R.P. Petri Perpiniani Societatis Iesu De vita et moribus B. Elisabetae Lusitaniae reginae historia

151쪽

tate, sed extraxit rem tamen varijs terroribus , di e cusationibus per multos dies, ut& earum constantia experiretur, &desiderium magis accenderet. Fit enim aliquando, maxime in genere vitae deligendo, ut in adolescentia praecipitati consili j nimis sero pa . niteat senes: & ubi nec animi firmitas , nec sententiae s auitas, nec consilij maturitas abest, nescio quo pa-

ut aquae cursus, sic mentis alacritas, quo diuti Cohibetur, atque reprimitur, eo deinde maiores habet impetiis in erumpendo: tandem omnes & multu

optantes,& iam diu postu lantes, & magis in dies, magisque erardescentes desiderio grauioris disciplinae,

summa voluntate omni ia,extremo die dominico qua

dragenar ij ieiunij,quo sanctissima caeremonia palmis Oleagineisque ramis Christi Seruatoris in urbem

introitus concelebratur,praesentibus praeter caeteros. Alfonso rege cum matre, uxoreque reginis,publico ri-

tu in collegi ii iaciarii virginum allectae vestitum mutauerunt. Ac Elisabeta quidem Cardonia aliquanto post ob excellentem virtute omni u suffragijs uniuerso callui praeposita, commissam sibi familiam caste, integreque gubernauit, cuius maxima parens, quam a Iudaico sermone deflexo verbo Abbatissam viii. go vocant, Proxima primae numeratur. Caeterum Regina anno tertio a Dionyse morte, Mariam neptem suam desponsam Alfonso Castellanorum regi nepoti item suo, unam cum filio, nutuq; regibus duxit ad ultimos Lusitaniae fines ad virum, & officio neces.sario perfuncta, breui Con imbricam reuertit: ubi quanuis esset in illa aede constituenda & ornanda valde occupata, tantum aberat, ut ab hominibus subleuandis omni iue ratione iuuandis auocaretur, Ut ea una cura in eius pectore insaa haerere videretur. Depo.

152쪽

LusITANIAE REGINAg. Deponebat libenter omnes t vel grauissimas offer sonea, si quae aliquando hominum peruersitate o tae fuissent. Iniurias acceptas ignoscendo, atque arideb benefici js remunerando ulciscebatur; squid pecuniae sibi deberetur, quantucunq; illud esset, totum remittens atque concedens. Sic animi concitationes, hanc praesertim iracundiae longa& assidua medi tatione compresserativi ne ijs quidem,a quibus Vehem tersuisset offensa, succenseret. ltaque nemini omniualiquando vel oration ς, vel vultu,vel animo visa est esse commotior, imitata reges apti licet enim coserre magna cum paruis quos aut aculeo carere prorsus, aut certe si habeant nunqua uti compertum,& explo- ratum est. Illustre principibus,tum viris, tu se minis exemplum ut si minus possint nunqua irasci, tamen ubi sint irati, animo,&orationi moderentur, neque temere,aut leuissimis de causis,aut etia, ut saepe accidit, nullis,iracundia& stomacho exardescant. Quas vero mulieres captas, Ex irritatas il lecebris voluptatis,omni turpitudine constrietas teneri cognouisset, eas ab illa vitae foeditate, & corruptelis ad pudicitiae curam atque famae,& sanctimonia morti reuocare ni- tebatur. Si quae taedio ante actae vitae resipiscentes in viam ab illo errore redijssent, pudoriq; ac dignitati suae consulentes integram in posterii ab omni libidinis labe mentem conseruare dccreuissent, ijs victum, vestem, pecunia praebebat in sumptum: ne cuius rei penuria aetatis fore quaerere cogerentur, quod dees- Iet. Constitutum habuit instruere, & qi nare copiosa domum,ubi quaecunque se ab illa inteperantia & im, puritate ad meliore, ut dicitur, fruge recepisset,&alerentur,&vestirentur,& bonis ac salutaribus prae

ceptis, di institue tis insormarentur ad omnem proj

bitatem

153쪽

1;8 HIsTORIA B. ELISABET AAbitatem,atque virtutem; cui rei non modo lo tum designarat,sed tecta iam etiam Coninabricae compararat. Uerum cum difficile esse videret quae palam pe degentes, in qua petulantius dudum, procatiusque vixissent,sibi temperare, neque eorum, quibus cum illis vetus consuetudo illipri fuisset, vel sermone, vel aspectu ipso, vel denique tacita recordatione a proposito abduci, procul Turres nouas amandatis,

