장음표시 사용
61쪽
vidita athletas, saepius, ne a pulVere suffocarentur, periclitantes, ibi adolescentem quendam narrat ex concitato motu per loca profunda Sc arenosa DO O Valde exiccatum ad gymnasium se contulisse : quod ex iis esset, qui illa exercitatione delectabantur, ac ibi identidem exerceri vellent. Qui od palaestra quoque di sta sit ars oratores in actionibus exercendi, ut probare in suis ad Pandectas adnotationibus conatur Budaeu S, sancnon video. Septima gymnasii pars fuit sphaeriperium, ubi variae
exercitationes, iraesertim cuncta pilae exercitia, quae pivi ima extitisses infra demonstrabimus, frequentius, quam alibi per i lib. c. sagebantur. Hoc non esse coriceum a Vitruvio descriptum satis in superioribus probavimus, ct licet ab eo non ponatur, in gymnasiis tamen fuisse multis verbis ostendit Budaeus, quin immo,&in particularibus gymnasiis, hortisve Sphaeristerium uia cum aliis extructum fuisse, locupletissimum testem habemus iuniorem bilinium, qui villas suas describens Laurentinum auscos, in utrisque sphaeristerium ponit, quod plura exercitationis genera pluresque circulos caperet, idemin ex eo Pandectarum loco confirmari potest, ubi haec Vlpiani verba leguntur: Cum Aurelius Metus olliti suo medico sedasse diceretur, e Leet. 16 Sut in hortis ejus quos Raυennae habebat, in quos omnibus annis' 'UM'
secedere solebat, phariserium sera pocausta or quaedam ipsius
Metu mi apta sua impensa faceret. Unde quoque facile conjicitur in sphaeristerio nedum pilae ludos, Verum etiam alias exercitationes fieri consuevisse , quando in ipso Vespasianus fauces, ceteraque membra ut tradit Suetonius' sibimet a
numerum de tricabat Octava pars fuerunt viae illa , quae inter porticus, ac muros, ut ego puto , sitae erant , ab Omnibus aedificiis nudae , necnon tota peristylii area quae & ad subministrandam porticibus ac cellis lucem factae erant, ad spatiandum, aliasve exercitationes obeundas, quae neCin alto pulvere, nec in xystis, aliisve locis fieri possent. Has locum conculcatum paullo ante ex Galeno a nobis nominatum fuisse opinor ita vocatas , quod nullis lapidibus, lateribusve stratae, sed rudes aequato tantum solo forciat. In his cursum factum existimo , atque ad id tum cauli , tum
dolichi , a quibus dolicho romi diau dromi formas atque
62쪽
a HIERONYMI MERCURIALI sa Lib. s. cap. terminos ibi constitutos, tametsi apud Vitruvium nil aliud
fuerit diaulos, quam erystiliorum quadratorum circumitio duobus stadiis definita. In ipsis etiam saltus, disci exercitationes, quas palaestrae negavit Galenus ut mea fert sententia
interdum habebantur. Non pars erant xysti, Xysta, namiltraque apud Graecos Latinos non parum discriminis obtinent, sitquidem Xystos hii vocant porticus tectas ubi athletae per hiemem aestatem, tempore luctationibus alieno, exercebantur Xysta autem sub diales ambulationes, ubi hyeme tempestate leni e porticu prodeuntes, S restate fere semper exercebantur , ac ambulabant : atque has CGδρομίδας a Graecis nominatas scribit loco citato Vitruvius, quae duplices erant, aliae nudae, aliae platanis aliisve arboribus consitae ad praestandum γmoenitatem, atque illis, qui a sole offendebantur, umbram. desilib. i. eup. hi loquebatur alinius , dum platam Athen , aeademia
th;a. mbulatione celebrata fuisse scribit De iisdem quoque e Pliniusis sermonem habuit, quando in depingendis Tuscis ae ' ' Laurentina villis suis xystos toties decantat. Nec alium intel-
In Oeco lexit Ischomacus apud LXenophontem , quando ambulationem in xysto factam nominavit, sicuti nec Phaedrus apud Platonem , ubi ex Acumeni sententia salubriorem facit ambulationem in viis , quam in cursibus sub hisce verbis
meo socio obtemperans Acumeno, in Diis ambulationes facio, nempe quas minorem lassiitudinem iis, quaesunt in cursibus, parere dicit. Id quod si Ficinus recte pensitasset melius Platonis verba in nostram linguam transtulissset, sed de hac re plura inferius, quando de exercitationum locis tractabimus. Easdem ambulationes intellexit Iustinus martyr, cum in principio dialogi
lanti mihi in Y si ambulationibus, quod ejus interpres haud
exacte percepisse videtur. Nemora, quaein in thermis publicis deputas in sui juxta Neronianas diruptis aedificiis . cap. s. AleXandrum Severum fecime scribit Lampridius, nulla alia fuerunt, quam platanonesin xysta Graecorum. A.
