장음표시 사용
51쪽
cium a tali actore semper dicatur reus , quasi lε- dens contra iustitiam ipsum trahentem in iudiacium. Haec apertissima est sententia Aristote lis. Applicemus eam nunc ad quaestionem noastram in attentante beneficium d l.diffamari,&nos latere non poterit quis sit actor, & quis
DE S ENTENT HA ARISTOTELIS attentam beneficium legis digamresemper enactor , ω asiffamans reus , , dicta
doctrina, nemo, 'tego quidε puto,haesitabit quid de attenotante beneficium nostraei diflamari senserit fluminis Phita sephorci si. n.aperih doeuit in omni rtib.,conrellctibus,c5mercijs,ra ciuili, qua tinninalib. iniustitia omne rem sentari per analogiam arithmeticamini dicis ossie iam esse utruque numerum extremum aequare medio, di semper actorem esse illam, qui minus habet, vel minus se habere dicio, Nabalis itiniustari,& inquietari, vel molestatum, S inquietatum esse:
52쪽
esse: sinuitur necessarib, ut quicuque adit iudicem,& petit beneficium d. l. exponens se iacta. tionibus aduersarij vexari, & perturbari, sit actor,qui autem vexat, & molestat sit reus, Quod etiam inde confirmatur, quia attentans tale beneficium , petit aduersarium condemnari poena perpetui silent ij, & fatetur illum iniuste agere; quare attentans fatetur aduersarium esse reum, M iniust sacere, non enim punitur nisi reusiniuste agens . Quare necesse est, ut dicamus,
vel regulas Aristutalis non esse veras ; ves si hae verae sunt infallibiles,decipi quotquot sequutur, secundam opinionem. Primum membIum, ut credo sustineri nequit, quia Aristoteles versit iisimus fuit in omnibus legibus,& rebus civiliabus, ut supra dixi, di si ipse errasset in his desini. tionibus, quae sunt prima principia,& primi termini Iuris prudentiae, necesse esset, Vt hos errores in principijs consecuti suissent in progrequciuilis Philosophiae, & disciplinet Politicae, fer
innumeri alij errores crassiores , & grauiores, quod, nemo de tanto viro hucusque vel mutir ausus est . Adhρacta tritissimum erat eius temporibus apud omnes, quid sit reus, quid sit actor, quare si in his errasset, errasset in re manifest λ& per tot saecula non defuissent multi, qui eum repraehenderent. Doctrinam autem eius ad celum efferunt ipsim et legum consultissimi. Igitur
53쪽
de veritate, & certitudine regularum eius non
est dubitandum. Ergo necessario sequitur lapsos esse, qui secundam opinionem amplexati simi. sau'd tribus adhuc modis cohfirmo. Ossendanti enim primo velo ipsa hunis l.& caetbros legum conditores refragari secundae sentenatiar, secundo niani sestabo absurda plura conse- vi praedictam secundam opinionem tertio, ut m rῆ tanti momenti)nihil intactum orn ittatur 9 examinabo singula 'motiua, quibus ea inniti- rur, o ostendam ea omninb DIsi esse. Ui . ' Assero primo loco verba ipsa l. Impp: Diocletianus, & Maximianus AA. & CC. Crescentiia Diffamari statum ingenuorum , seu errore, sὰUmalignita;e quorundam 'periniquum est s prae sertim cum affirmes diu p4sidem unum, latus alterutri interpeII uiuii a fer, vocitasse diuer sam partem surcontradictionem faceret, si dea 'tilionibu, Huis confideret . Unde constat,nierito rectorem prouinciae commotlim allegationibus tuis, sententiam dedisse, ne de citero iEquietudinem sustineres . Si igitur adhuc adfersa pars perseueret in eadem obstinatione raditus praeses prouincit ab iniuria temperari praecipiet, id omittol hic considerare,quid in mentem ve- ne it 'sari Contardo in commentarijs in hanc I. vi in thitio facti speciem proponens, Impera
54쪽
tores hos imp ijssimos , & scelestissimos, monstra potius, quam homines,ipse appellarit optimos Principes . Spectat enim id ad historiam,
mn autem ad . l. squitatem,quam hoc loco conia
