장음표시 사용
221쪽
quod stomacho adversatur, unde illi ejus noxam corrigunt mixto cimino, aut calamentho. Negant Vero plantam quam Mattheolus Bysantio acceptam refert ab Augerio Busbekio Flandro , Uerdinandi Caesaris Imperatoris apud Sotimanum Turcarum Imperatorem Oratore , idque persuasi multis rationibus, legitimum hermodactylum esse, ob parvam suam radiaculam rotundae avellanae magnitudine , figura vero , colore
albo , ac fere sapore, Cham ira, sive Vulgari ossicinarum rata dici omnino persimilem. An hujusmodi radices, scilicet heri, modadditis jΕΠptiorum Chamira, atque vulgaris nostratium ossicinarum, sint Colchici Graecorum, ii maxime dubitarunt, praesertimque ex Arabum scriptorum confusione. Serapio namque credidit hermodactJlum esse Colchici radicem, praesertimque cum .ex Dioscoride scribat : V ΙIermodactylumis esse herbam quae in fine autumni florescit, ct floremis fert croco similem, S soli a bulbi habet . in quibus est hu-- miditas adhaerens manui, caulemque palmo altum coloreis albo ad nigredinem inclinante & habet radicem cujus is corteX eit niger , ct quando aufertur corteX , radix inte- se rius alba cernitur , mollis, .dulcisque saporis, & turget hu-- miditate. RadiX Vero est rotunda similis caepse bulbi, se habet que itidem haec rad, in medio scissuram, qua caulisse exit in quo est flos: hancque radicem esitatam fungorum modo se strangulare. se Quas notas de Colchico antea Dioscorides cla rius expreserat, ita dicens. V Colchicum, aliqui Ephome- se rum, Romani agrestem bulbum Vocant : Autumni exituis florem edit croci, candicantem, ab eo tempore solia bulbi, sed pinguiora, caulem palmo altum, ferentem rufum se semen , radicem foris e nigra rufescentem, qupe delibrata, o candida , ct mollis spestatur , lacteo colore madet, alia is que gustu dulcis invenitur. Bulbus mediam habet ri-- mam , fissuramque qua flos erumpit: Plurimum in Meste se nia, S Colchis nascitur: ea comesa fungorum more stransi gulando enecat. ,, Haec Dioscorides de Colchico ex quibus apertissime constat , S nostrum vulgarem hermodacty
222쪽
tia cum nostro hermodactylo est , esse Colchici radices, cum sint rotundo bulbo similes , foris nigrescentes eX rum , intus caudidae lactis succo madentes, habentque in medio rimam, fissuramque, qua flos erumpit, quae nota Videtur singularis, foremque exitu autumni edat croco similem albicantem, Spostea ferat folia bulbi, sed pinguiora, & caulem palmo altum, cum semine rusO. Omnes etenim eae notae in Omnibus iis maxime , ad unguenque elucent, scilicet in Surungen , Chamira , atque vulgari Hermodactylo: hoc eXcepto , quod strangulando non interimant, praeterea quod Surtingenpurget, stomachoque adversetur , Cham ira nutriat, S pingue faciat , ct nolier Hermodactylus aut parum, vel nihil purgeat , atque perinde ac Chamira nutriat. Quid igitur dicendum in tanta disti cultate proposita Z Crediderim ego eas omnes radices , quippe Surungen , Chamira , & Vulgarem Hermodactylum, este varias Colchici species, in Variis locis ViVentes, quarum radices, & ob speciei disserentiam, S ob varii soli in quo vivunt temperamenti varietatem ,
variae quoque facultato evadunt , atque non minus etiam CXVario anni tempore, in quo eae radices e terra effodiuntur,
facultate quoque Variare animadvertuntur. Quod de Colchico Dioscorides eXpresse assirmavit, dicens , autumno radicem esie lethalem , quid strangulando interimat, nimirum quod tunc temporis in ipsius radicis essentia praevaleat substantia humida ; cruda, crassa , & viscida, qualis in fungis