63쪽
De Bianeis Imnasiorum, atque etiam de Stadio.
DEcinia gymnasiorum pars fuit bis eum, quam ob deliacias atque sanitatem omnium maxime aestimatam fuisse certum est, quamve cunctis aliis majorem lutclariorem extitisse opinor ego, tum quia ut Galenus sua tempora deplorat omnes fere homines quotidie lavabantur, quod tempore Hippocratis, antiquorum fere omnium usque ad Asclepiadis Pompei aetatem, non erat;quando ut scribit Hippocrates es d& Galenus nondum publica balnea, aut priUata accommode ἡ aedificata videbantur, rarique&rarotaVabantur tum quia multis locis balnea indigebant pro variis lavandorum commoditatibus, quae necessario spatium majus requirebant, ob id columnis, ac superbi simis marmoribus extruebantur ut interim non mittam quanta privati viri usi sint in privatis balneis aedificandis magnificentia, de qua scriptum est a b Seneca, quod si pistquisque pauperseri videbatur ac sordidus nise parietes balneorum magnis ac pretis orbibin reful sient, ni Alexandrina marmora Numidicis rustis distincta fuissent, nise illis undique operosa, ct in picturae modum artata circumlitio praetexeretur, nisvitro conderetur camera, is aquam argentea epistomia fuissent
Ne statuarum, columnarum nihil sustinentium ornamentum sileatur, quod libertinorum balnea habebant, ut nil nisi
gemmas calcare vellent Etrusci balneum a Martiale, cicita e I l,6 epistr. tio elegantissime descriptum qui lectitarit, non poterit majΟ- Lib. i. Sit virum in extruendis balneis magnificentiam , atque luaeum satis admirari sed de his satis. Vt autem de gymnasiorum baliacis paullo plenior habeatur cognitio, haec in praesentia solum quando jam Andreas Baccius Elpidanus multae lectionis atque doctrinae vir post primam horum commentariorum editionem universam de Balneis materiam absolutissime tractavit explicabimus, Primo, qualia essent, o quae loca balneis desina tau Secundo, quae: Iasa es aeris dido sitio, ubi lavabantur Tertio, cu ingratia lavarentur et Quarto, qui , , quando lavarentur materiam enim, qua lavabantur, plerumque aquam dul- a cena,
64쪽
HIERONYMI MERCURIALI scena, vel pluvia collectam, vel ab aquae ductibus, aut fluminibus, aut aliunde corrivatam omnes sciunt. quamvis apud Galenum , aliosque saepenumero de medicatis balneorum aquis mentio fiat, illis tamen aegroti, aut valetudinari ut bantur, non gymnasia ingredientes, de quibus solis nos loqui intendimus nisi immensam Neronis profusam libidinem in medium adducamus, qui dulcibin non contentin aquis, mar,nas teste Lampridiois Suetonio atque Albulas in suas thermisas . . epist deduci curavit. Loca balneum universum constituentia a a Cirta cerone balnearia vocata, plurima fuisse reperio , frigidam lavationem sive ουπον , frigidarium , tepidarium, sudationem calidam, calidam lavationem. Quae vero balneis inse Viebant, fuerunt hypocaustum, aquarium,in vasarium maec Omnia loca concamerata dornicum modo fabricata fuisse cognoscere possimi, qui Romanarum thermarum reliquias contemplari voliterint. Nec quis miretur a nobis hic loca plura balteorum recenseri, quam a Vitruvio descripta inVenia tur, quoniam, quae ipse descripsit, a Graecis omnia fere accepit, quando Romani nondum thermarum