sideramus Perpendo igitur verba ipse l. declarare, quis inique ageret, & esset reus in hac caussa 4 In primis enim verbis explicat, periniquum, &iniustum esse, diffamare siue errore , liue malignitate statum ingenuorum e & iuste condemnatum fuisse diffamantem vocitatum in iudicium a diffamato, vocitatum , in quam, ut contradiceret diffamato,& sede senderet ..Quis quasso posset clarius exprimere reum, quam facit ista lex ' Diffamans iniustitiam committit diffamando , iuste condemnaturi; ergo eius partes erant, non agere , Vt inquiunt isti, sed contradicere, & se defendere, ut inquit lex e ergo diffamans est reus, & diffamatus est actor , quod illi negant. Quis non videat, diffamantem esse lassum, & minus habere de iure suo,& damnum pati de sua fama,& statu λ E contra, quis non videat, diffamantem plus habere, & usurpare sibi ius alterius,& proinde diffamatum esse actorem , & diffamantem reum Hic valde miratus sum , Con-
tardum, ubi Glossam expendit in initio ponderata verba l. quo diffamantis partes erant, se defendere, & contradicere, & voluisse verba
55쪽
ba haec.l esse impropria, nullam adducendo rationem, vel coniecturam cur lex improprie se cundum ipsuin loquatur, quare una cum Clog. exponit, de sensionibus, id est, iuribus . Atqui dicam ego. Non licet recedere a proprie itate verborum, & dicere l. improprie locutam tesse, nisi absiardum aliquod nos cogat, quod ex proprietate loquendi sequeretur; at hic nul lum absurdum apparet, immo omnia facillima sunt,si accipiamus defensiones propriE,& praesertim ob verba praecedentia, dum, tuquit, lex diffamantem vocitatum in iudicium debuisse, facere contradictionem, id est,contradicere, sed actor non contradicit, sed reus, quare idem est contradictionem facer se defendere,& dum geminantur id est, utrunque bis ponitur,signum est proprie accipi , non autem improprie; quia
vitium fuisset loqui improprie bis. Adde, qua de caussa l. quae potuisset loqui propri , locuta
esset bis improprie Qtiare certum est,diffamatum esse actorem, & diffamantem esse reum,qui
contradicat, & se defendata diffamato . Pondero quoque illa verba i Ne de caetero inquietudinem sustineres J Hscenim significat, dista matum damnum pati iniuste, ergo qui inquietat, iniuste agit,& proinde est condemnandus ut reus. Haec si recte expendantur, liquet, Baldum occasionem dedisse huic errori, Ut ver ba
56쪽
ba huius i. torqueantur, ut diffamans debeat agere, seu esse actor. Cum nulli bi dicat lex,di Llamantem vocitatum ad agendum.
-il Secundo opinionem Aristotelis, diffamantε esse reum,& diffamatum actorem alio principio iuris confirmo ; id est, per definitionem ipsius mei actionis, quam habemus in Inst. tit. de a .ction. in initio, Actio, inquit Imperator, nihil aliud est,quam vis pei sequendi in iudicio,quod sibi debetur, ergo actor nullus alius est,quam iIole,qui prosequitur in iudicio,quod sibi debetur. id est, ut dirimans cesset a diffamatione, ergo diffamatus est actor ι Cui enim eompetit definitio,& definitum, ergo grauissim labuntur sectatores secundae opinionis, dum inquiunt, regula ad discernendum , & cognoscendum quis sit rctor, non esse sumendam a vocatione, & prosecutione sui iuris in iudicio, sed a diffamationubus,& iactationibus, quae praecedunt iudicium. Aperte enim hςc repugnant textui,& rationi. Tertio idem confirmo alio textu lucidissimo,& qui omnem excludat penitus dubitationem , is est ff. de noui operis nunciat. l de pupillo. S.fi. assero verba ipse s si procurator autem nouum pus mihi nuncia uerit, & satis acceperit, deinde interdicto aduersum eum utar, ne vim mihi faciat quominus qdificem ; ex interdicto, eum O
portet iudicatum solui satisdare, quia parteSψ-stinet
57쪽
stinet defensoris. J In hoc textu clarum est,nunciantem nouum opuS, esse actorem,eum autem,
cui denunciatur esse reum ; ratio clara est, quia nuncians prosequitur in iudicio, quod putat sibi deberi. Attamen, inquit, textu S,si ego Utar interdicto aduersus nunciantem, ego qui eram reus, evado actor, eo quia prosequor ius meum, ne idem mihi uim faciat, & ille qui erat actor, evadit reus ; ergo semper quicunque petita uirdice, se non molestari, actor est , & non reus . At tales sunt omnes,qui super iactationibus ob tinent monitorium, ergo omnes qui obtinent monitorium sunt actores, non rei. ' bAccedat Scquola. l. a quo landus ff. de damn. infec Alciatus explosa interpretatione Accu sij, & Bart. ita interpretatur lib. primo Paradox. cap. 9.Possidebas tu iniust E domum meam, in terimque dum possideres , vicino , qui te dominum existimabat, ius seruitutis concessisti ;vt, videlicet, posse isdificare, quod , & secit; nunc ipse vendico domum meam : quaeritur, nunquid pendente lite, possim eodem tempore agere contra Vicinum, tanquam non potueris illi concedere , ut aedificaret ξ Scaevola respondit, posse, etsi vicinus non defenderit C ecce vicinum esse reum,& me actorem, qui in iudicio peto ius meum ad me possessio transs enda est, non quidem ut protinus destruatur
