Justi Fontanini forojuliensis in romano archigymnasio publici eloquentiae professoris Vindiciae antiquorum diplomatum adversus Bartholomaei Germonii disceptationem ... Libri duo. Quibus accedit veterum Actorum appendix

131쪽

pro dicta ridebis: atque haec omnia sermo latinus per Francos, Gothos, de Langobardos passiis est. III. Quum vero Barbari alienis sedibus commorantes patriae suae sono & linguae suae pronum ciatione non suam latinam linguam loquerentur &scriberent ; inde factum est, ut eadem lingua a pristino suo candore nimium quantum degeneraverit . Atque hoc ne videar tantum rationibus meis, non vero etiam aliorum gravi auctoritate firmare, panno huic nostro assuam purpurae laciniam, in medium adducens testimonium ex viro omni liberali doctrina instructissimo, & quod illi ad laudem satis est, praeceptore Antonii Augustini, nempe ex Romulo Amasaeo populari nostro petitum, qui in priori ex scholis de latinae linguae usu retinendo, quas biduo frequentissimis auditoribus stipatus habuit estperiori loco Bononiae anno ΜDXxIx. quum Carinlus V. & Clemens VII. una ibidem convenissent, ita disserit pag. Io 6. suarum orationum: Postea vero quam ex ultimis Europae finibus gentes immanitate barbarae, multitudine innumerabiles iteratis saepius irruptionibus, diuturno etiam dominatu Italiam afflixerunt , lingua latina miliari primum barbariae sono, barbaricis etiam terbiJ, quasi maculis quibusdam aspergi coepta est. ει- fremo cum Langobardi non insolentioris nominis

quam ingenii populi, Italia occupata, sui etiam in ea regni sedem saluissent, quam sub Regibus II.

132쪽

ec XXX. ann9s X. VIII. supra CC. tenuerunt, cum

moribus ac legibus, cum usis literarum etiam notis mutavit Italia loquenia consuetudinem ; ac non aliter Langobardicis vocibus , Langobardico oris no latinus sermo depravatus est, quam flent puri amnes insuente coenofa aut ex lacunis, aut ex paludibus aqua. IV. Hinc unica vox aliquando varie scripta reperitur, quia vario seno Sc vi pronunciabatur, quod patet in voce Gravio, qua Comitem , de pagorum praesidem Germani de Franci appellarunt ex Cangio in Glossario:quaeque pro vario munere coepit varie usurpari; Lanigravit enim, qui aliquam regionem ; Marsigravit, qui marcham seu limitem; Ture razii, qui burgum seu opidum regebant, sunt appellati. Porro GraΣiones, Gras nes, Gra-siones, de Grapbiones scripti reperiuntur apud eundem Cangium, nimirum pro tenui, prςllo, sive alio atque alio modulo, quo illud nomen proserebatur. Neque haec sane varietas oscitantiae, aut casui alicui adscribenda est. Sic a quibusdam desciplina pro disciplina scriptum monet Clemens in Collectaneis ad Donatum apud Goldastum: qui etiam in notis ad sanctum Valerianum Cemetiensem observat, in Heitonis Basileensis Uisione, Dalmus Sc Dalmodia pro psalmus de psalmodia perpetuo scriptum in Veteri

codice: quos naevos in antiquis membranis occurrentes piaculum fuit emendare lectore inconsulto.

133쪽

V. Perperam itaque Germonius in diplomatibus Mabillonianis scriptum sugillat Patrebus de Patribus: Gravionebus, & Grassombus: Saseuca, Sasilica, & DBoioca'. Diunense Mariberis, dc Diο- risii Martyris a Monastirium, & Monasteriunt, δ& sexcenta alia, quae tantum abest, ut sinceritati de antiquitati eorundem diplomatum obstent ; ut immo vel hinc ea esse genuina Sc vetustissima appareat . Certe si Germonius veritatem ipsam, quam ingenii sui argutias consulere maluisset, pudore suffiisus a puerilibus hujusmodi notis in literas consignandis abstinuisset . Quid enim frequentiusquam similes commutationes in veteribus MSS. of sendimus, quae arguunt finitimum 'utriusque pronunciationis sonum ; non enim in literis dissimilis soni eaedem variationes contingunt. Caspar Scioppius, qui Veteres membranas bene multas manibus trivit, quarum auxilio suam Artem Criticam scripsit, observat Langobardicis literis semper B pro P, conlabsum pro conlapsum, scribtum pro scriptum ,