ea admiranda aedificia extruere coeperant, in quibus multo Graecis lasciviores, plura etiam loca disposuerunt. Frigida lavatio, sive λουπον, locus erat, in quo frigida aquae lavacra, praesertim piscinai alias baptisterium a plinio juniore vocitata, pro nationis usu ab auctoribus citata posita erant, tum ob restatem quando similis lavatio diligitur, tum ob eos, qui omni tempore illam prosequebantur sive ob valetudinem, sive ob delicias, qualis Alexander Severus, quem raris Me in calidariis, fere semper in piscinis lavisse scribit Lampridius. De hujus usu plura apud Oribasium cx Galeni sententia videri possunt in decimo collect. lib. Auctor est Lampridius Heliogabalum nunquam in piscini se lavaripa sum esse , nisi in croco, aliisve pretiosis unguentis fuissent
infectae. Ab hac aderat frigidarium ob eos fabricatum, qui statim post egressiim tepidarii, aut calidarii frigido aere frui
optabant: neque enim ulla ibi aquae asia reperiebantur, ut possent aestate plures convenire non defuerunt qui in hac parte piscinam pro natationis studiosis, de qua copiosius lib. III.
tractabimus, possitam fuisse crediderint. At mihi verisimilius
65쪽
DE ARTE GYMNAsTICA Lib. I. svidetur eam in frigida lavatione; ubi alia frigida aqua servabatur, extitisse, cum in frigidario quae nullius apud auctores mentio habeatur : In parte fieri potest, ut loturi exuerentur quoque, tum quia apodyterium communis pro exercitatoriabus spoliandis locus non parum distabat, adeo ut loturos, si
ibi vestimenta deposuissent, nudos per ephebeum, frigidam
lavationem,&reliqua loca transire necessum esset tum quia
probabile est in ephebeo homines saepius inveniri consuesse, a quibus loturos haudquaque nudos conspici honestum erat ex quo ad haec omnia evitanda facile est in frigidario sese exuis e , eo magis quod Varro atque Plinius testati sunt, tam inur hibus, quam ruri apodyterium quoque fuisse balnei partem, . illi cepist.ς. quemadmodum tiam Galenus atque e Oribasius significare Visi sunt, ubi qua hora juvenis temperati corporis balneo uti ' debeat, exponentes, gymnasterium temperari debere mandarunt, quod nullum aliud esse potest, nisi frigidarium ipsum: in quo sudores detergebantur siquidem Galenus. X. c-thodi libro partes balnei enumerans quatuor statuit, calidarium, calidam lavationem, quam itrio vocat, frigidam lavationem, 'uartam, in qua sudores detergerentur sed haec potius conjectura, quam ullo certo judicio intelligere conceditur nec quisquam hic dubitare debet quum Vitruvius unani
partem, Galenus aliam λουπον vocent, quandoquidem non est rationi dissentaneum , utrasque eo nomine designatas siste, cum in ambabus homines lavarentur. Illud etiam hoc in loco commemorandum est, publicas balneas hanc partem admodum vastam, cuivis perviam habuisse, ita ut vestimenta coisrum qui lavabantur, facile surripi possent, ob quo lege cautum fuit fures balneorum gravius esse plectendos, quemadmC- dum prae ceteris copiose docuit Aristoteles sec. XXIX. prob. XIV. quamquam capsario Vocatos in eum conducere usum consuevisse balneatores atque alios sciam, ut vestimenta lavandorum a furibus conservarent, quod intellexisse puto Juvenalem eo versu, Satyr.
