장음표시 사용
51쪽
s . v onmn tam conmune, , . quam privatum dividitur in borium int insecum , cuius duo sunt membra, bonum animae, & honum corpori ; di bonum extrinsecum , quod etiam dicitur bonum fortunae . Divisio cst communis post Aristotelem a ,&alios ,. quia Platone pius dii sunt , philosophos, ut ex Tullio 3 intelligitur . Frangoni Burgersdicio, qui eam respuit, quia inquit non satis a paret , quomodo bona corporis disinguantur a bonis foriana, dicam maniferiam elle eam distit Etionem in iis omnibus , qui optime comparati a bonis intrinsecas corporis ut valetudine & pulchritudine i laborant extrinsecis ut pecunia & honorihus. At inquit: In bonis corporis etiam frIuna regnat cum a causis exter nis pendeant, respondeo causas externas , a quihus bona corporis Pendent, communiteri Venire sub nomine naturae non fortunae. Retinenda igitur antiqua divisio, quam cadere in triplex boni genus, honesti m , delectίbile, & utile cόnsideranti patebit. S8, Storcs congruenter ad ea , quae supra h. ao etiam dicta sint, in honis hominis selos actus virtutis numerabant, reliqua Omnia negabant esse bona . ita horum alumnus Seneca saepe inculcat s Nihil es bonum , ins quod bonesum , & in eamdem conclusionem desinit decima Muvenalis Satyra. At melius reserente Tullio, Ieripatetici, nec multo celeres Academici, bona animi vocarunt maxima - illa corporis media , reliqua vero infima. Sic idem laudat Critolaum unum ex Peripateticis, quod in altera L lanc se antinI bona r . ponat, in alteram corporis se externa , Idnsum propenhre ill m animi purat, ut Ierram ct maria deprimat. Nec in re sed in x et his soli in classent Rham Stoici; Nam ut Carneades apud eiam dem Tullium argibbat 8) quaecumque bona P ripateticis .. eadem o Stoicis coη moda videbantur neque Peripatetici plus ir duebant ivitiis, bona valetud ni , eateri ue rebus generis
52쪽
HOMINI s. acteiusdem , quam Stoici . Quare causam esse dissidendi nutabat. Porro
inter bona seu maxama , na fiunt ingenium , eruditio, scien- tia . & omnis vimas moralis . St.btilius Platonici bona animi dividebant in naturalia di moralia: Et in naturalibus haec duo pone- hant si) , celeritatem ad discendum , O memoriam. In Moralibus vel cujuibas scientiae acquisitionem , & exercitium virtutum, quae noralitatis nomen i bi proprium fecerunt, & quae Aristoteles jure
observat a esse sab liora omni scientia , quae oblivioni subjacet,& prcpter hanc etiam causam Pi aestantiora .ss. Inter hora corpCris Tullius meminit de divisione veterum in ea , quae sunt totius corporis, & ea , quae sunt ipsius partium , έ3 'nebant . inquit, valetuinem, vires, pulchritudinem in toto,
in quibus bonis juxta illud Non est censui supra censum salutis eo
poras . eminet valetudo: In partibus autem , sensus integros, ct praestantiam aliquarum partiumsingularem, ut in pedibus celerisalem ,
vim in nanibus, clarIIatem In voce , in lingua etIam explanatam v
cum Diiores nem. Restat classis quaedam bonorum , quae ad animum,S corpus hominis conjunctim pertinent, cujusmodi sent di- cendi festivitas, & eloquentia , quae per me licet in bonis mediis collocentur. In bonis tandem infimis ex eodem Tullio habent locum , honor, pecunia , a Das , genus, amici . patria , potentia . Haec certe appellatio , atque partitio opportuna est; Nam ut ait F. I homas s exteriora bona ordinantus ad ea, quasknt corporis , ea Nero quaesunt corporis ad ea, qua anima , Ergo bona animae sunt ceu finis , & bona corporis , ceu medium magis immediatum
ad hujusia odi finem , quam hona externa , & aestimabilius certe est , quod habet rationem finis, quam id, quod habet rationem medii.