forte dictantis vitio, reperiri. Sic monedula pro monetula I mantio pro mantesa; verberit pro verberet ue inolivisse, recipi, conpingi, pictori pro inolevisse, recepi, compegi pectori ; εc alia innumera, quae

134쪽

LI EAR I. CAp UT IX. lo VI. Nec selum in diversis chanis δc codicibus MSS. diversa occurrit orthographia, sed de

eaedem voces in unica tantum charta diversio modo exaratae: quam inconstantiam adversus earunde chartarum sinceritatem nihilominus retorquet Germonius, eo pacto se non solum in membranis, sed Se in omni antiquitate facile hospitem prodens; nam

eandem orthographiae varietatem in scripturis, quae unicum notarium lc auctorem agnoscunt, passim occurrere , vulgata Sc inculcata res est, ut exemplis, de rationibus cuincam. Sic in diplomate alibi laudato Grimoaldi Principis Beneventani legitur Teneventani , Sc Venebentani, ut cetera orthographiae

monstra praeteream : cujusmodi sunt ferbos pro fervos: parba pro parva: ereditates pro herediatates: babeis pro ab eis: abbsit pro absit. Eandem etiam inconstantiam praeter diplomata ab imperitis de barbaris notariis descripta , veteres libri frequem ter exhibent, ut Virgilii codex Mediceus propria manu Asterii Romanorum doctissimi emendatus de distinctus, in quo Henricus Norisius in Cenotaphiis Pisanis pag. queo. deprehendit exsaturo 3cexaturo; exspecto εc expecto, de alia ejusdem generis . In Pandectis Florentinis, ad accensa funalia

olim ostendi solitis, ut ait Angelus Politianus in Miscellaneis capite quadragesimo primo, ubi eos archetypos putat 3 licet de hoc dubitare videatur Cujacius Observationum libro altero capite primo 3O eandem

135쪽

1oσ UINDICIAE DI PLO MATUM.

eandem inconstantiam notavit Franciscus Taurelius in praefatione ad eosdem Pandectas, ut comprehendere Se compraebendere; extare N exstare; plebiscitum Sc plebisscitum. Quam varia & instabilis in antiquis codicibus Italice scriptis drthographia deprehendatur in iisdem vocabulis, in eadem significatione, ab eodem librario, in eadem etiam linea exaratis, observat in his rebus exercitatissimus Leocnardus Salviatus in Animadversionibus suis de lingua Italica ad DecameronemJohannis Boccatii, Volumine primo, libro tertio, capite octavo, & unde

cimo .

VII. At non in unis codicibus manu descriptis, sed dc in lapidibus malleo de celte insculptis id quoque apparet, ut in Cenotaphiis publico Pisanae Coloniae decreto, ideoque non oscitanter, erectis; in quorum priori legitur maxfumus,& max- simus; in altero maxsumus, maxsimus , Sc maximus, in quinque lineis sibi invicem proximis. In lapide Ravennate apud Gruterum pag. CCXXXVII. s. prostat condicio, dc conditio . nec solum in saxis, sed etiam in nummis aliquando varietas apparet, ut teibertas, Eia libertas apud Fulvium Ursinum de Familiis pagina asI. editionis primae: in nummo Hadriani Augusti apud Uaillantium inter Numisemata Imperatorum tomo primo pag. Gq. editioniStertiae, discipulina , tu disciplina. Sic apud Germ Dium pag. Ioa. in duabus ex quinque lineis sibi