quod oppidum nota loge abest a Scalabi, sumptus necessarios abunde suppeditabat. Tandem experta sua beneficentiam,& industriam ab illis ipsis contemni quarum causa & impensa fiebant, & cura suspiciebatur,consuetudineque iam naturae vim obtinenti bre-

ui eas ad se redire, atque ad mores suos, nec pristinaticentia carere posse,&turpiter corporis voluptati. vel in summa egestate malle seruire, quam in omni rerum abundantia vera animi libertate laudabiliter

frui, utilius in alijs rebus illud quicquid erat operae, & pecuniae consumi posse rata, destitit inuitas velle corrigere, quas perdifficile & arduum esset in officio

continere etiam volentes. At illa facere nunquam destitit: pascere fame, ac siti arescentes; peregrinos atque inopes inuitare hospitio, nudis amictu prael, re,visere aegrotos, Sc medico alijsque rebus oportunis adiuuare, mortuos curare tepeliendos,in funeraque pauperum facere sumptum, omne miserorum arealienum, suis nominibus, copij sque persoluere,r dimere captos a Mauris. Ad haec monendo,obiurgando,rogando,in viam reducere longe deerrantes a semita virtutis, hortando bonos incendere, suadendo confirmare vacillantes, lugentium moerorem miti

gare

154쪽

Y A NIA E REGINAE. 339

obsequij,nullum pietatis genus in quenquam pra terire. Leriat quod oppidum fuerat ipsi attributum

in aedibus a se erectis multitudinem ingentem multurum honestissimarum, quae ex nonnullis opibus ad inopiam redactae ingenuo puctore, quominus mendicarent, impediebantur, quandiu vixit, suis facultati bus sustentauit. Con imbricae vero ubi diuersabatur. illam Elisabetae magnae materterae suae lectam, & a. mirabilem vitae rationem, quoad elicuit, persecuta est. Ante regiam enim quam Parthenoni Sanctae Clarae propinquam Disse diximus, in eadem sinistra fit minis ripa, hinc atque illinc frequentes aediculas e truxi quas inter sacellum quodda ex aduerso regiae direxit,area quadrata satis magna puteum medium complectente haec omnia relicta. In his tectis humanissima regina,nulla magis vicinitate delectata quit . decim viros egentes , totidemque foeminas ut sexu ipso dispares erant, sic locis disiunctos collocauit, ad quem numerum hominum,qui essent eo beneficio digni in perpetuum alendum certas assignauit pecunias, unde annona, lectus, Vestisque quotannis viati cuique praeberetur.Sacello vero proximo cum csm terio consecrato, sacerdotem custodem praesecisi qui praesentibus ijs, qui annuum acciperent, ex attributa

pecunia subsidium quotidie faceret rem diuinam, de

solennes omnium horarum concineret precationes. Neque satis habui excellens humanitate regina, i

cto ab iniuria frigoris calorisque tueri miseros, gentibus suppeditare, pascere famelicos: quod neq; ipsi difficile erat illa copia, neque semel a rcgibus opulentis usurpatum: sed ad hanc liberalitatem ea

adiunxit officia,quae etiam tenues, & obscurae mea

liercule defugiunt existimantes aliςna dignitate sua.

155쪽

et o HIsTORIA B. Et Is A aget AgEtenim nullas humanitatis, & beneficentiae paries Christiana regina indignas esse rata,visebat frequenter quos aliquo morbo teneri audiuisset,confirmabat vario placidoque sermone, hortabatur ad perferendam aegritudinem animi,& corporis dolores', multa de aliorum patientia memoriter, iucundeque narratabat ; & oblita regiae autoritatis ipsa complexa iacentes erigebat praeparatosque iam ante cibos agerens , leuabat fastidium verbis , denique Christum in pauperibus agnoscens , omnia ea munerapio, ac demisse exequebatur, quae diligenti, dcoia ficiosae famulat in charissimos Dominos non praetermittenda esse videri possent. Hi erant horti pensiles, haec amoenitas arborum & descriptio,haec operis topiarij varietas, & pomorum , qua sanctissima regina oculos pascebat, miserorum squalor; haec unguenta,har suauitates,quas adhibebat, grauissimus&teterrimus odor, qualis aegrotantium in egestate solet esse. Hi ludi,hat rem istiones animi , &ambul

tiones, concursare, festinare, ab omni non modo re,

verum etiam spe derelictis inseruire . Huius tantae

Iiberalitatis&humanitatis etiamnunc tenuia qua dam, &obscura vestigia comparent: Constat enim adhuc illa tectacircum Regiae ruinas frequentissime a pauperibus habitata, cum vetustissimo sacello, in quo dominicis diebus unus aliquis sacerdos ex finitima sancti Francisci aede sacris operatur, & duo-