6o. S Augustinus simili modo loquutus est 6), sed ipse optimo jure inter bona animae invenit aliqua , quae nolit collocari, nisi inter bona media; Nam maxima bona hominis vocat illa , quae in se considet ata inveniuntur esse semper bona moraliter honesta , sive illa, quibus homo recte vivit, & nunquam male. Hujusmodi sunt actus Virtatis , quibus insit meritum vitae aeternae , Media dicit illa, quae in sic considerata inveniuntur QIum bona naturaliter honesta, necessaria tamen ad bonum moraliter honestum, sive illa, sine quibus nemo quidem potest redie vivere, sed non semper cum illis recte vivit, tales sunt potentiae animae . Prima bona , ut alibi idem
53쪽
,dem docet talia sunt , ut faciant honfinem bonum formaliter. Secunda vero sunt bona , unde quis fiat sileboniis. Minima tandem dicit illa , quae in se considerata inveniuntur quidem hona naturaliter honesta, sed nullo modo necellaria ad bonum moraliter nestum. Hujusmodi sunt inter bona animi omnes cognitiones , quae liberalibus studiis acquiuntur, quod Seneca aggrediens demonstrare sibi statim persuasit , cum ait ca An tu quiae uam in otii se eredii boni, quorum phse res iu egimos omnium ae flagiati spinos cernis scilicet aliquando. Inter bona autem eors triti
sunt res omnes nobis externae , ut Pecunia, argentum, aurum,
praedia, domus, mancipia , pompa saeculi, honor volaticus, dc periturus, 3 in quibus, dixit iam Aristoteles , ut bene vomis viis vamus nequaquam tum es . sit. Haec pro4nde esse bona minima, contra illos, qui apud Plutarchum pavertatem maximum malum esse eensent , uι eju1 vitanda gratia de saxis o in mare δε praeipitare homo debeat, non sesum plane siradetur ex ratione jam dicta , sed etiam ex eo, quolsint quid prorsus extrinseciam homini, quod satis est ut Tul- Iius dixerit, cs tantum excellet quod honestum , quod rectum, quod istarum a pellamur , ut omnia praterea , qua bona est oris o forturia putantur , perexigua o minuta videantur ' Et iterum ex eo, quod sint quid pertinens ad objectam mali moralis , quoties quis illis abutatur , vel eadem constituat finem ultimum suae appetitionis .
ut iam Plato docuit apud Altati qum 6 oc Theologi Morales plane demonsti a Mentes de vitiis Capitalibus . inare idem Augustinus dixit, in illis infallare uavitatem , ct in fruosum laborem , ct perpetuum timorem , is periculos in Iu blimitatem. Quas illorum proprietates opponit Lentus 8 iis, qui in hujusmodi rebus sitam hujus vitae felicitatem opinati sunt, easdemque eloquenter exponunt Pallavicinus in sua Persectioni, s , & Annbal Marchetius in suo, de Terrena Beatitudine, traAatu cro . Deus autem ipse non selum testatur, cum Ecclesiastieus ab ipsb I bri principio, eo inspirante, omnia haec bona appellet Vanitatem vanita ium, res scilieet otiose se habentes ad finem , qui ab homine quae ritur , felicitatem suam, quae est notio vani observante Melchiore
de Tempore n. g. Q Sen. epist.18. circa initium. i Arist. Ethie. lib. a. cap. Io iuxta
Plui. de Virtute morali lanae post
54쪽
Cano I sed quotidie etiam siladet, cum ea , ut nepe dicit S. Augustinus a) propterea largiatur etiam malis , ne magnum bonum videamur bonis . Uremus 3 ergo, sic ille alibi, non ut nobis divitia , via honores, vel hujusmodi res per xa ali pus nutanιes, ct lustius resi- senio ιranseuntes, fid ut ea proveniaσι, qua nos bonos faciant aebeaιον. Ex eo tamen , quod minima esse ea bona inveniamus, non
