장음표시 사용
72쪽
nea rum asin tolerarepossent salem bingua subditum praesitisse Va
sa quibus lavabantur, alia immobilia, alia mobilia fuerunt: Quae non movebantur, ex lateribuSin marmore fiebant, alveis quein labra in calida lavatione, in frigida piscinaein baptisteria nuncupabantur: adeoque magna erant, ut etiam in ipsis aliquo pacto natare concederetur atque horum vestigia adhuc Romae in aliquibus thermarum ruinis conspiciuntur Quae moveri poterant, tametsi in privatis ballaeis utplurimum fierent: attamen in publici quoque, sed ob privatorum forsan usus, einiitisse opinor haec diversias figuras habuerunt, alia quadra tam alia quadratam oblongam Dalia rotundiusculam, alia ovalem, sicuti nunc apparet ex vetustissimis, quae adhuc Romaei persunt. Hic autem una duntaxat formam damus, a Pyrrho Ligorio ex suis praeclarissimis rerum antiquarum monumentis communicatam; quod eamin pulcherrimam,in pro multis rebus intelligendis sagaci lectori acco nodatissimam putamus. Varia eorum porro materia fuit, alia ex lapide, alia cx marmore, alia exaere; quorum omnium nomina a Julio Polluce scriptis mandata leguntur, fuerunt qui lignea pro balneis lavacra facere tentarint, qualis Tucca a martiale sub his versibus derisuS. Nonsilice duro ructilive caemento Nec latere cocyo quo Semiramis longa Babylona cinxit, Tucca balneum fecit, Sed 'age nemorum, pineaque compage Vt navigare Tucca balneo possit. Tongilium quendam ex Rhinocerotis cornu labrum fabricas sati . et se crediderunt aliqui, hinc Iuvenalis versibus adducti.
eritis hic es Tongilli, magno cum Rhinocerote M ari ut solet, , vexat lutulenta balnea turba Inicito quoque solitum portari haec labra ob imbecillorum commoditatem, ex Paterculo conjicere licet, qui libro II. non longe a fine celebrans Augusti curam erga imbecillos milites,inter alia dicit non defuisso optantibus de indigentibus ba
73쪽
Iinei instrumentum. Sed eorum sententiam admodum probare nequeo, potiusque credo sub Rhinocerotis nomine nasutum aliquem a maledico poeta notari. FiniS, culuS gratia lavabantur, non unus extitit. de fani loquor, Mimnasiorum studiosis nam de aegrotantium Qualetudinariorum lavationibus sermonem haberi non postulat locus Primam balneorum institutionem semper fuisse existimavi, ut quotidianas sordes eluerent, possentque mundo corpore cenare, qui singulis diebus lavabantur antiquitus enim cum nondum lineorum pannorum, qui corpora a sorditie tuentur, usus inventus , aut saltem infrequens esset magnaque ex parte corpora nuda ferrent, pulvere,&Omni alia illuvie conspurcabantur, atque
inde vel saltem ter quaterve in mense, vel, si semper mundi cenare gaudebant, singulo quoque die lavari cogebantur: quod posteriores,qui in gymnasiis ante exercitationes ungebantur, pulvere, ac sudoribus conspurcabantur, ad eluendas sordes factitasse semper, ob id in ipsis gymnasiis balnearum usum invectum rationi consentaneum est, sicuti namque primi illi locum, ubi juventus Romana exercebatur , Tyberi propinquum constituerunt, ne longius ad deponendas inter
exercendum contracta sordes ire cogerentur , quemadmodum scribit Vegetius ita postquam gymnasia ob exercitatio a Lib. i de