em sequitur custos angustae vernuia capse,
Et Ovidium lib. 1 o de arte amandi. 3 Cum,
66쪽
46 HIERONYΜ MERCURIALI scim, cusori foris tunicam servole pueri,
Celent furtiυos balnea tutajocos. Et Martialem lib. XII. Lintea ferret apro vacuus cum vernula nuper,
Etsupra togulam lusca sederet anus.
Frigidario adnexum tepidarium duobus hominum generibus inserviebat, tum illis, qui tepore aeris aut aquae, Vel utriusqueo voluptatem, sive valetudinem frui volebant, tum illis, qui aut frigida, aut calida lavari quaerebant; hi etenim ne ab apodyterio sive frigidario ad calidarium, turtium a balneo calido ad frigidarium, seu frigidam lavationem, tanquam ab ex
tremo ad extremum prodeuntes horrerent, aliterve offenderentur, tepidario pro medio quodam utebantur, in quo exeuntes de frigido, seu calido loco tamdiu morabantur, quousque ad alterum eorum citra noxam recipiendum sese disposuissent.
quamquam etiam fieri potest, ut in privatis balneariis tepidarium d apodyterium idem locus fuerint, ob spatii penu- .. am 'uod ita major commoditas haberetur Cicero enim, si hin. 'f' cum Arpinatem villam , quae judicio Quincti fratris sui aedificabatur, invisisset, se assa in alterum apodyteris angulum in ba neariis promovisse scribit in quo satis aperte demonstrat, podyterium' aconicum, sive calidam, assamve, ut ipset Celsus vocant, sudationem conjuncta fuisse eo prope modo, quo nos tepidarium ciaconicum conjuncta interdum fuisse, saltem post Vitruvii tempora, opinamur, etsi i lib. V. cap. X. huic sententia omnino adstipulari videatur Calidarium, quod ' si Ei, Vitruvio Celso laconicum nuncupatum fuit, cella erat nullam aquam intra se continens, ad provocandum sudo
rem potissimum instituta, ibid a nomaustus calida sudatio,. iii sicuti a Cicerone corn. Celso assa nuncupata de qua ser-fid. Ehia monem faciens s Cossum ella, haec contra sui temporis mores scripsit. Mo v deinde ut apti veniamin ad ganeas quotidianam cruditatem laconicis excoquimus, G exucto sudore sitim quaerimuου.
In hac vapor calidus, seu calor siccus inclusus sudorem provocabat, haud aliter, ac super Bajas myrtetis, ubi tempore
67쪽
D ARTE GYMNAs Tic Lib. I. 4 Celsi e terra profusus calidus vapor aedificio inclusus maximos sudores ciebat cujus . Horatius quoque meminit in Epist. i
sane myrteta relinqui Dictaque cessantes ner vis elidere morbos
Qui apud si Vitruvium tepidarium Jaconicum idem faciunt , Lib. s.cap. io. verba ipsius Vitruvii lectitantes facile cognoscent, utraque ab ipso separari, dum praecipit laconicum, sudationesque tepidari conjungi, praeterquam quod manifeste Celsus laconicum Vocat ubi calor siccus eliciebat sudorem, quam conditionem tepidario minime convenire quivis intelligere valet id quod etiam clarissime significavit Martialis, balnea Etrusci descri- Lib. 6 epigribens sub his verbis. Fa Eituo placeam tibi Laconum,
Cruda virgine Marciaque mergi. Scio quoque nonnullos , quod laconicum rotundum, ac veluti turricula in hemisphaerium camerata foret, idem cum sphaeristerio, a nobis superius explicato, effecisse, quibus plane assentiri nequeo, quoniam mihi irrationabile videtur, ut in loco calido sudationibus aedificato ludum pilae atque alias exercitationes, quas in sphaeristerio fieri consuevisse tradito Plinius, Epist li. exercerent fuisset namque ut est in proverbio cantino oleum addere, si exercitationes per se corpora valde calefacientes in ca itidissimis locis egissent. De laconico possunt verba e Iuvenalis M. in intelligi, si versus ita restituatur quidquid dixerint alii: ut Lacedaemonium propt)smate lubricat orbem nam taxat quendam quod in laconici solio copiose exspuendoessiceret, quo minus in ipso pedes ambulantium firmari valerent. Post laconicum sequebatur cella calida, labris aquae continendae positis referta, in qua quod lavarentur, calida laVationis a Vitruvio, as Galeno ουπον nomen adepta est hanc fio, Mum
puto Archigenem apud Galenum, I 1. de composit medicam.