est illis negandum ipsum boni nomen , mm. quia communiter sic appellantur , ut ex dictis patet . tum quia in illis semper impletur notio honi vel naturaliter honesti, vel jucundi . Perturbat igitur communes ideas Hetneccius ivi, dum habens prae oculis dumtaxat rationem honi utilis, quae alisuando in usu rerum externarum descit, vult haec non aliter appellari, quam indifferentia. ARTI cu Lus XIII. D felicitare hominum nMurali. 6a. onum tandem tam commune . quam privatum , &quidem temporale, &rursus de ordine naturali , non enim hic loquar de bono ordinis sit per naturalis, dividitur in illud, quod habet rationem medii ad alia hona ulteriora, &illud , quod habet rationem finis omnium honorum . quod dum Possideatur, dieitur felicitas aut beatitudo; Nam ut ait Plato , sin posses nσD- ne bonorum beat .nt quicumque beati: nelze requirere uiserim opus es, ad qui felix esse melii. qui felicitatem optat. Felicitas igitur .&beatitudo sumuntnr hic in eodem sensu au ta receptum aliorum usum. Cari estiis , qui inter felicitatem o beatitudinem dij rentissm: e mdam intercedere dixit, eo quod felicitas pendυι ιanium a rebu3 extra n6s, secus vero beatitudo, quam voluit significare perfectionum omnium , quarum aequisitis a libero nosero arbitrio pen-δει , psessonem, animi tranquillitatem , qua ex hac acquissiora proiciscitur, speculationi indullit, quae selis Stoicis placere pote rit , at sapientem , etiamsi crudelissime laceraretur, beatum prae-
dieabist. 63- Porro felicitas, aut est privata, hoe est singulorum hominum starsim ab aliis: aut publica , hoe est plurium simul sum-VOmm , ut integrae nationis. R pertam utriusque felicitatis signi
55쪽
fidationem statuere necesse et , ne nobis co itingat, quod Senecae, quem Cartesius reprehendit, quod in integro libro de beata vita
nullam de ipla notionem , quae intelligi possit proposuerit, quod i indicat, inquit, non elare intellexis , qui Ui qellet. Dico igitur felicitatem privatam definiri possessionem talis honoram cumuli , qui maxime homini convenit, in eo permanentem pro simmortalitatis conditione. Et simili modo definiri potest similis stlia
citas publica . Τ in i64. Alii, ut Palla vicinus a illam definiunt esse statum omnium maxime optabilem homini mortali. Sed haee definitio est per essectum quemdam hujusmodi felicitatis , non per Qrmalem Ipsius rationem . Utraque tamen opportuna est ad respuendam tamquam a communi sensu aberrantem definitionemCartesii β 6a sive Stoicorum . Hobbesium iam audiamus. Ille apud Brucke-erum dixit, 3 Felicitatem esse prur semperpetuum a , una cupiditate ad aliam. At si in hoe poni ipse selicitatem , in quonam statuet infelicitatem sed homini, qui ut infra constabit, bonum dixit malum, & malum bonum , concedi. test , ut etiam de felicitate , fine bonorum loquens, a vera & communi ipsius notione
6s. R. lii demum , quin declarent quam animo inserma- yerint notionem , audito hoc nomine felicitas naturalis hominicin hac vita, nolunt tamquam de re chimaerica ullam haberi disquisi tionem , Multi, sic Plato iam olim testatus est , praceant ha manum genus felix atque beatum esse non pesse . Atque in his vises est Solon Atheniensis. cujus est celebre emtam , Nemo beatus anis mortem, reprehensum iam γ' Aristotelem a Pallavicino . Sed omissis antiquis , de illis, qui in eadem nunc opinione versantur , dici Qrtasse potest eos nomine felicitatis humanae intelligere vel Paradissim terrestrem, qui certe semel homini occlusus fuit, vel Para/issim Caelestem , quem Deus post hanc vitam nonis promi tit, & repugnat naturaliter convenire nomini in hae vita. Quando horum alterutrum non intelligant', consentire debent in noc , quod sit aliqua felieitas , quam in hac vita consequi homo naturaliter min y & de qua utiliter quaeratur, in quo consistat. Neque enites si attente se ipsi introspiciant: negare poterunt se naturali quodam impetu in sblicitatem etiam huic vitae convenientem urge