observatur , majori eX parte calida, sicca, tenuique per siO- res qui hoc tempore a radice exeunt, eXclusa. Quod Dio scorides expressi si e visus est, cum di Xerit , exitu autumni hanc radicem lacteo succo turgere. Igitur hoc tempore
lethal1s est haec radix , quod abundet humido, crudo , si igido, crasso, Viscidoque , qui, ut in fungis, adhaerendo gulae, tracheaeque arteriae, strangulat, atque eo magis si in frigido ea radix fuerit enutrita caelo, ut in Colcho, vel in loco frigido , S humido , opaco, quod haec natalia augeant in iis radicibus, ct copiam substantiae crudae, frigidae, crassae , Viscidaeque strangulantis, ct qualitatem. Per aestatem Vero
223쪽
RERUM bEGYPTIARUM Lia. III. CAp. XIV. 18shaec radix, quippe ejus cruda humiditate strangulante, per hyemena calore subterraneo excocta, atque fere ex toto per ampla folia, ct caules crassos, qui vere ex radice prodCUnt, eXclusa, remanente in radice majori ex parte substantia calida, siccaque,& tenui cum quodam humido eXcocto, redditoque utili, medicamentosa, haud ita humanae naturae adversa observatur ; quinimo eX calida, siccaque facultate, quae in iis radicibus tunc temporis praevalet , necesse est, ut in ea sit quaedam facultas detersoria, proindeque & purgatoria, ei usmodi videtur in Colchici radicibus, quae in Italiae locis soli expositis aestate effodiuntur, eae namque carent facultate strangulatoria, S medicam entosse sunt , ita ut a calore nostro vincantur , atque majori eX parte , aut ex toto in stomacho concoquantur , unde aut nihil purgant, aut parum quidem. Quae Vero in locis calidis nascuntur , gestateque eruuntur , nihil purgatoriae facultatis habent , quin imo ex toto ipsarum substantia cruda, viscidaque minus, in caelo Valde calore abundante;
eaque tota coctione etiam utili reddita , calidae , igneaeque praevalenti permiXta, redduntur esculentae. Cujusmodi ait Seiarapio esse illas, quae ex Africa deseruntur , quas ait lagias vocari, id est bulbos sylvestres, quibus vescuntur mulieres, ut pinguefiant. Proinde reprehendit eos, qui eas pro hermodactylis recipiunt, cum eae in eo calidissimo caelo ex calore concoquente eXuantur omni medicamentosa qualitate.
Hincque vulgaris hermodactylus est radix Colchici in Italiae
locis soli expositis per aestatem e terra Cruta , quae idcirco parum , aut nihil habet facultatis pUrgatoriae , exuta tamenell ea ratione, qua dictum est, omni strangulatoria facultate. Caedem sunt, quae in Africa radices habentur, sed ex caeli caliditate, adju 'ante etiam quadamtenus illiusce soli fortasse bona qualitate, omni medicamentosa qualitate exutae , esui redduntur maxime utiles , unde probe nutriunt, & Ω-ginant. Surungen Vero AEgyptiorum, quae sunt radiculae parvae simili figura , albo colore , saporeque fere omnino, etiam esse Colchici radices, minime est dubitandum , cum omnes notas Colchici habeant: nosque aliquando eX Creta
224쪽
Insula accepimus radiculas parVas, quae S flore eroci albo, S ahis omnibus Colchici l plantam Vere quidem eXprimebant , atque eX STria etiam, quas cum iis, quibus IKgyptii utuntur pro Surungen, Plane convenire deprehendimus: idque proprii habent, quod Valenter purgant per se soloe, si exhibeantur absque alio medicamento purgatorio, atque etiam stomacho adversantur, ita ut ad eam noxam evitandam necessarium sit iis permisceri quidpiam aromatici medicamenti, stomacho amici. Atque haec sunt, quae de hermodactylo fuerant a nobis consideranda. CAPUT XV.
e quibusdam ariis fruticibus , S arboribus, quibus AEgyptus abundat.