68쪽
s HIERONYMI MERCURIALI ssec. loc vocasse θ ν. Erat namque primaria balnei pars, proinde a nemine de ipsa quidquam cit in controversita positum. Cur Vitruvius in balneis gymnasiorum construendis nullam tepidarii mentionem faciat, cujus, dum privatorum balnea doceret, aperte meminit, non sum admodum certus, quo niam sit illud sub concamerata sudatione intellexit, sequereturci iam in tepidario sudari consuevisse, cum tamen superiori
capite si idationes tepidarium distinxerit4 si sub calida lavatione tepidarium ab ipso comprehensum fuisse placeat, quomodo ergo calidaria, atque tepidaria indecimi capitis ejusdem libri initio tamquam diversia fecit' itaque dicendum cst
forte concameratam sudationem ciaconicum, calidam
lavationem complecti. tepidarium vero omissum, quia Graeco rum palaestrae id non haberent.. Quod porro scripsit Pollux libro septimo, λεισρηε ον apud Alexim fuisse balneorum par rem, nullo modo probare valeo cum idem alias ipsum inter
gymnasiorum partes adnumeraVerit nisi velimus penes antis
quos βαλανεῖον signi incasse totum gymnasium ipsum. Atque haec fusticiant de publicorum in gymnasiis balneorum partibus. Fuerunt&innumera fere privatorum balnea, quae laliquibus ex praedictis partibus caruisse, alias habuisse verisimile est sed de hujusmodi non est instituti nostri verba facere. Quae autem loca non essent intra balneas, sed ipsis tantum inservis rent, primo hypocaustum continebant , quod secundum
Vitruvii descriptionem erat fornax seu caminata structura sub terranea calidario, calidae lavationi, atque vasario subposita, in qua ad calcfaciendum tum aquam tum praedicta loca ignis succendebatur, ne extingueretur a servis fornacator, bis ob id in Pandectis a Papiniano vocatis, frequenter cum
pilis diomis pice illitis excitabatur , de lignis autem in
hunc usum adhibitis narrat Plutarchus, prob. lib. Io I. sympos aediles cavisse, ne ignis balnearum ex olea succenderetur, neque in eum conjiceretur lolium, quod horum nidores gravedinem capitis, vertigines lavantibiis invehantri praedictarum pilarum apud Vitruvium libr. V. cap. x mentio clara habetur,
ubi docet solum caldariorum ita pernendum esse inclinatum ad
pocausem, uti pila cum mittatur non, fit intro restisere, sed
69쪽
DU ARTE GYΜNAsTICA Lib. I. rursus redire adpraefurnium, at se sic faciliusflamma pervagarisus uspensione. De his loquebatur Statius in descriptione bal a Lili. i. iij.
Auditura pilas, ubi languidus ignis inerrate ditas, in tenuem volvunt hypocausta vaporem. Vnde cuivis manifestum esse potest, in quam gravi errore versentur illi, qui hypocaustum, laconicum idem fuisse
crediderunt. Auctor est Seneca o I. at quaestion capit.