56쪽
eis, quod boni propterea sisnt boni, sed illud eis mirum , quod etiam
mali proptereasunt mali, uisnt beati . . Et alibi .mentionem faciens de mimis quibusdam, qui in se receperant divinare , quid quisque vellet, non errassent, inquit i si dixissent omnes beari esse vultia, miseri esse non vultis . Illud saltem fateantur oportet , quod ridiculum est , vanum esse natura totius instinctum , ut contra hususmodi homines dixir Fiemus in praevio ad Epinomidem Commentario is& iterum Pallavicinus in sita Theologia et : vel tandem per incredibilem arrogantiam praeferre se debent toti Philo Ephorum omnium temporum frequentissimae nationi , quae ad hanc inquirendam tam Bllicite incubuit . ut jam olim Marcus Varro o
ginta duas supra ducentas distinxerit de ea oriniones teste sancto Hugustino ca) , qui eas ad duodecim reduci rom existimavit. Quae celebriores apud Ethnicos fir erunt videri possimi apud Tullium insitas de hac re quinque libris, qui do finibus bonorum
Quoniam autem multitudo honorum pertinet ad notionem iam positam felicitatis , quorum singula dicuntur ipsius partes vel - elementa , dubitari non poteli haec debere esse ex bonis intrinsecis& extrinsecis conjunctim. Atque eum haec possint esse in gradamajori vel minori, selus enim Deus infinite beatus est , certum etiam est felicitatem nostram; & cujusvis creaturae suscipere magis & minus. Quae autem definite bona necessaria omnino sint ad hanc felicitatem , dicam sito loco, &ostendam errasse philosb-phos , qui non in multis, sed in unico virtutis bono felicitatem hanc nostram mortalem collocatam esse docuerunt.
57쪽
mnitis in genere nonfignificat idem ae enritas: nresignificat aliquid distinctum realiter ab entitate : sedsigni Patconvenientiam, quam realiter babet unam alteri, saltem per nos um modum
euitandi ab illo distinctum . HARTI Q unus LArgumenta pro propositonr . Robatur prima pars sic I. Bonitas non significat idem ac Entitas , si idea, quae respondet his vocihus Ens & Entitas , Prae requiratur aclideam , quae respondet his voc bus Bonum& Bonitas: sed ita est: ergo Bonitas non significat idem ae Entitas . Probatur minor, bonum concipitar tamquam attributumentis , nitor tamquam forma quaedam intrinsca ipsi enti vel entitati, ex quo dici selet Ilroprietas , vel passio entis. Confirmatar ex s. Thoma , qui ait , I ris secundum rationem estprius qVam bynum . . . Nam primo in conceptione intellectus ca- dit ens, quia secundu η hac unumquodque cognoscibile est , in quantum est actu. Brevi totum argumentum complexus est Durandus his verbis : ai Ratio bani disi ι a ratione entis , alioquin esset gatio di
II. Eadem entitas respectu unius non raro dicitur bona , resipectu vero aIterius , vel non sic dicitur , vel etiam dicitur mala ; Sed si bonitas in genere significaret idem ac entitas , eadem entitas signi ficaret simul nitatem & malitiam : ergo idem non significat. 68. Secianda Propositionis pars , bonitatem in genere non significare aliquid distinetum realiter ab Entitate, est contra Scotum locis citatis a Suareet 3 , qui inter bonitatem rei, &emitatein
58쪽
ipsius admittit distinctionem quamdam majorem illa, quae est per
rationem, & minorem illa , quae est realis, quam dixit dis inditonem ex natura rei. Rursus est contra illos , qui ut resert Soncinas ci), i nitatem in genere visi sunt assere e distinetam ex realiter ab entitate, quandoquidem illam dixerunt elIe accidens pertinens ad illam accidentis speciem, quae d: citur qualitas, in qua