ne instituta fuerunt, equum eratin balnea ibi ad mundanda . ''U 'RCorpora construere Ab hoc autem usu etiam semel tantum in die cenandi, Win stratis dum cenarent accumbendi, ut inferius copiose demonstrabo, consuetudo introducta fuit Posteriori tempore majorem hominum partem balneis ob delicias, atque mollitiem usam esse clare constat, praesertim tepidis , quibus exiccatas, haec ab exercitationibus, vel sole , vel frigore ardentes corporis partes attempera hant. Nec solum dulcibus aquis , sed .medicatis ob delicias usos homines testatur Galenus in principio tertii de medicamentis localibus Balneis aliquos uti consue-Visse, quod non possent, neque ferrent cibos capere nisi loti , auctor est si Plutarchus , qui Titum Imperatorem si . R. i hac de caussa interiisse, ex relationibus eorum, qui aegro
tanti ministrarunt, prodidit. Quod etiam qui invalidum ad
74쪽
ue HIERONYMI MERCURIALI sconcoquelados cibos ventriculum habebant, ejus corroborana .isu, libo di, cibos conficiendi gratia lavarentur, a Posidonio me- Lbζ,. ei. i. dico relatum est ut non temere Plinius in medicos invectus sit, quodpersuasi Uentirineis ardentibu cibos in corporibus coqui, a quibus nemo non minus viai vi extret obedientismi vero efferrentur. Summatim ob quatuor causas balnea in usu extitisse
dave sive ob sanitatem, ιυ ob voluptatem Calidis balneis
utebantur majores ad levandas lassitudines, necnon ad corpora emolienda quae ideo ἀνθρωm γναφεῆα vacarunt. Calidis 4epidis ad conciliandum somnum Frigida lavabantur, i Voluptatem, ut robustiores redderentur, calorque naturalis intro repulsus major evaderet ideoque fere post calidas alineas ea adhibebatur quem usum primos omnium Euphorbum Iubae regis, Antonium Musam Augusti medicos , fratres, monstrasse refert Plinius lib.xxv. cap. VI I. Charmi quoque me- plin. libi . ces1ctas ' Massilienses , damnato Hidorum bianeorum usu hyberno S'' tempore etiamfrigida lavari hortabatur, atque in lacus aegros mergebat, qtra de re extat Senecae adstipulatio, sese psychrolutrem ZUb. YYYL VocantiS praeterquam quod etiam ut referunt i Plinius, TL, Ebi Agathinus apud Oribassium ad prorogandam vitam, multaque R ς p alia praestanda, frigidam lavationem conferre opinati sunt haec enim de se ipso refert Agathinus .Equidemsaepenumero a corna
cum aegre in somnum delabor, propter aestum, in frigidam descendere consuest mirabile es quam jucundam noctem transigam.
Qui balneas ingrediebantur publicas, ante decimum quartum s satyr. annum nil ut silvisse, testatur j luvenalis. Nec pueri credunt, nista qui nondum aere lavantur. Alii quadrantem balneatori dabant, , id aliaeum rem, hist. 6. quadra t- - Vocavit g Seneca, de quo Flaccus. m tu quadrante lavatum
Cedere Silvano porcum quadratate lavari. Queritur
75쪽
DE An TE GYMNAsTIc Lib. I. sue oueritur tamen ii Martialis, quod pluris sibi balnea constarent Lm ub cribit. Ugr. PBalneapoi decimam lasso, enumque petuntur
Quod forsan vel ob diuturniorem moram, vel alterius rei gratia, ipsi, inliquibus aliis contingere poterat. Sat est, quadrantem commune pretium fuisse : quinin Antoninum Pium balneum sine mercede populo constituisse, tradit Iulius Capitolinus, Athenaeus vi II Deipnos scribit apud Phaselitas fuisse legem, ut peregrini carius lavarent propterea cum ita vili pretio liceret, nullum genus hominum a publico balneo arcebatur pueri juvenes, viri senes, decrepiti nobiles ignobiles lavabantur sed prae ceteris, phonaschos, cytharoedos, praecones, tragoedos, comoedos frequentare balnea solitos refert Galenus,quod vocem oblaesam,&assiduiS Vocibus b . de com exasperatam aquarum dulcium humectatione curabant, integramque servabant. Hoc similiter videtur Martialis in his de i i b epigr.