In multis locis, non procul a Memphi nascitur Artemisia alba magna , fruticat enim latissime ramulos eXpandens , atque duobus, Vel tribus cubitibus alios , floribus umbelliseris aureis senecioni proximis. Abundant AEgyptii rosis communibus , S rubris vulgo Damascenis vocatis. Habent Scolore easdem albas, & flavescentes, quod S Bellonius animadvertisse visus est. In Medicina praecipuum usum habent Communes, carneo scilicet colore, ex quibus, penuria Damascenarum , saccharum suUm rosatum parant , quo ibi ct sani , S aegri familiarius utuntur. Nascitur S solanum
somniferum, cujus radice utuntur ad homines somnolentos, amentesque reddendos. Nascitur & Nux metella, ct Datura Indorum, quarum eX seminibus Latrones bellaria parant, quae in caravanis mercatoribus exhibentes, largumque somnum, profundumque inducentes, aurum, gemmasque surripiunt, & abeunt: ii enim triduo quandoque fiam no stupefa-
225쪽
dii, non expergiscuntur. Secamone inibi maXime luxuriat ad pergulas ornandas : ejus succus purgat Scamonii modo. Habent X plantam, quam Mosch Vocant, cujus semen Abeumoseli itidem dicunt. Planta est similis flammiae, sed longe major, & vegetior: producit semina parva nigra similia se minibus Abutili Avicennae, quae respirat moschum orientalem , quo moschum adulterant. Habent S convolvulum quemdam quem Arabicum vocant, quae planta serpendo scan-cit arbores, in altumque fertur, folia ferens viticis , ct flores ex cautium cavitatibus simul multos, quippe tres, aut quinque corymbos modo producit flos Vero, colore, magnitudine, atque figura similis est Nilo Avicennae, quem Vulgus florem nodiis appellat: semina sunt parva, rotunda, pilosa, similia orobis: sed de his duabus plantis egimus in Libro de Hantis , qui una cum hac Historia evulgabitur , imaginemque utriusque plantae ibi libenter dabimus Nascitur itidem ibi copiosius glans unguentaria, quae frutex est arborescens, foliis leguminosis , sumacho proximis , sed minoribus tamen , albicantibus , fructusque fert oblongos pistaciis similes , carnosos , pulpa molli, candida, pinguique subdulci praeditos, ex
quibus expressis oleum eliciunt, quod cuiusvis odoris sit expers, idcirco ad unguentorum odoramenta paranda eo utuntur. Haec planta nititur radice longa, Crassa, Carnosa , molli, albicante, inodora, ac fere ex toto instipida. Nascuntur Sibi Sesban, frutex siliquatus, visu pulcherrimus , quo sepes
conteXuntur: Soffera, quae senae species creditur, es: tamen
planta perennis. Gelsi minum ex Arabia Felici , cujus flores non simplices , sed pleni duodecim foliis constantes sunt , nostris longe majores, atque odoratiores. GOsiipium vero,&herbaceum , & arboreum AEgyptia terra copiose producit. Balsamum ibi non nascitur, sed ejus plantae ex Felici Arabia, cujus solum balsamo semper natale fuisse a nobis alias demonstratum est, deseruntur, in viridariisque inseruntur, Smagno studio a topiariis coluntur, ut Vivant. Inter esea enim quae Mauris sunt familiaria , praesertim vero Nobilibus, ct Regibus gratissima, in magnoque honore habita, duo, sunt
226쪽
sunt, alterum, quod Dunelgachum appellant, quod in Iudaea
provenit, magnique est usus ad dolores frigidos , ad nervorum conVulsionem, maximeque ad dorsi dolorem in mulierubus. Alterum est liquor balsami, nunquam satis laudati, quod ex Arabia Felici asserunt. Oleum hoc pretiosum ad multa
interius assumunt , atque exterius partibus adhibenti. Intus enim assumptum ventriculum maxime roborat , coctionem juvat, flatus digerit, menses elicit, dolores Omnes levat, colorem, S anhelitum commendat, Obstructiones aperit , ju- Ventutem conservat. Exterius vero omnes dolores similiter
frigidos tollit, tumores discutit, convulsioni, S paralysii succurrit , ad quascumque nervorum convulliones utilissimum est: a flatibus ventriculum liberat, tumores, & lienem emollit: Vulneribus, atque ulceribus valenter remedio est. Horrores spina inuncta discutit , unde ad febres periodicas finiendas maXime commendatur, sed de ipsius, & viribus, &usibus alias a nobis scriptum est. Abundat & ligustris ubique locorum in suo solo nascentibus AEgvptus, quae et Han-