58쪽
opus ; iniquum enim est, demolitionem protinus fieri ; sed ut id fiat, nisi intra certum tem pus vicinus egerit ecce vicinum,qui erat reus, euadere actorem, ex quo possessio domus mihi
concessa fuit,& ipse agit conti me ius sibi
esse aedificatum habere . Ex quibus verbis euidentissimum est, me prius contra vicinum esse actorem, dum eum voco in iudicium; E contra vicinum fieri ex reo actorem, dum ipse petit a
Quid P nonne & Cicero eodem modo loquendi utitur pro Caecinna . Hanc, inquit, puto me habere actionem, ut per interdictum ius meum tentam J Ecce qui defendit rem suam ,& vult manu teneri in possessione est actor. Et paulo post . f Huiusce generis una est actio, per hoc interdictum,quo nos usi sumus. J Adde tex. in S. penuit.& fin. Inst. de interd.& in l.penuit. S ulti. C. eodem titulo. Demum quotidie cernimus, siquis succumbat in prima instantia, in qua erat reus, & appellet a sententia, volens se defendere a grauam ine, eX reo fit actor, ut obseruauit & Bart. in l. unica num. primo Enil. noua p. pen. Quare Cicero , Scaevola, Ulpianus,Iustinianus,&alij primae notae luris rudeles sentiunt cu Aristotele, qui secutus est praxim omni u iudiciorum sui teporis; gitur male nostro aevo multi dissetiunt. G Em
59쪽
praedictis, ut arbitror,satis eo firmata est, at non parum lucis afferet, si expendamus siugillatim unumquodque sun. damentum aduersariorum , quae quatuor Videntur esse .
Primum est illud, Via ad cognoscendum ἐquis fit actor,non est,ut attendamus,quis primo compareat in iudicio,sive quis primo citet in iudicium sed quis dederit occasionem, & prouo cauerit , & lacessiverit suis iactationibus & mi. nis diffamando. Iste enim diffamans,& prouocans est primus mouens,& prouocans ad iudi, cium . Cum ergo diffamans sit, qui primb irritat , isquoque dicendus est primus vocans, &ttahens in iudieium,non autem dissimatus, qui quasi eoactus a diffamante citat in iudicium. . Hac illi. At certe isti falluntur, &laec eorum methodus,sive via, nedum fallax, sed &falsa est ad inueniendum,quis sit actor. fallax, inquam, est, quia persaeph,& sere ut plurimum non est verum diffamantem esse primum prouocante,&
60쪽
& irritantem, quia ipse sepe est antea prouocatus, & irritatus , quia dista matus ut plurimum usurpat, & detinet, vel usurpare timetur bona diffamanti*,unde diffamans videns, periclitari iura sua , erumpit in verba eonquerendi, quod
quotidie videmus: potentiores enim usurpant,& insidias struunt contra bona pauperum,quod cogit paupereS, ut lamententur, quorum lamentationes vocantur at diuitibus iactationes, & inquietationes, ut ita diuites videantur efferet, cum re vera sint actores, iuxta vulgatum dictu , bideue dare ,s commandare , quare dato, quod prima origo litis attendi debeat, non autem persona primo comparens in iudicio,adhuc non est verum, quod isti dicunr, diffamantem esse primo mouentem ; quia ipse diffamans adhuc irriataturin prouocatur ab eo,qui v surpat bona sua. Aliud absurdum continet hoc primum aduersariorum fundamentum. Nam dato,& non concesso,quod ad inueniendum actorem, obseruare deberemus primam originem litis,seu priamum irritantem, adhuc non esset verum, quod
primus irritans dici deberet actor, sed potius dicendus est reus. Nam nemo confugit ad iudicem , nisi prouocatus ob aliquam iniustitiam, vel iniuriam, quare in iudicio semper sunt duae personae, una quae conqueritur de iniuria, alte ra contra quam laesa conqueritur de iniuria . G a Ql