136쪽

LivER I. CAPUT IX. Io invicem proximis legitur recensendis, dc resensuisse ex vitio Gallicae pronunciationis, quae literam Calicubi eodem sono ac s efferre solet. VIII. At si etiam felicistimis illis Sc vere aureis purioris eloquentiae temporibus orthographiae leges neglectae fuerunt, ut testatur Suetonius in Octavio capite duodenonagesimo, unde Fabius libro primo capite decimotertio scriptum reliquit: Oribograpbia quoque consuetudini feretit , ideo faepe mutata es, quod quidem antiqui lapides s iis superque ostendunt; quid mirum, si aevo ab omni elegantia alienissimo leges orthographiae penitus interciderunt, itaut Carolus Magnus Imperii Romani & literarum instaurator semel atque iterum lege caverit de scribis, ut titiose non scribant

num. 238. Sed de his Mabillonius tot tantaque congessit libro secundo capite primo , ut mirari subeat qui Cermonius iis lectis, si tamen legit, adhuc hiscere potuerit. IX. Crisis ergo illa Disceptatoris quod Chaino abbas Sandionysianus in diplomatibus appelletur Cbaino, Haino, Cb ens, Cbuno, penitus

ruit. haec enim unius literulae variatio non ex impostura, dormitatione, aut casu aliquo ; sed ex diversitate pronunciationis orta est in literis cognatis , atque ejusdem organi, ut loquuntur Ebraei,

O ij quae

137쪽

io 8 VINDICIAE DI PLO MATUM.quae facile variantur. Id in C litera pridem adia lavit Nendesinus in natali solo legum Salicarum

pag. m. nempe eandem literam veterum nominum adspirationibus plerumue addi solitam, ut, inquit, majores nostri pleniore spiritu omnia sua esserebant: Ludovicus , Hludovicus , Cblodovicus , & quae sunt id genus infinita. Haud secus Theodericus Ruinarius in praefatione ad Gregorium Tur nensem num. I Oo. observat, in sexti & septimi faeculi codicibus MSS. legi Chio vecbus, Chlotbacharius, Cbrotaticbiadis , qui etiam dicuntur His meus, Hlotarius , Hlotitias ; seu Cblodoteus, Chlotarius, Cblotilis. Sic Theotiada Caroli Magni filia in uno eodemque instrumento apud Mabillonium libro sexto num. Lxx. dicitur TModredane, de Theodrada. X. Sic Childerici nomen, quod vere Germanicum est, ut docet Johannes Aventinus in nomenclatura Annalibus Bojorum praefixa, transiit in

Huldreicb, & 'Henreicb, quod est amor regni, sive amoris dives,Vplenus ; deinde innexum fuit in fidericum , CDMericum , Uldaricum, cliui risum, Nodabicum, Wolricum, Ubicum, & Od ricum. Hadrianus Iunius in Bataviae suae capite viacesimo tertio pagina 3 sq. haec habet: Huldericus fustragiorum potens. est enim Hulden idem quod sufagio ornare. litera C euphoniae gratia Hilderico praepQnitur, unde Gregorius Turonensis passimcbilis

138쪽

biliaricum dixit, & Cbi ericum pro Hilderico,

de Hilperico, ut etiam Chunos pro Hunos. Petrus quoque Delalande in Supplementis ad Concilia Gallica Sirmondi pag. 62. notat quam varie scriptum nomen Chlodovei. in codicibus enim Pithoeanis MCorbriensi, atque in epistola Concilii Aurclianensis I. vocatur Chlotbooechus : in Remensi, & in epistola Aviti Viennensis paullo lenius Chiodovecbus :in altero Pithoeano cum duplici adspiratione Cb dotecbus: in Anastasii epistola Cbludotechias: in altero Pithoeano, dc in epistola Nicetii Trevirensis Chiodo vetis; de ab aliquibus sine ulla adspiratione Clarivetis. A Theoderico Rege Gothorum apud Cassiodorum libro secundo epistola quadragesima prima, id libro tertio epistola quarta vocatur Lu- in; a Dagoberto in suo testamento Hludovitis, quod postea inflexum est in nomen Ludovici, quod item diverso modo scriptum occurrit.