ne nuucupant. Haec vero arbor fruticosa magni usus, ct in ea regione , atque in aliis provinciis est, privatim vero ipsius folia pulverigata, quibus quidem pulverigatis, aqua vel simplici, vel rosacea subactis, capillos mulieres rufo colore inficiunt, caputque & cerebrum hoc medicamento sanum conservant , cum non modicae adstrictionis sit particeps. Ad
febrium ardorem, atque vehementiam, nullum aliud remedium efficacius invenere, quo refrigerentur. In balneis hoc foliorum pulvere ex aqua subacto utuntur , non tantum eo
pedibus adhibito emplastri modo ad eosdem flavo calore tingendos, sed multum plus ad eos roborandos: quod maxi me praestat & siccando , & adstringendo. Istiusce arboris flores magna utilitate olfaciunt & ad febres, S ad alios
morbos, nec non frontem ad reprimendos calidos Vapores
illinunt. Quod cognoscentes Mauri, ipsum familiarissimurn habent , nullumque aegrum invenias apud quem hujusmodi flos non reperiatur. Ex eo aquam stillatitiam proliciunt ad fluxus summe utilem, atque ad sanguinis rejectionem, ac
227쪽
RERUM AEGYPTIARUM LIB. III. CAP. XU. Is
ad uteri fluxionem. Ex iisdem floribus oleum parant summe utile ad vulnerum inflammationes, ad capitis dolorema calidis humoribus, vaporibusque proVenientem. Ligustri campi vastissimi conspiciuntur non procul a Cairo in via, quae Hierosolγmam ducit, locusque hic appellatur Canech, &Belbes. Autumno hujusce plantae virgulta secus terram succidunt agricolae, insolant , exsiccant , atque ejus pulverem per totam Turcarum ditionem deserunt, ubi summopere eX- petitur, tum ad praedictos usus, tum praesertim ad manuum S pedum digitos inficiendos. Quod quidem omnibus tum proceribus, tum infimae gentis hominibus communissimum est , adeo ut multi, & eorum barbam noctu inficiant, in
sacculoque detineant , mane autem ejus aqua lavent. Arabum mulieres ligustro non modo ipsarum digitos tingunt , sed & totam manum, S pedem. MentUm autem acu multiplici foramine perforant, deinde ligustro tingunt, Vestigiumque hoc Alusen vocant. Plerumque in aquam, quam aegris
sunt propinaturi, ligustri, & Lan fores injiciunt, ut potus
S gratior sit, & vires magis reficiat. Qui Vero eorum aquam bibere negligunt, ut saltem eos olfaciant , essiciunt, ipsique flores parietibus appendentes visuntur , Ut aerem puriorem, S frigidiorem reddant: si1cuti autem ocimum apud nos fovent in figulinis vasis ubique super fenestras mulieres, aliique in caenaculis , S Viridariis , sic longe praestantiorem ligustri plantam alunt Mauritanae, Omnesque aedes, ct deambulatoria, non ocimum redolent , sed ligustrum , quod fragrantia, S corde roborando ocimum longe antecellit. De planta vero, quam Callas &Ban appellant, idem dicendum pro fecto videtur, scilicet, quod AEgyptii eam non minori arte, cuiara, atque diligentia alunt, cum eX ea planta innumeras sere capiant utilitates, & oblectamenta. Ex floribus aquam praestantissimam parant, maXime autem Damasci, quae adeo viribus roborandis praestat, ut nullam , quod sciam , nos habeamus ,
quae huic comparari possit , cum suarisiimum spiret odorem, quo mirifice animi deliquio detentos juvet. Hanc plantam non recte vel etiam auctores Arabes cognovisse , licet Avi-B b cenna
228쪽
meminerit, mihi persuadeo , multoque minus Avicennae interpretes , quippe qui haec nomina Callas, Dechen et Calalas, salicem , salicis aquam, S Oleum de salice verterunt. Tantum autem abest, etsi ssimillima sit salici latis liae, humilique, qua ratione alias credidi esse salicis speciem, Calla salicem esse, ut potius plantae sint omnino diversae. si quidem eae & nomine, & viribus, ct forma disserunt. Primum e
nim harum plantarum nomina apud Arabes varia sunt: unum Callas, S Ban nuncupant, alterum Vero, quippe salicem Sassas, non autem Sassas, seu Salas, ut male te erunt Avicennae interpretes; facultatibus quoque evariant , alterum
quidem suaviter olet, alteraque plane inodora, scilicet saliX. Callas utuntur Mauri in febribus ardentibus, pestilentibusque, haec vero, scilicet Salix in iis inutilis est. Ex floribus Callas aquam sitillatitiam proliciunt, cujus vires abunde eXplicare non possem. Ex iisdem & Oleum conficiunt ad multa
