellectualis; contra quam habet locum primo , quod haec definitio explicet bonum utile per ipsius essectum quemdam, non per rationem ipsi intrinsecam, quae huius enectus est causa. Secundo, quod juxta illam utile dici

solum possit respectu naturae intellestualis , cum tamen inveniamus ab Authoribus accurate etiam loquentibus dici pariter respe Stu nuturae Brutorum , I quibus, ut scriptum est, non es intellectus Certe S. Thomas de Brutis sic loquitur: a tu es animalout qua rat aliqua vel fugiat non solum quia sunt convenientia, vel non convenientia adsentiendum, sed etiam propter allu as alias commoduater me notumenta . Sicut avis colligit paleam non quia delectat sensum , sed quia est utilis ad nidi an m. Necessarium es ergo , animal quod pereipiat Dujusmodi intentioner , quas non percipitie ser exterior . Hinc admittit ipse in Brutis sensum internum , qui a Peripateticis, quorum ipse cloatrina utitur hoc loco , vocatur AEstimativa , & dicitur esse organum quoddam , cui, inquit, Medici assignant mediam partem capitis . Equidem nunc non quaero , quonam modo explicandae sint operationes illae frequentes in Brutis, quae arguunt ab iis etiam intendi aliquem finem, & c'gnosci bonum utile ad illum, sed in recepta tantummodo fignificatione hujus nominis utile sisto, quam dico illos etiam, qui accurate loquuntur, non limitare aclH,lam naturam intellectualem , ut authoritas S. Thomae , adeoque omnium qui ipsi adhaerent , demonstrat. Solus obstare videtur S Augustinus . qui utilis nomen derivat a verbo utor, in cujus notione vult contineri rationem seu intelligentiam . Quare, s uti, inquit, aliqua re non potest nisi animal, quod rationis es particeps. Scire namque quo quid ue referendum sis , non datum es rationis expertibus , Dd neque ipsi rationalibus

48쪽

stultis . Nec uti quissurine s ea re , quae quo refrensa sit nescis nee Mi uepote sicire, ni Dient . veruies re fenitus i. io ct ala ob. sectis verbis habetur dumtaxat verbum uti in ilua significatione intcludere usium rationis, quae chest brutis , & ab hoc clerivari nomeputile : quibus omnibus admissis non sequiitur quod utila pio prὶe diei non possit resipeictu Brilibrum ; moties enim ac si, t . ut nomina nihil habeant ejus significatirinis , quae reperitur' i ii es urn radicibus λ Etimologia tamen propo ficta a S Dostore 'st observemus hoc nomen utile significare etiam id , qao qui initiis . . non

quidem illud ordinando ad ali did aliud. sed eo se,

hoc sensia bona etiam honestum & delectabile fiunr drissiamo maxime utilia , cum ideo haec consequi 1antopere , ut iis hoc modo , scilicet fruendo. utamur, non ut ali id uixin usum tradamus . Toto Pioinde caelo diversa apparet secunda haec significatio hujus nominis utile a prima illa, per Mam bonum utile distinguitur ab honesto & delectinili, & ex qui se itur, ut quod est honestum, aut delectabile dicatur esse inutile ; quemadmodum reapse loquuntur aliqui Authores, tribuentes felicit si , quae. certe est bonum honestum aut delectabilε, ant uitiamque minui, attrihu- tum inutilis. Sic Pallavicio ', 'i - , inquit eiras ex- μi . fanr tua sibi Hyr reto Uuι es eum eusse inutilem : Et si tamen D ioens prae mulis secundam illam utilis significationem , qu an est alienaea communi loquendi'mbo, h&usum ejusdem rei , 'rebei ve o. eiusdem.ordinationem importat, statim addit, .bate U. Mui εφη iam ad aliud bonum. in

ARTICULUS De Ponti ii.