XI. Ex his illud conficere mihi posse videor,

ex unico pronunciationis sono linguarum elegantiam Sc nitorem, sive rusticitatem Sc barbariem

derivari: quod mente percipiens, Cicero in libro primo de Oratore nihil magis eloquentiae Romanae cultoribus toto animo commendavit, quam artem recte

pronuuciandi: qua postea per exterarum gentium, mixtionem depravata de neglecta, cum scripturae ipsius candore etiam nativae sermonis veneres exsula-Verunt. Certe Alcvinus, quo Carolus Magnus literis

139쪽

1io VINDICIAE DI PLO MATUM.

instaurandis usus suit, ad hujusmodi barbariem abolendam , monuit Carolum epistola decima quincta

col. IIIa . ut in adolescentulis curaret pronunci tionem emendari: Vestra mero, inquit, auctoritas

Palatinos erudiat pueros, ut elegantissime proferant quicquid Gestrisensus lucidi ma di ct aeterit eloquentia . Hoc inculcat etiam in Rhetorica col. I 3q6. XII. Idem probari posse videtur ex sancto Hieronymo , qui in epistola septima ad Laetam de institutione filiae: Sequatur, inquit, flatim re latina eruditio, quae si non ab initio os suum composuerit, in peregrinum sonum lingua corrumpitur, erexternis vitiis sermo patrius sordidatur. Recte itaque Roureus in eleganti libello Gallico de reparatione linguae Latinae edito Parisiis anno MDCLXxxIv. ostendit quolibet saeculo eam mutationibus obnoxiam suisse ob varium in quacunque natione pronunciandi modum: quas mutationes erudite expenditolaus Borrichius in Cogitationibus de variis Latinae linguae aetatibus. XIII. In hac eadem nostra sententia video fuisse etiam Justum Lipsium in perpolito opusculo de recta Pronunciatione linguae latinae capite tertio, ubi per Gothos, Hunnos & Vandalos non tantum pronunciationem corruptam, sonosque verborum, sed ipsa verba, & factam ex varia illa faece miscellam quandam dc novam linguam, adnotavit, unde Italica , Gallica, de Hispanica lingua originem habuerunt:

non Diuitiaco by Cooste

140쪽

LI HER I. CApuT IX. non quidem ante mille annos, 'ut ibidem putare videtur Lipsius, sed post decimum saeculum . argumenta enim, quae prosert ex loco Historiae Meseulae, ic ex transactione Ravennate, de qua superius meminimus, aliud non probant, quam sexto saeculo jam mire foedatum sutile sermonem latinum: hinc recte Ianus Rutgersus in Uariis lectionibus libro primo capite decimo tertio a Lipsiti sententia distedit, nam, inquit, se quod verbulum jam inelia nante latini sermonis puritate ex alterius linguae faece Romanae adhaeserit, non ex eo flatim sequitur universam interiisse: quanquam , ut verum s tear , non verbulum aliquod, sed densissimae sordes ex barbarorum colluvie linguae latinae tunc adhaeserint, unde Lipsius jure ait, chartam illam Ravennatem seriptam Ῥulgari lingua, non vetere illa, quae

jam obsoleverat . in eodem enim instrumento tot sunt confusiones casuum, tot peregrinae voceS, ut

satis ex illo pateat, quae tunc in plebe loquendi ratio obtinuerit, inquit Daniel Georgius Mortiosius in libro eruditissimo de Patavinitate Liviana capite se

io, ubi monstra verborum ex eodem instrumento prospecimine congeritis

XIV. Ex his, quae sorte aliquanto fusius quam

par erat, a nobis dicta sunt ad evellendam omnem argumentorum vim, quibus Germonius universae rei diplomaticae orthographiam & barbariem suspectam reddere nititur, abunde puto etiam refutari