Menophilo versibus significasse. Memphilipenem tamgrandis fibula vestit,
is comoedis omnibus una satis. Hunc ego credideram iam saepe lavamur in uno
Solicitum mociparcere, Flacce Dae.
Dum ludit media populos ectant pa ra, Delapsa es miseros bula, verpus erat.
Qui Menophilus comoedus erat, sicuti ceteri, licet recutitus, infibulatus erat, atque saepe cum Martiale in communi thermarum balneo lavabatur. Mulieres Lacedaemoniorum in balneis gymnasiorum lavari consuevisse perspectum est, nedum in his, verum ina cum viris promiscue quod tamen non in cunctis evenisse credendum est, quando Hesiodus scriptor antiquissimus balnei muliebris mentionem ibi facit.
76쪽
ue HIERONYMI MERCURIALIS Id est: s ecba Neque in muliebri balneo corpus inutio
Vbi foeminarum lavationes etiam antiquitus apud Graecos distinctas fuisse,in viris eas ingredi ob salubritatem vetitum apparet quod praeter turpitudinem etiam a corporibus muliebribus, ac menstruis recrementis effluxus quidam exeant, ut Proclus meminit, quibus si viri inficiantur, tam per aquae communis,quam per solius aeris ingressum statim eorum sanitas inquinatur An apud Romanos primis illis temporibus eadem utrumque sexum promiscue lavandi consuetudo fuerit,iaeque prorsus inficiari, neque amrmare audeo quoniam ex lina parte graVi tati, atque priscae illi educationi Romanae minime convenisse videtur quando scilicet neoparentibin cumfiliis, nec socero cum genero vari lic*se tradit Cicero primo hic lib. Ex altera Varronis testimonium mulieres una cum viris, si non eodem lavacro, eodem saltem loco etiam antiquitus lavisse comprobat, qui libro de analogia secundo tradit in balneo conjuncta fuisse aedificia bina, unum ubi viri, alterum ubi mulieres lavarentur: praeterea, C. Gracchus in oratione de promulgatis le- li io. 3 gibu idem confirmare videtur, cuius verba apud Gellium ita
leguntur : Pudor enim nonpatiebatur utrumque sexum simul la vari, sed commoditas conjungi desiderabat. Nisi dicamus ista omnia non de publicis balneis, quae tunc vel nulla, Velangustissima, vili si1ma extitere, sed de privatis esse intelligene lib. s. c. io da quemadmodum forsan Vitruvius intellexit, ubi utriusque sexus lavacra conjungenda monstravit. Verum enimvero posterioribus seculis mulieres promiscuis balneis usas csse, quamplurimarum probatissimorum auctorum testimoniis sati K vers. comprobari potest, inter quos primo sese oster ii Iuvenalis, qui dissolutos Romanarum foeminarum mores carpens haec scribit: - gravis occursu teterrima vultu Talnea nocte subit, conchas ct castra moveri Noe Iejubet, magno gaudet sudare tumultu.