sententia praeter falsitatem habetur etiam abusus hvsus nominis bo- nitas in genere cui cum communiter tradita sit ea significat. Ο ut significet proprietatem convenientem omnibus entis speciebus , ii
mitatur deinde ad illam ipsius speciem , quae dicitur qualitas. Tandem est contra illos, quos diitinctim impugnat Suare Z sa),
qui bonitatem reponebant in ente quodam diminuto, cui nomen relationis vel realis, vel rationis tribuebant . Istos a se repellit Pallavicinus, quasi homines, 3 aur voluerunt occultare ignoranoriam suam monstrosis spectrixentium diminutorum o relationum , bus O milibus Comaris deceperunt multitudinσm , que prrcussa frepitu vocabulorum sensius ignoti lifatim eorum inventoribus , admirata es tamquam Sacerdotes Sapientia, huiusmodF Dce i circulatures. 69. Haec secunda pars I. probatur sic . Si Bonitas in genere esset aliquid plusquam per rat onem distinctum ab entitate rei, Per quod entitas redderetur bona, imprimis sine illo entitas rei dicenda esL t non bona ulla bonitate , ne generica quidem : ergo di cenda esset mala . Probo consequentiam , quia indifferens, quod dicitur esse medium inter b'nuin & malum , est medium dumtaxat inter determinatas species boni, scilicet vel moralis vel utilis, non vero inter honum & malum generice sampta: ergo malum
esset aliquid positivum , quod falso dici ex DilIertatione de Malo patebit. Quin immo quia , quod dicitur universaliter de omnientitate, dicitur etiam de singulis, adeoque de ipsa D citate . iamsi cujusvis rei entitas de se non esset bona , ne ipsa quidem Divinitas esset bona. isod in mentem sanam certe non cadit. Deinde
illud aliquid , quod stiperadditum entitati reddit illam bonam , vel est bonum per se ipsium , jamque ipsamet entitas poterit e Ieper se ipsa bona, quin indigeat aliquo a se disincto ad iroc , ut sit bona: sin autem illud non sit per se ipsiam bonum , sed bonum fiat per aliud quod similiter ipsi superaddatur , jam aP ritur Via .
ad processum in infinitum et ergo. 7O. II. Sunt aliqua , quae explicant particularem rationem boni, quod dicitur bonum alteri, cujusmodi sunt sanitas , virtus, scien-E a. - tia,
59쪽
tia, quae sunt bona subietas a se distinctis: Sed hare non stat bonasio subjecto per aliquid distinctum plusquam per rationem abiD-famet illorum essentia; praescindendo enim ab omni huiusnodi modo illis superaddito , per quem reddantur bona , ipsa in se sanitas aut scientia non potest non concipi bona animali, aut intelle
ctui ergo potest quid esse bonum per aliquid non distinctum plus
quam per rationem ab ipsamet sui essentia. 7I. Objicitur. Bonitas in genere dicitur etiam: de illo , quotest alterius pars, prout pars est: sed bonitas partis distingu tur Plusquam per rationem ab entitate totius : ergo saltem aliqua honitas in genere distinguitur plusquam per rationem ab entitate , cujus est bonitas. Resip. Conc. m - , & nego min. Nam quemadmodum inter partes & totum non datur nis; distinctio rationis , at vera senten tia docet , ita etiam inter bonitatem partium , dc totius sista datur distinctio rationis . . 'γa. Tertia propositionis pars , bonitatem significare convenien tiam sirpra in ejus definitione dictam , probatur l. Significatio communiter attributa vulgatae illi distinctioni boni in honestum delectabile & utile importat rationem convenientiae unius alterio Ita bonum honestum vulgo explicatur per hoc , quod sit bonum
Per se conveniens naturae rationali : bonum delectabile Per hoc, . qbod sit bonum conveniens naturae sensibili: bonum tandem utiles Per hoc, quod sit bonum accomodatum ad finem intentum : ergo nitas in genere significat convenientiam.