magni usus. Rursus Callas folia habet Cerasi similia , per
ambitum serrata , quae ad rotundUm pergunt. Quae planta tantum in hortis Regum , Procerumque Ob ejus odoris suavitatem incredibilem diligentissime , omnique solertia colitur ab agricolis: & quod ex ejus floribus magnum quaestum accipiant : quibus profecto constabit , Callas, sive Lan vere quidem salicem non esse: attamen cum latifolia Salice magnam habet, S soliis, ct floribus con Venientiam, praeterquam quod, ut Salices , amat S ipsa Callas loca humida ,
fert tamen flores in odoros. Quare Callas, etsi Salici lati soliar similis si1t, Vere tamen Salix non est, cum sit odorata, ct aromatica, neque multum interest , si quis eam plantam Salicem aromaticam vocet; Esst Vero arbor fruticosa, humilis , ligni materia laevi , foliis cerasum quandantenus semulantibus, per ambitum serratis, in ramorum sane extremitatibus exorientibus, ramis rectis , enodis, flexibilibus , colore flavescentibus, foribus luteis, quos antequam folia producat Decembri mense producit innumeros alios flores suavitate
praestantes, aeque per intervalla distantes: solia autem producit
229쪽
RERUM AEGYPTIARUM Lia. Ii I. CAP. XU. ls p
cit ubi exciderint flores, qui sunt veluti quidam globuli oblongi , lanuginosi , in luteum albicantes, aut lutei, suaviter olentes, inter foliorum alas caudicibus adjacentes, locisque humidis gaudet haec planta. EX floribus aquam proliciunt, quam Macaallas appellant, quam in causone, in febribus malignis, & pestilentibus, tam interius, quam CXterius utili si me affectant : hac aqua profecto nihil suavius , nihil pefragrantius est. Eandem ad Turcarum Imperatorem quo annis e Cairo, & Syria asserunt , S non modo ad Regem, sed per omnia quibus Turcae dominium e Xtenditur loca circumfertur omnes inquiunt ipsam refrigerare , ct humestare. Cairi innumera sunt viridaria, quae hac planta abundant, inter quae pulcherrimus hortus videtur primi inter eos legis periti, quem Siech et Bacchari nuncupant, cujus munus esit - eorum legem interpretari, quem quandoque aegrotantem in- via. Ad hunc hortum ejus plantae suavitate ducti Consules Veneti Illustrissimi saepe proficiscuntur. Hortus autem est ad orientem possitus, in ea Via qua itur Hierosolymam. D quibusdam vero arboribus aliis, quibus ZEgyptium solum abundat, in Libro de Plantis AEgypti satis stiperque scripsi mus, quippe de UZeg, Agialid, Aeacia, Tamarisco , Cassiacathartica, Tamarindo: proinde nihil iis, quae de ipsis in eo libro dicta fuere , addimus. Est demum quoddam lignum rectum , longum, digiti crassitie , quod Mesuag appellant, utilissimum profecto ad dentium sanitatem conservandam. Nullum unquam in AEgypto dentium aliquo assediti corre pium videre potui, neque senem dentibus carentem, quod certe mirum est, sicut apud nos frequentissimum , idque italis evenire exiistimaVi, quod dentium indigenae omnes maximam curam gerant: nam a somno surgentes, ubi se lavetarint, ornaverintque, per horam dentes fricant, vel Lan, vel granati, aut ejusmodi alio ligno, maxime Vero praedicto, Mesuag vocato, quod e Meccha asserunt, eorumque Prophet se lignum nominant. Hujus ramuli alterum caput, extremumVe Contundunt, aqua maCerant , mandunt, molleque
230쪽
purgant, hoeque modo eosdem a dolore, erosione, putredine, carie optimc praeservant, eosque quominus labantur essiciunt, halitumque oris commendant, gingiVas roborant, eas aberosione , & fluxione conservantes. Multi ad id Faufel ore detinent, quo & Indos adeo suos dentes servare dicunt, ut propterea dentium dolorem & India non norit. In maximo mecchae delubro ex Mesuag dentrificia quotidie , aquamque in pelvi parant, vane populo persuadentes , Mehem et quacumque nocte eo venire, seque lavare, nec non ejus dentes fricare, quod ut verisimile reddant, eorum aliquis se lavat, dentifriciis utitur, prophetamque id fecisse simulat. Omissis vero eorum vanitatibus, hujusmodi dentifricia ob eas, quas dixi causas, utilissima sunt. Quare cuperem , ut apud nos