77쪽
Callidus se ripae digitos impressit aliptes,
Ad summum dominae femur exclamare coegit, ex quibus neminem esse existimo, qui non videat mulieres tempore Iuvenalis publicas balneas adivisse, ibique exercendo , lavando me pudore ullo viris se immiscuisse, quod similiter ejus tempestates Martialis confirmavit. lataram. Omnia semineis quare dicta nervis Balnea devitat latara'
Cum te lucerna balneator extincta
Admittat inter bunuarias moechas. Clemens Alexandrinus, qui sub Antonino Severo floruit, Lib 3, s. in eo, quem Paedagogum inscripsit commentario non modo foeminas communes viris balneas, atque publicas in usu habuisse testatur, sed omni pudore deposito externis quibusque libidinis gratia sese nudas in ipsis spectandas praebuisse. Quos mores postea detestans Caecilius Cyprianus haec in libro de virginum habitu scripta reliquit. . id vero quae promiscuo
balneas adeunt quae: oculis ad libidinem curioseis pudori, ac pudicitiae dicata corpora pronituunt, quae cum viros, ac a viris nudae vident turpiter, ac videntur, nonne ipse illecebram itiis prae sant. Cui sententiae multa etiam simillima a D. Hieronymo in Epist ad Laetam de silia institutione fuere prodita. His itaque omnibus cuivis perspectum esse potest, non pauco tempore eum morem Romae, Malibi perdurasse, ut eminae atque viri in promiscuis balneis lavarenturi quando etiam non defuerunt qui interdum hanc mulierum impuram procacitatem coercere tentarint qualis fuit Hadrianus princeps, quem scribit Dion Cassius viros discretos a foeminis lavari voluisse: sicut QMarcum Aurelium Antoninum balnea promiscua sustulisse, eademque ab Heliogabalo renovata Alexandrum Severum prohibuisse, refert Capitolinus MLampridius. Ob quod item aliquando censoria lex lata traditur, ut muliercs a
promiscuis balneis abstinerent, nec commune a Vacrum cum
78쪽
s HIERONYMI ME Rc URIALI siris poena quod postea deg. M.titui de repud. in authenti ad nuptiis pro sancito receptum fuit. Qua ratione fieri potest,ut balneae aliquae muliebres in foeminarum duntaxat usum fuerint extructae, quales Agrippinae Augustae Neronis matris: necnon Olympiadis in Saburra , quas Ampelidem ac Priscillam trans Tyberim ad evitandum sors an hominum conspectum habuisse refert Victor Tempus lavandi penes γα Epist 86 tereS, quemadnaodum narrat a Seneca fuit , quod quotidie brachia crura abluebant e toti nundinis solum lavabotur. Ceterum post M. Pompejicietatem coeperunt singulis diebus toto corpore lavari. Hora vero usque a temporibus Homeri fere a pluribus observata fuit paullo antequam cibus sumeretur, non deerant tamen Galeni tempestate, qui etiam a cibo, nulla valetudinis habita ratione, lavarentur ob qubd ipse rigorem sine febre visum tempore suo narrat, quem aetate antis quiorum medicorum, cum rari post cibum lavarentur, non esse visum scribit. Vt plurimum autem major pars liberorum hominum prius exercebatur, deinde balnea ingrediebantur, In lib. de nonnulli sine exercitationibus lavabantur. Adnotavit LGal
P 'φpli' nus, antiquos post pila ludum calidis balneis lavari consue-E,P. ι, Vime . quod similiter ante illum innuisse Martialem eo versu videri potest. Reddepilam sonat aes thermarum, ludere permi
Virgine is sola lotus abire domum. Nam dum hora balnearum appropinquaret tintinnabulo quodam significabatur, quo pilae lusores, atque alii exercitatores statim accurrerent : alioqui in getidisma virgine, quam a Lib. i. e . tacta jucundi mam, sicut hos Marcia refert linius, sic dictam quod nussis sordibin posiveretur tradit Caiasiodorus VII. 6. Var jam clausis thermis lavabantur scribit enim Capitolinus, ante Alexandri Severi tempora nunquam thermas ante auroram apertas fuisse, Temper ante solis Occasum claudi consucvisse, ipsumque Imperatorum publicarum thermarum luminibus oleum addidisse, quo in nocte paterent quod etiam fecisse Lyconem philosophum juventuti Graeca scribit Laertius in ejus vita. Non me latet quosdam aliis horis
79쪽
DE ARTE GYMNARTICA Lib. I. solioris lavisse, sed vel extra gymnasia, vel in gymnasi gratia