II. Omnis bonitas est appetibilis : Ergo omnis bonitas significat convenientiam unius alteri. Probatur consequentia, quia quod apyetitur, propter convenientiam cum appetente appetitur. Quis
enim adspirat ad id, quod tibi repraesentatur non conveniens ΘIII. Probatur aullioritate plurium, qui idem sentiunt. Praditer Durandum , & Pol manum supra *.6. citatos est Suareg si 1use quod asserimus propugnans. Et ex antiquis iant Stoici, per quos, iit habemus a Tullio , ca) bonum positum es in eo , quod is
oti ολογιαν , nos iapyelumus conVenientiam , scilicet cum natura, ut
paulo post ex Plicat, immo idem communem dicit esse huiusmodi notionem boni 3 . OUiIit , itaqait , fere inter omnes id , in quo prudentia veroretur , ct d 'a assequi vellet, aptum ct accomodatum natura esse oporIerσ Sunt & ὲlli, qui, ut refert Seneca, dicebant ): Bonum esse , quod secund*m naturam est.
60쪽
73. arta propositionis pars, convenientiam , quam significat Bonitas , esse realem, quatenus stilicet vix distincta per ratio. nem sint attributa entis vel entitatis ab ipsa entitate , datur jam sine alia cogitatione ratio convenientiae inter illa &ipsam entitatem , iis opponitur , qui apud SuareZ I a rationem hujusmodi convenientiae negant esse realem . Pars haec sic I. probatur . Quod non est aliquid reale, est in-nihil: Sed bonitas est convenientia quaedam unius ad alterum q, 7 a. :ergo bonitas est quid reale . V . II. Bonitas non ivitest significare aliquid negativum vel privativum, tum quia hoc esset contra communem sensum , qui audita hac voce bonitas intelligit aliquid positivum: tum quia , cum demonstretur, ut suo loco Patebit, malitiam esse meram negati nem , seu privationem, jam sequatur bonitatem illi oppositam esse quid possitivum . Rursiis bonitas non potest significare aliquid confictum per intellectum , tum quia repugnat communi rationi, quae aliud dieit esse bonum verum, aliud bonum apparens, quae distinctio nulla esset , si nulla bonitas esset in rebus ante intellectum cogitantem et ergo bonitas significat aliquid reale ante omnem intellemm cogitantem et sed honitas fignificat convenientiam et ergo significat convenientiam realem. s. Ili. S. Scriptura, Patres , Doctores, & PhiIosephi Io-quuntur de Bonitate tamquam de aliqua realitate ante omnem intelledium cogitantem : sed Bonitas significae eonvenientiam: ergo loquuntur de convenientia tamquam de reali te aliqua, quaepit ante omnem intellectum cogitantem. Maiorem probant haec.
In Genesi dicitur de Deo , sa)-cuncta, qua fecerat, o erantialia bona. Augustinus dicit ca) In quantum sumus , boni sumur , S. Thomas docet bonum consistere in persectione , quae fine realitate aliqua ne intelligi quidem potest . Aristoteles cs) docet bonum esse in rebus , & in hoc distingui a vero . IARTI cu Lus II. Objemones contra tertiam propositionis partem.
6. I. Obite. 'd Elius dieitur honitatem significare Upetibilia A tatem, quam convenientiam . Assumptum probatur I. quia quantum aci convertibilitatem bonitatis cum appetibilitate requisitam ad bonam definitionem , eadem in il