XXIV. nec non pistola xc tempestate sua inventos esse parrieribus impressos tubos, per quos circumfunderetur calor, qui ima simul, summa foveret aequaliter: illum vero calorem immitti consuevisse ex hypocausto, a Iurisconsultis memoriae mandatum est,in ab Ausonio in Mosella sic cypremum
rari quae sulphurea sub ructa crepidine fumant
Balnea ferventi cum Mulciber hauctus operto Vosiit anhelatas tectoria per cava flammas, Inclusum glomerans aestu expirante vaporem 'Horum autem tuborum vestigia adhuc quamplurima Romae conspiciuntur in Diocletiani atque Caracalla gymnasiis Ante hypocaustum via quaedam erat propnigeum, quasi dixeris praefurnium a Vitruvio vocata. Aquari' in cella erat calida lavationi, atque calidario adnexa, in qua alveus magnus aedificatus erat ad continendam aquam ex aquaeductibus , aut aliunde invectam, atque in frigidam lavationem, calidam per fistulas corrivandam. Non longe ab hoc situm fuit vastarium, ubi vasa conservabantur balneorum servitiis necessaria,& ubi aqua pro ipsis calefiebat de hoc ita tradidit VitruVius Ohene vasa L; F., Ob. supra hypocaustum tria composita fuisse, unum caldarium, alterum tepidarium, tertium stigidarium, ita collocata, uti ext Adario in caldarium, quantum aquae calidiae exisset, influeret, destigidario in tepidarium ad eundem modum De ere balneorum,qui extrinsecus admittebatur, ut Vitruvius innuit ea in calidissimo loco
70쪽
ueo HIERONYMI MERCURIALIs loco averso a septentrione aquilone sita erant, tum caldaria atque tepidaria ab Occidente hyberno lumen habebant. Uib. h. ol Quod a Oribasium significasse puto, ubi ex Galeni sententia ς-P in ' optimos balneorum domos ad octavam horam versas construxisse scribit. Sin autem natura loci impedivisset, utique a meridie lumen vero ita capiebatur, ut in medio camerae foramen latum relinqueretur, sub quo labrum extruebatur circa labrum erant spatiosi quidam margines, aut portiscus, a Vitruvio solae vocati, in quibus occupato a prioribus lavationis loco, reliqui circumspectantes recte stabant, nec suis umbris lucem,quae superius capiebatur,obscurare poterant De Epist. 86. aeris porro intra balneum existentis statu a b Seneca πις Plutar- , . .. 7φ' cho auctoribus gravissimis scriptum reperio, antiquiores moblibus ac moderate calidis balneis usos, ita ut Alexander in lavacro etiam febriens, Galatarumque mulieres pultis ollas in
balnea ferentes una cum pueri laVarentur, Omanducarent: at
eorum tempestate maxime calidas in pretio habitas fuisse, adeo quod de illis dicere licebat,
Cocytus, Phlegetonquefluunt Acherontapetentes. Quales fortasse Neronianae thermae extiterunt, de quibus Martialis sic scribit libro tertio. Si temperari balneum cupis fervens Faustine, quod De Iulianin intraret,
Roga, lavetur, rhetorem Sabineum, Neronianas is refrigerat thermas.
Nihilominus tempore Galeni, qui paullo post Senecam Plutarchum floruit, balnea usque adeo calida in usu nequaquam fuerunt. Quinimmo etiam morem illum calidioribus utendi haudquaquam tunc omnibus communem fuisse, sed aliquibus Epist. 86. peculiarem,pro comperto habeo cisi Seneca testatur apud veteres hoc quoque nobilissimos aediles officio functos esse, intrandi ea
balneorum loca, quaepopulum recipiebant, exigendique munditias, utilem ac sis brem temperaturam procurandi sed tempore suo illud in desuetudinem abiisse, ut balnea timc similia inccndio forent, narrat Plinius libro xxx 1 cap. I x. ut convalescentes bal,