aliciijus affectionis, aut alterius rei, Vel consuetudinis, ut scribit a Martialis de Fabiano. Lib.3 p. . Lausus ut in thermas decima, vel sterim hora. Tesequar, Agrippae, cum laver ipse Titi. Hoc certum est, quod Vitruvius loco citato memoriae mandavit, tempus lavandi maxime a meridiano ad vesperum fuisse constitutum, cum enim semel duntaxat in die saturarentur majores , nullum tempus hoc ipso opportunius habebatur, quod circa octavam diei horam paullo ante cenam erat , ut
Martialis testatum reliquit. Qib. . igni
OcIavampoteris servare, lavatimur una. Lib. I epigr. Hadrianus Caesar referente Spartiano anteis Iam horia ,
Minem nise aegrum lavari voluit, quam horam etiam Iulium Caesarem prioribus seculis servasse , conjicere possumus ex Epistola ciceronis ad Atticum, ubi de Caesare loquenS, haec . Lib. a. Ep. ait : Ille tertiis Saturnesibus apud Philippum ad horam septimam, nec quemquam admisit, rationes opinor cum Balbo inde ambulavit in tittore post horam ct am in balneum, tum audivit de
Mamurra, non mutavit unctas est, accubuit , εμπικῆν agebat,
itaqueo edit, se bibit , c=jucunde. Sed an perpetuo illam
vitae rationem servaret Caesar haud clare ex eo loco habetur; quando ejus solius diei rationem exponit, in qua secundum multorum consuetudinem vomere destinaverat, atque ob id αδεως, id est sine timore, jucunde ederat, biberatque, ut quod erat medicorum praeceptum varii generis potu cibo . Hippo iaque repletus posset, dum iret dormitum, Vomere ita namque t talocus ille ἐμιεπικὴν agebat intelligi judicio meo debet quod silc si uti δαιτ,1mκη a Graecis simplici vocabulo dicitur ea medicinae ratio, quae in rebus ad humanum victum spectantibus sita est, αενωὶ mi quae ad exinanitiones pertinet, haud secius μετικη stilla οἰχ Ἀγῆ, sive ratio, quae in rebus, modis vomitum parantibu collocata est. Tot itaque de balneis gymnasiorum, ac H a privatis
80쪽
6 HIERONYMI MERCURIALI sprivatis breviter dicta sussiciant, quorum usus cum apud antiquiores rarior siet, Asclepiades Prusiensis aetate Pompeii orator habitus ex illa arte nullum quaestum trahens, cum ad medicinam se contulisset, in eaque magnam gloriamin auctoritatem brevi comparasset , o blandimenta, quibus aegros curabat, ob perpetuam sanitatis firmitatem, quod Romaequendam pro mortuo ad sepulturam elatum miro gentium, Lilbiό iis, stupore, ut Celsus Plinius,& appuleius tradiderunt, vi- 6 iψ0β vere cognoverat, eum frequentiorem reddidit. Undecima,
ac omnium postrema in gymnasiis pars fuit sadium, ubi populus cum Voluptate attaletas certantes spectabat nilque aliud erat, quam hemisphaerium quoddam, multis gradibus constructum, unde poterant commode spectatores, qui semper plurimi eo confluebant, certatores intueri. An autem inter apsumin xystum, seu peridromidas murus intercederet atque inde per ostium ex platanonibus gymnasiorum athletae in arenam stadii prodirent, et sit a Vitruvio nil explicatum habeatur. rationi tamen consentaneum videtur , universum aedificium
ne cuivis pateret quod etiam supra citati Capitolini testimonio comprobari potest muro conclusum, S propterea a gymnaso stadium muri septo divisum fuisse. De aliis gymnasii fere necessariis locis, veluti lignari , vasario, latrinis, tricliniis, atque ejus generis multis non loquor, quod horum in palaestrarum descriptione mentio non habeatur, ad nostrumque institutum minus pertineat : sicut nec quomodo ambulationes illa substratis carbonibus , atque cloacis proximis extruerentur. Quae omnia tanquam clara, aut alibi commodius explicata, a Vitruvio in discribendis xystis praetermissa puto. Iuxta publicas thermas invenio extructas fuisse popinas, quas Isidorus lib. et 'molog. xv. cap. II. tradit huic in servisse, ut, qui ob exercitationes aut lavacra essent admodum exinaniti dis lutive haberent, ubi statim refici possent atque has forsan Plinius intellexit Epist. 11 i. lib. I. quando post balneum triclinia popinarum meminit. Hactenus de antiquorum gymnasiiS.C -