o lectabilis & utilis controverti jam im silva, Fuit quidem Zenonis opinio, quae ita sbiam , latathiis esse hominis bonum dicebat, ut reliqua , quae delectabilia'; di litilia bbna c--i muniter dicebantur , ipse aestimabilia , & ryponenda dc eligis

aPpellaret, non vero tona. - Athaea Zmnium irritione ex dictis

rhonis, quam credod ueris , antequam evaserit aeso no ibas duia citans, qui pariter Tullio teste nhm staminis. 'in tib nesto collocabat . Sed ipse sibi magis quam Zeno constabat, quippe qui negaret quicquam esse in n. liquis curandum

49쪽

haec contra evadentiam innixam in ipsa constitutione naturae huma-

gerendorum negotiorum , .cia πω ,

:Eud honesum, inoo uno vultis eqse omnia, isseren- Honestum delectabile & utile dividitur reiectu hominum

vita aterna; incorruptio re immorta- ἡ 'ζH'r m , civitas caelestis , dignitas quae Iam Praete- ea fiatiaris , qaia no-

& rursus praeteritum silcuti amarum . Certi enim , , - θάας PIiςnti DR iPn , qurbus actu jucunde fruimur , illa caduca esse, & ocius transitu-'ra. Lanclem si id O, quae Praeterierunt, qdhuc hona sunt, Quia non timendum ne desinant; ergo bona , as in praesenti frui ec de illis citur, quod desierant: tum quia timeri potest. de ii M., ne quod acso Iaranentis , desinant.

50쪽

s s. omissis nis aeternis, de quibui, quae humanitus haberi potest enarratio & descriptio videri potest ' apud S. Thoma in cla. & Theologos & alios steros Authores, ut Bellarminum , ca) & Α nnibalem Marchettum 3 , bonum temporale proprium homini dividitur in bonum commune , & privatum . Commune est , quod convenit Reipublicae, seu quod c6ncludit ad illam conservandam &perficiendam: in hujus studio consistit Politicae . Rursus bonum privatum est, quod convenit singulis in particulari hominibus. Homo, qui praeserat bonum privatum communi deficit ab honestate morali, quando tamen utrumque honum sit eiusdem saltem ordinis, & multo magis si honum publicum sit ordinis superioris a Nam ebaritas , ex S. Thoma, ordinem habet, o plus debet

diligere bonum commane multorum , quam bonum privatum unius. Cuius ratio ulterior est, quia bonum commune est bonum totius, Privatum vero est bonum partis ergo sicuti totum est majus sis parte , ita bonum totius majus est bono partis , ades ue praeferendum . Hinc statuunt, & suadent Theologi , ut Antoine, s etiam

leges humanas utpote tendentes essentialiter in bonum commune,

Hse per se obligare eum perieulo di da seo etiam vita . Sie Dux potes obligare milites adse radam flationem , vel irruendam in boses eum certo mortis periculo: & Tullius vult 6) non ma is vituperandum esproditorem patria, quam eommunis utilitatis a it falaris de torem praeter suam utilitatem . At si bonum privatum sit ordinis siperioris uri, quem habet bonum publicum, non Elum non deficit ab honestate morali, qui honum suum praefert bono publico, sdutunc potius deficeret, vel ut melius dicam stulte ageret, quando aliter se gereret. s6. Merito itaque furiosi concluduntur filisse, qui vitam suam . moleti exponebant ad barbaram inspectantis populi voluptatem mspectaculis gladiatorijs : quibus tamen homines ita at everunt ethnicis temporibus , ut se uentissima essent , ct in iis viderit It ma agere suosmet Senatores, & etiam Imperatores : & selum relucente Evangelio innosci clarius potuit ipsorum foedi as, ut publice tandem reprehensa suerint, & execrata , sed non penitus abolita , nisi per legem primum quidem Constantini Magni summis laudibus exceptam a Patribus, dc Scriptoribus , quos citat Ferdinandas a Castro in sua ad hanc legem praelectione inserta tonao secundo D a x No

M Tali. de Fit a. lib. I. u. s.