decim mulieres egentes aluntur in illo Parthen ne Sanctae Clarae certa pecunia , quam Elisabeta quodam dicitur attribuisse. Mihi verisimile videtur hane illam esse pecuniam, quam antiquissimae literae ad homines triginta pascendos, & vestieudos, uti di-zimus , assignatam suisse commemoranti sed anno-

nam a i

156쪽

LusITANIAE RgGINAg. 14rtia magis indies ingrauescente fact'm esse tandem, ut quae summa in illa temporum illorum vilic te satis esset ad triginta homines alendos, eadem in hac inopia tanta. & caritate rei frumentariae , vix duodecim iam ali possint; quippe ut aqua interius bibendo, sic auaritia, quae semperinfii ita & insatiabilis est , ipsa argenti aurique

copia supra modum crevit. Et libido Ganeae, niis misque mollis corporis cultus , & elegans, tantam inopiam rerum omnium, tantam difficultatem inuexerunt, ut nisi Crassus aliquis, aut Cra: sirs rismo sine summo labore vivat. Memorare possem nisi me longius ea res ab incepto traheret, quanta

fuerit apud maiores nostros inuictu parsimoma, quanta mediocritas in cultu, quam parabibes habuerunt diuitias, apud quos plus uno aut altero apponi cibo lautum nimis S s Emptiuosum, in a- au bombycinum aliquid habere regium prorsus putabatur ; qui duo millia sextertium in numerato haberet, diues is qui villam, aut aliquot agri iugera possideret, is opulentissimus existimab tur. At nunc ignauis, de desidiosis haeredibus, pecuniae a parentibus acceptae magnitudine ipsa ludibrio sunt. Vescendi causa omnia tetra marique conquiruntur ; nemo homo ducitur, qui non bombycino coopertus , argento auroque χgemmis collucens Persas oleat de Indos, insigni iniuria naturae precioss metallis ad officia sordida, morbis animantium & sudore ad delicias abutens. Itaque olim cum nihil , aut parum erat, id tamen quod erat hominibus frugi, & in omnibus viatae partibus moderatis, ac temperantibus erat satis.

157쪽

1 et HISTORIA B. ELISABET Agorbis terrarum finibus, & insulis importatae, nec cupiditatem omnes omnium gentium pecuniae queunt explere ; tanta caritas omnium rerum ab his duabus

generis humani pestibus nata est,ut nihil ne ad ea qudem paranda, quae natura requirit, satis alicui possit

esse. Verum ut eo redeat,unde nostra aberrauit oratio per idem tempus Alsensus rex Castellanorum Mariam coniugeiu ob sterilitatem naturae contemnens, Leon orae Noniae Viduae nobilis consuetudine, maxime filio ex ea suscepto, illaqueatus tenebatur. Cuius rei fama cum ad aures Elisabetae peruenisset, commota illa violatione diuini & humani iuris, nepotis dedecore,dolore neptis discordiae periculo, in Beturiam Esurim aduolat, quod oppidum modo sere- ium Badiorij dicitur a nostris, praemisso nuntio,qui certiorem regem de aduentu suo facerent, & oraret,

he ebdem ipse in colloquium venire grauaretur. Ibi

varijs crebrisque sermonibus, quales in tanta macula domesticae turpitudinis,&infamia nominis Christi- ni habere conueniebat: auia singulari probitate cuNepote, iuuenem quoda aestu cupiditatis effervescen-

in impulit, ut fidem daret honestius in reliquum tempus,®e Christiano dignius se esse victurum. Ab hoc colloquio digressa repetijt pristinum suum

otium, quum anni iam triginta supra mille trecetos numerarentur a natali Christi. Anno vero proximo persecta aede sacra, monimentum ingens e lapide

sigillatum, corporis reginae Post obitum quieta s des, in medio collocatum , cancellique circundati ab omni parte. Id tantum spatij occuparat, Vt deam- plitudine templi,& dignitate multum diminutum csse videretur. Quapr0pter iam sua sponte inclinatu animum Elisabetae facile inopinatus euentus im-

158쪽

LusITANIAE REGINAE.impulit, ut alium quaereret sepulchro Ioetu u. Nam illo ipso anno, qui trecentesimus tricesimus

primus supra millesimum a die natali Clitisti

numerabatur, ita sorte accidit, ut Monda vehementer auctus imbribus, quantum illa hominu inmemoria nunquam ante creverat, quum alu eus quatiauis, ut ferunt, multo quam Gunc est , altior, tantam aquae vim tamen capere nequiret, in aedificium recens irrumpens obrueret totum monimentum, re omnem dubitationem eius alio transferendi praecideret, siqua esset. Ergo partim ante, partim super odeum sic enim appellant Grae- i locum in quo cantat chorus ) quod e regione cellae ima sede fuerat aedificatum in extremo tem plo, ad mediam fere altitudinem excitare iussit ingentem Cameram lapideis fornicibus iunctam, quam quum mediam pariete satis lato diuisisset, partem alteram, quae scalis adiri posset extrit secus in forna m sacelli redactam sedibus, altari tignis adornauit: alteram interiorem Parthenonis parietibus penitus inclusam in modum odei ferreis clatris comuniuit, omnibus &existimatitibus,& palam praedicantibus non sine nutu voluntateque diuina factum esse, ut ad eum locum flumen,quo nunquam antea peruenisset, vi & impetu repetino penetraret,ut in eodem aedificio duo quasi templa duoque

odea constituerentur. supra eam testudinem in editiore sacello, statutum monimentum, ut neq; templi partem ullam occupatam, & impedita magnitudine teneret sua, neque iterum quantumuis amnis auger

tur imbribus, allui posset aliqua ex parte. Constans fama est in demoliendo sepulchro, S ex infimo

templo in sublimem sedom transferendo, quum

159쪽

ad se rapere per scalarum gradus, nec tamen i I-la moles ascensu tam acclivi posset commoueri

Reginam omnes voce cohortantem, Deum venerantem animo, tetigisse scipione, quo niteretur, ac repente c'nuulsum, minimo negotio magna hoaminum admiratione fuisse sublatum. In eodem

s loco monimentum Elisabetae neptis suae quae educatio e ma ad summam virtutem efflore cens, prius fuerat extincta, quam ad maturitatem per-

ueniret poni voluit; ut apud quam & educata, di mortua fuisset, apud eandem sepulta, Christi

Liberatoris adtientum , & promissum bonis omniabus corporis decus expectaret. Oimundus Pontifex Conimbricensis aedem ipsam cuna superi re sacello, arasque omnes, & caemeterium rite dedicauit. Hac susceptae curae parte, quae quoniam erat religione propior ., & coniunctio prima omnium esse debuit, liberata Re na, cum domum se totam conuertit ad inchoatum domicilium virginum sacrarum,&extruendum, & ornandum ; cuius omnes partes ita descripserat; ut nihil

commodius, nihil opportunius, nihil pulchrius illis temporibus fieri posse putaretur . Non enim spectabat solum, quid necessitas naturae, quid dic. ciplinae grauitas, quid illorum temporum paucitas requireret etsi iam tum amplius quinquaginta vir- gines in illo collegi umerabantur sed multitudianem suturam tanto ante mente & cogitatione complectes, considerabat secum ipsa diligenter, quid onficium suum, quid studium pietatis, quid diuina maiestas postularet. Illum sibi soluit esse viventi tran-

160쪽

LusITANIAE REGINAS. quillum curarum portum,mortuae quietam corporis sedem,omni vero tepore animi sui singularis aduer sus Christianam religionem insigne, atq; monimen. tum. Stat adhuc propter ripam, de manet il lud opu amplum,excelsum,augustum, dignul la copia, digmai eligione& munificentiae sancti sinaae reginae,cui prodetrimento,& incrementa noua , &dignitatem in iorem attulit, omnia conficeis & consumes vetustas. Primum quadrata est area latitudine medi bcri , tribu ex humilioribus aedificijs iam tu ab initio cin. ta, ubi partim s cri collegi j necessiriae ministrae, partim inopes mulieres, quibus quotidiana cibaria praebentur habitant. Quartum latus ad meridiem vergens templo ipso clauditur,porticu no magna a Valuis ad Pa tenonis ianuam pertinente. id faxo quadrato antiqua illa opera, & artificio persectum,lectri concamerato, duobus ingentium pilarum ordinibus triplucem testudinem sustinentibus multis tabulis pictis e Beatoruiti signis adornatur. E regione Tholi,quo tegitur ara maxima, duplex Odeum est, ut supra significauimus, unum plano pede, alterum supra conca merationam in altitudinem elatam, ante sacellunt

struc uni superiore loco, Sc sepulchrum Elisabetae. ipsum autem sacellum duplicem habet aditum, alterum ex templo gradibus lapideis benefacitis,

4stio maiore, alterum ex porticu externa; arctolit

milique ostiolo, ijsdem, quibus ad ianuam ascenditur scalis: sed odei praecipua, & prodigiosa fere magnitudo facile demonstra quam frequentiam, quatri specie, quam amplitudine concepisset in posteria cxcelsi animi regina. Etenim nunc quia solar ille quae publice solenniterq; vota nuncuparui, altero tanto sine plures quatum erant uniuersa : tantu abest tamen vi